"8000 წლის წინანდელ ყორ­ღან­ში ქალის ნეშტს ჩაყოლებული ჰქონდა თაფლი, რაც გვაძლევს ვარაუდის საფუძველს, რომ ქალი მეფუტკრე უნდა ყოფილიყო"
"8000 წლის წინანდელ ყორ­ღან­ში ქალის ნეშტს ჩაყოლებული ჰქონდა თაფლი, რაც გვაძლევს ვარაუდის საფუძველს, რომ ქალი მეფუტკრე უნდა ყოფილიყო"
ფოტო:გადაჭრილი გორა
რო­დე­საც სა­ქარ­თვე­ლო­ში ბაქო-თბი­ლი­სი-ჯე­ი­ჰა­ნის მილ­სა­დე­ნის მშე­ნებ­ლო­ბა და­ი­წყო, მილ­სა­დენს სამ­ხრეთ სა­ქარ­თვე­ლო­ში, ბორ­ჯო­მის მი­და­მო­ებ­ში უნდა გა­ევ­ლო... მილ­სა­დე­ნის მშე­ნებ­ლო­ბის დროს სო­ფელ სა­კი­რეს­თან არ­ქე­ო­ლო­გებ­მა კო­დი­ა­ნას ყორ­ღა­ნი აღ­მო­ა­ჩი­ნეს, რო­მე­ლიც ადრე ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნი­საა, ანუ და­ახ­ლო­ე­ბით 5 500 წლის წი­ნან­დე­ლი.

ყორ­ღან­ში ნა­პოვ­ნი იყო ადა­მი­ა­ნის ძვლე­ბი, ჩონ­ჩხი ქალს ეკუთ­ვნო­და. ასე­ვე აღ­მოჩ­ნდა სამი ჭურ­ჭე­ლი, ორი თი­ხის და ერთი ხის. ჭურ­ჭლის შიგ­თავ­სი გა­მო­იკ­ვლი­ეს სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის პა­ლი­ნო­ლო­გი­ურ ლა­ბო­ტა­რო­რი­ა­ში. კვლე­გა პა­ლი­ნო­ლოგ­მა, პრო­ფე­სორ­მა ელი­სო ყვა­ვა­ძემ ჩა­ა­ტა­რა, რო­მე­ლიც AMBEBI.GE-ს მკი­თხველს უამ­ბობს, რა
და­დას­ტურ­და ამ და სხვა უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნე­სი აღ­მო­ჩე­ნე­ბის შე­დე­გად:

"მო­გეხ­სე­ნე­ბათ, თაფ­ლი არის თაფ­ლო­ვა­ნი მცე­ნა­რე­ე­ბის გრო­ვა. ფუტ­კა­რი ეწ­ვე­ვა იმ მცე­ნა­რეს, რო­მელ­საც ტკბი­ლი და არო­მა­ტუ­ლი ნექ­ტა­რი აქვს. იგი აგ­რო­ვებს ამ მცე­ნა­რე­ე­ბის ყვა­ვი­ლის მტვერს, მერე აკე­თებს გუნ­დებს, გუნ­დებს დებს თა­ვის უკა­ნა თა­თე­ბის ნა­კეც­ში ანუ კა­ლა­თებ­ში და მი­აქვს თა­ვის სკა­ში, სა­დაც შემ­დგომ თაფლს
აწარ­მო­ებს და დამ­შე­ულ შვი­ლებ­საც ასაზ­რდო­ებს. თაფ­ლო­ვა­ნი მცე­ნა­რე­ე­ბი­ის რა­ო­დე­ნო­ბა და მათი დიდი კონ­ცენ­ტრა­ცია თაფ­ლის ხა­რის­ხის ძა­ლი­ან კარ­გი მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლია! მცე­ნა­რე­თა მტვრის კომ­პლექ­სი გვიჩ­ვე­ნებს იგი ვე­ლუ­რი ფუტკრის უნდა ყო­ფი­ლი­ყო თუ მო­ში­ნა­უ­რე­ბუ­ლი­სა.

შუ­ლა­ვე­რის გო­რის ნა­მო­სახ­ლა­რის ზედა ფე­ნა­ში ნა­პოვნ კე­რა­მი­კის ანა­ფხეკ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი:ფუტკრის ბუ­სუ­სე­ბი; ფუტკრის კლან­ჭი; თაფ­ლო­ვა­ნი მცე­ნა­რე­თა მტვე­რი.

ჭურ­ჭელ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი მა­სა­ლა ძალ­ზედ სა­ინ­ტე­რე­სო აღ­მოჩ­ნდა, რად­გან სა­მი­ვე­ში სა­უ­კე­თე­სო თაფ­ლი იყო მო­თავ­სე­ბუ­ლი. ოღონდ სხვდა­სახ­ვა მცე­ნა­რე­თა ყვა­ვი­ლის მტვრის შე­მად­გენ­ლო­ბით. ერთი იყო ცა­ცხვის თაფ­ლი, სა­დაც ცა­ცხვის მტვე­რი დო­მი­ნი­რებ­და.

