იმპერიის ტყვეობიდან დამოუკიდებლობამდე
03-10-2017
იმპერიის ტყვეობიდან დამოუკიდებლობამდე
1917 წლის 2 მარტს ნი­კო­ლოზ II-ის ტახ­ტი­დან გა­დად­გო­მის­თა­ნა­ვე რუ­სე­თის მე­ოთხე სა­ხელ­მწი­ფო სა­თათ­ბი­როს წევ­რმა, რუ­სეთ­ში პო­პუ­ლა­რულ­მა და ავ­ტო­რი­ტე­ტულ­მა პო­ლი­ტი­კურ­მა მოღ­ვა­წემ, ქარ­თველ­მა სო­ცი­ალ­-დე­მოკ­რატ­მა ნი­კო­ლოზ (კარ­ლო) ჩხე­ი­ძემ თა­ვის­თან იხ­მო გი­ორ­გი (გო­გი­ტა) ფა­ღა­ვა და ტე­ლეგ­რაფ­ში თბი­ლის­ში გა­და­სა­ცე­მად გა­ა­ტა­ნა დე­პე­შის ტექ­სტი.

კონ­სპი­რა­ცი­ის მიზ­ნით დე­პე­შის ტექ­სტში ქარ­თუ­ლი სიტყ­ვე­ბი რუ­სუ­ლი ასო­ე­ბით იყო და­წე­რი­ლი: "მთავ­რო­ბა­ძე გარ­და­იც­ვა­ლა. შე­ატყ­ო­ბი­ნეთ ნა­თე­სა­ვებ­სა და ახ­ლობ­ლებს". სწო­რედ ამ ტე­ლეგ­რა­მით გა­ი­გეს თბი­ლის­ში რო­მა­ნო­ვე­ბის იმ­პე­რი­ის აღ­სას­რუ­ლი.
თბი­ლი­სი კავ­კა­სი­ის სა­მე­ფის­ნაც­ვლოს ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ის ცენტრს წარ­მო­ად­გენ­და. ბო­ლო მე­ფის­ნაც­ვა­ლი იყო დი­დი
მთა­ვა­რი ნი­კო­ლოზ რო­მა­ნო­ვი. რო­გორც კი ნი­კო­ლოზ II-ის ტახ­ტი­დან გა­დად­გო­მის ამ­ბა­ვი შე­იტყ­ო, მე­ფის­ნაც­ვალ­მა თა­ვის­თან მი­იწ­ვია თბი­ლი­სის ქა­ლა­ქის თა­ვი ალექ­სანდრე ხა­ტი­სო­ვი, ასე­ვე პო­ლი­ტი­კურ პარ­ტი­ა­თა და სა­ზო­გა­დო­ე­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი და გა­ნუცხ­ა­და, რომ იგი ტო­ვებ­და თბი­ლისს და სთხოვ­და მას­თან შეკ­რე­ბილთ, ეზ­რუ­ნათ სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი წეს­რი­გის დაც­ვა­სა და ქვეყ­ნის უშიშ­რო­ე­ბა­ზე.

რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ის მო­უ­ლოდ­ნელ­მა
აღ­სას­რულ­მა ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კურ ელი­ტა­ში დაბ­ნე­უ­ლო­ბა გა­მო­იწ­ვი­ა. ან­ტი­რუ­სუ­ლი გან­წყო­ბი­ლე­ბით ცნო­ბილ­მა ეროვ­ნულ­-დე­მოკ­რა­ტებ­მაც კი ვერ შეძ­ლეს ვი­თა­რე­ბა­ში გარ­კვე­ვა და პრაქ­ტი­კუ­ლი ნა­ბი­ჯე­ბის გა­დად­გმა. ამით ისარ­გებ­ლა რუ­სე­თის დრო­ე­ბით­მა მთავ­რო­ბამ და კავ­კა­სი­ის სა­მე­ფის­ნაც­ვლო­ში და­ნიშ­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის სამ­ხა­რეო ორ­გა­ნო - ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი კო­მი­ტე­ტი (ო­ზა­კო­მი), რო­მე­ლიც ეროვ­ნუ­ლი და პარ­ტი­უ­ლი პრინ­ცი­პით იყო შექ­მნი­ლი. ქარ­თულ, სომ­ხურ და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნულ ეროვ­ნულ ძა­ლებს შე­ეძ­ლოთ წინ აღ­დგო­მოდ­ნენ ოზა­კომს, მაგ­რამ ასე არ მომ­ხდა­რა.
ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო მოლაპარაკება
ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კურ ძალ­თა ორ­გა­ნი­ზე­ბის მიზ­ნით პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯი მხო­ლოდ 1917 წლის აპ­რი­ლის დამ­დეგს გა­და­იდ­გა. აპ­რილ­ში შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­და სა­ქარ­თვე­ლოს პირ­ვე­ლი და მე­ო­რე ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი კრე­ბე­ბის მოწ­ვე­ვა, რომ­ლებ­ზეც წარ­მოდ­გე­ნი­ლი იყ­ვნენ სო­ცი­ალ­-დე­მოკ­რა­ტე­ბი, ეროვ­ნულ­-დე­მოკ­რა­ტე­ბი, სო­ცი­ა­ლის­ტ-ფე­დე­რა­ლის­ტე­ბი, სო­ცი­ა­ლისტ-რე­ვო­ლუ­ცი­ო­ნე­რე­ბი. მი­უ­ხე­და­ვად უთან­ხმო­ე­ბი­სა და ზო­გი­ერ­თი არას­წო­რი პო­ლი­ტი­კუ­რი გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბი­სა, ინ­ტერ­პარ­ტი­ულ­მა კრე­ბებ­მა სა­მოქ­მე­დო პროგ­რა­მის გან­საზღ­ვრა შეძ­ლეს. ეს პროგ­რა­მა შემ­დგომ პე­რი­ო­დუ­ლად იხ­ვე­წე­ბო­და. უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ 1917 წლის აპ­რი­ლი­დან მომ­დევ­ნო თვე­ებ­ში ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი კრე­ბის მო­ნა­წი­ლე პო­ლი­ტი­კურ­მა პარ­ტი­ებ­მა, ორ­გა­ნი­ზა­ცი­უ­ლი თვალ­საზ­რი­სით, მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ნა­ბი­ჯე­ბი გა­დად­გეს და 1917 წლის აგ­ვის­ტო­ში სა­ქარ­თვე­ლოს ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი საბ­ჭო შექ­მნეს.

ქარ­თუ­ლი ეროვ­ნუ­ლი მოძ­რა­ო­ბის ის­ტო­რი­ა­ში უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნეს მოვ­ლე­ნას წარ­მო­ად­გენ­და სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი საბ­ჭოს (თავ­მჯდო­მა­რე აკა­კი ჩხენ­კე­ლი) ინი­ცი­ა­ტი­ვით მოწ­ვე­უ­ლი სა­ქარ­თვე­ლოს პირ­ვე­ლი ეროვ­ნუ­ლი ყრი­ლო­ბა, რო­მე­ლიც 1917 წლის 19 ნო­ემ­ბერს გა­იხ­სნა თბი­ლის­ში. ყრი­ლო­ბამ აირ­ჩია სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭო, რომ­ლის თავ­მჯდო­მა­რე ნოე ჟორ­და­ნია გახ­და. გარ­და ცნო­ბი­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე­ე­ბი­სა, ეროვ­ნულ საბ­ჭო­ში აირ­ჩი­ეს იმ­ხა­ნად და მო­მა­ვალ­ში ცნო­ბი­ლი ქარ­თვე­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბი: დი­მიტ­რი უზ­ნა­ძე, ალექ­სან­დრე წე­რე­თე­ლი, გრი­გოლ ნა­თა­ძე, ექ­ვთი­მე თა­ყა­იშ­ვი­ლი, შალ­ვა მი­ქე­ლა­ძე, ფი­ლი­პე გო­გი­ჩა­იშ­ვი­ლი.

ქარ­თუ­ლი პო­ლი­ტი­კური ელი­ტა მო­მავ­ლის ძი­ე­ბა­ში იყო, რო­ცა უკ­ვე რუ­სეთ­ში მე­სა­მედ კარ­დი­ნა­ლუ­რად შე­იც­ვა­ლა პო­ლი­ტი­კუ­რი ვი­თა­რე­ბა. 1917 წლის 25 ოქ­ტომ­ბერს ბოლ­შე­ვი­კებ­მა პეტ­როგ­რად­ში კონ­ტრრე­ვო­ლუ­ცი­უ­რი სა­ხელ­მწი­ფო გა­დატ­რი­ა­ლე­ბა გა­ნა­ხორ­ცი­ე­ლეს და რუ­სე­თის კა­ნო­ნი­ე­რი დრო­ე­ბი­თი მთავ­რო­ბა და­ამ­ხეს. მი­სი სა­მარ­თალ­მემ­კვიდ­რე საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბა იმ­თა­ვით­ვე შე­უდ­გა რუ­სე­თის ყო­ფი­ლი იმ­პე­რი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ახა­ლი საბ­ჭო­თა იმ­პე­რი­ის შექ­მნას. ეს თა­ვის­თა­ვად ნიშ­ნავ­და, რომ საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბა, მი­სი პო­ლი­ტი­კუ­რი ლი­დე­რე­ბი (ვლა­დი­მერ ლე­ნი­ნი, იო­სებ სტა­ლი­ნი, ლევ ტროც­კი და სხვ.)

