იმპერიის ტყვეობიდან დამოუკიდებლობამდე
03-10-2017
იმპერიის ტყვეობიდან დამოუკიდებლობამდე
1917 წლის 2 მარტს ნი­კო­ლოზ II-ის ტახ­ტი­დან გა­დად­გო­მის­თა­ნა­ვე რუ­სე­თის მე­ოთხე სა­ხელ­მწი­ფო სა­თათ­ბი­როს წევ­რმა, რუ­სეთ­ში პო­პუ­ლა­რულ­მა და ავ­ტო­რი­ტე­ტულ­მა პო­ლი­ტი­კურ­მა მოღ­ვა­წემ, ქარ­თველ­მა სო­ცი­ალ­-დე­მოკ­რატ­მა ნი­კო­ლოზ (კარ­ლო) ჩხე­ი­ძემ თა­ვის­თან იხ­მო გი­ორ­გი (გო­გი­ტა) ფა­ღა­ვა და ტე­ლეგ­რაფ­ში თბი­ლის­ში გა­და­სა­ცე­მად გა­ა­ტა­ნა დე­პე­შის ტექ­სტი.

კონ­სპი­რა­ცი­ის მიზ­ნით დე­პე­შის ტექ­სტში ქარ­თუ­ლი სიტყ­ვე­ბი რუ­სუ­ლი ასო­ე­ბით იყო და­წე­რი­ლი: "მთავ­რო­ბა­ძე გარ­და­იც­ვა­ლა. შე­ატყ­ო­ბი­ნეთ ნა­თე­სა­ვებ­სა და ახ­ლობ­ლებს". სწო­რედ ამ ტე­ლეგ­რა­მით გა­ი­გეს თბი­ლის­ში რო­მა­ნო­ვე­ბის იმ­პე­რი­ის აღ­სას­რუ­ლი.
თბი­ლი­სი კავ­კა­სი­ის სა­მე­ფის­ნაც­ვლოს ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ის ცენტრს წარ­მო­ად­გენ­და. ბო­ლო მე­ფის­ნაც­ვა­ლი იყო დი­დი
მთა­ვა­რი ნი­კო­ლოზ რო­მა­ნო­ვი. რო­გორც კი ნი­კო­ლოზ II-ის ტახ­ტი­დან გა­დად­გო­მის ამ­ბა­ვი შე­იტყ­ო, მე­ფის­ნაც­ვალ­მა თა­ვის­თან მი­იწ­ვია თბი­ლი­სის ქა­ლა­ქის თა­ვი ალექ­სანდრე ხა­ტი­სო­ვი, ასე­ვე პო­ლი­ტი­კურ პარ­ტი­ა­თა და სა­ზო­გა­დო­ე­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი და გა­ნუცხ­ა­და, რომ იგი ტო­ვებ­და თბი­ლისს და სთხოვ­და მას­თან შეკ­რე­ბილთ, ეზ­რუ­ნათ სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი წეს­რი­გის დაც­ვა­სა და ქვეყ­ნის უშიშ­რო­ე­ბა­ზე.

რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ის მო­უ­ლოდ­ნელ­მა
აღ­სას­რულ­მა ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კურ ელი­ტა­ში დაბ­ნე­უ­ლო­ბა გა­მო­იწ­ვი­ა. ან­ტი­რუ­სუ­ლი გან­წყო­ბი­ლე­ბით ცნო­ბილ­მა ეროვ­ნულ­-დე­მოკ­რა­ტებ­მაც კი ვერ შეძ­ლეს ვი­თა­რე­ბა­ში გარ­კვე­ვა და პრაქ­ტი­კუ­ლი ნა­ბი­ჯე­ბის გა­დად­გმა. ამით ისარ­გებ­ლა რუ­სე­თის დრო­ე­ბით­მა მთავ­რო­ბამ და კავ­კა­სი­ის სა­მე­ფის­ნაც­ვლო­ში და­ნიშ­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის სამ­ხა­რეო ორ­გა­ნო - ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი კო­მი­ტე­ტი (ო­ზა­კო­მი), რო­მე­ლიც ეროვ­ნუ­ლი და პარ­ტი­უ­ლი პრინ­ცი­პით იყო შექ­მნი­ლი. ქარ­თულ, სომ­ხურ და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნულ ეროვ­ნულ ძა­ლებს შე­ეძ­ლოთ წინ აღ­დგო­მოდ­ნენ ოზა­კომს, მაგ­რამ ასე არ მომ­ხდა­რა.
ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო მოლაპარაკება
ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კურ ძალ­თა ორ­გა­ნი­ზე­ბის მიზ­ნით პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯი მხო­ლოდ 1917 წლის აპ­რი­ლის დამ­დეგს გა­და­იდ­გა. აპ­რილ­ში შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­და სა­ქარ­თვე­ლოს პირ­ვე­ლი და მე­ო­რე ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი კრე­ბე­ბის მოწ­ვე­ვა, რომ­ლებ­ზეც წარ­მოდ­გე­ნი­ლი იყ­ვნენ სო­ცი­ალ­-დე­მოკ­რა­ტე­ბი, ეროვ­ნულ­-დე­მოკ­რა­ტე­ბი, სო­ცი­ა­ლის­ტ-ფე­დე­რა­ლის­ტე­ბი, სო­ცი­ა­ლისტ-რე­ვო­ლუ­ცი­ო­ნე­რე­ბი. მი­უ­ხე­და­ვად უთან­ხმო­ე­ბი­სა და ზო­გი­ერ­თი არას­წო­რი პო­ლი­ტი­კუ­რი გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბი­სა, ინ­ტერ­პარ­ტი­ულ­მა კრე­ბებ­მა სა­მოქ­მე­დო პროგ­რა­მის გან­საზღ­ვრა შეძ­ლეს. ეს პროგ­რა­მა შემ­დგომ პე­რი­ო­დუ­ლად იხ­ვე­წე­ბო­და. უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ 1917 წლის აპ­რი­ლი­დან მომ­დევ­ნო თვე­ებ­ში ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი კრე­ბის მო­ნა­წი­ლე პო­ლი­ტი­კურ­მა პარ­ტი­ებ­მა, ორ­გა­ნი­ზა­ცი­უ­ლი თვალ­საზ­რი­სით, მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ნა­ბი­ჯე­ბი გა­დად­გეს და 1917 წლის აგ­ვის­ტო­ში სა­ქარ­თვე­ლოს ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი საბ­ჭო შექ­მნეს.

ქარ­თუ­ლი ეროვ­ნუ­ლი მოძ­რა­ო­ბის ის­ტო­რი­ა­ში უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნეს მოვ­ლე­ნას წარ­მო­ად­გენ­და სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი ინ­ტერ­პარ­ტი­უ­ლი საბ­ჭოს (თავ­მჯდო­მა­რე აკა­კი ჩხენ­კე­ლი) ინი­ცი­ა­ტი­ვით მოწ­ვე­უ­ლი სა­ქარ­თვე­ლოს პირ­ვე­ლი ეროვ­ნუ­ლი ყრი­ლო­ბა, რო­მე­ლიც 1917 წლის 19 ნო­ემ­ბერს გა­იხ­სნა თბი­ლის­ში. ყრი­ლო­ბამ აირ­ჩია სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭო, რომ­ლის თავ­მჯდო­მა­რე ნოე ჟორ­და­ნია გახ­და. გარ­და ცნო­ბი­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე­ე­ბი­სა, ეროვ­ნულ საბ­ჭო­ში აირ­ჩი­ეს იმ­ხა­ნად და მო­მა­ვალ­ში ცნო­ბი­ლი ქარ­თვე­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბი: დი­მიტ­რი უზ­ნა­ძე, ალექ­სან­დრე წე­რე­თე­ლი, გრი­გოლ ნა­თა­ძე, ექ­ვთი­მე თა­ყა­იშ­ვი­ლი, შალ­ვა მი­ქე­ლა­ძე, ფი­ლი­პე გო­გი­ჩა­იშ­ვი­ლი.

ქარ­თუ­ლი პო­ლი­ტი­კური ელი­ტა მო­მავ­ლის ძი­ე­ბა­ში იყო, რო­ცა უკ­ვე რუ­სეთ­ში მე­სა­მედ კარ­დი­ნა­ლუ­რად შე­იც­ვა­ლა პო­ლი­ტი­კუ­რი ვი­თა­რე­ბა. 1917 წლის 25 ოქ­ტომ­ბერს ბოლ­შე­ვი­კებ­მა პეტ­როგ­რად­ში კონ­ტრრე­ვო­ლუ­ცი­უ­რი სა­ხელ­მწი­ფო გა­დატ­რი­ა­ლე­ბა გა­ნა­ხორ­ცი­ე­ლეს და რუ­სე­თის კა­ნო­ნი­ე­რი დრო­ე­ბი­თი მთავ­რო­ბა და­ამ­ხეს. მი­სი სა­მარ­თალ­მემ­კვიდ­რე საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბა იმ­თა­ვით­ვე შე­უდ­გა რუ­სე­თის ყო­ფი­ლი იმ­პე­რი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ახა­ლი საბ­ჭო­თა იმ­პე­რი­ის შექ­მნას. ეს თა­ვის­თა­ვად ნიშ­ნავ­და, რომ საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბა, მი­სი პო­ლი­ტი­კუ­რი ლი­დე­რე­ბი (ვლა­დი­მერ ლე­ნი­ნი, იო­სებ სტა­ლი­ნი, ლევ ტროც­კი და სხვ.)

