ამბავი "სამგზის სანატრელი" თამარის მეფობისა
03-10-2017
ამბავი "სამგზის სანატრელი" თამარის მეფობისა
საუკუნეთა განმავლობაში იბერიასა და კოლხეთს, ერთიან საქართველოს თუ დაქუცმაცებულ ქართულ სამეფო-სამთავროებს მრავალი მეფე, მთავარი თუ ერისმთავარი ჰყოლია.
ბევრ მათგანს დიდი სახელიც დაუტოვებია, დიდების შარავანდედითაც შემოსილა და წმინდანადაც არაერთი შეურაცხავთ... მაგრამ ისეთი საყოველთაო სიყვარული და თაყვანისცემა ლამის დღესაც ოდინდელი სიამაყით რომ აღავსებს ქართველთ, - გამორჩეულად მეფეთ მეფე თამარს ერგო.

XII სა­უ­კუ­ნის ბო­ლო მე­ოთხ­ედ­ში და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლი­სა და გი­ორ­გი მე­სა­მის აღ­ზე­ვე­ბუ­ლი სა­ქარ­თვე­ლო წი­ნა აზი­ის უძ­ლი­ე­რე­სი სა­ხელ­მწი­ფო იყო. აი­ლაგ­მა გა­რე­შე მტე­რი, და­ით­რგუ­ნა ში­ნა­უ­რი მო­ქიშ­პეც...
თუმ­ცა კი იყო ერ­თი რამ, რა­საც სა­გო­ნე­ბელ­ში ჩა­ეგ­დო სა­მე­ფო კა­რიც და მე­ფე გი­ორ­გიც. ეს მე­ფის უძე­ო­ბა გახ­ლდათ. უმ­შვე­ნი­ე­რეს­მა დე­დო­ფალ­მა, ოვ­სთა მე­ფის ასულ­მა ბურ­დუ­ხან­მა ორი ასუ­ლი შეს­ძი­ნა მე­ფეს - თა­მა­რი და რუ­სუ­და­ნი. ქა­ლის გა­მე­ფე­ბის ტრა­დი­ცია აქა­მომ­დე არ არ­სე­ბუ­ლა სა­ქარ­თვე­ლო­ში. ამი­ტო­მაც წი­ნას­წარ და­ი­ჭი­რა თა­და­რი­გი მე­ფე გი­ორ­გიმ და
მე­ცა­მე­ტე წელ­ში გა­დამ­დგა­რი ასუ­ლი თა­ნა­მე­საყ­დრედ გა­ი­ხა­და. ექ­ვსი წე­ლი მარ­თავ­დნენ ერ­თად მა­მა-­შვი­ლი ქვე­ყა­ნას. გო­ნი­ე­რე­ბით, სიბ­რძნი­თა და შორ­სგამ­ხედ­ვა­რო­ბით აც­ვიფ­რებ­და სა­მე­ფო კარს მე­ფე­ქა­ლი. 1184 წელს გას­რულ­და გი­ორ­გი მე­სა­მის ოც­დარ­ვაწ­ლი­ა­ნი მე­ფო­ბა. 18 წლის თა­მა­რს უნ­და ემე­ფა ამი­ე­რი­დან...

ის­ნის კა­რა­ვი - ქვეყ­ნის ბე­დის გამ­გე­ბე­ლი...
სა­მე­ფო დარ­ბა­ზის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბით ხე­ლახ­ლა უნ­და ეკურ­თხათ მე­ფედ თა­მა­რი. წე­სი­სა­მებრ, და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თვე­ლოს დი­დე­ბუ­ლებს უნ­და მო­ე­კაზ­მათ სა­მე­ფო ინ­სიგ­ნი­ე­ბით (სკიპ­ტრა, გვირ­გვი­ნი, ხმა­ლი...) მე­ფე­ქა­ლი, რაც დი­დე­ბულ­მა ვარ­და­ნის­ძე­ებ­მა, სა­ღი­რის­ძე­ებ­მა და ამა­ნე­ლის­ძე­ებ­მა აღას­რუ­ლეს მშვი­დო­ბი­ა­ნად. თუმ­ცა კი საფ­რთხემ თა­ვი­დან­ვე იჩი­ნა თა­ვი. სა­ხე­ლო­ვან გვარ­თა დი­დე­ბუ­ლებ­მა თა­მა­რის მა­მის აღ­ზე­ვე­ბულ უგ­ვა­რო და უჯი­შო უმაღ­ლეს მო­ხე­ლე­ებ­ზე მი­ი­ტა­ნეს იე­რი­ში. ვე­ღარ ჰგუ­ობ­დნენ ნა­ყივ­ჩა­ყა­რი ყუ­ბა­სა­რის მან­და­ტურ­თუ­ხუ­ცე­სო­ბა­სა და ამირ­სპა­სა­ლა­რო­ბას; ვერც "აზ­ნა­უ­რის ნაყ­მე­ვი" აფ­რი­დო­ნის მსა­ხურ­თუ­ხუ­ცე­სო­ბას. დაჰ­ყვა თა­მა­რი დი­დე­ბულ­თა ნე­ბას.

ატყ­და ერ­თი ჩოჩ­ქო­ლი მათ ად­გილ­თა და­სა­კა­ვებ­ლად. ყუთ­ლუ­-ას­ლა­ნი მო­თა­ვე­ობ­და რე­ფორ­მებს. იმ დრო­ის­თვის არ­გა­გო­ნი­ლი მოთხ­ოვ­ნით გა­მო­ვი­და მომ­ხრე­თა დას­თან ერ­თად: მე­ფის სა­სახ­ლის გვერ­დით ისან­ში სა­გან­გე­ბო სა­სახ­ლე, ის­ნის კა­რა­ვი შე­იქ­მნას და სწო­რედ მან გა­დაწყ­ვი­ტოს ქვეყ­ნის ბე­დი - მი­ი­ღოს კა­ნო­ნე­ბი, გას­ცეს წყა­ლო­ბა და გა­და­უწყ­ვი­ტოს შე­რის­ხვა­ო... გა­უ­გო­ნა­რი კად­ნი­ე­რე­ბა გახ­ლდათ. იზღ­უ­დე­ბო­და მე­ფის უფ­ლე­ბა­ნი. თა­ნაც, მოთხ­ოვ­ნას ია­რა­ღის ჟღა­რუ­ნიც ამაგ­რებ­და.
პირ­ვე­ლად აქ გა­მოჩ­ნდა სამ­გზის სა­ნატ­რე­ლი თა­მა­რის გო­ნი­ე­რე­ბა. სა­ომ­რად გამ­ზა­დე­ბულ მო­ქიშ­პეთ მათ­თვის მო­უ­ლოდ­ნე­ლი სვლა შეს­თა­ვა­ზა: მო­სა­ლა­პა­რა­კებ­ლად გაგ­ზავ­ნა კე­თილ­შო­ბი­ლი და უს­პე­ტა­კე­სი მან­დი­ლოს­ნე­ბი - ქარ­თლის ერის­თავ­თ-ე­რის­თა­ვის, რა­ტის დე­და ხვა­შაქ ცო­ქა­ლი და კრა­ვაი ჯა­ყე­ლი. სწო­რედ მათ მო­ა­ხერ­ხეს ამ­ბო­ხე­ბულ­თა და­შოშ­მი­ნე­ბა. თა­მარ­მა კი აღუთ­ქვა სა­მე­ფო დარ­ბა­ზის უფ­ლე­ბა­თა გა­ფარ­თო­ე­ბა - უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნეს სა­კითხ­ებს "დარ­ბა­ზის თა­ნად­გო­მი­თა და ერ­თნე­ბა­ო­ბით" გა­დავ­წყვეტ­თო...

