"ირმების გადასახედი, კახეთი, ჩემი კახეთი!"
10-10-2017
"ირმების გადასახედი, კახეთი, ჩემი კახეთი!"
ისტორიული ტურიზმით დაინტერესებულ და მოგზაურობის მოყვარულ მკითხველს ამჯერად კახეთის სანახების ერთ ნაწილს მოვატარებთ.

გაგაცნობთ ნინოწმინდის განსაცვიფრებელ კომპლექსს; მანავის ძველთაძველი ციხის ნანგრევებიდან თვალს შეავლებთ ივრის უმშვენიერეს ხეობას; ცივგომბორის ქედზე შეფენილ სიყვარულის ქალაქს - სიღნაღსაც ესტუმრებით; ბოდბეში, წმინდა ნინოს მონასტრის ხილვით რომ დატკბებით, მახლობლად წმინდანის ლოცვით აღმოცენებულ წმინდა წყაროს წყალშიც შეგიძლიათ განიბანოთ; ბოლოს კი წმინდა სტეფანე ხირსელის მონასტერში დაანთოთ აქვე დამზადებული თაფლის სანთლები...

"ნი­ნოწ­მინ­და - პა­ლა­ტე­ბი მე­ფე­თა..."
ნი­ნოწ­მინ­დის კომ­პლექ­სი მდე­ბა­რე­ობს სა­გა­რე­ჯოს რა­ი­ონ­ში,
სო­ფელ ნი­ნოწ­მინ­და­ში, თბი­ლი­სი­დან 50 კი­ლო­მეტ­რის მან­ძილ­ზე, მდი­ნა­რე ივ­რის აუზ­ში.
კომ­პლექ­სის მთა­ვა­რი ნა­გე­ბო­ბაა VI საუკუნის III მე­ოთხ­ედ­ში აგე­ბუ­ლი ტა­ძა­რი. იგი არა­ერ­თხელ გა­და­უ­კე­თე­ბი­ათ IX-XI, XIII-XIV და XVI სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში. კა­რიბ­ჭის წარ­წე­რი­დან ვი­გებთ, რომ 1671 წელს ტა­ძა­რი გა­ნუ­ახ­ლე­ბია ნი­ნოწ­მინ­დელ ეპის­კო­პოსს – ნი­კო­ლოზ ან­დრო­ნი­კაშ­ვილს.
სა­ქარ­თვე­ლოს გაქ­რის­ტი­ა­ნე­ბის შემ­დგომ რამ­დე­ნი­მე მსხვი­ლი სამ­ღვდელ­მთავ­რო
კა­თედ­რა არ­სე­ბობ­და, რო­მელ­თაც და­სა­ბა­მი წმინ­და მე­ფე ვახ­ტანგ გორ­გას­ლის სა­ეკ­ლე­სიო რე­ფორ­მამ და­უ­დო. ვახ­ტან­გის მი­ერ და­ფუძ­ნე­ბულ ქარ­თლის სა­კა­თა­ლი­კო­სო­ში თორ­მე­ტი ახა­ლი სა­ე­პის­კო­პო­სო კა­თედ­რი­დან ორი - ნი­ნოწ­მინ­და და ჭე­რე­მი თა­ნა­მედ­რო­ვე სა­გა­რე­ჯო-­ნი­ნოწ­მინ­დის ეპარ­ქი­ის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე მდე­ბა­რე­ობ­და. ნი­ნოწ­მინ­დის სა­ე­პის­კო­პო­სოს კა­თედ­რა - "უ­ჯარ­მის კა­რი" მე­ფის სა­სახ­ლის კა­რის ეკ­ლე­სია იყო, რომ­ლის მწყემ­სმთა­ვა­რი VI სა­უ­კუ­ნის და­საწყ­ის­ში დვი­ნის სა­ეკ­ლე­სიო კრე­ბა­ზეც მო­იხ­სე­ნი­ე­ბო­და.
ნინოწმინდის საკათედრო ტაძარი
XVIII სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში ნი­ნოწ­მინ­დელ ეპის­კო­პოსს, სა­ბა ტუ­სის­შვილს გა­ნუ­ახ­ლე­ბია ტა­ძა­რი. მი­სი აგე­ბუ­ლია ასე­ვე სა­ე­პის­კო­პო­სო სა­სახ­ლე, რო­მე­ლიც იქ­ვე, ტაძ­რის ეზო­ში­ა.
1824 წელს, მი­წის­ძვრის დროს, კედ­ლებ­მა ვე­ღარ გა­უძ­ლო და თა­ღი და გუმ­ბა­თი ჩა­მო­ინ­გრა. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით სხვა კედ­ლე­ბიც და­ინ­გრა და დღე­ის­თვის მხო­ლოდ სა­კურ­თხევ­ლის მხა­რეა შე­მორ­ჩე­ნი­ლი. ტაძ­რის გვერ­დით დგას XVI სა­უ­კუ­ნის კოშ­კი-­სამ­რეკ­ლო, რო­მე­ლიც ხში­რად მტრის­გან იფა­რავ­და ხალხს. კომ­პლექსს ძვე­ლი დრო­ი­დან გარს ერ­ტყა დი­დი გა­ლა­ვა­ნი, რო­მე­ლიც კოშ­კე­ბით იყო აღ­ჭურ­ვი­ლი და ად­გი­ლობ­რი­ვი მო­სახ­ლე­ო­ბა თავს აფა­რებ­და ომი­ა­ნო­ბის დროს.