სამ­კვდრო-­სა­სი­ცოცხ­ლოდ და­უ­პი­რის­პირ­დე­ბოდ­ნენ ყო­ფი­ლი რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ეროვ­ნუ­ლი სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ო­ბის შექ­მნის­თვის მებ­რძოლ ძა­ლებს, მათ შო­რის ქარ­თულ ეროვ­ნულ მოძ­რა­ო­ბას. რუ­სუ­ლი ბოლ­შე­ვიზ­მი­სა და საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ბუ­ნე­ბის კარ­გად მცოდ­ნე ქარ­თვე­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე­ე­ბის - ნოე ჟორ­და­ნი­ას, აკა­კი ჩხენ­კე­ლის, ნოე რა­მიშ­ვი­ლის, ევ­გე­ნი გე­გეჭ­კო­რი­სა და სხვა­თა ინი­ცი­ა­ტი­ვით მოხ­და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის პო­ლი­ტი­კურ ძალ­თა გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა. 1917 წლის 15 ნო­ემ­ბრი­დან თბი­ლის­ში ამოქ­მედ­და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სამ­ხა­რეო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ახა­ლი ორ­გა­ნო - ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის კო­მი­სა­რი­ა­ტი (თავ­მჯდო­მა­რე ევ­გე­ნი გე­გეჭ­კო­რი).
აკაკი ჩხენკელი
ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის კო­მი­სა­რი­ა­ტის შექ­მნით ქარ­თველ, სო­მეხ და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნელ პო­ლი­ტი­კურ მოღ­ვა­წე­ებს სურ­დათ, წინ აღ­დგო­მოდ­ნენ საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბის მი­ერ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სამ­ხა­რეო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ორ­გა­ნოს და­ნიშ­ვნას, ანუ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ზე საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბის იუ­რის­დიქ­ცი­ის გავ­რცე­ლე­ბას.

საბ­ჭო­თა რუ­სეთ­მა მა­ლე გა­მო­ა­ჩი­ნა ნამ­დვი­ლი სა­ხე. ბოლ­შე­ვი­კუ­რი აგი­ტა­ცი­ის შე­დე­გად რუ­სე­თის კავ­კა­სი­ის არ­მია უმარ­თავ ძა­ლად იქ­ცა. საბ­ჭო­თა რუ­სე­თის მთავ­რო­ბამ გა­დაწყ­ვი­ტა, სწო­რედ ამ სამ­ხედ­რო ძა­ლით მო­ეხ­დი­ნა ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის ოკუ­პა­ცი­ა. 1918 წლის იან­ვარ­ში კავ­კა­სი­ის ფრონ­ტზე გან­ლა­გე­ბუ­ლი არ­მი­ის ნა­წი­ლებ­მა ფრონ­ტის ხა­ზე­ბი მი­ა­ტო­ვეს და თბი­ლი­სის­კენ და­იძ­რნენ. სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნულ­მა საბ­ჭომ, ახალ­შექ­მნილ­მა ქარ­თულ­მა რე­გუ­ლა­რულ­მა ჯარ­მა (პირ­ველ­მა ქარ­თულ­მა კორ­პუს­მა) და სა­ხალ­ხო გვარ­დი­ის ნა­წი­ლებ­მა შეძ­ლეს რუ­სე­თის არ­მი­ის შე­ჩე­რე­ბა. რუ­სე­ბი იძუ­ლე­ბუ­ლნი გახ­დნენ, თბი­ლი­სის ოკუ­პა­ცი­ა­ზე ხე­ლი აე­ღოთ და ბა­ქოს­კენ და­ი­ხი­ეს.

