აჰმედ მელაშვილი - თურქეთის ქართველობის ილია ჭავჭავაძე
აჰმედ მელაშვილი - თურქეთის ქართველობის ილია ჭავჭავაძე
როგორ აღმოაჩინეს თურქეთელმა ქართველებმა საქართველო

1980 წლის 5 ივლისს თურქეთში ნაციონალისტების ტყვიას ემსხვერპლა თურქეთის ქართველების ილია ჭავჭავაძედ წოდებული აჰმედ ოზქან-მელაშვილი.

თურ­ქე­თის ქა­ლაქ ბა­ლი­ქე­სირ­ში სწავ­ლისას აჰ­მედ მე­ლაშ­ვილ­მა ნი­ჭი­ე­რი ქარ­თ­ვე­ლი ახალ­გაზ­რ­დე­ბი შე­მო­იკ­რი­ბა იმის გასარკვევად, ვინ იყ­ვ­ნენ ისი­ნი, ვი­საც თურ­ქე­ბი გურ­ჯე­ბად მო­იხ­სე­ნი­ებ­დ­ნენ, თვი­თონ კი სა­კუ­თარ თავს ჩვე­ნე­ბუ­რებს ეძახ­დ­ნენ; აზი­ის­თ­ვის უჩ­ვე­უ­ლო სიმ­ღე­რებს მღე­როდ­ნენ, მჭად­სა და მხალ-ლო­ბი­ოს მი­ირ­თ­მევ­დ­ნენ, იმ ენა­ზე სა­უბ­რობ­დ­ნენ, რო­მე­ლიც მხო­ლოდ მათი მოდ­გ­მის ხალ­ხ­მა იცო­და.
დრო­ის უკუღ­მარ­თო­ბის გა­მო თა­ვის­ ნა­ჭუჭ­ში ჩა­კე­ტილ­მა გურ­ჯებ­მა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
არ­სე­ბო­ბის შე­სა­ხებ არც იცოდ­ნენ. წი­ნაპ­რე­ბის­გან მხო­ლ­ოდ ის ჰქონ­დათ გა­გო­ნი­ლი, რომ მათი "დიდ­დე­დე­ე­ბი სუ­ლის გა­და­სარ­ჩე­ნად რუს­თა მე­ფეს კავ­კა­სი­ი­დან გა­მო­ექ­ც­ნენ".

მათთვის მხო­ლოდ დიდი, წი­თე­ლი იმ­პე­რია არ­სე­ბობ­და, რო­მელ­საც საბ­ჭო­თა კავ­ში­რი ერ­ქ­ვა. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს, მათ დე­და­სამ­შობ­ლოს, არა­ვინ ახ­სე­ნებ­და...
აჰ­მედ მე­ლაშ­ვი­ლის მე­გო­ბარ­მა, ილია ხიმ­ში­აშ­ვილ­მა მე­ჩე­თის წინ და­ი­ფი­ცა: "სა­ქა­რ­თ­ვე­ლო - ასე­თი ქვე­ყა­ნა
რომ იყო, ნამ­დ­ვი­ლად არ ვი­ცო­დი. გვე­გო­ნა, გურ­ჯე­ბი მხო­ლოდ ჩვენ ვი­ყა­ვით და ისიც თურ­ქეთ­ში ვცხოვ­რობ­დით... სა­ქარ­თ­ვე­ლო - ასე­თი სიტყ­ვაც არ ვი­ცო­დით. ამ­ბობ­დ­ნენ მხო­ლოდ, რუ­სე­თი, რუ­სე­თიო. ვკითხუ­ლობ­დით: "ჩვე­ნი­­ სამ­შობ­ლო თუ რუ­სე­თია, ჩვენ სა­ი­დან მო­ვე­დით? ვინ ვართ? სად არის ჩვე­ნი წყა­რო?­ რუ­სებს არა­ფე­რი გვი­გავს, მათ ენა­ზე არ ვლაპარაკობთ, მა­თი ტრა­დი­ცი­ე­ბი ჩვენ­თ­ვის უცხოაო, მაგ­რამ პა­სუ­ხი არ ჩან­და".

