ნიცშეს "ფსიქოლოგიის მასწავლებელი"
21-11-2011
ძალიან ძნელია, ქართველ მკითხველს რამე ახალი უთხრა დოსტოევსკიზე, მით უმეტეს მცირე საგაზეთო წერილში. მაგრამ "ძმები კარამაზოვები" დოსტოევსკის იმ იშვიათ ნაწარმოებთაგანია, რომელსაც ყველაზე ნაკლებად იცნობს ქართველი მკითხველი ("ქართველ მკითხველში" ამ შემთხვევაში ქართულენოვან მკითხველს ვგულისხმობ), რადგან იმ ეპოქაში, როდესაც ჩვენში წიგნის კითხვა მხოლოდ ზოგიერთი ჩვენგანის "ჰობი" კი არა, ყველასათვის ჩვეულებრივი ამბავი გახლდათ, ამ რომანის ქართული თარგმანი არც არსებობდა (თუმცა, მაშინ უმეტესობას რუსულადაც შეეძლო წაეკითხა). ამიტომ ორმაგად სასიხარულო და საამაყოა ჩვენთვის, რომ მომავალი კვირიდან პროექტში - "50 წიგნი, რომელიც უნდა წაიკითხო, სანამ ცოცხალი ხარ", ორ წიგნად შემოგთავაზებთ დიდი მწერლის ამ რომანის ახალ თარგმანს.

ფრიდრიხ ნიცშე ამბობდა, - დოსტოევსკი ერთადერთი ფსიქოლოგი იყო, ვისგანაც მე რამე შემეძლო მესწავლაო...

"იდიოტის", "დანაშაული და სასჯელის" ან "მოთამაშის" ავტორზე მართლაც შეეძლო ნიცშეს ამის თქმა, მაგრამ თუკი ფსიქოლოგობაზე მიდგა საქმე, დოსტოევსკი ყველაზე დიდი ფსიქოლოგი მაინც "კარამაზოვებშია". გავთავხედდები და ვივარაუდებ, რომ ნიცშემ ეს სიტყვები ალბათ სწორედ ამ რომანის წაკითხვის შემდეგ დაწერა.
ცხადია, დოსტოევსკის ისედაც ჰქონდა ადამიანთა სულში წვდომის თანდაყოლილი ნიჭი, მაგრამ რაც მან საკუთარ ტყავზე იწვნია, სრულიად ჩვეულებრივ ადამიანსაც კი "ასწავლიდა" ცხოვრებასა და ადამიანებს...

ფიოდორ დოსტოევსკი 1821 წელს მოსკოვში დაიბადა არცთუ "მთლად რუსულ" არისტოკრატულ ოჯახში - პაპამისი (მამის მხრიდან) ჯერ კათოლიკე პადრე და, შესაბამისად - პოლონელი ყოფილა, შემდეგ კი, - რუსი და მართლმადიდებელი მღვდელი "გამხდარა"(!).
სხვათა შორის, დოსტოევსკის ბევრი ბიოგრაფი (ძირითადად არარუსები)  მწერლის "შოვინისტობას", ანტისემიტობას და "რუსული რჩეულობის" იდეის ერთგულებას სწორედ არარუსული ეთნიკური წარმომავლობის გამო არსებულ კომპლექსს მიაწერენ - ეს ხომ ყოველთვის ასე იყო რუსეთში.
მომავალი მწერლის მამა პირწავარდნილი ლოთი და სასტიკი მემამულე ყოფილა, ტიპური რუსი ბატონი, რომელიც ყმებს ადამიანებად არ თვლიდა. როდესაც შვიდი შვილიდან მეორე - ფიოდორი გაჩნდა, იმის მიუხედავად, რომ ის ექიმი იყო, მოსკოვში მუშაობდა და ცხოვრობდა ოჯახთან ერთად, ორი სოფელი იყიდა ყმებიანად და იქ გადასახლდა.