რუ­სე­თის ვე­რა­გუ­ლი გეგ­მე­ბი სა­ქარ­თვე­ლო­სად­მი მა­ლე სხვა მხრი­ვაც გახ­და საც­ნა­უ­რი. 1918 წლის 3 მარტს ბრეს­ტ-ლი­ტოვ­სკში საბ­ჭო­თა რუ­სეთ­მა გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ას­თან და მის მო­კავ­ში­რე­ებ­თან (ავ­სტრი­ა­-უნ­გრე­თი, ბულ­გა­რე­თი, თურ­ქე­თი) და­დო სე­პა­რა­ტუ­ლი ზა­ვი. ზა­ვის პი­რო­ბე­ბის თა­ნახ­მად, რუ­სე­თის არ­მი­ას უპი­რო­ბოდ უნ­და და­ე­ტო­ვე­ბი­ნა ოს­მა­ლე­თის ოკუ­პი­რე­ბუ­ლი ტე­რი­ტო­რია (ა­ნა­ტო­ლი­ა). რაც შე­ე­ხე­ბა სა­ქარ­თვე­ლოს ის­ტო­რი­უ­ლი ტე­რი­ტო­რი­ის ნა­წილს – ბა­თუ­მის ოლ­ქსა და არ­ტა­ა­ნის ოკ­რუგს, საბ­ჭო­თა რუ­სეთ­მა ის ოს­მა­ლეთს გა­და­უ­ლო­ცა.

ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის კო­მი­სა­რი­ატ­მა ბრეს­ტ-ლი­ტოვ­სკის ზა­ვის პი­რო­ბე­ბი არ ცნო. 1918 წლის 1-ელ აპ­რილს ოს­მა­ლეთ­მა ბა­თუ­მი და სამ­ცხე-­ჯა­ვა­ხე­თი და­ი­კა­ვა. 1918 წლის 22 აპ­რილს ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სე­იმ­მა გა­მო­აცხ­ა­და და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფოს - ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ფე­დე­რა­ცი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის შექ­მნა. ამის შემ­დეგ ოს­მა­ლეთს ვე­ღარ უნ­და წა­მო­ე­ყე­ნე­ბი­ნა ის არ­გუ­მენ­ტი, რომ ამი­ერ­კავ­კა­სია და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფო არ იყო. ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­ლე­გა­ცია ოს­მა­ლე­თის დე­ლე­გა­ცი­ას­თან მო­ლა­პა­რა­კე­ბი­სათ­ვის გა­ემ­გზავ­რა ბა­თუმ­ში, რო­მე­ლიც იმ­ხა­ნად უკ­ვე ოს­მა­ლე­თის ჯა­რე­ბის მი­ერ იყო ოკუ­პი­რე­ბუ­ლი. ბა­თუმ­ში დე­ლე­გა­ცი­ა­თა დო­ნე­ზე პრაქ­ტი­კუ­ლად ერ­თა­დერ­თი შეხ­ვედ­რა 1918 წლის 11 მა­ისს გა­ი­მარ­თა.
გენერალი ოტო ფონ ლოსო
ბა­თუ­მის მო­ლა­პა­რა­კე­ბა­ზე გა­ირ­კვა, რომ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­ულ ფე­დე­რა­ცი­ულ რეს­პუბ­ლი­კას ში­ნა­გა­ნი წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა ღრღნი­და. სულ უფ­რო აშ­კა­რა ხდე­ბო­და, რომ ქარ­თვე­ლე­ბი გერ­მა­ნო­ფი­ლურ, სომ­ხე­ბი ან­გლო­ფი­ლურ, ხო­ლო აზერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლე­ბი თურ­ქო­ფი­ლურ ორი­ენ­ტა­ცი­ას აღი­ა­რებ­დნენ. გე­ნე­რალ­მა ოტო ფონ ლო­სომ აკა­კი ჩხენ­კელს გა­ნუცხ­ა­და, რომ შექ­მნილ ვი­თა­რე­ბა­ში გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რია ოს­მა­ლე­თის აგ­რე­სი­ის­გან ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის ფე­დე­რა­ცი­ას ვერ და­ი­ცავ­და, ხო­ლო თუ ქარ­თვე­ლებს გერ­მა­ნი­ის მფარ­ვე­ლო­ბა სურ­დათ, უნ­და გა­მო­ეცხ­ა­დე­ბი­ნათ სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა, ანუ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის რეს­პუბ­ლი­კა უნ­და დაშ­ლი­ლი­ყო. გე­ნე­რა­ლი ოტო ფონ ლო­სო­ ქარ­თვე­ლებს პირ­დე­ბო­და, რომ ამ შემ­თხვე­ვა­ში იგი იშუ­ამ­დგომ­ლებ­და გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ის მთავ­რო­ბის წი­ნა­შე სა­ქარ­თვე­ლოს დაც­ვის თა­ო­ბა­ზე.