გურ­ჯე­ბის "ა­ხა­ლი ან­ბა­ნი"

რო­ცა სკო­ლა­ში მი­სულ­მა აჰ­მედმა თურ­ქუ­ლი ან­ბა­ნი­ს შეს­წა­ვ­ლა და­იწყო, გუ­ლი დას­წყ­და, რომ მათ, გურ­ჯებს, არ ჰქონ­დათ სა­კუ­თა­რი ან­ბა­ნი და "შეც­დო­მის" გა­მოს­წო­რე­ბა გა­დაწყ­ვი­ტა. მე­გობ­რებ­თან ერ­თად, ერთ ღა­მე­ში, ლა­თი­ნუ­რი ან­ბა­ნის სა­ფუძ­ველ­ზე "ჩვე­ნე­ბუ­რი", ანუ "ქარ­თუ­ლი" ან­ბა­ნი შექ­მ­ნა. სკო­ლა­ში სწავ­ლი­სას ამ "ქარ­თუ­ლი" ან­ბა­ნით სწერ­დ­ნენ ერ­თ­მა­ნეთს წე­რი­ლებს. უხა­რო­დათ, რომ გურ­ჯე­ბის ის­ტო­რი­ა­ში მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი წვლი­ლი შე­ი­ტა­ნეს.
21 წლის აჰ­მე­დი 1944 წელს სამ­ხედ­რო შეკ­რე­ბა­ზე გაგ­ზავ­ნეს. მის სა­ჯა­რი­სო და­ნა­ყოფ­ში საბ­ჭო­თა რე­ჟიმს გა­მოქ­ცე­უ­ლი, ევ­რო­პე­ლი ემიგ­რან­ტი ქარ­თ­ვე­ლი მუ­შა­ობ­და. აჰ­მე­დი გა­აკ­ვირ­ვა მის­მა დიქ­ცი­ამ.

ის, რაც ეს­მო­და, ქარ­თუ­ლი იყო, მაგ­რამ არა ისე­თი, რო­გო­რიც თურ­ქეთ­ში გა­ე­გო­ნა, არა­მედ უფ­რო "ცქვი­ტი", "მარ­დი", წი­ნა­და­დე­ბე­ბი ლა­მა­ზი იყო, სიტყ­ვე­ბი ერ­თ­მა­ნეთს მწყობ­რად, რაკ­რა­კით მიჰ­ყ­ვე­ბო­და. თვა­ლე­ბი გა­უ­ფარ­თოვ­და, ტან­ზე და­ბურ­ძ­გ­ლა და სი­ხა­რუ­ლით ლა­მის ჰა­ერ­ში აიწია, რო­ცა გურ­ჯის­გან გა­ი­გო, რომ ქარ­თ­ველ­თა ქვე­ყა­ნა არ­სე­ბობ­და!
ყურს არ და­უ­ჯე­რა, როცა მო­ის­მი­ნა, რომ ქარ­თ­ვე­ლებს სა­კუ­თა­რი, თა­ნაც უძ­ვე­ლე­სი ან­ბა­ნი ჰქონ­დათ; ყა­ზარ­მა­ში კი არ მი­დი­ო­და,­ მიფ­რი­ნავ­და; გულ­ზე ქა­ღალ­დის ნაგ­ლე­ჯი­ მი­ეკ­რა, რო­მელ­ზე­ც ემიგ­რანტს 33 ქარ­თუ­ლი ასო და­ე­წე­რა. მან აჰმედს ის ად­გი­ლიც მი­ას­წავ­ლა, სა­დაც დედაენა­ზე წიგ­ნებს იპო­ვი­და - ქარ­თ­ველ კა­თო­ლი­კე­თა სტამ­ბო­ლის სა­ვა­ნე...