სამ­კვდრო-­სა­სი­ცოცხ­ლოდ და­უ­პი­რის­პირ­დე­ბოდ­ნენ ყო­ფი­ლი რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ეროვ­ნუ­ლი სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ო­ბის შექ­მნის­თვის მებ­რძოლ ძა­ლებს, მათ შო­რის ქარ­თულ ეროვ­ნულ მოძ­რა­ო­ბას. რუ­სუ­ლი ბოლ­შე­ვიზ­მი­სა და საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ბუ­ნე­ბის კარ­გად მცოდ­ნე ქარ­თვე­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე­ე­ბის - ნოე ჟორ­და­ნი­ას, აკა­კი ჩხენ­კე­ლის, ნოე რა­მიშ­ვი­ლის, ევ­გე­ნი გე­გეჭ­კო­რი­სა და სხვა­თა ინი­ცი­ა­ტი­ვით მოხ­და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის პო­ლი­ტი­კურ ძალ­თა გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა. 1917 წლის 15 ნო­ემ­ბრი­დან თბი­ლის­ში ამოქ­მედ­და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სამ­ხა­რეო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ახა­ლი ორ­გა­ნო - ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის კო­მი­სა­რი­ა­ტი (თავ­მჯდო­მა­რე ევ­გე­ნი გე­გეჭ­კო­რი).
აკაკი ჩხენკელი
ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის კო­მი­სა­რი­ა­ტის შექ­მნით ქარ­თველ, სო­მეხ და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნელ პო­ლი­ტი­კურ მოღ­ვა­წე­ებს სურ­დათ, წინ აღ­დგო­მოდ­ნენ საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბის მი­ერ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სამ­ხა­რეო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ორ­გა­ნოს და­ნიშ­ვნას, ანუ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ზე საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბის იუ­რის­დიქ­ცი­ის გავ­რცე­ლე­ბას.

საბ­ჭო­თა რუ­სეთ­მა მა­ლე გა­მო­ა­ჩი­ნა ნამ­დვი­ლი სა­ხე. ბოლ­შე­ვი­კუ­რი აგი­ტა­ცი­ის შე­დე­გად რუ­სე­თის კავ­კა­სი­ის არ­მია უმარ­თავ ძა­ლად იქ­ცა. საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბამ გა­დაწყ­ვი­ტა, სწო­რედ ამ სამ­ხედ­რო ძა­ლით მო­ეხ­დი­ნა ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის ოკუ­პა­ცი­ა. 1918 წლის იან­ვარ­ში კავ­კა­სი­ის ფრონ­ტზე გან­ლა­გე­ბუ­ლი არ­მი­ის ნა­წი­ლებ­მა ფრონ­ტის ხა­ზე­ბი მი­ა­ტო­ვეს და თბი­ლი­სის­კენ და­იძ­რნენ. სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნულ­მა საბ­ჭომ, ახალ­შექ­მნილ­მა ქარ­თულ­მა რე­გუ­ლა­რულ­მა ჯარ­მა (პირ­ველ­მა ქარ­თულ­მა კორ­პუს­მა) და სა­ხალ­ხო გვარ­დი­ის ნა­წი­ლებ­მა შეძ­ლეს რუ­სე­თის არ­მი­ის შე­ჩე­რე­ბა. რუ­სე­ბი იძუ­ლე­ბუ­ლნი გახ­დნენ, თბი­ლი­სის ოკუ­პა­ცი­ა­ზე ხე­ლი აე­ღოთ და ბა­ქოს­კენ და­ი­ხი­ეს.