მო­ნას­ტერ­ში მდი­და­რი წიგ­ნსა­ცა­ვი ყო­ფი­ლა, რა­საც მოწ­მობს ჩვენს დრომ­დე მოღ­წე­უ­ლი ხელ­ნა­წე­რე­ბი. აქ მოღ­ვა­წე­ობ­დნენ მწიგ­ნობ­რე­ბი და პო­ე­ტე­ბი. მღვდელ­მთავ­რე­ბი: არ­სენ ნი­ნოწ­მინ­დე­ლი (X-XI სს.), მიტ­რო­ფა­ნე ნი­ნოწ­მინ­დე­ლი, იო­ა­ნე ნი­ნოწ­მინ­დე­ლი (XVIII ს.), სა­ბა ტუ­სის­შვი­ლი და სხვ.

XX სა­უ­კუ­ნის ბო­ლოს სრუ­ლი­ად სა­ქარ­თვე­ლოს კა­თო­ლო­კოს­-პატ­რი­არ­ქის ილია II-ის ლოც­ვა-­კურ­თხე­ვით ნი­ნოწ­მინ­და­ში აღ­დგა სა­მო­ნას­ტრო ცხოვ­რე­ბა, ჩა­ტარ­და სა­რე­მონ­ტო სა­მუ­შა­ო­ე­ბი. ამ­ჟა­მად აქ დე­და­თა მო­ნას­ტე­რი მოქ­მე­დებს. 2003 წლი­დან აღ­დგა სა­გა­რე­ჯო-­ნი­ნოწ­მინ­დის ეპარ­ქი­ა, აქ­ვე გან­თავ­სდა ეპარ­ქი­ის კა­თედ­რა და ეპის­კო­პო­სის რე­ზი­დენ­ცი­ა.

2003 წლის 18 აგ­ვის­ტოს ურ­ბნი­სის სა­კა­თედ­რო ტა­ძარ­ში გა­მარ­თუ­ლი სა­ქარ­თვე­ლოს მარ­თლმა­დი­დე­ბე­ლი ეკ­ლე­სი­ის წმინ­და სი­ნო­დის კრე­ბის გან­ჩი­ნე­ბით, სა­გა­რე­ჯო­სა და გურ­ჯა­ა­ნის ეპარ­ქი­ის ტე­რი­ტო­რი­ის გა­და­ნა­წი­ლე­ბის შემ­დეგ ჩა­მო­ყა­ლიბ­და გურ­ჯა­ან­ი-ვე­ლის­ცი­ხი­სა და სა­გა­რე­ჯო-­ნი­ნოწ­მი­ნდის ეპარ­ქი­ე­ბი.

მა­ნა­ვის ცი­ხის ნან­გრე­ვებ­თან...