სას­ჯე­ლად ქცე­უ­ლი სა­ქორ­წი­ნო გვირ­გვი­ნი
თა­მა­რი გო­ნივ­რუ­ლად მარ­თავ­და ქვე­ყა­ნას, რომ­ლის ინ­ტე­რე­სე­ბიც აჩ­ქა­რებ­და მის გათხ­ო­ვე­ბას: ჯარს მხე­დარ­თმთა­ვა­რი სჭირ­დე­ბო­და, სა­მე­ფო ტახტს - მემ­კვიდ­რე.
უფ­ლის­წულ დემ­ნას და­ღუპ­ვის შემ­დეგ აღარ არ­სე­ბობ­და ბაგ­რა­ტო­ვან­თა გვერ­დი­თი შტო, არა­ნაკ­ლებ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი იყო მე­ფე სარ­დლის სა­კითხ­ი. სა­სი­ძო­თა ნაკ­ლე­ბო­ბა ნამ­დვი­ლად არ იყო. თა­მა­რის პირ­ვე­ლი ის­ტო­რი­კო­სი "ის­ტო­რი­ა­ნი და აზ­მა­ნი შა­რა­ვან­დედ­თან­ში" გვა­უწყ­ებს, რომ "მო­სულ იყ­ვნენ ოვ­სთა მე­ფე­თა შვილ­ნი, მშვე­ნი­ერ­ნი და სა­ხე კე­თილ­ნი მოყ­მე­ნი", აგ­რეთ­ვე "ბერ­ძენ­თა მე­ფის ძმის­წუ­ლი ალექ­სი" და მრა­ვა­ლი უფ­ლის­წულ­ნი მაჰ­მა­დი­ა­ნუ­რი სა­სულ­თნო­ე­ბი­დან, რო­მელ­ნიც მზად იყ­ვნენ შეს­დგო­მოდ­ნენ ქრის­ტეს რჯულს, თუ ბე­დი გა­უ­ღი­მებ­დათ.

საქ­მროს შერ­ჩე­ვა დიდ­ხანს გაგ­რძელ­და. ბო­ლოს შე­იკ­რი­ბა დარ­ბა­ზი. წა­მოდ­გა აბუ­ლა­სა­ნი, ამი­რა ქარ­თლი­სა და თბი­ლი­სი­სა, რო­მელ­მაც თა­მა­რის ღირ­სად ცნო რუ­სი უფ­ლის­წუ­ლი, ვლა­დი­მირ­-სუზ­და­ლის მთავ­რის, ან­დრია ბო­გო­ლი­უბ­სკის ვა­ჟი იუ­რი, ნოვ­გო­რო­დი­დან ბი­ძის, ვსე­ვო­ლოდ დიდ­ბუ­დის მი­ერ გა­მო­ძე­ვე­ბუ­ლი და ჩრდი­ლო­ეთ კავ­კა­სი­ა­ში, ყივ­ჩა­ყებ­ში, ქა­ლაქ სუნ­ჯას შე­ფა­რე­ბუ­ლი. მარ­თლმა­დი­დე­ბე­ლი რუ­სე­თის ავ­ტო­რი­ტე­ტი დი­დი ყო­ფი­ლა სა­ქარ­თვე­ლო­ში. დარ­ბაზ­მაც ერ­თნე­ბა­ო­ბით გა­დაწყ­ვი­ტა: მო­ეწ­ვი­ათ იუ­რი, ანუ გი­ორ­გი რუ­სი. სა­მო­ცი­ქუ­ლოდ თბი­ლე­ლი დიდ­ვა­ჭა­რი ზან­ქან ზო­რა­ბა­ბე­ლი შე­არ­ჩი­ეს. შე­სა­ხე­და­ვად გი­ორ­გი რუ­სი რი­უ­რიკ­თა გვა­რი­სა, მშვე­ნი­ე­რი აღ­ნა­გო­ბი­სა ყო­ფი­ლა. ერი და ბე­რიც მო­ხიბ­ლუ­ლა. ამას თა­მა­რის ორი­ვე ის­ტო­რი­კო­სი ერ­თხმად აღი­ა­რებს. მო­ვი­და სა­სი­ძო: "...მოყ­მე სა­ხე-­კეკ­ლუ­ცი, სრუ­ლი აღ­ნა­გე­ბი­თა და მჭუ­რეტ­თა­გან სა­ჩე­ნი გუ­ა­რის­შვი­ლად".

გა­ი­მარ­ჯვა სა­მე­ფო კარ­ზე რუ­სი უფ­ლის­წუ­ლის მომ­ხრე­თა დას­მა, რო­მე­ლიც თა­მა­რის სურ­ვი­ლის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით მა­ინ­ცდა­მა­ინც თავს არ იწუ­ხებ­და და საქ­მის მოგ­ვა­რე­ბას მი­სი გამ­ზრდე­ლი მა­მი­დის, რუ­სუ­და­ნის და­ყო­ლი­ე­ბით ცდი­ლობ­და. და­ობ­ლე­ბუ­ლი თა­მა­რის­თვის ახ­ლა ყვე­ლა­ზე ახ­ლო­ბე­ლი და ში­ნა­უ­რი სწო­რედ რუ­სუ­და­ნი იყო. თვით რუ­სუ­და­ნი ერთ დროს ერა­ყის სა­სულ­თნოს რძა­ლი - სუ­ლე­ი­მან შა­ჰის ცო­ლი ქმრის და­ღუპ­ვის შემ­დეგ, 1161 წლი­დან სა­ქარ­თვე­ლო­ში დაბ­რუნ­და.

ერ­თი სიტყ­ვით, კუ­ლუ­ა­რებ­ში ყვე­ლა­ფე­რი "მო­აგ­ვა­რეს" და "პატ­რი­არ­ქმან, დი­დე­ბულ­თა, ვა­ზირ­თა და სპა­თა, - მო­ახ­სე­ნეს თა­მარს და მათ­გან ნე­ბა­და­ურ­თა­ვი გა­ნამ­ზა­დეს ქორ­წი­ლი". ერ­თი პი­რო­ბა თა­მა­რი გა­ოგ­ნდა და აღ­შფოთ­და კი­დეც ასე­თი თავ­ნე­ბო­ბით, მაგ­რამ სა­ბო­ლო­ოდ კა­ტე­გო­რი­ულ უარს ვერ ამ­ბობს და რუ­სი უფ­ლის­წუ­ლის გა­საც­ნო­ბად დროს მო­ითხ­ოვს. სა­კითხს ასე აყე­ნებს: რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა საქ­მის ასე გა­დაწყ­ვე­ტა? - "ა­რა ვი­ცით კა­ცი­სა ამი­სა უცხ­ო­სა ქცე­ვა და საქ­მე, არ­ცა მხედ­რო­ბი­სა, არ­ცა ბუ­ნე­ბი­სა და არ­ცა ქცე­ვი­სა"... ბო­ლოს და ბო­ლოს, დაჰ­ყვა თა­მა­რი მო­ვა­ლე­ო­ბას, უფ­რო ბე­დის­წე­რას, დარ­ბა­ზის ერ­თნე­ბა­ო­ბას, მა­მი­დის რჩე­ვას და "თვი­ნი­ერ ნე­ბი­სა თა­მა­რი­სა ყვეს ქორ­წი­ლი".