მე­ო­რე ჭურ­ჭელ­ში მდე­ლოს თაფ­ლი იყო, მე­სა­მე­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი თაფ­ლი კი ადას­ტუ­რებს, რომ იქ კულ­ტუ­რუ­ლი მარ­ცვლოვ­ნე­ბი დო­მი­ნი­რებ­და. მა­გა­ლი­თად, ხორ­ბა­ლი. ასე­ვე, სა­მი­ვე ჭურ­ჭელ­ში იყო იმ მცე­ნა­რე­თა მტვე­რი, რო­მე­ლიც ეზო­ებ­ში, ბი­ლი­კის პი­რებ­ზე და სა­ნაგ­ვე­ებ­ზე იზ­რდე­ბა, რაც იმას ნიშ­ნავს, რომ სკე­ბი ეზო­ებ­ში, ან სახ­ლის მი­და­მო­ებ­ში იდგა.

არ­ქე­ო­ლო­გებ­მა დიდი კა­მა­თი გა­მარ­თეს, შე­იძ­ლე­ბა ტყე­შია და ვე­ლუ­რი ფუტკრის იყო­სო, მაგ­რამ არ არის ეს ვე­ლუ­რი ფუტკრის თაფ­ლი. მა­შინ იქ არ იქ­ნე­ბო­და არც ხორ­ბა­ლი, არც ხვარ­თქლას, მა­ტი­ტე­ლას, ჭინჭრის და მრა­ვალ­ძარ­ღვას მტვრის მარ­ცვლე­ბი, რომ­ლე­ბიც ადა­მი­ა­ნის სა­ცხოვ­რე­ბელ­თან და ხორ­ბლე­უ­ლის ყა­ნებ­ში იზრდე­ბა.
ამ კვლე­ვე­ბის მი­ხედ­ვით დას­ტურ­დე­ბა რომ სა­კი­რე­ში მე­ფუტკრე­ო­ბა ნამ­დვი­ლად იყო გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი.

გა­დაჭ­რი­ლი გორა, მარ­ნე­უ­ლი
შემ­დე­გი კვლე­ვე­ბი უკვე ნე­ო­ლი­თურ ხა­ნის ძეგ­ლებ­ზე და­ვი­წყეთ. ეს ის დროა, როცა ადა­მი­ა­ნი დაჯ­და მი­წა­ზე, მუდ­მი­ვი სა­ცხოვ­რე­ბე­ლი სახ­ლიც აი­შე­ნა და მცე­ნა­რე­ე­ბი­სა და ცხო­ვე­ლე­ბის მო­ში­ნა­უ­რე­ბა და­ი­წყო. ჩვე­ნი ქვეყ­ნის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ეს მოხ­და და­ახ­ლო­ე­ბით 9 000-8 000 წლის წინ. მარ­ნე­უ­ლის ახ­ლოს ეს ძეგ­ლე­ბია - გა­დაჭ­რი­ლი გორა, შუ­ლა­ვე­რის გორა, იმი­რის გორა.

2007 წლი­დან გა­დაჭ­რილ გო­რა­სა და შუ­ლა­ვე­რის გო­რა­ზე მუდ­მი­ვი გა­თხრე­ბი ტარ­დე­ბა, მა­სა­ლა კი ინ­ტერ­დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი მე­თო­დე­ბით ის­წავ­ლე­ბა. ძალ­ზედ სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ შუ­ლა­ვე­რის გო­რა­ზე რო­გორც თი­ხის ჭურ­ჭელ­ში, ასე­ვე კე­რას ძირ­ზე, თაფ­ლის ნაშ­თი აღ­მოჩ­ნდა. მა­შა­სა­და­მე, ჩვენ აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ 8 000 წლის წი­ნან­დე­ლი თაფ­ლი, რო­მე­ლიც უდა­ვოდ მე­ფუტკრე­ო­ბის შე­დე­გი იყო!

იქაც იყო უამ­რა­ვი ხორ­ბლის მტვრის მარ­ცვლე­ბი და ეზოს სა­რე­ვე­ლე­ბის მტვე­რი. რაც ყვე­ლა­ზე სა­ინ­ტე­რე­სოა ვა­ზის მტვე­რიც ვი­პო­ვეთ თაფლში. თურ­მე, ვა­ზიც უყ­ვარს ფუტ­კარს და მი­დის ნექტრის შე­საგ­რო­ვებ­ლად. არ­სე­ბობს ლი­ტე­რა­ტუ­რა ამის შე­სა­ხებ... სწო­რედ რომ გა­დაჭ­რი­ლი გო­რა­სა და შუ­ლა­ვე­რის გო­რას მა­სა­ლა­ზე აღ­მოჩ­ნდა, რომ 8 000 წლის წინ აქ მე­ვე­ნა­ხე­ო­ბა და მეღ­ვი­ნე­ო­ბა არ­სე­ბობ­და!

