ვინ იყო სტალინის დღემდე უცნობი საყვარელი?
16-11-2015
ვინ იყო სტალინის დღემდე უცნობი საყვარელი?
”მთვარის კულტის რიტუალებს ბელადი ხალხის სამართავად იყენებდა”

პატარა იოსები ”ბერად” აღუკვეციათ


სტალინის პერსონისადმი საზოგადოების დამოკიდებულება რადიკალურად განსხვავებულია - უკიდურესად დადებითი ან უკიდურესად უარყოფითი. და მაინც, ვინ იყო იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი?
ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ თენგიზ სიმაშვილის კვლევა­ ახალგაზრდა სტალინის ცხოვრებისეულ ეპიზოდებს ეხება. მან ”კვირის პალიტრას” დღემდე გამოუქვეყნებელი მასალები მიაწოდა...

პატარა­ იოსები სემინარიის ერთ-ერთი საუკეთესო მოსწავლე­ იყო, რისი დასტურიც მისი ნიშნებია. იოსებ ჯუღაშვილის სახელზე თბილისის სასულიერო სემინარიის მე-4 კლასის დამთავრების
შემდეგ გაცემულ მოწმობაში ვკითხულობთ:

ყოფაქცევაში: ფრიადი /5/.
წმინდა წერილის ახსნა: ძალიან კარგი /4/
ბიბლიის ისტორია: ძალიან კარგი /4/
ეკლესიის ისტორია: კარგი /3/
ღვთისმეტყველება ძირითადი: კარგი /3/
გომილესტიკა: კარგი /3/
ლიტურგია: ძალიან კარგი /4/
რუსული სიტყვიერება: ძალიან კარგი /4/
რუსული ლიტერატურის ისტორია:
ძალიან კარგი /4/
საერთო
სამოქალაქო ისტორია:
ძალიან კარგი /4/
რუსეთის სამოქალაქო ისტორია:
ძალიან კარგი /4/
ალგებრა: ძალიან კარგი /4/
გეომეტრია: ძალიან კარგი /4/
პასხალია: ძალიან კარგი /4/
ფიზიკა: ძალიან კარგი /4/
ლოგიკა: ფრიადი /5/
ფსიქოლოგია: ძალიან კარგი /4/
ქართული საეკლესიო გალობა:
ძალიან კარგი /4/
ენები: ბერძნული: ძალიან კარგი /4/
ლათინური: არ სწავლობდა
სლავური: ფრიადი /5/
ქართული: ძალიან კარგი /4/.

(იხილე ასევე: სტალინის ჩასწორებული "ვეფხისტყაოსანი")

ვფიქრობ, მას ლოგიკაში 5 დამსახურებულად ჰქონდა. მისი თანამედრ­ოვე ნიკო გიორგის ძე ახმეტელი წერს: ,,ამხანაგი სოსო იყო გამოცდილი დიალექტიკოსი, შეიძლება გეფიქრა, რომ მან ზეპირად იცოდა შოპენჰ­აუერის ,,ერისტიკის” 38 წესი”.

”ამ ბარათზე დატანილია ჯუღაშვილის რამდენიმე ფოტო - პროფილში, ანფასში და ფეხზე მდგომი

- არსებობდა ცნობა, თითქოს ჯუღაშვილი გარიცხული იყო სემინარიიდან...