სრულიად განსხვავებული ყოფილა დოსტოევსკის დედა - მდიდარი ვაჭრის შვილი, კეთილი და სათნო ადამიანი. 16 წლისა იყო მომავალი მწერალი, როდესაც დედამისი ჭლექით გარდაიცვალა და ეს მძიმედ განიცადა. დედის ხსოვნა მან მთელი ცხოვრების მანძილზე შემოინახა, რასაც ისიც ადასტურებს, რომ სიკვდილამდე რამდენიმე თვით ადრე დასრულებულ "ძმებ კარამაზოვებში" სწორედ მწერლის დედაა სოფია კარამაზოვას პროტოტიპი.

ამით დაიწყო და მას შემდეგ მუდმივად "ამეცადინებდა" წუთისოფელი გამძლეობაში, განცდებში, ფიქრში, სიდუხჭირისა თუ ცდუნების გაძლებაში. ისიც "მეცადინეობდა" და ხან "კარგად აბარებდა" გამოცდას, ხან კი "იჭრებოდა", მაგრამ ბოლოს ის "კვალიფიკაცია" მიიღო, რაზეც ნიცშე ლაპარაკობს...
დედის სიკვდილის შემდეგ მამამ პეტერბურგის სამხედრო-საინჟინრო სასწავლებელში შესვლა "უბრძანა" და ისიც დამორჩილდა, მაგრამ უკვე მაშინ სერიოზულად ფიქრობდა მწერლობაზე. ყოველ შემთხვევაში, "პროფესიონალი მკითხველი" უკვე იყო, რადგან ის და მისი ძმა მიხეილი (უმცროსი) ბავშვობიდან ბევრს კითხულობდნენ (მიხეილი მომავალში საკუთარ ლიტერატურულ ჟურნალებს "ვრემიასა" და "ეპოქას" ფლობდა, სწორედ იქ გამოქვეყნდა პირველად დოსტოევსკის "დამცირებულნი და შეურაცხყოფილნი" და კიდევ რამდენიმე შედევრი).

ორ წელიწადში, 18 წლის დოსტოევსკიმ
თავზარდამცემი ცნობა მიიღო მამის გარდაცვალების შესახებ. არა, მამაზე სულაც არ ამოსდიოდა მზე და მთვარე და არც საფლავში ჩაჰყვებოდა, მაგრამ შემაძრწუნებელი ის იყო, რომ უფროსი მიხეილ დოსტოევსკი მისგან გამწარებულმა საკუთარმა ყმებმა სასტიკად, ცემით მოკლეს - სწორედ მაშინ მოუვიდა დოსტოევსკის პირველად ეპილეფსიური შეტევა, რაც შემდეგ მთელი ცხოვრების მანძილზე ტანჯავდა. მაგრამ დამეთანხმებით, რომ სიკვდილისათვის ეს პერიოდული თვალებში ჩახედვაც გაკვეთილებად გამოიყენა მწერალმა და ჩვენც - მკითხველიც არაერთხელ ძალიან დამაჯერებლად "მოვმკვდარვართ" მის გმირებთან ერთად.