რუ­სე­თის ვე­რა­გუ­ლი გეგ­მე­ბი სა­ქარ­თვე­ლო­სად­მი მა­ლე სხვა მხრი­ვაც გახ­და საც­ნა­უ­რი. 1918 წლის 3 მარტს ბრეს­ტ-ლი­ტოვ­სკში საბ­ჭო­თა რუ­სეთ­მა გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ას­თან და მის მო­კავ­ში­რე­ებ­თან (ავ­სტრი­ა­-უნ­გრე­თი, ბულ­გა­რე­თი, თურ­ქე­თი) და­დო სე­პა­რა­ტუ­ლი ზა­ვი. ზა­ვის პი­რო­ბე­ბის თა­ნახ­მად, რუ­სე­თის არ­მი­ას უპი­რო­ბოდ უნ­და და­ე­ტო­ვე­ბი­ნა ოს­მა­ლე­თის ოკუ­პი­რე­ბუ­ლი ტე­რი­ტო­რია (ა­ნა­ტო­ლი­ა). რაც შე­ე­ხე­ბა სა­ქარ­თვე­ლოს ის­ტო­რი­უ­ლი ტე­რი­ტო­რი­ის ნა­წილს – ბა­თუ­მის ოლ­ქსა და არ­ტა­ა­ნის ოკ­რუგს, საბ­ჭო­თა რუ­სეთ­მა ის ოს­მა­ლეთს გა­და­უ­ლო­ცა.

ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის კო­მი­სა­რი­ატ­მა ბრეს­ტ-ლი­ტოვ­სკის ზა­ვის პი­რო­ბე­ბი არ ცნო. 1918 წლის 1-ელ აპ­რილს ოს­მა­ლეთ­მა ბა­თუ­მი და სამ­ცხე-­ჯა­ვა­ხე­თი და­ი­კა­ვა. 1918 წლის 22 აპ­რილს ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სე­იმ­მა გა­მო­აცხ­ა­და და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფოს - ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ფე­დე­რა­ცი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის შექ­მნა. ამის შემ­დეგ ოს­მა­ლეთს ვე­ღარ უნ­და წა­მო­ე­ყე­ნე­ბი­ნა ის არ­გუ­მენ­ტი, რომ ამი­ერ­კავ­კა­სია და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფო არ იყო. ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­ლე­გა­ცია ოს­მა­ლე­თის დე­ლე­გა­ცი­ას­თან მო­ლა­პა­რა­კე­ბი­სათ­ვის გა­ემ­გზავ­რა ბა­თუმ­ში, რო­მე­ლიც იმ­ხა­ნად უკ­ვე ოს­მა­ლე­თის ჯა­რე­ბის მი­ერ იყო ოკუ­პი­რე­ბუ­ლი. ბა­თუმ­ში დე­ლე­გა­ცი­ა­თა დო­ნე­ზე პრაქ­ტი­კუ­ლად ერ­თა­დერ­თი შეხ­ვედ­რა 1918 წლის 11 მა­ისს გა­ი­მარ­თა.
გენერალი ოტო ფონ ლოსო
ბა­თუ­მის მო­ლა­პა­რა­კე­ბა­ზე გა­ირ­კვა, რომ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­ულ ფე­დე­რა­ცი­ულ რეს­პუბ­ლი­კას ში­ნა­გა­ნი წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა ღრღნი­და. სულ უფ­რო აშ­კა­რა ხდე­ბო­და, რომ ქარ­თვე­ლე­ბი გერ­მა­ნო­ფი­ლურ, სომ­ხე­ბი ან­გლო­ფი­ლურ, ხო­ლო აზერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლე­ბი თურ­ქო­ფი­ლურ ორი­ენ­ტა­ცი­ას აღი­ა­რებ­დნენ. გე­ნე­რალ­მა ოტო ფონ ლო­სომ აკა­კი ჩხენ­კელს გა­ნუცხ­ა­და, რომ შექ­მნილ ვი­თა­რე­ბა­ში გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რია ოს­მა­ლე­თის აგ­რე­სი­ის­გან ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის ფე­დე­რა­ცი­ას ვერ და­ი­ცავ­და, ხო­ლო თუ ქარ­თვე­ლებს გერ­მა­ნი­ის მფარ­ვე­ლო­ბა სურ­დათ, უნ­და გა­მო­ეცხ­ა­დე­ბი­ნათ სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა, ანუ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის რეს­პუბ­ლი­კა უნ­და დაშ­ლი­ლი­ყო. გე­ნე­რა­ლი ოტო ფონ ლო­სო­ ქარ­თვე­ლებს პირ­დე­ბო­და, რომ ამ შემ­თხვე­ვა­ში იგი იშუ­ამ­დგომ­ლებ­და გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ის მთავ­რო­ბის წი­ნა­შე სა­ქარ­თვე­ლოს დაც­ვის თა­ო­ბა­ზე.