- დიახ, თუმცა ეს ინფორმაცია სიმა­რთლეს არ შეეფერება. სემინარიის საერთო საცხოვრებელში­ სტალინთან ერთად ცხოვრობდა მიხეილ ელიზბარაშვილი, რომელიც მოგონებაში წერს: ”მე-5 კლასში სოსო აღარ გამოცხადდა სასწავლებლად, რისთვისაც ადმინისტრაციამ მოწაფეობიდან გარიცხა”. თუმცა, გარიცხული ვერ აიღებდა იმ ნიშნების ფურცელს, რაზეც ზემოთ მოგახსენეთ. მეტიც, მაქვს მე-5 კლასელთა სიების ასლები, სადაც იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილიც ფიგურირებს. ამიტომ დარწმუნ­ებით ვაცხადებ, ის არავის გაურიცხავს! რა მიზეზით შეწყვიტა მან სწავლა, დაუდგენელია. ამ ფაქ­ტის იმით ახსნა, რომ ის რევო­ლუციურ საქმიანობას შეუდგა,­ რაც მას სწავლაში ხელს არ შეუშლიდა, არ ივარგებს­. ახალგაზრდა სტალინს­ განათლებისკენ სწრაფვა ჰქონდა - 1908 წელს ბაილოვის ციხეში ესპერანტოს ეუფლებოდა, გადასახლებაში მყოფი კი გერმანული და ინგლისური ენების შესწავლით იყო დაკავებული. სხვა­თა შორის, იოსები პირველი თანრიგის მოსწავლეთა სიაში იყო შეყვანილი.­
მოვიძიე თბილისის სასულიერო სემინარიის საავადმყოფოს ამბულატორიის ჟურნალის ასლებიც, სადაც მოსწავლეთა ავადმყოფობებია ასახული. ჯუღაშვილის ავადმყოფობის მიზეზად დასახელებულია სისხლნაკლულობა... ამ ცნობებითაც დასტურდება, რომ სტალინი ბავშვობაში ჯანმრთელო­ბ­ითა და ფიზიკური მონაცემებით სუსტი იყო, თუმცა დაუდეგარი ხასიათი ჰქონდა და გორის სემინარიაში ხშირად ჩხუბობდა...

- სტალინის ჯანმრთელობის შესახებ ბევრი რამ არის ცნობილი... ამ მხრივ თქვენს კვლე­ვებში ახალი რა არის?

- საყურადღებოა მისი ნათლიის, მიხ­ეილ­ ციხითათრიშვილის შვილის ალექსან­დრე ციხითათრიშვილის დღემდე­ გამოუქ­ვეყნებელი მოგონებები, რომელიც 1936 წლით თარიღდება. ის არა მხოლოდ იოსე­ბის ჯანმრთელობას, მის ოჯახს, წარმოშობას ეხება. ალექსანდრეს ინფორმაციით: ”ჯუღაშვილების წინაპრები გორში არ დაბადებ­ულან, ისინი ცხოვრობდნენ სოფელ გერში,­ გორის მაზრაში, ლიახვის ხეობაში და როგ­ორც ამ ხეობის ყველა მცხოვრები, ისინიც მაჩაბლების ყმები ყოფილან. მათი მთავარი სალოცავი გერის წმინდა გიორგის ხატი ყოფილა... ახლანდ­ელი სამხრეთ ოსეთი წინათ ქართველი­ მოხევეებით იყო დასახლებული. შემდეგ ოსებმა დაიწყეს მასობრივი გადმოსახლება და ხიზნების სახით დასახლება. ბევრი ოჯახი გაოსდა, ნაწილ­ობრივ ჯუღაშვილებიც, უფრო სწორად ჯუ­გ­აშვილები... ბესო და კეკე გერს ხშირად ახსენებდნენ და სალოცავადაც მიდიოდნენ ხოლმე, როგორც თავიანთ მამა-პაპათა სამ­ლოცველოში... კეკეს დედა, მელანია, ჩემი ბებიის ნათლ­ული ყოფილა. სოსო დაბადებულა 1878 წლის დეკემბერში, მამაჩემის დედამ, მარ­ი­ამმა­­ ამშობიარა კეკე. ბავშვი სუსტი ყოფ­ილა­ აგებულებით, ამიტომ ბესოს დაუჩქარ­ებია მისი მონათვლა (საარქივო დოკუმენტებიდან ჩანს, იოსებ ჯუღაშვილი 1878 წლის 6 დეკემბერს დაიბადა და მონათლეს 17 დეკე­მ­ბერს - თ.ს.). ახალდაბადებული იოსები­ მამამისს, ბესოს, თავისი გვარის მთავარი სალოცავის, გერის ხატის სახელზე სამ წლამდე ე.წ. ბერად აღუკვეცია” (ეს რიტუალი ახალდაბადებული ბავშვის გად­ასარჩენად ტარდებოდა - თ.ს.). ბავშვის­ ბერად აღკვეცა ქართველებში ამნა­ირად ხდებოდა - დათქმული დღიდან ბავშვს კულულებს უზრდიდნენ... აცმევდნენ თეთრს და ნათხოვარს. ყიდულობდნენ ბატ­კანს და აღთქმულ დღემდე ზრდიდნენ. იოსებსაც თეთრები ჩააცვეს და თმა დაუყენეს. ბატკანი სამი წლის განმავლობაში თოხლად იქცა და აი, მოახლოვდა გერისთაობა. სამი დღით ადრე ბესო გორიდან გაუდგა გზას დაჩარდახებული ურმით, ცოლ-შვილთან ერთად ეწვია გერის ხატს. თვითონ პატარა ბიჭიკო (იოსები - თ.ს.) ბესოს თითქმის სულ მხრებით უტარებია, რომ ხატს უფრო მეტად დაებერტყა მისთვის ლოცვა-კურთხევა­ და დღეგრძელობა. პარაკლისი გადაახდევინეს გერელ მღვდელს, შეჰკრიჭეს თმა, გახადეს თეთრები, ჩააცვეს ფერადი ტანისამოსი და იმედად გამობრუნდნენ, რომ მამა-პაპათა სალოცავი მათ შვილს უბედნ­იერეს კაცად გაზრდიდა”.