1843 წელი მეტად მნიშვნელოვანი იყო დოსტოევსკისთვის. არა იმიტომ, რომ 22 წლის ახალგაზრდამ სასწავლებელი დაამთავრა და სამსახური დაიწყო, არამედ იმიტომ, რომ ამ წელს მისი პირველი ლიტერატურული ნაღვაწი დაიბეჭდა: მან "ფრთხილად" დაიწყო - ეს მხოლოდ თარგმანი იყო, ბალზაკის "ეჟენი გრანდე". სამაგიეროდ, ერთ წელიწადში "დაიქუხა": რომანი "საბრალო ადამიანები" ბელინსკიმ რუსული ლიტერატურის ახალი ერის დასაწყისად შეაფასა (არც შემცდარა)! დოსტოევსკიმ სამსახურს თავი დაანება და გადაწყვიტა, მხოლოდ მწერლობით ერჩინა თავი, მაგრამ... "დაავიწყდა", რომ ის რუსეთში ცხოვრობდა და არა ცივილიზებულ დასავლეთში - რევოლუციური იდეებით გატაცებამ "ოინი მოუწყო": ჯერ ერთი, რომ ორმა შემდეგმა ნაწარმოებმა ("ორეული" და "დიასახლისი") ისე ვერ ივარგა, როგორც პირველმა და ბელინსკის შეფასებაც შესაბამისი იყო, და რაც მთავარია - დოსტოევსკი სასიკვდილო ეშაფოტზე აღმოჩნდა "რელიგიისა და მთავრობის შესახებ ლიტერატორ ბელინსკის დანაშაულებრივი წერილის გავრცელების გამო" - ასე ეწერა განაჩენში.
ესეც მორიგი "გაკვეთილი" - მხოლოდ დახვრეტის მოლოდინში კედელთან მდგარ ტუსაღებს გამოუცხადეს, რომ სიკვდილით დასჯა მხოლოდ ოთხწლიანი კატორღით შეუცვალეს. მისი მეგობარი გრიგორიევი იქვე გაგიჟდა, დოსტოევსკიმ კი თავად მიშკინს "იდიოტში" ალაპარაკა სრული სიმართლე სიკვდილისწინა განცდების შესახებ - შემაძრწუნებელი, დიდებული და ჟრუანტელის მომგვრელი...

ამის შემდეგაც ბევრი იყო განსაცდელი - მატერიალურიც, ფსიქოლოგიურიც... ის კი "სწავლას" განაგრძობდა.

როგორც ყოველთვის, საგაზეთო ფორმატის სიმცირე არ გვაძლევს საშუალებას, ვრცლად ვისაუბროთ. თუმცა რომელი გაზეთი ეყოფა - დოსტოევსკი ხომ ცალკე სამყაროა. საბედნიეროდ, "ძმები კარამაზოვები" ორ წიგნად გამოდის და ორი კვირის შემდეგ კვლავ შეგვეძლება დოსტოევსკიზე ვისაუბროთ, დღეს კი მხოლოდ იმას დავამატებთ, რომ როგორც უკვე აღვნიშნეთ, "კარამაზოვები" მწერლის უკანასკნელი რომანია, სიკვდილამდე რამდენიმე თვით ადრე დაწერილი და ამიტომ მასში სრულად არის დოსტოევსკი - მთელი ცხოვრებით, შეცდომებით, სიბრძნით და დიდი, დიდი ტკივილით.

და კიდევ: აქ ნაღდი, ნატურალური, XIX საუკუნის რუსეთია გაშიშვლებული. ისეთი, რომელზეც დიდმა ქართველმა პოეტმა ბრძანა:

"იმ მეცხრამეტემ, და მეოცეც სათვალავშია,
ტყაპუჭიანი ეს რუსეთი ხალხად აქცია..."