მე­ხი... ზე­ო­ბის ჟამს
...მე­მა­ტი­ა­ნე­ნი ფრთხი­ლად ეკი­დე­ბი­ან და ფრთხი­ლად­ვე ეჭვს გა­მოთ­ქვა­მენ ამ ქორ­წი­ნე­ბის სვე-­ბედ­ნი­ე­რე­ბა­ზე.
რო­გორც მხე­დარს, გი­ორ­გი რუსს მა­ინ­ცდა­მა­ინც არა­ფე­რი გა­უ­ფუ­ჭე­ბი­ა. მი­სი მე­თა­უ­რო­ბით ქორ­წი­ნე­ბი­დან მე­ო­რე წელ­სვე, 1186 წლი­დან მცი­რე ბრძო­ლებ­ში ქარ­თველ­თა ჯარ­მა ორი წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში წარ­მა­ტე­ბებ­საც მი­აღ­წია - კა­რის, კარ­ნი­ფო­რის, გე­ლა­ქუ­ნის, შა­მელ­თა წი­ნა­აღ­მდეგ...
და აი, უეც­რად, მოწ­მენ­დილ ცა­ზე მე­ხი გა­ვარ­და... სა­ყო­ველ­თაო ზე­ო­ბის ჟამს მე­ფე-­დე­დოფ­ლის ბუ­დუ­ა­რი­დან გა­მო­აღ­წია რუ­სის მან­კი­ე­რე­ბის ამ­ბავ­მა. ორ­წე­ლი­წად­-ნა­ხე­ვა­რი ით­მენ­და გა­უმ­ხე­ლე­ლად თა­მა­რი "ვი­თარ­ცა გურ­დემ­ლი", "...ი­ძია მრა­ვა­ლი ღო­ნე გან­კურ­ნე­ბი­სა მი­სი­სა" და რო­გორც თა­მა­რის მე­ო­რე ის­ტო­რი­კო­სი, ბა­სი­ლი ეზოს­მოძღ­ვა­რი დას­ძენს - "ვკურ­ნებ­დით ბა­ბი­ლონს და არა იკურ­ნე­ბო­და".

თა­მა­რის ორი­ვე ის­ტო­რი­კო­სი აღ­წერს გი­ორ­გი რუ­სის მან­კი­ე­რე­ბებს. მათ შო­რის ლო­თო­ბას: "სიმ­თვრა­ლე­თა ში­ნა იწყო მრა­ვალ­თა სა­ძა­გელ­თა და უშუ­ერ­თა საქ­მე­თა ქმნად", რომ­ლის თქმაც კი უხერ­ხუ­ლი­ა­ო. ერ­თი სიტყ­ვით, გა­ნუ­ზომ­ლად სვამ­და, ყვე­ლას და­სა­ნა­ხად ეტორ­ღი­ა­ლე­ბო­და ქა­ლებს, იგი­ნე­ბო­და და ყო­ველ­გვარ სი­სა­ძაგ­ლეს სჩა­დი­ო­და... მი­უ­ჩი­ნეს მკურ­ნა­ლი, მაგ­რამ ამა­ოდ. გი­ორ­გი რუ­სი არა­ვის იკა­რებ­და, მკურ­ნა­ლებ­სა და ჭკუ­ის მა­რი­გებ­ლებს ლან­ძღავ­და და სცემ­და - "...შე­რაცხ­მნილ­ნი­ცა კაც­ნი უბ­რა­ლოდ გუ­ემ­ნა და ასო­თა ამოგ­დე­ბი­თა ტან­ჯნა".
მაგ­რამ ეს ყვე­ლა­ფე­რი არ იყო სრუ­ლი ჩა­მო­ნათ­ვა­ლი იმ მან­კი­ე­რე­ბი­სა, რო­მე­ლიც გა­მო­ავ­ლი­ნა ჩრდი­ლო­ელ­მა უფ­ლის­წულ­მა. უფ­რო სა­ში­ნე­ლი ზნეც შე­იტყო ერ­მა და ბერ­მა - მამ­რი­სად­მი ლტოლ­ვაც - "უ­ბო­რო­ტეს­თა პირ­ვე­ლი­სა­თა სო­დო­მუ­რი­ცა მო­ი­პო­ვა ქცე­ვა"...
მე­ტის მოთ­მე­ნა აღარ შე­იძ­ლე­ბო­და. რო­ცა ეს ყვე­ლა­ფე­რი ცნო­ბი­ლი გახ­და, ყვე­ლას ამო­ე­წუ­რა მოთ­მი­ნე­ბის ფი­ა­ლა.

გან­პა­ტი­ჟე­ბა გი­ორ­გი რუ­სი­სა და თა­მა­რის მე­ო­რე ქორ­წი­ნე­ბა
შე­იკ­რი­ბა კვლა­ვაც დარ­ბა­ზი. მა­ტი­ა­ნე­ში გი­ორ­გი რუ­სის გან­პა­ტი­ჟე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბით შე­მორ­ჩე­ნი­ლია თა­მა­რის სიტყ­ვე­ბი, რო­მე­ლიც მე­ფუ­რი ღირ­სე­ბის, ქა­ლუ­რი კდე­მა­მო­სი­ლე­ბი­სა და ღრმად გან­სწავ­ლუ­ლო­ბის გა­სა­ო­ცა­რი ნი­მუ­ში­ა: "ა­რა ჯერ არს მის თა­ნა დათ­მე­ნა, რა­მე­თუ შე­მა­გი­ნე­ბელ არს ტაძ­რი­სა ღმრთი­სა. მე არ მიძ­ლავს აჩ­რდი­ლი­სა მრუ­დი­სა ხი­სა­სა გან­მარ­თვად და უბ­რა­ლოდ გან­ვიყ­რი მტუ­ერ­სა­ცა, რო­მე­ლი აღ­მეკ­რა შენ მი­ერ".
გა­ძე­ვე­ბუ­ლი გი­ორ­გი რუ­სი ზღვამ­დე მი­ა­ცი­ლეს, ჩას­ვეს ხო­მალ­დში, გა­ა­ტა­ნეს "ა­უ­რაცხ­ე­ლი ლა­რი, სიმ­დიდ­რე და სა­ჭურ­ჭლე" და გა­უ­ყე­ნეს სა­ბერ­ძნე­თის გზას...