მა­მი­და -ასიე-ბი­ბი


რამ­დე­ნი­მე წლის წინ, აჰ­მედ მე­ლაშ­ვი­ლი­სად­მი მიძღ­ვ­ნილ წიგ­ნ­ზე მუ­შა­ო­ბი­სას, მის არ­ქივ­ში ნო­დარ დუმ­ბა­ძის ხელ­მო­წე­რ­ი­ლი ბა­რა­თი ვნა­ხე. და­ახ­ლო­ე­ბით იმა­ვე ში­ნა­არ­სის ბა­რა­თე­ბი იდო არ­ჩილ სუ­ლა­კა­უ­რის, იოსებ ნო­ნეშ­ვ­ი­­­ლის, კარ­ლო კა­ლა­ძი­სა და სხვა­თა არქივებში. ამის თაობაზე ბა­ტონმა იბე­რი მელაშვილმა მითხრა, - 1968 წელს ქარ­თ­ველ მწე­რალ­თა ჯგუ­ფი ეს­ტუმ­რა თურ­ქეთს და მა­მა­ჩემ­მა მა­შინ გა­იც­ნო ისინი. სწო­რედ მათ და­უ­ტო­ვეს ეს სა­მახ­სოვ­რო ბა­რა­თე­ბი­ო. მერე ხელ­ში ჩა­მი­ვარ­და ფრი­დონ ხალ­ვა­შის წიგ­ნი "ომრი", რო­მელ­შიც დე­ტა­ლუ­რად იყო აღ­წე­რი­ლი ქარ­თ­ვე­ლი მწერ­ლე­ბის თურ­ქეთ­ში ვი­ზი­ტი და გა­ხა­რე­ბულ­მა მხცო­ვან მწე­რალს შეხ­ვედ­რა ვთხო­ვე...

"ეს იყო 1968 წელს. სტამ­ბო­ლის აერო­პორ­ტ­ში მა­შინ­დე­ლი საბ­ჭო­თა სა­კონ­სუ­ლოს თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი დაგ­ვ­ხ­ვ­დ­ნენ... ვხე­დავ: ერ­თი ხმელ-ხმე­ლი ბი­ჭი ხე­ზე მი­ყუ­დე­ბუ­ლი გვათ­ვა­­ლი­ე­რებს და ყურს გვიგ­დებს. ვატყობ, რომ ქარ­თ­ველ მწერ­ლებ­თან მოს­ვ­ლას ვერ ბე­დავს. გა­ვი­წიე მის­კენ, თა­ვა­დაც კოჭ­ლო­ბით რამ­დე­ნი­მე ნა­ბი­ჯი გად­მოდ­გა.
- შენ ფრი­დონ ხალ­ვა­ში ხარ? - თურ­ქულ-ქარ­თუ­ლი კი­ლო მეც­ნო. კი-მეთ­ქი.­ ხელი ჩა­მო­მარ­თ­ვა და, ისე, მოხ­ვე­ვა­სა­ვით­ მო­მე­დო, - მე აჰ­მედ მე­ლაშ­ვი­ლი ვარ... შენ­თან ლა­პა­რა­კი მინ­და. ახ­ლა არა... წა­ყევ ამათ, და მე ვი­ცი ჰო­ტე­ლი, ჰაცხა­ნა იყოთ, და მოგ­ნა­ხავ მემ­რე...

მე­ო­რე დღეს, სა­ღამ­პი­რად, სას­ტუმ­რო­ში მე­ლაშ­ვი­ლი "და­მე­ხა­ტა". მითხ­რა: - ახლა შენ­თან არ შე­მო­ვალ, არც დიდ­ხანს გავ­ჩერ­დე­ბი, და­მი­ნა­ხა­ვენ და საქ­მე­ე­ბი გონ­ჯა წა­მ­ი­ვა. ამა­ღამ ბურ­სა­ში წა­ვალ, მე იქ ვცხოვ­რობ. როის ჩა­მოხ­ვალთ ბურ­სა­ში, ვი­ცი, სად გა­ჩერ­დე­ბით, ეგეც ვი­ცი. მე და იქა­უ­რი­ ჩვე­ნე­ბუ­რე­ბი დაგ­ხ­ვ­დე­ბი­თო.
მოვ­ძებ­ნე მა­მი­და­ჩემ ასი­ეს მი­სა­მარ­თი, მა­მ­ა­ჩე­მის­გან ოდეს­ღაც გად­მო­წე­რი­ლი... 1935 წლის შემ­დეგ მის­გან წე­რი­ლი არ მიგ­ვი­ღია.­ ახლა ოთხ­მოც­და­ათ­ზე მე­ტი­საა. შე­იძ­ლე­ბა ცოცხა­ლია. მო­დი, "ხე­ბერს" (ამ­ბავს) მივ­ცემ, იქ­ნებ შევ­ხ­ვ­დე-მეთ­ქი. ავი­ღე ღია ბა­რა­თი და თურ­ქუ­ლად რამ­დე­ნი­მე სიტყ­ვით ავუხ­სე­ნი, შე­ნი ძმის­შ­ვი­ლი ვარ, ამა და ამ დღეს ბურ­სას სას­ტუმ­რო­ში ვიქ­ნე­ბით-მეთქი.