აღნიშნული ტრადიციისადმი ოჯახის ერთგულებას თავის მოგონებაში ადასტურ­ებს­ კეკე ჯუღაშვილიც: ,,მესამეც ბიჭი მეყ­ოლა. ნათლობა დავაჩქარეთ, მოუნათლავი რომ არ გარდაგვცვლოდა. დედაჩემმა წმინდა გიორგის შანა დაჰკიდა ბავშვს ყელზე და ბესოს უთხრა: გორში წავიდეთ საღმრთოს შესაწირადო”.
ალექსანდრე ციხითათრიშვილის დედა, მარიამი ადასტურებს, რომ იოსების ნათლია მისი მეუღლე­ მიხეილი იყო. მისი სიტყვებით: ”პირველი ორი ახალდაბადებული­ ბავშვის გარდაცვალების შემდეგ, ვაითუ ესეც არ შეგ­ვრჩესო და ცოლ-ქმარი ხშირად­ დადიოდა სალოცავად სოფელ არბოში (იოსებ ჯუღაშვილის მშობლებს მის დაბადებამდე ორი ვაჟი გარდაეცვალათ - თ.ს.). მარიამი­ იქვე ამატებს: ,,ექვსი წლის იყო სოსო, როცა ყვავილმა ავად გახადა”.

ალექსანდრე ციხითათრიშვილის მოგონებაში ლაპარაკია პატარა იოსების გარეგნობაზეც: ,,რამდენადაც ხორცი მოიმატა, იმდენად ემსგავსებოდა მამამისს წარბებით, ცხვირით, წოწოლა თავით, ერთხელ ბავშვს­ სიმინდის ქეჩეჩები გაუკეთეს ულვაშებად, მაშინ ხომ ისე საოცრად დაემსგავსა, თითქოს სოსო ბესოს განსახიერება ყოფილიყოს... სოსოს განსაკუთრებული დაღი დაამჩნია ყვავილმა, ნაყვავილარი დარჩა სახეზე­ და ხელებზე”." აქვე მოგაწვდით ამონარიდს ერთ-ერთი­ თანამედროვის მოგონებიდან, რომელიც ჯუღაშვილის ფიზიკურ ნაკლზე - საყოველთაოდ ცნობილ, დაზიანებულ მარცხენა­ ხელზე მიუთითებს: ,,სტალინმა ბავშვობაში იტკინა ხელი და გორელმა დალაქმა მოურჩინა”. ნათელია, რატომ განუვითარდა მას მოწიფულობის ასაკში მარცხენა ხელის დისტროფია. ჩანს, არასწორად ნამკურნალევი ხელის პრობლემამ დროთა განმავლობაში იჩინა თავი.