უდავოა, ამაში ერთ-ერთი მთავარი როლი გენიალურმა დოსტოევსკიმ ითამაშა!
dea dadiani
04 დეკემბერი 2011 19:20
ლელა- სოფია კარამაზოვააო პერსონაჟიო, ეგ არ დაუწერია ავტორს:):)
dea dadiani
04 დეკემბერი 2011 19:18
ამ eddy -მ კაცო, აქ, ამ ძალიან კარგ სტატიაში მეტი ვერაფერი დაინახა?
სხვა სიახლეები
"და მაინც, ვისი დამარცხება უნდა, რისთვის იბრძვის? გვარისთვის? არა, მან მითხრა, რომ ჩვენი გვარი არ სჭირდება. იგი ფულისთვის იბრძვის და ვერც ხვდება, რომ სინამდვილეში კახას ებრძვის, მის სიცოცხლეს, ოჯახს, მის მთავარ ცხოვრებისეულ პრინციპებს."
დაწვრილებით...
"წლინახევრის იყო დედა რომ გარდაეცვალა, დედამისი - ანა ანგელოზივით ლამაზი იყო, სერგის დედის ნაკვთები გამოჰყვა... ანა 24 წლის იყო რომ გარდაიცვალა, შვილზე ნერვიულობას გადაყვა ანას დედაც, ანუ სერგის ბებია, ის ჩემი და იყო და ბავშვი მე ჩამაბარა გასაზრდელად. მეც შვილივით გავზარდე, ჩემს ბიჭს 17 წელი თვალებში შევციცინებდი"
დაწვრილებით...
"რაც შეეხება მეჯლისის ცინიკურ შეფასებებს, ჩემი აზრით, ეს არის ნეობოლშევიზმის გამოხატულება. თავად-აზნაურობა მარტო მამულები და გვარები კი არ იყო, ეს ხალხი სამშობლოს ეწირებოდა..."
დაწვრილებით...
სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია მეორე დღეს გერმანიიდან დაბრუნება. უწმინდესი თბილისის აეროპორტიდან პირდაპირ სამების ტაძრისკენ გაემართა, ტაძარი მოილოცა და იქ მყოფი მრევლი დალოცა. პატრიარქმა მცირე პარაკლისი გადაიხადა და მრევლს ქადაგებით მიმართა.
დაწვრილებით...
ცნობილ მომღერალსა და ქართველებისთვის საამაყო ქალბატონ ნანი ბრეგვაძეს ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებზე სასაუბროდ დავუკავშირდით. მოზღვავებული ემოციების გამო ჩვენი საუბარი არაერთხელ შეფერხდა...
დაწვრილებით...
ისტორია, რომელზეც ახლა უნდა გიამბოთ, შეიძლება დაუჯერებლად მოგეჩვენოთ, თუმცა ის რეალობაა. როგორ შეცვალა გორელი გოგონას ცხოვრება 2008 წელმა და როგორ იქცა პოლონეთი მის მეორე სამშობლოდ, ამაზე ცოტა ქვემოთ, მანამდე კი...
დაწვრილებით...
ქვეყანაში უმძიმესი ეკოლოგიური ვითარებაა. სპეციალისტების პროგნოზი შემაშფოთებელია: თუ ეკოლოგიას სასწრაფოდ არ მივხედეთ, 50 წლის შემდეგ საქართველოს მოსახლეობა მილიონზე ნაკლები დარჩება, გადარჩენილთაგან ნახევარი კი მძიმე სენით იქნება დაავადებული!
დაწვრილებით...
"2008 წელს უწმინდესმა სტენტი­რება გაიკეთა. სწორედ სტენტებში იყო რაღაც პრობლემა. საბედნიეროდ, ყველაფერი­ მოგვარდა. ჩატარდა მარტივი პროცედურა.­ ღვთის წყალობით, ყველაფერი კარგადაა."
დაწვრილებით...
"ადამიანი ლევილშია დაკრძალული და საქართველოში მემორიალი მე-8 "ატეკის" სასადილოს ეზოში დაუდგეს, ეს დაცინვა და უზნეობაა"

ზურაბ კოკაია: "ის ისწრაფვის ცისკენ და ორ ნაწილად არის გაყოფილი.... კლდის ნახეთქში ემუხვარის ზნეობრივი თვისებები და შინაგანი მრწამსია გადმოცემული"

"იმ ადგილას სხვა რამის გაკეთება, უბრალოდ, სასაცილო იქნებოდა, არ მოუხდებოდა იქაურობას"
დაწვრილებით...
კომუნისტური რეჟიმი უცხოენოვან, განსაკუთრებით ინგლისურ სიმღერებს ანტისაბჭოთა პროპაგანდად მიიჩნევდა, ამიტომ მუსიკოსები ხშირად ხმარობდნენ ფანდებს. ინგლისური სიმღერის წინ აცხადებდნენ - "ზანგური ხალხური სიმღერა"!

კანადურმა პრესამ "ორერა", "ბითლზისა" და "როლინგ სთოუნზის" შემდეგ, მესამე საუკეთესო ჯგუფად დაასახელა
დაწვრილებით...
დღიურად ქირავდება 2 ოთახიანი 60
მანგლისში სასწრაფოდ! იყიდება 700 კვ.
იყიდება ისანში, სამხედრო ჰოსპიტალთან ახალაშენებულ
სასწრაფოდ! იყიდება 105 კვ.მ. 4-ოთახიანი,