აკა­კი ჩხენ­კელ­მა 1918 წლის 12 მა­ი­სით და­თა­რი­ღე­ბულ, ბა­თუ­მი­დან გა­მოგ­ზავ­ნილ ორ წე­რილ­ში სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნულ საბ­ჭოს შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბის შე­სა­ხებ მო­ახ­სე­ნა. იგი ეროვ­ნულ საბ­ჭოს აფ­რთხი­ლებ­და: სა­ქარ­თვე­ლოს­თვის ოს­მა­ლეთ­თან ომის წარ­მო­ე­ბა დამ­ღუპ­ვე­ლი იყო. ამას­თან ერ­თად, აკა­კი ჩხენ­კე­ლი ეროვ­ნულ საბ­ჭოს გერ­მა­ნო­ფი­ლუ­რი სა­გა­რე­ო-­პო­ლი­ტი­კუ­რი კურ­სის აღი­ა­რე­ბას სთა­ვა­ზობ­და. თბი­ლის­ში თით­ქმის ყო­ველ­დღე ეწყო­­ბო­და სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი სხდო­მა. 1918 წლის 14 მა­ისს გა­ი­მარ­თა სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი კო­მი­ტე­ტის სხდო­მა, რო­მელ­ზეც შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბა გა­ნი­ხი­ლეს და ბა­თუმ­ში აკა­კი ჩხენ­კელს სა­ხელ­მძღვა­ნე­ლოდ შემ­დე­გი მი­თი­თე­ბე­ბი გა­უგ­ზავ­ნეს:
1. ეც­ნო­ბოს ბა­თუ­მის საგ­ზაო მო­ლა­პა­რა­კე­ბა­ზე გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ის წარ­მო­მად­გე­ნელ გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, რომ ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს თხოვ­ნა­ა, გერ­მა­ნი­ამ ყო­ველ­გვა­რი მხარ­და­ჭე­რა აღ­მო­უ­ჩი­ნოს სა­ქარ­თვე­ლოს; 2. ეთხ­ო­ვოს გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, გა­ა­ტა­როს სა­თა­ნა­დო ღო­ნის­ძი­ე­ბა­ნი ჩრდი­ლო­ეთ კავ­კა­სი­ა­ში გერ­მა­ნი­ის ჯა­რე­ბის წინ­სვლის და­საჩ­ქა­რებ­ლად, რა­თა შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­დეს გერ­მა­ნი­ის ჯა­რებ­თან კავ­ში­რის დამ­ყა­რე­ბა; 3. ეთხ­ო­ვოს გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, ხე­ლი შე­უწყ­ოს გერ­მა­ნი­ა­ში მყო­ფი ქარ­თვე­ლი სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის სა­ქარ­თვე­ლო­ში ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლად დაბ­რუ­ნე­ბას; 4. ეთხ­ო­ვოს გე­ნე­რალ ოტო ფონ ლო­სოს, ვიდ­რე გერ­მა­ნი­ი­დან ქარ­თვე­ლი სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის დაბ­რუ­ნე­ბის საქ­მე მოგ­ვარ­დე­ბო­დეს, მოხ­დეს სა­ქარ­თვე­ლო­ში მყო­ფი გერ­მა­ნე­ლი ტყვე­ე­ბის სამ­ხედ­რო რაზ­მად ორ­გა­ნი­ზე­ბა გერ­მა­ნე­ლი ოფიც­რის მე­თა­უ­რო­ბით, რა­თა სა­ჭი­რო­ე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში გერ­მა­ნელ­თა სამ­ხედ­რო ძა­ლა გა­მო­ი­ყე­ნონ სა­ქარ­თვე­ლო­ში ში­ნა­უ­რი წეს­რი­გის და­სა­ცა­ვად და ანარ­ქი­ას­თან საბ­რძოლ­ვე­ლად.
გერმანელი ჯარისკაცები საქართველოში
მოგ­ვი­ა­ნე­ბით გერ­მა­ნე­ლი სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის­გან შედ­გე­ნი­ლი რაზ­მი გერ­მა­ნე­ლი ოფიც­რის მე­თა­უ­რო­ბით გა­და­იყ­ვა­ნეს გუ­რი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე, სად­გურ ნა­ტა­ნებ­თან, ხო­ლო შემ­დეგ მდი­ნა­რე ჩო­ლო­ქის ნა­პი­რას. ჩო­ლო­ქის მარ­ცხე­ნა სა­ნა­პი­რო­ზე მდგარ­მა ოს­მა­ლე­თის არ­მი­ის ნა­წი­ლებ­მა ვერ გა­ბე­დეს გერ­მა­ნი­ის იმ­პე­რი­ის არ­მი­ის ფორ­მა­ში გა­მოწყ­ო­ბი­ლი გერ­მა­ნელ სამ­ხედ­რო ტყვე­ე­ბის­გან შექ­მნი­ლი სამ­ხედ­რო და­ნა­ყო­ფის წი­ნა­აღ­მდეგ საბ­რძო­ლო ოპე­რა­ცი­ის დაწყ­ე­ბა.

სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს მი­ერ გერ­მა­ნო­ფი­ლუ­რი ორი­ენ­ტა­ცი­ის აღი­ა­რე­ბა შექ­მნილ ვი­თა­რე­ბა­ში ერ­თა­დერ­თი და სწო­რი გა­მო­სა­ვა­ლი იყო. ოს­მა­ლე­თი გერ­მა­ნი­ის მო­კავ­ში­რეს წარ­მო­ად­გენ­და, ამი­ტომ მას ან­გა­რი­ში უნ­და გა­ე­წია გერ­მა­ნი­ის მთავ­რო­ბის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბის­თვის. გერ­მა­ნო­ფი­ლუ­რი ორი­ენ­ტა­ცი­ის სა­ქარ­თვე­ლოს ოს­მა­ლე­თის მხრი­დან აგ­რე­სი­უ­ლი ქმე­დე­ბე­ბის ში­ში აღარ უნ­და ჰქო­ნო­და. სხვა სა­ხელ­მწი­ფო­ე­ბის დახ­მა­რე­ბით ოს­მა­ლე­თის საფ­რთხის გა­ნე­იტ­რა­ლე­ბა შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო. აქ­ვე უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ გერ­მა­ნი­ის და­ინ­ტე­რე­სე­ბას სა­ქარ­თვე­ლო­თი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი სა­ფუძ­ვე­ლი ჰქონ­და. გერ­მა­ნი­ას კავ­კა­სი­ა­სა და მახ­ლო­ბელ აღ­მო­სავ­ლეთ­ში პო­ზი­ცი­ე­ბი არ გა­აჩ­ნდა. მათ მო­სა­პო­ვებ­ლად სა­ქარ­თვე­ლო გერ­მა­ნი­ის­თვის პლაც­დარმს წარ­მო­ად­გენ­და. სწო­რედ აქე­დან შე­იძ­ლე­ბო­და და­ეწყო გერ­მა­ნი­ას კონ­კუ­რენ­ტე­ბის შე­ვიწ­რო­ე­ბა მახ­ლო­ბელ აღ­მო­სავ­ლეთ­ში. სა­ქარ­თვე­ლო მით უფ­რო ფა­სობ­და გერ­მა­ნი­ის­თვის, რომ სომ­ხეთს ან­გლო­ფი­ლუ­რი, ხო­ლო აზერ­ბა­ი­ჯანს თურ­ქო­ფი­ლუ­რი ორი­ენ­ტა­ცია ეკა­ვა. გერ­მა­ნი­ის და­ინ­ტე­რე­სე­ბას სა­ქარ­თვე­ლო­თი ზრდი­და ისიც, რომ ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კურ ელი­ტა­ში თან­და­თან ძლი­ერ­დე­ბო­და ან­ტი­რუ­სუ­ლი გან­წყო­ბი­ლე­ბა.

1918 წლის მა­ის­ში ბა­თუ­მი­დან გა­მოგ­ზავ­ნილ წე­რილ­ში აკა­კი ჩხენ­კე­ლი ეროვ­ნულ საბ­ჭოს არ­წმუ­ნებ­და, რომ ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სა­მო­კავ­ში­რეო სა­ხელ­მწი­ფოს გა­დარ­ჩე­ნა შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო. ამას­თან ერ­თად ქარ­თვე­ლი დიპ­ლო­მა­ტი აღ­ნიშ­ნავ­და, რომ ინ­გლი­სის დახ­მა­რე­ბით ოს­მა­ლე­თის შე­ჩე­რე­ბა არა­რე­ა­ლუ­რი გახ­ლდათ. აკა­კი ჩხენ­კე­ლი და­ჟი­ნე­ბით ირ­წმუ­ნე­ბო­და, რომ ხსნის ერ­თა­დერთ გზას სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის გა­მოცხ­ა­დე­ბა წარ­მო­ად­გენ­და.