- ისტორიკოსები სტალინის ქარიზმატულ თვისებებს რას აღარ მიაწერენ... ამ საკითხზე თუ გაამახვილეთ ყურადღება?

- ისეთ საკითხზე გავამახვილე ყურად­ღება, რაც სხვაგან დაწერილი არ არის. კერძოდ, მთვარის კულტის რიტუალებზე, რომელთა ნაწილს სტალინი იცნობდა და სავარაუდოდ, ხალხის სამართავად იყენებდა. ერთ-ერთი ცნობით, იოსებ ჯუღაშვილი ქალაქ თელავში მასწავლებელ ილია ზარაფ­იშვილის ოჯახს სტუმრობდა. ილია ზარაფიშვილი განათლებული ადამიანი­ იყო - გაზეთ ,,ივერიის” კორესპონდენტი და საზოგადო მოღვაწე გახლდათ. სწორედ ის აწვდიდა ივანე ჯავახიშვილს მასალებს კახეთში თეთრი გიორგის, იმავე მთვარის კულტის შემორჩენილი რიტუალების შესახებ.

ჯუღაშვილის თანამედროვის, ეკატერინე­ აფშინაიძის მოგონებებში ვკითხულობთ, რომ იოსები ილია ზარაფიშვილის სახლში,­ როგორც მისი ნაშვილები, ისე იზრდებოდა.­ აფშინაიძის ინფორმაციით, მას ნანახი ჰყავს, თუ როგორ ათევდა ღამეს ზარაფი­შვილის ბინაში ახალგაზრდა ჯუღაშვილი­. შეგვიძლია გამოვთქვათ ვარაუდი,­ რომ ჯუღაშვილი თავადაც დაინტერესებული იყო ძველი­ რიტუალ­ების გაცნობით. ყოველ შემთხვევაში, მისი ციური მნათ­ობის - მთვარისადმი დადებითი დამოკიდებულება კარგად ჩანს ლექსში ,,მთვარეს”. ის ,,ივერიაში” 1895 წლის 11 ოქტომბერს გამო­ქვეყნდა. ზოგი ავტორი ქარიზმის საფუძვლად სტალინის ეზოტერიკული ცოდნით დაინტერესებას მიიჩნევს... სტალინი იცნობდა მთვარის ღვთაების კულტის­ მაგიის ელემენტებს და მას ხალხის სამართავად იყენებდა. გარკვეულწილად, შესაძლოა ამას უკავშირდებოდეს მისი საუბრის­ მანერა, ჟესტიკულაციის თავისებურებები და სხვა...

”სტეფანია პეტროვსკაიას სარეგისტრაციო ბარათის უკანა მხარეს ვკითხულობთ: ”სასიყვარულო კავ­შირი - ჯუღაშვილი”

- რამდენადაც ვიცი, თქვენ ხელთ გაქვთ­ დღემდე გამოუქვეყნებელი ფოტო, რომელზეც­ სტალინის საყვარელი ქალია გამოსახული. სტალინი მასზე დაქორწინებას­ აპირებდა...