სას­ტუმ­როს­თან იქა­უ­რი ქარ­თ­­ვე­ლე­ბი­ დაგ­ვ­ხ­ვ­დ­ნენ, დარ­ჩე­უ­ლი ბი­ჭე­ბი. მთე­ლი ის გრო ხალ­ხი­სა, ვინც ასე­თი მო­ნატ­რე­ბუ­ლი ინ­ტე­რე­სით, ახ­ლობ­ლუ­რი გუ­ლი­თა­დო­ბით გვეხ­ვე­ო­და, გვე­ა­ლერ­სე­ბო­და, აჭა­რი­დან ოდეს­ღაც მუ­ჰა­ჯი­რად გა­ხიზ­ნუ­ლე­ბი იყ­ვ­ნენ, მაგ­რამ იქ "გურ­ჯის­ტა­ნი­დან" მო­სუ­ლე­ბი ვარ­თო, ამ­ბობ­დ­ნენ. ქარ­თუ­ლი რომ იცოდ­ნენ­ და სა­ქარ­თ­ვე­ლო რომ უყ­ვარ­დათ, იმი­ტომ მო­ვიდ­ნენ იქა, რომ ჩვენ, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ქარ­თ­ვე­ლებს შეგ­ვ­ხ­ვედ­როდ­ნენ...
ამ­დე­ნი ჩვე­ნე­ბუ­რის შეკ­რე­ბის­ მო­თა­ვე აჰ­მე­დი იყო. მთე­ლი იქ მყო­ფი­­ ჩვე­ნე­ბუ­რო­ბა მას ემორ­ჩი­ლე­ბო­და... თვა­ლე­ბი­დან არ ამომ­დის, რო­გორ შე­მოგ­ვე­სივ­ნენ ვაჟ­კა­ცი­ ბი­ჭე­ბი­ - "შე­ნი ჭი­რი­მე", "შენ გე­ნაც­ვა­ლე", - გვე­ხუ­ტე­ბი­ან, გვეხ­ვე­ვი­ან, - ნამ­დ­ვი­ლი ქარ­თუ­ლი გა­ვი­გო­ნე­თო, ნამ­დ­ვი­ლი ჩვე­ნე­ბუ­რიო, კაი ენაო. აგერ, ახ­ლო, ქარ­თუ­ლი სო­ფე­ლია, იქ სულ ჩვე­ნე­ბუ­რე­ბი ვარ­თო.

მან­ქა­ნა და­იძ­რა თუ არა, შუქ­ნი­შა­ნი წით­ლად­ აინ­თო, ამი­ტომ მოძ­რა­ო­ბა წუ­თით შედ­გა. წინ ვიც­ქი­რე­ბი. ქუ­ჩა­ზე ფე­ხით მო­სი­ა­რუ­ლე­ნი გა­და­დი­ან. და ჩემ­და გა­სა­ოც­რად,­ იმ­დენ მო­სი­ა­რუ­ლე­ებ­ში ერ­თი მა­ღა­ლი, მხრებ­ში მოხ­რი­ლი, ლე­ჩაქ­მოხ­ვე­უ­ლი ხნი­ე­რი­ ქა­ლი და­ვი­ნა­ხე. ჩე­მი თვა­ლი იმ მო­ხუც ქალს და­ე­დევ­ნა. რა­ღაც ნაც­ნო­ბი მიხ­­რა-მოხ­­რით მი­დი­ო­და. მეც­ნო, რა­ღა­ცა მე­ახ­ლო­ვა - მა­მა­ჩემ­მა იცო­და ასე კორ­წი­ა­ლით სი­ა­რუ­ლი, რო­ცა მხარ­ზე სი­მინ­დი­ან­კოდ­შე­მოდ­გ­მუ­ლი წის­ქ­ვი­ლის­კენ წა­ვი­დო­და... ვა­ი­მე, ეს ქა­ლი ჩე­მი მა­მი­და, ასიე-ბი­ბი ხომ არაა?