კვლა­ვაც და­იძ­რა ოთხ­ივ კუთხ­ი­დან სხივ­მო­სი­ლი თა­მა­რის გუ­ლი­სა და ხე­ლის მთხოვ­ნელ­თა ლაშ­ქა­რი. უმ­შვე­ნი­ე­რე­სი მე­ფე­ქა­ლის გუ­ლის მო­გე­ბა ეწა­დათ იე­რუ­სა­ლი­მის სა­მე­ფოს, ან­ტი­ო­ქი­ი­სა და ედე­სის სამ­თავ­რო­ე­ბის წარ­ჩი­ნე­ბულთ. აღ­მო­სავ­ლე­თი­დან მობ­რძან­და შირ­ვან­შა­ჰი აღ­სარ­თა­ნი, გან­სწავ­ლუ­ლო­ბი­თა და სიმ­დიდ­რით ცნო­ბი­ლი მუს­ლი­მი მზად იყო ქრის­ტი­ა­ნო­ბა მი­ე­ღო. იწყ­ი­ნა ქარ­თველ­თა სა­მე­ფო კარ­მა: ვი­თარ გა­ბე­დაო ვა­სალ­მა და ყმად­ნა­ფიც­მა სურ­ვი­ლის გამ­ჟღავ­ნე­ბა...

სა­ა­რა­კო გახ­ლდათ თა­მა­რის სიყ­ვა­რუ­ლით გა­ხე­ლე­ბუ­ლი მუს­ლი­მის, არ­ზრუ­მის სულ­თნის, მუ­ტაფ­რა­დინ სალ­დუ­ხის ძის ამ­ბა­ვი. არად მი­აჩ­ნდა სჯუ­ლის გა­მოც­ვლა, სა­ბოძ­ვა­რიც უხ­ვად გას­ცა მე­ფე­ქა­ლის ხე­ლის სა­ძი­ებ­ლად მო­სულ­მა. ბევ­რი გულ­შე­მატ­კივ­რობ­და კი­დეც უსა­მა­ნოდ შეყ­ვა­რე­ბულ სულ­თანს. არც ის ჩათ­ვა­ლეს თა­მა­რის ღირ­სად... თუმ­ცა კი თა­მა­რის ნა­ხე­ვარ­და (გი­ორ­გი მე­სა­მის უკა­ნო­ნო შვი­ლი), მშვე­ნი­ე­რი რუ­სუ­და­ნი შერ­თეს ცო­ლად, მზი­თე­ვიც უხ­ვად გა­ა­ტა­ნეს და ისე გა­ის­ტუმ­რეს (თა­მა­რის ღვიძ­ლი და კი, რო­მელ­საც ასე­ვე რუ­სუ­და­ნი ერ­ქვა, ოს უფ­ლის­წულ­ზე გა­ათხ­ო­ვეს, მა­ლე დაქ­ვრივ­და და სამ­შობ­ლოს და­უბ­რუნ­და). ბი­ზან­ტი­ე­ლი უფ­ლის­წულ­ნიც - იმ­პე­რა­ტორ მა­ნუ­ელ პირ­ვე­ლის მემ­კვიდ­რე ან­დრო­ნი­კე, მა­ნუ­ე­ლის­ვე უკა­ნო­ნო შვი­ლი ალექ­სი და სხვა მრა­ვა­ლი გულ­დამ­შვი­დე­ბით ვერ უყუ­რებ­დნენ თა­მა­რის სი­ლა­მა­ზე­სა და გო­ნი­ე­რე­ბას.

სხვაც არა­ერ­თი ეტ­რფო­და უი­მე­დოდ თა­მარს. უმ­შვე­ნი­ე­რე­სი ლე­გენ­დის სა­ხით შე­მორ­ჩე­ნი­ლა თა­მა­რი­სად­მი ქარ­თველ­თათ­ვის ყვე­ლა დრო­ის გე­ნი­ის, შო­თა რუს­თვე­ლის გა­უმ­ხე­ლე­ლი და უნუ­გე­შო ტრფო­ბის ამ­ბა­ვი და თვით გა­ნუ­მე­ო­რე­ბე­ლი "ვეფ­ხის­ტყა­ოს­ნის" მიძღ­ვნა მე­ფეთ მე­ფი­სად­მი. ლე­გენ­დის ერ­თი ვერ­სი­ით ხომ სწო­რედ ამ უნუ­გე­შო სიყ­ვა­რულ­მა გა­დახ­ვე­წა პა­ლეს­ტი­ნა­ში რუს­თვე­ლი.

...თა­მა­რის გუ­ლი და­ვით სოს­ლან­მა და­იპყ­რო, ქარ­თველ­თა მე­ფის, გი­ორ­გი პირ­ვე­ლის შთა­მო­მა­ვალ­მა და ბაგ­რა­ტი­ონ­თა ოსეთ­ში გა­დახ­ვე­წი­ლი შტოს წარ­მო­მად­გე­ნელ­მა. რო­გორც კავ­კა­სი­ის არა­ერ­თი ქვეყ­ნის უფ­ლის­წუ­ლი, პა­ტა­რა და­ვი­თიც სა­ქარ­თვე­ლო­ში იზ­რდე­ბო­და და იწ­ვრთნე­ბო­და. იზ­რდე­ბო­და იგი იკო­ნი­ის ანუ რუ­მის სა­სულ­თნოს ყო­ფი­ლი დე­დოფ­ლის, გი­ორ­გი მე­სა­მის დის, რუ­სუ­და­ნის ზე­დამ­ხედ­ვე­ლო­ბის ქვეშ, თა­მარ­თან ერ­თად და რო­გორც ჩანს, გა­უ­ბე­და­ვი და წმინ­და სიყ­ვა­რუ­ლის პირ­ვე­ლი სხი­ვე­ბი სწო­რედ ყმაწ­ვი­ლო­ბი­დან იღებ­და სა­თა­ვეს...
1188 წელს თა­მარ­მა და და­ვით სოს­ლან­მა დი­დუ­ბის ეკ­ლე­სი­ა­ში და­ი­წე­რეს ჯვა­რი.