- დიახ, თქვენს მკითხველს უკვე აქვს საშუალება გაიცნოს სტეფანია პეტროვსკაია,­ რომლის სარეგისტრაციო ბარათი საქ­ართველოს საისტორიო არქივში აღმოვაჩინე. აქ იოსებ ჯუღაშვილის შესახებაც მოვიძიე საინტერესო დოკუმენტი - ბაქოს ჟანდარმთა საგუბერნიო სამმართველო 1910 წლის 26 აპრილს თბილისში გზავნის წერილს, სადაც ლაპარაკია იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილისა და სტეფანია ლეანდ­რის ასულ პეტროვსკაიას ჟანდარმერიის სარეგისტრაციო ბარათებზე. ამ ბარათზე დატანილია ჯუღაშვილის რამდენიმე ფოტო - პროფილში, ანფასში და ფეხზე მდგომი. ასევე დაკრულია მცირე ფურცელი წარწერით: ,,სოსო ჯუღაშვილი (სტალინ)”. ჩემი აზრით, იგი საბჭოთა პერიოდშია დაწებებული, რადგან­ ქართულ ენაზე საქმის წარმოება რუსე­თ­ის­ იმპერიაში არ ხდებოდა. ასეთ წარ­წერებს აკეთებდნენ 1920-იან წლებში ე.წ. რევოლ­უციის მუზეუმის თანამშრომლები. ალბათ, თავდაპირველად რევოლუციის მუზეუმში იყო დაცული, შემდეგ კი არქივ­ებში გადაინაცვლა...

აქვე აღმოჩნდა სტეფანია პეტროვსკაიას სარეგისტრაციო ბარათიც, რომლის უკანა მხარეს ვკითხულობთ: ”სასიყვარულო კავ­შირი - ჯუღაშვილი”
მაშ ასე, სტეფანია ოდესაში დაბადებული­ თავადის ასული იყო. დიახ, სტალინს თურმე­ რევოლუციური მისწრაფებების მქონე თავადის ასული შეჰყვარებია. ეს ქალბატონი­ საკმაოდ დახვეწილი და განათლებული ყოფ­ილა. ცნობილია, რომ სტალინის ირგვლივ მუდმივად ტრიალებდნენ ქალები, რომელთა­ შესახებ ინფორმაციები სხვადასხვა­ ნაშრ­ო­მებშია თავმოყრილი. ბევრი ცნობაა მისი მეუღლეებისა და მეგობარი ქალების შესახებ, თუმცა, სტეფანია პეტროვსკაიას შესახებ მწირი ინფორმაციები არსებობს. ფოტო კი არსად გამოქვეყნებულა, ეს დღეს თქვენი გაზეთის მეშვეობით არის შესაძლებელი!

ცხადია, საიდუმლო პოლიციას, ჟანდარმერიას ან ”ოხრანკას” ასეთი სასიყვარულო­ კავშირის შესახებ ცნობები ყოველთვის სჭირდებოდა. როგორც ვიცით, სტალინი 1908 წლის მარტში ბაქოში დააპატიმრეს და გადაასახლეს (სოლვიჩეგოდსკში). პირველად სწორედ იქ შეხვდა სტეფანია პეტროვსკაიას, ეს უკანასკნელი მოსკოვში რევოლუციური საქმიანობისთვის იყო დაჭერილი­ და გადასახლებული სოლვიჩეგოდსკში. სტალინი ამ გადასახლებიდან გამოიქცა და ისევ ბაქოში­ დაბრუნდა რევოლუციური საქმიანობის გასაგრძელებლად. ამ დროს სტეფანია პეტროვსკაიაც გათავისუფლდა და ოდესაში ან მოსკოვში კი არ დაბრუნდა, ბაქოში ჩავიდა სტალინთან­. მათ ერთად დაიწყეს ცხოვრება. 1910 წლის მარტის დასაწყისში ერთადვე დააპატიმრეს. სწორედ ეს არის ასახული ჩემ მიერ მოძიებულ დოკუმენტებში. დაკითხვისას პეტროვსკაია პირდაპირ აცხადებს, ინტიმური კავშირი მაქვს ჯუღაშვილთანო. იოსები კი ჟანდარმერიის ოფიცერს ასე პასუხობს: ”მე მას გადასახლებიდან ვიცნობ!”.
ჩემ მიერ მოძიებული დოკუმენტების ზედაპირული ანალიზითაც კი შეგვიძლLია ვთქვათ, რომ სტალინის ბიოგრაფია არასაკმარისად არის შესწავლილი.