აკა­კი ჩხენ­კელ­მა 1918 წლის 12 მა­ი­სით და­თა­რი­ღე­ბულ, ბა­თუ­მი­დან გა­მოგ­ზავ­ნილ ორ წე­რილ­ში სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნულ საბ­ჭოს შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბის შე­სა­ხებ მო­ახ­სე­ნა. იგი ეროვ­ნულ საბ­ჭოს აფ­რთხი­ლებ­და: სა­ქარ­თვე­ლოს­თვის ოს­მა­ლეთ­თან ომის წარ­მო­ე­ბა დამ­ღუპ­ვე­ლი იყო. ამას­თან ერ­თად, აკა­კი ჩხენ­კე­ლი ეროვ­ნულ საბ­ჭოს გერ­მა­ნო­ფი­ლუ­რი სა­გა­რე­ო-­პო­ლი­ტი­კუ­რი კურ­სის აღი­ა­რე­ბას სთა­ვა­ზობ­და. თბი­ლის­ში თით­ქმის ყო­ველ­დღე ეწყო­­ბო­და სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი სხდო­მა. 1918 წლის 14 მა­ისს გა­ი­მარ­თა სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი კო­მი­ტე­ტის სხდო­მა, რო­მელ­ზეც შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბა გა­ნი­ხი­ლეს და ბა­თუმ­ში აკა­კი ჩხენ­კელს სა­ხელ­მძღვა­ნე­ლოდ შემ­დე­გი მი­თი­თე­ბე­ბი გა­უგ­ზავ­ნეს:
1. ეც­ნო­ბოს ბა­თუ­მის საგ­ზაო მო­ლა­პა­რა­კე­ბა­ზე გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ის წარ­მო­მად­გე­ნელ გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, რომ ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს თხოვ­ნა­ა, გერ­მა­ნი­ამ ყო­ველ­გვა­რი მხარ­და­ჭე­რა აღ­მო­უ­ჩი­ნოს სა­ქარ­თვე­ლოს; 2. ეთხ­ო­ვოს გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, გა­ა­ტა­როს სა­თა­ნა­დო ღო­ნის­ძი­ე­ბა­ნი ჩრდი­ლო­ეთ კავ­კა­სი­ა­ში გერ­მა­ნი­ის ჯა­რე­ბის წინ­სვლის და­საჩ­ქა­რებ­ლად, რა­თა შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­დეს გერ­მა­ნი­ის ჯა­რებ­თან კავ­ში­რის დამ­ყა­რე­ბა; 3. ეთხ­ო­ვოს გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, ხე­ლი შე­უწყ­ოს გერ­მა­ნი­ა­ში მყო­ფი ქარ­თვე­ლი სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის სა­ქარ­თვე­ლო­ში ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლად დაბ­რუ­ნე­ბას; 4. ეთხ­ო­ვოს გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, ვიდ­რე გერ­მა­ნი­ი­დან ქარ­თვე­ლი სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის დაბ­რუ­ნე­ბის საქ­მე მოგ­ვარ­დე­ბო­დეს, მოხ­დეს სა­ქარ­თვე­ლო­ში მყო­ფი გერ­მა­ნე­ლი ტყვე­ე­ბის სამ­ხედ­რო რაზ­მად ორ­გა­ნი­ზე­ბა გერ­მა­ნე­ლი ოფიც­რის მე­თა­უ­რო­ბით, რა­თა სა­ჭი­რო­ე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში გერ­მა­ნელ­თა სამ­ხედ­რო ძა­ლა გა­მო­ი­ყე­ნონ სა­ქარ­თვე­ლო­ში ში­ნა­უ­რი წეს­რი­გის და­სა­ცა­ვად და ანარ­ქი­ას­თან საბ­რძოლ­ვე­ლად.
გერმანელი ჯარისკაცები საქართველოში
მოგ­ვი­ა­ნე­ბით გერ­მა­ნე­ლი სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის­გან შედ­გე­ნი­ლი რაზ­მი გერ­მა­ნე­ლი ოფიც­რის მე­თა­უ­რო­ბით გა­და­იყ­ვა­ნეს გუ­რი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე, სად­გურ ნა­ტა­ნებ­თან, ხო­ლო შემ­დეგ მდი­ნა­რე ჩო­ლო­ქის ნა­პი­რას. ჩო­ლო­ქის მარ­ცხე­ნა სა­ნა­პი­რო­ზე მდგარ­მა ოს­მა­ლე­თის არ­მი­ის ნა­წი­ლებ­მა ვერ გა­ბე­დეს გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ის არ­მი­ის ფორ­მა­ში გა­მოწყ­ო­ბი­ლი გერ­მა­ნელ სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის­გან შექ­მნი­ლი სამ­ხედ­რო და­ნა­ყო­ფის წი­ნა­აღ­მდეგ საბ­რძო­ლო ოპე­რა­ცი­ის დაწყ­ე­ბა.

სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს მი­ერ გერ­მა­ნო­ფი­ლუ­რი ორი­ენ­ტა­ცი­ის აღი­ა­რე­ბა შექ­მნილ ვი­თა­რე­ბა­ში ერ­თა­დერ­თი და სწო­რი გა­მო­სა­ვა­ლი იყო. ოს­მა­ლე­თი გერ­მა­ნი­ის მო­კავ­ში­რეს წარ­მო­ად­გენ­და, ამი­ტომ მას ან­გა­რი­ში უნ­და გა­ე­წია გერ­მა­ნი­ის მთავ­რო­ბის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბის­თვის. გერ­მა­ნო­ფი­ლუ­რი ორი­ენ­ტა­ცი­ის სა­ქარ­თვე­ლოს ოს­მა­ლე­თის მხრი­დან აგ­რე­სი­უ­ლი ქმე­დე­ბე­ბის ში­ში აღარ უნ­და ჰქო­ნო­და. სხვა სა­ხელ­მწი­ფო­ე­ბის დახ­მა­რე­ბით ოს­მა­ლე­თის საფ­რთხის გა­ნე­იტ­რა­ლე­ბა შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო. აქ­ვე უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ გერ­მა­ნი­ის და­ინ­ტე­რე­სე­ბას სა­ქარ­თვე­ლო­თი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი სა­ფუძ­ვე­ლი ჰქონ­და. გერ­მა­ნი­ას კავ­კა­სი­ა­სა და მახ­ლო­ბელ აღ­მო­სავ­ლეთ­ში პო­ზი­ცი­ე­ბი არ გა­აჩ­ნდა. მათ მო­სა­პო­ვებ­ლად სა­ქარ­თვე­ლო გერ­მა­ნი­ის­თვის პლაც­დარმს წარ­მო­ად­გენ­და. სწო­რედ აქე­დან შე­იძ­ლე­ბო­და და­ეწყო გერ­მა­ნი­ას კონ­კუ­რენ­ტე­ბის შე­ვიწ­რო­ე­ბა მახ­ლო­ბელ აღ­მო­სავ­ლეთ­ში. სა­ქარ­თვე­ლო მით უფ­რო ფა­სობ­და გერ­მა­ნი­ის­თვის, რომ სომ­ხეთს ან­გლო­ფი­ლუ­რი, ხო­ლო აზერ­ბა­ი­ჯანს თურ­ქო­ფი­ლუ­რი ორი­ენ­ტა­ცია ეკა­ვა. გერ­მა­ნი­ის და­ინ­ტე­რე­სე­ბას სა­ქარ­თვე­ლო­თი ზრდი­და ისიც, რომ ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კურ ელი­ტა­ში თან­და­თან ძლი­ერ­დე­ბო­და ან­ტი­რუ­სუ­ლი გან­წყო­ბი­ლე­ბა.

1918 წლის მა­ის­ში ბა­თუ­მი­დან გა­მოგ­ზავ­ნილ წე­რილ­ში აკა­კი ჩხენ­კე­ლი ეროვ­ნულ საბ­ჭოს არ­წმუ­ნებ­და, რომ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სა­მო­კავ­ში­რეო სა­ხელ­მწი­ფოს გა­დარ­ჩე­ნა შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო. ამას­თან ერ­თად ქარ­თვე­ლი დიპ­ლო­მა­ტი აღ­ნიშ­ნავ­და, რომ ინ­გლი­სის დახ­მა­რე­ბით ოს­მა­ლე­თის შე­ჩე­რე­ბა არა­რე­ა­ლუ­რი გახ­ლდათ. აკა­კი ჩხენ­კე­ლი და­ჟი­ნე­ბით ირ­წმუ­ნე­ბო­და, რომ ხსნის ერ­თა­დერთ გზას სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის გა­მოცხ­ა­დე­ბა წარ­მო­ად­გენ­და.