თბი­ლის­ში ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს რე­ზი­დენ­ცი­ა­ში, რო­მე­ლიც ფრე­ი­ლი­ნის (დღე­ვან­დე­ლი სულ­ხან­-სა­ბა ორ­ბე­ლი­ა­ნის) ქუ­ჩა­ზე მდე­ბა­რე­ობ­და, დი­დი გა­მო­ცოცხ­ლე­ბა იგ­რძნო­ბო­და. აკა­კი ჩხენ­კე­ლის მი­ერ 1918 წლის 23 მა­ისს გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი წე­რი­ლი ეროვ­ნულ საბ­ჭო­ში 24 მა­ისს მი­ი­ღეს. შექ­მნი­ლი ვი­თა­რე­ბის შე­სა­ფა­სებ­ლად სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი კო­მი­ტე­ტის სხდო­მა და­ი­ნიშ­ნა, რო­მე­ლიც 24 მა­ისს, ღა­მის 11 სა­ათ­ზე გა­იხ­სნა. ნოე ჟორ­და­ნი­ამ დამ­სწრეთ გა­აც­ნო ბა­თუ­მი­დან აკა­კი ჩხენ­კე­ლის მი­ერ გა­მოგ­ზავ­ნი­ლი წე­რი­ლის ში­ნა­არ­სი, სა­დაც იგი სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის გა­მოცხ­ა­დე­ბის დაჩ­ქა­რე­ბას ითხ­ოვ­და.
საქართველოს ეროვნული საბჭოს ისტორიული სხდომის მონაწილენი
შემ­დეგ ნოე ჟორ­და­ნი­ამ გან­მარ­ტა, რომ 25 მა­ისს სა­ღა­მოს 10 სა­ათ­ზე უნ­და შეკ­რე­ბი­ლი­ყო ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სე­ი­მი, რო­მე­ლიც ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­ულ ფე­დე­რა­ცი­ულ რეს­პუბ­ლი­კას დაშ­ლი­ლად გა­მო­აცხ­ა­დებ­და. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, სე­ი­მის სო­მე­ხი და აზერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლი დე­პუ­ტა­ტე­ბის თხოვ­ნით, სხდო­მა გა­და­ი­დო 26 მა­ი­სის დღის 12 სა­ა­თის­თვის. ნოე ჟორ­და­ნი­ამ შე­მო­ი­ტა­ნა შემ­დე­გი წი­ნა­და­დე­ბა: სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა გა­მო­ეცხ­ა­დე­ბი­ნათ მას შემ­დეგ, რაც სე­ი­მი დაშ­ლი­ლად გა­მო­აცხ­ა­დებ­და ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სა­მო­კავ­ში­რეო სა­ხელ­მწი­ფოს. კენ­ჭი ეყა­რა სა­კითხს: "სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა გა­მოცხ­ად­დეს დღეს თუ ხვალ". და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ, 25 მა­ისს გა­მოცხ­ა­დე­ბას ხმა მის­ცა ექ­ვსმა წევ­რმა, 26 მა­ისს გა­მოცხ­ა­დე­ბას - ოთხ­მა წევ­რმა.

სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის 25 მა­ისს გა­მოცხ­ა­დე­ბა მა­ინც ვერ მო­ხერ­ხდა, რად­გან აღ­მოჩ­ნდა, რომ და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტის ტექ­სტი სრულ­ყო­ფი­ლი არ იყო და გა­და­მუ­შა­ვე­ბას სა­ჭი­რო­ებ­და. ამის გა­მო და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის გა­მოცხ­ა­დე­ბა თა­ვის­თა­ვად გა­და­ი­დო 26 მა­ი­სის­თვის. აქ­ტის ტექ­სტის გა­და­მუ­შა­ვე­ბა და მი­სი სა­ბო­ლოო ვა­რი­ან­ტის მომ­ზა­დე­ბა ნოე ჟორ­და­ნი­ას და­ე­ვა­ლა. ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს აღ­მას­რუ­ლე­ბე­ლი კო­მი­ტე­ტის სხდო­მამ გან­საზღ­ვრა სა­მი­ნის­ტრო­ე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა და მთავ­რო­ბის პერ­სო­ნა­ლუ­რი შე­მად­გენ­ლო­ბა.