უბე­დუ­რი რუ­სის ბო­ლო გაბ­რძო­ლე­ბა
...გა­ძე­ვე­ბუ­ლი გი­ორ­გი რუ­სი ოპო­ზი­ცი­ო­ნერ ქარ­თველ დი­დე­ბულ­თა სა­თა­მა­შო ტი­კი­ნად იქ­ცა. პირ­ვე­ლად იგი 1191 წელს შე­მო­ვი­და ტა­ო-­კლარ­ჯეთ­თან და შავ­შეთ­თან. მომ­ხრე­ნიც გა­მო­უჩ­ნდნენ - ამ მხა­რის პატ­რო­ნი გუ­ზა­ნი, სამ­ცხის სპა­სა­ლა­რი ბო­ცო, ვარ­დან და­დი­ა­ნი ლიხ­თი­ქი­თა სა­ქარ­თვე­ლო­დან. სე­რი­ო­ზუ­ლი ძა­ლა შე­იკ­რი­ბა - მთე­ლი და­სავ­ლე­თი და სამ­ხრე­თი სა­ქარ­თვე­ლო. ბევრს ეცა­და თა­მა­რი, არ და­ეღ­ვა­რა მოძ­მე­თა სის­ხლი და მშვი­დო­ბი­ა­ნად მო­ეგ­ვა­რე­ბი­ნა ურ­თუ­ლე­სი პრობ­ლე­მა, მაგ­რამ მე­ამ­ბო­ხე­ე­ბი ლიხ­თა­ქე­თაც გად­მო­იჭ­რნენ და გო­რი-­ნა­ჭარ­მა­გე­ვამ­დე მო­არ­ბი­ეს სოფ­ლე­ბი, სამ­ცხე­შიც გა­ა­ჩა­ღეს ცეცხ­ლი. მშვი­დო­ბა აღარ გა­მო­ვი­და. თა­მა­რის მხედ­რო­ბამ და­იც­ვა სა­მე­ფო ტახ­ტი... მაგ­რამ კვლავ იჩი­ნა თა­ვი მე­ფე­ქა­ლის ლმო­ბი­ე­რე­ბამ და ჰუ­მა­ნუ­რო­ბამ - თა­მარ­მა ყვე­ლას შე­უნ­დო, ქმარ­ყო­ფი­ლი გი­ორ­გი რუ­სიც გა­ა­თა­ვი­სუფ­ლა და "მის­სა სვე­უ­ბე­დურ­სა გზა­სა გა­ე­მარ­თა".

...არ მო­ას­ვე­ნა გამ­ჩენ­მა უბე­დუ­რი რუ­სი. "აფ­რა­აწყ­ვე­ტი­ლი ნა­ვი­ვით ბო­რი­ა­ლობ­და"... 1193 წელს კვლავ გა­მო­ე­მარ­თა სამ­ხრეთ­-აღ­მო­სავ­ლე­თი­დან. ამ­ჯე­რად რა­ნის ათა­ბა­გის ჯა­რე­ბით კამ­ბე­ჩო­ვან­ში (ქი­ზიყ­ში) შე­მოჭ­რი­ლა, მაგ­რამ ხორ­ნა­ბუ­ჯის პატ­რონ­მა სა­ღირ მა­ხა­ტე­ლის ძემ თა­ვის სამ ძეს­თან ერ­თად მცი­რე ლაშ­ქრით ისე და­ა­მარ­ცხა წე­რა­სა­ტა­ნი­ლი რუ­სი, რომ მე­ფე თა­მა­რის­თვის მაშ­ვე­ლი ძა­ლაც არ უთხ­ო­ვი­ა... 1193 წლის მი­წუ­რუ­ლი იყო. ...თა­მა­რის დევ­ნი­ლი ნაქ­მა­რე­ვი კვლავ გა­და­იხ­ვე­წა, უკ­ვე სა­ბო­ლო­ოდ... ასე დას­რულ­და და­უდ­გრო­მე­ლი უბე­დუ­რი რუ­სის უბე­დუ­რი ეპო­პე­ა.

თა­მა­რის ორი­ვე ის­ტო­რი­კო­სი გი­ორ­გი რუ­სის შე­სა­ხებ "ჭირ­მა თა­ვი არ და­მა­ლას" პო­ზი­ცი­ი­დან მოგ­ვითხ­რობს. უღირ­სი სი­ძის ავ საქ­მე­თა­გან მხო­ლოდ ისაა თქმუ­ლი, რაც ამ­ჯე­რად წარ­მო­გიდ­გი­ნეთ. სხვა ის­ტო­რი­ულ მა­სა­ლებ­ში ასე­ვე ნაკ­ლებ მნიშ­ვნე­ლო­ბას ანი­ჭე­ბენ გა­ძე­ვე­ბუ­ლი უცხ­ო­ტო­მე­ლის უგ­ვა­ნო საქ­ცი­ელს. გვი­ა­ნი პე­რი­ო­დის მხატ­ვრულ ნა­წარ­მო­ე­ბებ­შიც კი ისე აღ­წე­რენ წმინ­და­ნად შე­რაცხ­უ­ლი მე­ფეთ მე­ფის ცხოვ­რე­ბის ამ ორ­-ნა­ხე­ვარ წე­ლი­წადს, რომ თა­მა­რის სა­ხელს ოდ­ნა­ვი ჩრდი­ლიც არ მი­ად­გეს... რაც შე­ე­ხე­ბა ფან­ტა­ზი­ა­მო­ძა­ლე­ბულ­თა წარ­მო­სახ­ვებს გი­ორ­გი რუ­სის ფარ­შა­ვან­გე­ბი­თა და კრუ­ხე­ბით "გა­ტა­ცე­ბის" გა­მო, რას ვი­ზამთ, ადა­მი­ა­ნის გო­ნე­ბას მარ­თლა არ ჰქო­ნია "სა­მა­ნი"...

ჯერ იყო შამქორი...

ქალ­-ვა­ჟი შე­ე­ძი­ნა თა­მარს და და­ვით სოს­ლანს. ვაჟს გი­ორ­გი და­არ­ქვეს, პა­პის სა­ხე­ლი, მე­ო­რე სა­ხე­ლიც და­ურ­თეს, ლა­შა ანუ "მა­ნა­თო­ბე­ლი ქვეყ­ნი­სა". ქა­ლიშ­ვილს (პი­რი­სა­ხით დე­დის მსგავსს) რუ­სუ­და­ნი უწო­დეს, თა­მა­რის აღ­მზრდე­ლი მა­მი­დის სა­ხე­ლი. ურიცხ­ვი მოწყ­ა­ლე­ბა გა­ი­ღეს...