ეს მსოფ­ლი­ო­ში სენ­სა­ცი­უ­რი აღ­მო­ჩე­ნაა, რო­მელ­მაც და­ა­დას­ტუ­რა, რომ სა­ქარ­თვე­ლო­ში პირ­ვე­ლებ­მა მო­ვა­ში­ნა­უ­რეთ ვაზი და პირ­ვე­ლებ­მა დავ­წუ­რეთ ღვი­ნო. მა­ნამ­დე მეც­ნი­ე­რე­ბა­ში არ­სე­ბობ­და სულ სხვა აზრი. ცნო­ბი­ლი იყო, რომ ღვი­ნის სამ­შობ­ლო ირა­ნი უნდა ყო­ფი­ლი­ყო. ირან­ში პირ­ვე­ლი ღვი­ნის კვა­ლი აღ­მო­ა­ჩი­ნეს ჭურ­ჭელ­ში, რო­მე­ლიც თა­რიღ­დე­ბო­და 7 000 წლით. ჩვენ­თან კი ღვი­ნის ჭურ­ჭე­ლი თა­რიღ­დე­ბა 8000 წლით. კვლე­ვე­ბი რო­გორც სა­ქარ­თვე­ლო­ში, ასე­ვე ამე­რი­კა­ში, საფ­რან­გეთ­სა და სხვა ქვეყ­ნე­ბის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ებ­ში ჩა­ტარ­და, მათი მეც­ნი­ე­რე­ბე­ბის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით.

სა­დაც ღვი­ნის ჭურ­ჭე­ლი აღ­მოჩ­ნდა, იგი­ვე ფე­ნე­ბის სხვა ჭურ­ჭელ­ში ვნა­ხეთ თაფ­ლის კვა­ლიც. იყო თი­ხის ჭურ­ჭელ­ში და ასე­ვე კე­რა­ში... შუ­ლა­ვე­რის გო­რა­ზე მცხოვ­რე­ბი ადა­მი­ა­ნი, რო­გორც ჩანს საჭ­მელს ამ­ზა­დებ­და და თაფ­ლი ქუ­რა­ში ჩა­ეღ­ვა­რა... დას­ტურ­დე­ბა რომ ნე­ო­ლი­თურ ხა­ნა­ში ადა­მი­ა­ნი შუ­ლა­ვე­რის გო­რა­ზე მის­დევ­და მე­ფუტკრე­ო­ბას. მე­ხორ­ბლე­ო­ბა უკვე და­წყე­ბუ­ლი იყო, ახლო აღ­მო­სავ­ლეთ­ში ცოტა ადრე მო­ა­ში­ნა­უ­რეს და ხორ­ბა­ლი ცალ­კე ის­ტო­რი­აა...

რაც შე­ე­ხე­ბა ვაზს და მე­ფუტკრე­ო­ბას, მეც­ნი­ე­რე­ბი ვთვლით რომ ყვე­ლა­ზე ად­რინ­დე­ლი კერა სა­ქარ­თვე­ლო უნდა ყო­ფი­ლი­ყო. უტყუ­ა­რია, რომ ვაზი მსოფ­ლი­ო­ში ნამ­დვი­ლად წა­ვი­და სა­ქარ­თვე­ლო­დან და შე­საძ­ლე­ბე­ლია, რომ მე­ფუტკრე­ო­ბაც აქე­დან წა­ვი­და, რო­გორც კულ­ტუ­რა.

- ყორ­ღან­ში ნა­პოვ­ნი ქა­ლის ჩონ­ჩხი, ნიშ­ნავს რომ მე­ფუტკრე ქალი იყო?
- დიახ, სა­კი­რე­ში აღ­მო­ჩე­ნილ ყორ­ღან­ში და­საფ­ლა­ვე­ბუ­ლი ქალი იყო... სამ ჭურ­ჭელ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი სხვა­დას­ხვა თაფ­ლის მი­ხედ­ვით ჩან­და, რომ მე­ფუტკრე იყო და თა­ვის მომ­ზა­დე­ბუ­ლი თაფ­ლი ჩა­ა­ტა­ნეს. ვი­ცით რომ, ღვი­ნო­საც ატან­დნენ საფ­ლავ­ში და ასე შემ­დეგ... თუმ­ცა, სამი სხვა­დას­ხვა თაფ­ლი რომ ჩა­ე­ტა­ნე­ბი­ნათ, ასე­თი შემ­თხვე­ვა სხვა­გან არ ყო­ფი­ლა და ამი­ტო­მაც აქვს მსოფ­ლი­ო­ში დიდი გა­მოხ­მა­უ­რე­ბა. იხილეთ სრულად

nikolozi
13 მაისი 2019 10:26
იქნებ თაფლის ჭამა უყვარდა?,არა?

რუბრიკის სხვა სიახლეები
თქვენი აზრით, აქვს თუ არა მამუკა ხაზარაძის მიერ დაანონსებულ პოლიტიკურ მოძრაობას წარმატების შანსი?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, აქვს თუ არა მამუკა ხაზარაძის მიერ დაანონსებულ პოლიტიკურ მოძრაობას წარმატების შანსი?