ბარათის უკანა მხარე პუნქტებად ჩაწერილი:

ასაკი გარეგნობის მიხედვით - 30-32
დაბადების წელი - 1879 წ. დეკემბერი (ეს არის ერთ-ერთი პირველი დოკუმენტი, სადაც სტალინის დაბადების წელი შეცდომით არის ჩაწერილი - თ.ს.)
სიმაღლე - 1 მეტრი და 69 სანტიმეტრი
თმები - შავი, ტალღოვანი, ხშირი
აგებულება - გამხდარი
წვერ-ულვაში - შატენ (წაბლისფერი)
გამომეტყველება - მხიარული
განსაკუთრებული ნიშანი - ნაყვავილარი
სახის ფორმა +- ოვალური
შუბლის სიმაღლე - საშუალო
წარბები - მორკალური
ამ ჩამონათვალში­ ზედ დაწებებული ქაღალდით (გაურკვეველია, ბარათი­ გაიხა და ასე უხეშად ამიტომ დააწებეს თუ სხვა მიზნით) დაფარულია პუნქტები: #17; #18; #19; #20; #21
ამავე ბარათზეა იოსებ ჯუღაშვილის თითების დაქტილოსკოპიური ანაბეჭდებიც. აქვე ვკითხულობთ:
წოდება - გლეხი (თბილისის გუბერნიის გორის მაზრის).
პროფესია - სახლის მასწავლებელი
დაბადების ადგილი - გორი.
მამა - ბესარიონი.
დედა - ეკატერინე გელაძე (ქალიშვილობის გვარით)
ქორწინება - უცოლო
სასიყვარულო კავშირები - პეტროვსკაია


სტალინი: ”მინდა პეტროვსკაიაზე დაქორწინება”

არსებობს­ ცნობა, სადაც დაპატიმრებული სტალინი ბაქოს ქალაქისთავს წერს: ”მე მინდა სტეფანია პეტროვსკაიაზე დაქორწინება და გთხოვთ, ამის ნებართვა მომცეთ”. სტალინს ნებართვა კი მისცეს, მაგრამ ისევ გადასახლებაში უკრეს თავი, რაც მისი პეტროვსკაიასთან დაშორების მიზეზი გახდა. მათ წლების მანძილზე ურთიერთობა აღარ ჰქონიათ. მართალია, სტეფანია ლეანდრეს ასულის შესახებ მწირი ცნობები მოიპოვებოდა, თუმცა, დღემდე არავინ იცოდა, რომ პეტროვსკაიას სარეგისტრაციო ბარათი საქართველოს საისტორიო არქივში - თბილისში იყო შემონახული.

(იხილეთ ასვე: "არ ვიცოდთ, რითი უნდა გვეშველა მომაკვდავი მამისთვის" - სტალინის სიკვდილის საიდუმლოება)
keti
04 სექტემბერი 2017 12:28
დზალიან საინტერესო ინპორმაცია მოგვაცოდეტ მოხარული ვიკნებიტ ტუკი ესეტ გამონაკლის სტატიებს გამოაკვეკნებტ სხვადასხვა სახიტ ბევრი რამ უცოდინარია ცვენი კვეკნის მოსახლეობისადმი სხვადასხვა საინტერესო პაკტები რომლებიც ნამდვილად უნდა იკვეს გამოკვეკნებული რომ ტიტეულმა მოკალაკემ იცოდეს ცვენი სანტერესო გამონაკლისი ადამიანების სჰესახებ
Mari
09 იანვარი 2017 13:36
Sainteresoa madloba
mamuka
11 მარტი 2016 12:05
თუ შიში არ იქნება წესრიგიც არ იქნება.სტალინი ამ პრინციპით მოქმედებდა...მალე მაგაზე მაგარი კაცი მოვა და დაუსვამს ყველას წერტილს.ისიც ქართველი იქნება...

რედაქტორის რჩევით
რუბრიკის სხვა სიახლეები