კვლავ გან­მრავ­ლდა გა­მარ­ჯვე­ბა­ნი. იძ­ლივ­ნენ მუს­ლიმ­ნი, უფ­რო გო­ნი­ე­რებ­მა ყმად­ნა­ფი­ცო­ბა, თა­მა­რის მფარ­ვე­ლო­ბის ქვეშ ყოფ­ნა ირ­ჩი­ეს. მათ შო­რის შირ­ვან­შა­ჰი აღ­სარ­თა­ნიც იყო, შირ­ვა­ნის მფლო­ბე­ლი და ერთ დროს თა­მა­რის თაყ­ვა­ნის­მცე­მე­ლი. აღ­სარ­თანს და მის სი­ძეს, ამირ­-მი­რანს თურ­ქებ­მა შე­მო­უ­ტი­ეს. სა­თა­ვე­ში ადარ­ბა­და­გა­ნის მფლო­ბე­ლი აბუ­ბა­ქა­რი ჩა­უდ­გათ. მრა­ვა­ლი სა­სულ­თნო-­სა­ა­მი­რო მი­იმ­ხრეს, ბაღ­და­დის ხა­ლი­ფაც მფარ­ვე­ლობ­დათ... დღი­დან თა­მა­რის გა­მე­ფე­ბი­სა, მუს­ლიმ­თა ყვე­ლა­ზე დიდ კო­ა­ლი­ცი­ას­თან უწევ­დათ ქარ­თველთ ხმალ­თაკ­ვე­თა. თა­მარ­მა ბრძა­ნა ლაშ­ქრის შეყ­რა. მი­მო­ი­ხი­ლა სა­ომ­რად გამ­ზა­დე­ბულ­ნი, გა­ამ­ხნე­ვა: "ძმა­ნო ჩემ­ნო, ყოვ­ლად ნუ შეძ­რწუნ­დე­ბი­ან გულ­ნი თქუ­ენ­ნი სიმ­რავ­ლი­თა მა­თი­სათ­ვის და სიმ­ცრი­სა თქუ­ე­ნი­სა"... გა­მორ­ჩე­უ­ლად დი­დი ბრძო­ლე­ბის წინ თა­მა­რი ფეხ­შიშ­ვე­ლი მი­ე­ახ­ლე­ბო­და ხოლ­მე ტა­ძარს, მო­ი­ლო­ცავ­და და შე­ა­ვედ­რებ­და ლაშ­ქარს. ამ­ჯე­რად მე­ტე­ხის ტა­ძარს მი­ე­ახ­ლა...
შამქორის ციხესიმაგრე, რომლის მიდამოებშიც გაიმართა ბრძოლა აბუბაქარსა და ქართველებს შორის
შამ­ქორ­თან მოხ­და მუს­ლიმ­თა ზღვი­სა და ქარ­თველ­თა ბო­ბო­ქა­რი მდი­ნა­რის შერ­კი­ნე­ბა 1195 წელს. და­ვით სოს­ლა­ნი მე­თა­უ­რობ­და ქარ­თველ­თა ლაშ­ქარს. ზერ­დაგ (ა­ნუ შავ­-ყვი­თელ) ცხენ­ზე შეჯ­და მე­ფე­ო, - მოგ­ვითხ­რობს მე­მა­ტი­ა­ნე. იმა­საც დას­ძენს, ვახ­ტანგ ხა­ჩე­ნე­ლის­გან ერ­თი ცი­ხი­სა და სოფ­ლის ფა­სად შე­უ­ძე­ნია მარ­თლაც­და ზღაპ­რუ­ლი მე­რა­ნი...

სას­ტი­კი ბრძო­ლა გა­ჩაღ­და. ხა­ლი­ფას წარ­მოგ­ზავ­ნი­ლი ღა­ზო ანუ მე­წი­ნა­ვე დრო­შა ამ­ხნე­ვებ­და თურქთ. შე­ა­ვიწ­რო­ეს კი­დეც ზა­ქა­რია და ივა­ნე მხარ­გრძე­ლე­ბის მო­ლაშ­ქრე­ნი. მაგ­რამ აი, მო­უ­ლოდ­ნე­ლად, გა­ალ­მა­სე­ბით შე­მო­იჭ­რა და­ვი­თი თა­ვი­სი მხედ­რო­ბით. წინ მრა­ვალ­ბრძო­ლა­გა­და­ტა­ნი­ლი გორ­გას­ლი­ა­ნი დრო­შა მო­უძღ­ო­დათ. თავ­ზა­რი და­ე­ცა თურ­ქებს. ულ­მობ­ლად ჩე­ხეს დუშ­მა­ნი ქარ­თვე­ლებ­მა. ერ­თი შეჰ­კივ­ლა სა­ზარ­ლად შალ­ვა ახალ­ცი­ხელ­მა და ხმალ­დახ­მალ გა­და­ეშ­ვა ბრძო­ლის მო­რევ­ში, უკან კი თურ­ქთა მე­წი­ნა­ვე დრო­შით გა­მობ­რუნ­და. გატყ­დნენ თურ­ქე­ბი, უკუ­იქ­ცნენ. გან­ძამ­დე სდი­ეს ქარ­თვე­ლებ­მა, შემ­დგომ გე­ლა­ქუ­ნიც აი­ღეს: "და­ათ­ვრნეს ისარ­ნი სის­ხლი­თა და ხრმალ­ნი ჭამ­დეს ხორ­ცთა მტერ­თა მათ­თა­სა"... ხა­ლი­ფას უძ­ლე­ვე­ლო­ბის დრო­შა მი­არ­თვეს თა­მარს, - ფერ­ხთით და­უ­დეს. თა­მარ­მა კი "დრო­შა იგი ხა­ლი­ფა­სი, რო­მე­ლი მო­ი­ღო შალ­ვა ახალ­ცი­ხელ­მან, წარ­გზავ­ნა ესე მო­ნას­ტერ­სა დიდ­სა წი­ნა­შე ხა­ხუ­ლი­სა ღმრთის­მშობ­ლი­სა­სა", - გვა­უწყ­ებს "ის­ტო­რი­ა­ნი და აზ­მა­ნი შა­რა­ვან­დედ­თა­ნი".

სა­ხე­ლი­ა­ნი ბრძო­ლე­ბი და ლაშ­ქრო­ბა­ნი და­უს­რუ­ლებ­ლივ გრძელ­დე­ბო­და. გან­ძას გე­ლა­ქუ­ნი მოჰ­ყვა, მე­რე ამ­ბერ­დი, ბიჯ­ნი­სი, დვი­ნი შე­მო­ი­ერ­თეს. მო­არ­ბი­ეს ხლა­თის შა­ჰარ­მენ­თა სა­სულ­თნო, არ­ჭე­ში, მა­ნას­კერ­ტი...

შემ­დგომ იყო ბა­სი­ა­ნი...
XIII სა­უ­კუ­ნის პირ­ვე­ლი წლე­ბი­ა. თა­მა­რის ბრძნუ­ლი პო­ლი­ტი­კით, რო­მე­ლიც ნა­ზა­ვი გახ­ლდათ სიძ­ლი­ე­რის, სიმ­ტკი­ცის, სათ­ნო­ე­ბი­სა და შემ­წყნა­რებ­ლო­ბი­სა, კი­დევ უფ­რო შორს გა­ნიტყ­ორ­ცნა სა­ქარ­თვე­ლოს დი­დე­ბა. შამ­ქო­რის ბრძო­ლი­დან შვი­დი წე­ლი გა­სუ­ლი­ყო. ამ ხნის მან­ძილ­ზე ქარ­თვე­ლებ­მა სამ­ხრე­თით თურ­ქებს მრა­ვა­ლი ქა­ლა­ქი და ცი­ხე წა­არ­თვეს. ზო­გი შე­მო­ი­ერ­თეს, ზო­გის ყმად­ნა­ფი­ცო­ბას დას­ჯერ­დნენ. თურ­ქე­ბის სა­სულ­თნო-­სა­ა­მი­რო­ე­ბი და სრუ­ლი­ად მუს­ლი­მა­ნუ­რი სამ­ყა­რო კვლავ გა­ნემ­ზა­და სა­ქარ­თვე­ლოს წი­ნა­აღ­მდეგ კო­ა­ლი­ცი­უ­რი ლაშ­ქრო­ბის­თვის.