თბი­ლის­ში ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს რე­ზი­დენ­ცი­ა­ში, რო­მე­ლიც ფრე­ი­ლი­ნის (დღე­ვან­დე­ლი სულ­ხან­-სა­ბა ორ­ბე­ლი­ა­ნის) ქუ­ჩა­ზე მდე­ბა­რე­ობ­და, დი­დი გა­მო­ცოცხ­ლე­ბა იგ­რძნო­ბო­და. აკა­კი ჩხენ­კე­ლის მი­ერ 1918 წლის 23 მა­ისს გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი წე­რი­ლი ეროვ­ნულ საბ­ჭო­ში 24 მა­ისს მი­ი­ღეს. შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბის შე­სა­ფა­სებ­ლად სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი კო­მი­ტე­ტის სხდო­მა და­ი­ნიშ­ნა, რო­მე­ლიც 24 მა­ისს, ღა­მის 11 სა­ათ­ზე გა­იხ­სნა. ნოე ჟორ­და­ნი­ამ დამ­სწრეთ გა­აც­ნო ბა­თუ­მი­დან აკა­კი ჩხენ­კე­ლის მი­ერ გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი წე­რი­ლის ში­ნა­არ­სი, სა­დაც იგი სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის გა­მოცხ­ა­დე­ბის დაჩ­ქა­რე­ბას ითხ­ოვ­და.
საქართველოს ეროვნული საბჭოს ისტორიული სხდომის მონაწილენი
შემ­დეგ ნოე ჟორ­და­ნი­ამ გან­მარ­ტა, რომ 25 მა­ისს სა­ღა­მოს 10 სა­ათ­ზე უნ­და შეკ­რე­ბი­ლი­ყო ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სე­ი­მი, რო­მე­ლიც ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­ულ ფე­დე­რა­ცი­ულ რეს­პუბ­ლი­კას დაშ­ლი­ლად გა­მო­აცხ­ა­დებ­და. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, სე­ი­მის სო­მე­ხი და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლი დე­პუ­ტა­ტე­ბის თხოვ­ნით, სხდო­მა გა­და­ი­დო 26 მა­ი­სის დღის 12 სა­ა­თის­თვის. ნოე ჟორ­და­ნი­ამ შე­მო­ი­ტა­ნა შემ­დე­გი წი­ნა­და­დე­ბა: სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა გა­მო­ეცხ­ა­დე­ბი­ნათ მას შემ­დეგ, რაც სე­ი­მი დაშ­ლი­ლად გა­მო­აცხ­ა­დებ­და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სა­მო­კავ­ში­რეო სა­ხელ­მწი­ფოს. კენ­ჭი ეყა­რა სა­კითხს: "სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა გა­მოცხ­ად­დეს დღეს თუ ხვალ". და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ, 25 მა­ისს გა­მოცხ­ა­დე­ბას ხმა მის­ცა ექ­ვსმა წევ­რმა, 26 მა­ისს გა­მოცხ­ა­დე­ბას - ოთხ­მა წევ­რმა.

სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის 25 მა­ისს გა­მოცხ­ა­დე­ბა მა­ინც ვერ მო­ხერ­ხდა, რად­გან აღ­მოჩ­ნდა, რომ და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტის ტექ­სტი სრულ­ყო­ფი­ლი არ იყო და გა­და­მუ­შა­ვე­ბას სა­ჭი­რო­ებ­და. ამის გა­მო და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის გა­მოცხ­ა­დე­ბა თა­ვის­თა­ვად გა­და­ი­დო 26 მა­ი­სის­თვის. აქ­ტის ტექ­სტის გა­და­მუ­შა­ვე­ბა და მი­სი სა­ბო­ლოო ვა­რი­ან­ტის მომ­ზა­დე­ბა ნოე ჟორ­და­ნი­ას და­ე­ვა­ლა. ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი კო­მი­ტე­ტის სხდო­მამ გან­საზღ­ვრა სა­მი­ნის­ტრო­ე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა და მთავ­რო­ბის პერ­სო­ნა­ლუ­რი შე­მად­გენ­ლო­ბა.