1918 წლის 26 მა­ისს რუს­თა­ვე­ლის (გო­ლო­ვი­ნის) პროს­პექ­ტზე მდე­ბა­რე კავ­კა­სი­ის მე­ფის­ნაც­ვლის ყო­ფილ რე­ზი­დენ­ცი­ა­ში ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის სე­ი­მის უკა­ნას­კნე­ლი სხდო­მა გა­ი­მარ­თა, რო­მელ­მაც ნა­შუ­ადღ­ე­ვის 3 სა­ათ­ზე ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ფე­დე­რა­ცი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კა დაშ­ლი­ლად გა­მო­აცხ­ა­და. იმა­ვე დარ­ბაზ­ში, სა­დაც სე­ი­მის უკა­ნას­კნე­ლი სხდო­მა მო­ეწყ­ო, 26 მა­ისს, კვი­რას, ნა­შუ­ადღ­ე­ვის 4 სა­ათ­სა და 50 წუთ­ზე ნოე ჟორ­და­ნი­ას თავ­მჯდო­მა­რე­ო­ბით სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს სხდო­მა გა­იხ­სნა. მას 42 წევ­რი და 36 კან­დი­და­ტი ეს­წრე­ბო­და. ნოე ჟორ­და­ნია სიტყ­ვით გა­მო­ვი­და და მი­სი დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ წა­ი­კითხა "სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტი". ეროვ­ნულ­მა საბ­ჭომ "სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტი" ერ­თხმად, ყო­ველ­გვა­რი შეს­წო­რე­ბის გა­რე­შე და­ამ­ტკი­ცა.
საქართველოს დამოუკიდებლოების აქტი
აქ­ტის პირ­ვე­ლი მუხ­ლი გვა­უწყ­ებ­და: "ამი­ე­რი­დან სა­ქარ­თვე­ლოს ხალ­ხი სუ­ვე­რე­ნულ უფ­ლე­ბა­თა მა­ტა­რე­ბე­ლია და სა­ქარ­თვე­ლო სრუ­ლუფ­ლე­ბო­ვა­ნი და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფო­ა". და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის აქ­ტის შემ­დეგ ნოე ჟორ­და­ნი­ამ ეროვ­ნულ საბ­ჭოს წა­რუდ­გი­ნა სა­ქარ­თვე­ლოს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის კო­ა­ლი­ცი­უ­რი მთავ­რო­ბის შე­მად­გენ­ლო­ბა, რო­მე­ლიც უც­ვლე­ლად დამ­ტკიც­და: ნოე რა­მიშ­ვი­ლი - მთავ­რო­ბის თავ­მჯდო­მა­რე და ში­ნა­გან საქ­მე­თა მი­ნის­ტრი, აკა­კი ჩხენ­კე­ლი - სა­გა­რეო საქ­მე­თა მი­ნის­ტრი, გრი­გოლ გი­ორ­გა­ძე - სამ­ხედ­რო მი­ნის­ტრი, გი­ორ­გი ჟუ­რუ­ლი - ფი­ნან­სთა და ვაჭ­რო­ბა-­მრეწ­ვე­ლო­ბის მი­ნის­ტრი, გი­ორ­გი ლას­ხიშ­ვი­ლი - სა­ხალ­ხო გა­ნათ­ლე­ბის მი­ნის­ტრი, ნოე ხო­მე­რი­კი - მი­წათ­მოქ­მე­დე­ბი­სა და შრო­მის მი­ნის­ტრი, შალ­ვა მეს­ხიშ­ვი­ლი - იუს­ტი­ცი­ის მი­ნის­ტრი, ივა­ნე ლორ­თქი­ფა­ნი­ძე - გზა­თა მი­ნის­ტრი.

სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი საბ­ჭოს ის­ტო­რი­უ­ლი სხდო­მა ნა­შუ­ადღ­ე­ვის 5 სა­ათ­სა და 55 წუთ­ზე დას­რულ­და. სხდო­მის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ ნოე რა­მიშ­ვილ­მა მსოფ­ლი­ოს სა­ხელ­მწი­ფო­თა მთავ­რო­ბებს ტე­ლეგ­რა­მით ამ­ცნო ახა­ლი და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მწი­ფოს - სა­ქარ­თვე­ლოს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის შექ­მნა.

ვახ­ტანგ გუ­რუ­ლი
ჟურნალი "ისტორიანი",#5




მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
 როგორ აფასებთ ნათია თურნავას დანიშვნას ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის პოსტზე?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ აფასებთ ნათია თურნავას დანიშვნას ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის პოსტზე?
თვის კითხვადი სტატიები