მო­თა­ვე რუ­მის სა­სულ­თნო გახ­ლდათ (სულ­თა­ნი რუქ­ნა­დი­ნი). ის­ტო­რი­ულ წყა­რო­ებ­სა თუ ლი­ტე­რა­ტუ­რულ თხზუ­ლე­ბებ­ში მრა­ვალ­ჯერ აღ­წე­რი­ლა ყვე­ლა ქარ­თვე­ლის­თვის სა­ა­მა­ყო ბა­სი­ა­ნის ბრძო­ლა. 400-ა­თა­სი­ა­ნი ლაშ­ქა­რი შეკ­რი­ბა და თა­მარს მო­ცი­ქუ­ლი აახ­ლა კად­ნი­ე­რი წე­რი­ლით, რო­მელ­მაც სიტყ­ვი­ე­რა­დაც გა­დას­ცა სულ­თნის და­ნა­ბა­რე­ბი: "უ­კე­თუ მე­ფე­მან თქვენ­მან და­უ­ტე­ვოს სჯუ­ლი, იპყ­რას სულ­თან­მან ცო­ლად და უკე­თუ არა და­უ­ტე­ოს სჯუ­ლი, იყოს ხარ­ჭად სულ­თნი­სა".
ვარძია
ამ სიტყ­ვე­ბის ბა­გე­თა­გან ამოს­ვლის­თა­ნა­ვე ზა­ქა­რია მხარ­გრძელ­მა "უ­ხეთ­ქა ხე­ლი­თა პირ­სა" და ელ­ჩი მკვდა­რი­ვით და­ე­ცა. მო­სუ­ლი­ე­რე­ბის შემ­დეგ კი მი­მარ­თა: "თუ მო­ცი­ქუ­ლი არა იყავ, პირ­ვე­ლად ენი­სა აღ­მო­კუ­ე­თა იყო შე­ნი სა­მარ­თა­ლი და მერ­მე­და თა­ვი­სა". სულ­თნის ელ­ჩი გან­ზრახ და­ა­ყოვ­ნეს. ამა­სო­ბა­ში ლაშ­ქა­რი შეკ­რი­ბეს, ქარ­თველ­თა ჯა­რი და­ვით სოს­ლა­ნის მე­თა­უ­რო­ბით და­იძ­რა ბა­სი­ა­ნის­კენ. თა­მარ­მა ჯა­რი თა­ვად­ვე გა­ა­ცი­ლა, შემ­დეგ სამ­ცხის­კენ შე­მობ­რუნ­და, მო­ვი­და ოძ­რხეს და იქ მთე­ლი ღა­მე ლო­ცუ­ლობ­და.

რუქ­ნა­დი­ნი არ ელო­და ასეთ შე­მო­ტე­ვას და თა­ვი ცი­ხე­სი­მაგ­რის­თვის შე­უ­ფა­რე­ბი­ა. და­ვით სოს­ლა­ნის ლაშ­ქარ­მა იო­ლად სძლია ცი­ხე­ში შე­ფა­რე­ბულ მტერს. ძი­რი­თა­დი ბრძო­ლა კი ბა­სი­ა­ნის სა­ნა­ხებ­ში გა­ი­მარ­თა. აქაც იმა­მა­ცა ქარ­თველ­თა უპირ­ვე­ლეს­მა სარ­დალ­მა. მის თავ­და­დე­ბას შალ­ვა ახალ­ცი­ხე­ლის, ზა­ქა­რია და ივა­ნე მხარ­გრძე­ლე­ბის სა­ა­რა­კო სი­მა­მა­ცე და­ე­მა­ტა და რუქ­ნა­დი­ნის ლაშ­ქა­რი გა­ა­ცამ­ტვე­რეს. ცნო­ბი­ლი ფაქ­ტი­ა, რომ ტყვედ ჩა­ვარ­დნი­ლი რუქ­ნა­დი­ნის ძმა ჯო­რის ერთ ნალ­ში გა­უც­ვა­ლეს მტერს ქარ­თვე­ლებ­მა. ამ გა­მარ­ჯვე­ბე­ბით და ბი­ზან­ტი­ის შე­სუს­ტე­ბით ისარ­გებ­ლეს ქარ­თვე­ლებ­მა. და­ლაშ­ქრეს შა­ვი ზღვის სამ­ხრეთ აღ­მო­სავ­ლე­თით ქარ­თუ­ლი ტო­მე­ბით და­სახ­ლე­ბუ­ლი ოლ­ქე­ბი და აქ შექ­მნეს სა­ქარ­თვე­ლოს გავ­ლე­ნის ქვეშ მყო­ფი ტრა­პი­ზო­ნის იმ­პე­რი­ა.

1204 წლი­სათ­ვის ქარ­თვე­ლე­ბი სამ­ხრე­თის სა­მა­ნებ­ში კარს (ყარსს) მი­ად­გნენ და ალ­ყა­ში მო­იქ­ცი­ეს. მე­ცი­ხოვ­ნე­ნი უშ­ვე­რი სიტყ­ვე­ბით "ამ­კობ­დნენ" ქარ­თვე­ლებს. რო­გორც ჩანს, ესეც მა­თი ბრძო­ლის "ხერ­ხი" იყო. კა­რე­ლებს გა­მო­ე­ლი­ათ სურ­სა­თი, წყა­ლი. და­ნე­ბე­ბა­საც ფიქ­რობ­დნენ, მაგ­რამ ეში­ნო­დათ "გად­მოფ­რქვე­უ­ლი" ავ­სიტყ­ვა­ო­ბის გა­მო. ასეთ დროს ულ­მო­ბე­ლი იყო და­ვით სოს­ლა­ნი. კა­რე­ლებ­მა შე­მოთ­ვა­ლეს, ია­რაღს დავ­ყრით და ქა­ლაქს ჩა­გა­ბა­რებთ, თუ თვით თა­მა­რი მობ­რძან­დე­ბა­ო.

მი­სი გან­თქმუ­ლი გულ­მოწყ­ა­ლე­ბის იმე­დი ჰქონ­დათ. თა­მარ­მა მარ­თლაც შე­იწყ­ა­ლა ძლე­ულ­ნი, 11 წლის ლა­შაც იახ­ლა თან და ჩა­ი­ბა­რა დე­და-­შვილ­მა კლი­ტე­ნი ქა­ლა­ქი­სა­ნი...

ზე­ი­მი სუ­ფევ­და მთელ ქვე­ყა­ნა­ში, სრუ­ლი­ად სა­ქარ­თვე­ლო­ში, მაგ­რამ ამ სი­ხა­რულს თა­მა­რი­სა და ქვეყ­ნის­თვი­საც დი­დი მწუ­ხა­რე­ბა მოჰ­ყვა. 1205 წელს მო­უ­ლოდ­ნე­ლად გარ­და­იც­ვა­ლა და­ვით სოს­ლა­ნი... ღირ­სე­უ­ლად მი­უ­ჩი­ნეს სა­უ­კუ­ნო გან­სას­ვე­ნე­ბე­ლი ქარ­თველ მე­ფე­თა საძ­ვა­ლე­ში, გე­ლათ­ში. თა­მარ­მა იმა­ვე წელს თა­ნა­მე­საყ­დრე მე­ფედ თორ­მე­ტი წლის ლა­შა გი­ორ­გი და­ის­ვა.