1918 წლის 26 მა­ისს რუს­თა­ვე­ლის (გო­ლო­ვი­ნის) პროს­პექ­ტზე მდე­ბა­რე კავ­კა­სი­ის მე­ფის­ნაც­ვლის ყო­ფილ რე­ზი­დენ­ცი­ა­ში ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სე­ი­მის უკა­ნას­კნე­ლი სხდო­მა გა­ი­მარ­თა, რო­მელ­მაც ნა­შუ­ადღ­ე­ვის 3 სა­ათ­ზე ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ფე­დე­რა­ცი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კა დაშ­ლი­ლად გა­მო­აცხ­ა­და. იმა­ვე დარ­ბაზ­ში, სა­დაც სე­ი­მის უკა­ნას­კნე­ლი სხდო­მა მო­ეწყ­ო, 26 მა­ისს, კვი­რას, ნა­შუ­ადღ­ე­ვის 4 სა­ათ­სა და 50 წუთ­ზე ნოე ჟორ­და­ნი­ას თავ­მჯდო­მა­რე­ო­ბით სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს სხდო­მა გა­იხ­სნა. მას 42 წევ­რი და 36 კან­დი­და­ტი ეს­წრე­ბო­და. ნოე ჟორ­და­ნია სიტყ­ვით გა­მო­ვი­და და მი­სი დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ წა­ი­კითხა "სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტი". ეროვ­ნულ­მა საბ­ჭომ "სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტი" ერ­თხმად, ყო­ველ­გვა­რი შეს­წო­რე­ბის გა­რე­შე და­ამ­ტკი­ცა.
საქართველოს დამოუკიდებლოების აქტი
აქ­ტის პირ­ვე­ლი მუხ­ლი გვა­უწყ­ებ­და: "ამი­ე­რი­დან სა­ქარ­თვე­ლოს ხალ­ხი სუ­ვე­რე­ნულ უფ­ლე­ბა­თა მა­ტა­რე­ბე­ლია და სა­ქარ­თვე­ლო სრუ­ლუფ­ლე­ბო­ვა­ნი და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფო­ა". და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტის შემ­დეგ ნოე ჟორ­და­ნი­ამ ეროვ­ნულ საბ­ჭოს წა­რუდ­გი­ნა სა­ქარ­თვე­ლოს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის კო­ა­ლი­ცი­უ­რი მთავ­რო­ბის შე­მად­გენ­ლო­ბა, რო­მე­ლიც უც­ვლე­ლად დამ­ტკიც­და: ნოე რა­მიშ­ვი­ლი - მთავ­რო­ბის თავ­მჯდო­მა­რე და ში­ნა­გან საქ­მე­თა მი­ნის­ტრი, აკა­კი ჩხენ­კე­ლი - სა­გა­რეო საქ­მე­თა მი­ნის­ტრი, გრი­გოლ გი­ორ­გა­ძე - სამ­ხედ­რო მი­ნის­ტრი, გი­ორ­გი ჟუ­რუ­ლი - ფი­ნან­სთა და ვაჭ­რო­ბა-­მრეწ­ვე­ლო­ბის მი­ნის­ტრი, გი­ორ­გი ლას­ხიშ­ვი­ლი - სა­ხალ­ხო გა­ნათ­ლე­ბის მი­ნის­ტრი, ნოე ხო­მე­რი­კი - მი­წათ­მოქ­მე­დე­ბი­სა და შრო­მის მი­ნის­ტრი, შალ­ვა მეს­ხიშ­ვი­ლი - იუს­ტი­ცი­ის მი­ნის­ტრი, ივა­ნე ლორ­თქი­ფა­ნი­ძე - გზა­თა მი­ნის­ტრი.

სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს ის­ტო­რი­უ­ლი სხდო­მა ნა­შუ­ადღ­ე­ვის 5 სა­ათ­სა და 55 წუთ­ზე დას­რულ­და. სხდო­მის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ ნოე რა­მიშ­ვილ­მა მსოფ­ლი­ოს სა­ხელ­მწი­ფო­თა მთავ­რო­ბებს ტე­ლეგ­რა­მით ამ­ცნო ახა­ლი და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფოს - სა­ქარ­თვე­ლოს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის შექ­მნა.

ვახ­ტანგ გუ­რუ­ლი
ჟურნალი "ისტორიანი",#5




მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!