შუ­ა­გულ ტრო­ტუ­არ­ზე გა­ვიჯ­გი­მე, მო­მა­ვალ მო­ხუცს და­ვე­მიზ­ნე. გულ­ში და მთელ სხე­ულ­ში, ჟრუ­ან­ტელ­თან ერ­თად, ბო­ბოქ­რობს ტალ­ღე­ბად ქცე­უ­ლი სიტყ­ვე­ბი: მა­მი­და­ჩე­მი, ასიე-ბი­ბი, ცოცხა­ლი ბი­ბი!
რო­ცა პირ­და­პირ მო­მე­ყუ­და, შედ­გა. შემ­ხე­და, უც­ნა­უ­რი, დაღ­ლილ-და­კარ­გუ­ლი თვა­ლე­ბი მო­მავ­ლო. გა­მო­ხედ­ვა­შიც რა­ღა­ცა მა­მა­ჩე­მი­სა ამო­ვი­კითხე. გულ­მ­კერ­დით მო­მე­დო და ჯოხს ხე­ლი უშ­ვა: "შენ ხარ, ჭოვ?" - მკითხა. ჰო-მეთ­ქი, - ჩა­ვუ­ფურ­ჩუ­ლე. ხე­ლე­ბი შე­მო­მი­ჭი­რა და ატირ­და...
მა­შინ და­ვი­ნა­ხე პირ­ვე­ლად ნო­დარ დუმ­ბა­ძის თვა­ლებ­ში ცრემ­ლი".

დი­დი გზის და­სას­რუ­ლი

1979-1980 წლებ­ში თურ­ქეთ­ში ანარ­ქია და ტე­რო­რი მძვინ­ვა­რებ­და. ტე­რო­რის­ტ­თა ხე­ლით და­ი­ღუ­პა 5 ათა­სი და და­იჭ­რა 14 ათას­ზე მე­ტი ადა­მი­ა­ნი, უმე­ტე­სად, პროგ­რე­სულ შე­ხე­დუ­ლე­ბისა­ნი. მათ შო­რის იყო აჰ­მედ მე­ლაშ­ვი­ლიც...