აღ­სას­რუ­ლი და... საფ­ლა­ვი თა­მა­რი­სა
კი­დევ უფ­რო გაძ­ლი­ერ­და სა­ხე­ლი და დი­დე­ბა იმ­დრო­ინ­დე­ლი სა­ქარ­თვე­ლო­სი. და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის დროს დაწყ­ე­ბუ­ლი აღ­მას­ვლა ქვეყ­ნი­სა თა­მარ­მა გა­ნას­რუ­ლა. სამ­წუ­ხა­როდ, უდ­რო­ოდ აღეს­რუ­ლა მი­სი ლა­მა­ზი სი­ცოცხ­ლეც. ტრა­დი­ცი­უ­ლი თა­რი­ღი თა­მა­რის გარ­დაც­ვა­ლე­ბი­სა 1213 წე­ლი­ა. ასა­ხე­ლე­ბენ 1207 და 1210 წელ­საც. მე­მა­ტი­ა­ნემ მზე­ქა­ლის ამაქ­ვეყ­ნი­დან გარ­დას­ვლის გან­საც­ვიფ­რე­ბე­ლი ამ­ბა­ვი შე­მოგ­ვი­ნა­ხა. ჯერ ისევ პირ­მშვე­ნი­ერ­სა და ახალ­გაზ­რდას მო­ე­ძა­ლა უცხო სე­ნი, არა­ვის უმ­ხელ­და, მარ­ტო ებ­რძო­და და ერ­თხანს სძლია კი­დეც.

ბო­ლოს კი, რო­ცა იგ­რძნო აღ­სას­რუ­ლის მო­ახ­ლო­ე­ბა, "არ ინე­ბა სიკ­ვდი­ლი სა­რე­ცელ­ზე". აგა­რის სა­მე­ფო ცი­ხე-­დარ­ბაზ­ში მყო­ფი სა­მე­ფოდ აღი­კაზ­მა, ტახ­ტზე დაბ­რძან­და და შვილ­ნი და დი­დე­ბულ­ნი მო­იხ­მო. ასე მი­მარ­თა მი­სი ფერ­და­კარ­გუ­ლი სა­ხის ხილ­ვით გა­ოგ­ნე­ბულთ, - მო­წა­მე ხართ, თქვენ­თვის არა­ფე­რი და­მიკ­ლი­ა, "ვიდ­რე გან­გე­ბი­სა, ღმერ­თი­სა­თა ვი­ყავ თქვენ ზე­და მე­ფედ. აწ მე­ცა წა­ვალ მა­მა­თა ჩვენ­თა თა­ნა გზა­სა უცხ­ო­სა. გე­ვედ­რე­ბი ყო­ველ­თა, რა­თა მარ­ტოს კე­თილ­სა ში­ნა იყ­ვნენ მახ­სე­ნე­ბე­ლი ჩემ­და. აჰა, ესე­რა მკვიდ­რად სახ­ლი­სა ჩე­მი­სა და­გი­ტე­ვენ... შვილ­ნი ჩემ­ნი, გი­ორ­გი და რუ­სუ­დან... მა­გათ აღ­მო­გიკ­ვე­თონ დაკ­ლე­ბუ­ლი ჩე­მი..." შემ­დგომ ამი­სა, უფალს შე­ა­ვედ­რა სა­ქარ­თვე­ლო, მე­რე მოდ­გმა ადამ­თა, შვილ­ნი და სულ ბო­ლოს - სუ­ლი თვი­სი... მშვი­დად და­ითხ­ო­ვა სა­სახ­ლე­ში მყოფ­ნი, მარ­ტო დარ­ჩე­ნა ისურ­ვა და ტახ­ტზე მჯდო­მა­რემ "და­ი­ძი­ნა ძი­ლი­თა მარ­თა­ლი­თა"...

ის­ტო­რი­ულ წყა­რო­ებ­ში მრა­ვალ­გზის აღუ­წე­რი­ათ, გე­ლა­თის ტა­ძარ­ში დაკ­რძა­ლეს თა­მა­რი­ო... თავ­და­პირ­ვე­ლად, მცი­რე ხნით, მცხე­თას და­უს­ვე­ნე­ბი­ათ, შემ­დგომ კი გე­ლათ­ში, სა­დაც ახ­ლაც არ­სე­ბობს მი­სი სა­ხე­ლო­ბის ეკ­ვდე­რი (თუმ­ცა კი ექ­ვთი­მე თა­ყა­იშ­ვილს ეს ეკ­ვდე­რი გა­უთხ­რი­ა, საფ­ლა­ვი კი ცა­რი­ე­ლი აღ­მო­ჩე­ნი­ლა). ლა­მის თა­მა­რის გარ­დაც­ვა­ლე­ბი­დან­ვე მო­დის ლე­გენ­და­თა მთე­ლი წყე­ბა მზე­თამ­ზის სა­ი­დუმ­ლო და­მარ­ხვის შე­სა­ხებ. იქ­ნებ ყვე­ლა­ზე ახ­ლოს სი­ნამ­დვი­ლეს­თან ფრან­გი დე­ბუ­ას წე­რი­ლი იყოს, რო­მელ­შიც ვკითხ­უ­ლობთ: "მი­ე­მარ­თე­ბა 15 წლის ჭა­ბუ­კი მე­ფე და მი­ას­ვე­ნებს დე­და­მი­სის ძვლებს". თა­მარს ან­დერ­ძად - იე­რუ­სა­ლიმს დამ­კრძა­ლე­თო, და­უ­ბა­რე­ბი­ა. ლა­შა-­გი­ორ­გი­საც ხომ შე­ეძ­ლო ლაშ­ქრის თან­ხლე­ბით წა­ეს­ვე­ნე­ბი­ნა დე­დის ნეშ­ტი. მით უმე­ტეს, იგი დიდ­ხანს ემ­ზა­დე­ბო­და პა­ლეს­ტი­ნა­ში სა­ლაშ­ქროდ. ვინ იცის, იქ­ნებ ბი­ზან­ტი­ის იმ­პე­რა­ტო­რის ან ეგ­ვიპ­ტე­ლი მამ­ლუ­ქე­ბის დახ­მა­რე­ბი­თაც შეძ­ლო ლა­შა-­გი­ორ­გიმ სა­ი­დუმ­ლოდ აღეს­რუ­ლე­ბი­ნა დე­დის ან­დერ­ძი. ვინ იცის, იქ­ნებ პა­ლეს­ტი­ნის რო­მე­ლი­მე ქარ­თულ სა­ვა­ნე­ში გა­ნის­ვე­ნებს მე­ფე თა­მა­რი...
ქარ­თულ­მა ეკ­ლე­სი­ამ თა­მარ მე­ფე წმინ­და­ნად შე­რაცხა და მი­სი მოხ­სე­ნი­ე­ბის დღედ 14(1) მა­ი­სი და­ა­წე­სა.

ნო­დარ შო­ში­ტაშ­ვი­ლი
ჟურნალი "ისტორიანი",#5



მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!