პრო­ფე­სორ ლია ჩლა­ი­ძეს­თან ერ­თად მა­გი­დას ვუ­ზი­ვარ და მის მო­ნათხ­რობს ვის­მენ:­ "1979 წე­ლი იდ­გა. იზ­მი­რის გა­მო­ფე­ნა­ზე ტუ­რის­ტად ვი­ყა­ვი. იქ უკა­ნას­კ­ნე­ლად ვნა­ხე­ აჰ­მე­დი. ძა­ლი­ან ცუ­დად გა­მო­ი­ყუ­რე­ბო­და. ვი­ღა­ცებს გა­ვა­ცა­ნი, და­ვე­ლა­პა­რა­კეთ, ყვე­ლა შე­მო­ეხ­ვია, ყვე­ლა მი­ე­ფე­რა... მე­რე ცოტა ხანს თვა­ლი­დან და­მე­კარ­გა. ეზო­ში­­ გა­მო­ვე­დი. ვხე­დავ: ძელ­ს­კამ­ზე ზის, რა­ღაც­ მო­ბუ­ზუ­ლი იყო, და­პა­ტა­რა­ვე­ბუ­ლი. გვერ­დ­ზე მივუჯექი - აჰ­მედ, ცუ­დად ხომ არ ხარ-მეთ­ქი. ცრემ­ლით სავ­სე თვა­ლე­ბით შე­მომ­ხე­და, - დაია, ასე მგო­ნია, ამას ყვე­ლა­ფერს უკა­ნას­კ­ნე­ლად ვხე­და­ვო. ეს იყო 1979 წლის სექ­ტემ­ბერ­ში. მას შემ­დეგ სულ თვალ­წინ მიდ­გას: მუ­ქი მწვა­ნე, სა­ზაფხუ­ლო კოს­ტი­უ­მი აც­ვია, ყვე­ლას გა­რი­დე­ბუ­ლი ზის და თვალ­ც­რემ­ლი­ა­ნი ეთხო­ვე­ბა იმას, რაც აგრე უყ­ვარ­და... ხში­რად მით­ქ­ვამს მის­თ­ვის: - შენ თურ­ქე­თის ქარ­თ­ვე­ლე­ბის ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძე ხარ-მეთ­ქი. ვაი, რომ სიკ­ვ­დი­ლიც ილი­ას­ნა­ი­რი ჰქონ­და. მი­სი ავ­ტო­რი­ტე­ტი უდი­დე­სი იყო. რო­გორც ილი­ას სიკ­ვ­დილ­მა გა­ა­ერ­თი­ა­ნა სრუ­ლი­ად სა­ქარ­თ­ვე­ლო, აჰ­მე­დის კუ­ბოს­თა­ნაც მთე­ლი მცი­რე აზი­ის კავ­კა­სიელე­ბი­ გა­ერ­თი­ან­დნენ. იქ ერ­თ­მა აფხაზ­მა თუ ადი­ღე მწე­რალ­მა თქვა: "არ იტი­როთ აჰ­მედ­ მე­ლაშ­ვი­ლი, რად­გან ასე­თი ადა­მი­ა­ნის წას­ვ­ლის შემ­დეგ კი არ გლო­ვო­ბენ, არა­მედ ცდი­ლო­ბენ, მა­სა­ვით იცხოვ­რო­ნო"...

გი­ორ­გი კა­ლან­დია,
თბი­ლი­სის ხე­ლოვ­ნე­ბის სა­სახ­ლისდირექ­ტო­რი
რამაზი
03 სექტემბერი 2017 13:03
დიდი მადლობა სტატიისთვის.

ბესიკ ობოლაძე
04 მაისი 2016 00:46
ზოგიერთების გასაგონად ვამბობ თურქები ჩვენი "ძმები" არიან.
მედეა
12 თებერვალი 2016 00:13
ბათუმში არის ახმედ მელაშვილის ქუჩა...
გააკეთე კომენტარი

კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას,სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.

რეგისტრაციისა და ავტორიზაციის გავლის შემდეგ აღარ მოგიწევთ დაცვის კოდისა და სხვა ინფორმაციის მითითება!

თქვენი კომენტარები გამოქვეყნდება ყოველდღე 11.00-დან 19.00 საათამდე, გამოგზავნიდან 30 წუთის განმავლობაში.

19.00 საათის შემდეგ მიღებული კომენტარები დაიდება მეორე დღეს.

P.S. ვრცელი კომენტარის გაკეთებისას ეცადეთ, ჩაეტიოთ 4 წუთში, ან დააკოპიროთ სხვა პროგრამაში აკრეფილი ტექსტი.

რუბრიკის სხვა სიახლეები
როგორ შეაფასებთ  იმ მაჟორიტარების პოზიციას, რომლებიც მხარს არ უჭერენ პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე გადასვლის კანონპროექტს?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ შეაფასებთ იმ მაჟორიტარების პოზიციას, რომლებიც მხარს არ უჭერენ პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე გადასვლის კანონპროექტს?
გაზეთის სტატია. მიიღეთ წვდომა
გაზეთის სტატია. მიიღეთ წვდომა
გაზეთის სტატია. მიიღეთ წვდომა
ბლოგერები
თვის კითხვადი სტატიები