თბი­ლი­სი-­თე­ლა­ვის მთა­ვარ გზატ­კე­ცილ­ზე, სა­გა­რე­ჯოს შემ­დეგ, ხელ­მარ­ცხნივ მო­ჩანს მა­ნა­ვის შე­სა­ნიშ­ნა­ვი ცი­ხის ნან­გრე­ვე­ბი.
ვა­ხუშ­ტი ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლი ცი­ხე­სი­მაგ­რეს ასე მო­იხ­სე­ნი­ებს: "...ჰე­რე­თის მთის ძირს მა­ნა­ვი, სა­და­ცა აღა­შე­ნა სა­სახ­ლე იმამ­ყუ­ლი­ხან, მთის ძი­რად არს ძვე­ლა­დი ცი­ხე და აწ შე­მუს­ვრი­ლი".

XVIII სა­უ­კუ­ნე­ში კა­ხე­თის მე­ფეს თე­ი­მუ­რაზ II-ის ძმას იმამ­-ყუ­ლი ხანს (და­ვით II-ს) აუ­შე­ნე­ბია სა­სახ­ლე და თე­ლა­ვი­დან სა­მე­ფო რე­ზი­დენ­ცია აქ გად­მო­უ­ტა­ნი­ა. თე­ი­მუ­რაზ II-ის ოჯახს ამ სასახლეში კარ­გა ხანს უცხ­ოვ­რია და ამ­ბო­ბენ, რომ ერეკ­ლე II აქ იზ­რდე­ბო­და­ო. ამ პე­რი­ოდ­ში მა­ნა­ვი ცენტრს წარ­მო­ად­გენ­და, ამას მოწ­მობს 1712 წელს თე­ი­მუ­რაზ II-ის ქორ­წი­ნე­ბაც: "წარ­ვი­და თე­ი­მუ­რაზ ტფი­ლისს დი­დე­ბით, რა­მე­თუ წარ­სავ­ლე­ლად იყო ვახ­ტანგ ის­პა­ანს და დი­დი­თა დი­დე­ბი­თა და ზით­ვი­თა მო­იყ­ვა­ნა თა­მარ მა­ნავს და ქმნა კუ­ა­ლად ქორ­წი­ლი ჯე­რო­ვა­ნი".
მანავის ციხე
1772 წელს გი­ულ­დენ­შტედ­ტის ცნო­ბა გვა­უწყ­ებს, რომ სო­ფე­ლი მა­ნა­ვი მთლი­ა­ნად გა­ნად­გუ­რე­ბუ­ლი­ა, მო­სახ­ლე­ო­ბა შე­ხიზ­ნუ­ლია ცი­ცა­ბო ფერ­დო­ბებ­ზე. თა­ვად მა­ნა­ვის ცი­ხე სტრა­ტე­გი­უ­ლად მო­ხერ­ხე­ბულ ად­გი­ლას იყო აგე­ბუ­ლი. ცი­ხე გა­დაჰ­ყუ­რებს გარ­შე­მო მთელ ტე­რი­ტო­რი­ას. ამ­ჟა­მად კი იგი იმ­დე­ნად ია­ვარ­ქმნი­ლი­ა, რომ მი­სი ქვე­და ფე­ნე­ბის გან­საზღ­ვრა ვა­რა­უ­დით შე­იძ­ლე­ბა მხო­ლოდ.

მა­ნა­ვის ცი­ხის ძვე­ლი სამ­შე­ნებ­ლო ფე­ნა X-XI სა­უ­კუ­ნე­ებს მი­ე­კუთ­ვნე­ბა, ახა­ლი კი XVI-XVIII სა­უ­კუ­ნე­ებს. ცი­ხეს სა­ხელ­წო­დე­ბა სოფ­ლი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე მი­უ­ღი­ა. იგი ორი ნა­წი­ლის­გან შედ­გე­ბა: შე­მაღ­ლე­ბულ ად­გილ­ზე დგას ცი­ტა­დე­ლი, რო­მელ­საც აღ­მო­სავ­ლე­თით ქვე­და ცი­ხე ეკ­ვრის. ცი­ხეს აქვს ში­და გა­ლა­ვა­ნი, შე­სას­ვლე­ლი ჩრდი­ლო­ე­თი­დან მდე­ბა­რე­ობ­და. აქვს ოთხი კოშ­კი. ამ­ჟა­მად ცი­ხის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე დგას სა­მი ეკ­ლე­სი­ა: ღვთის­მშობ­ლის დი­დი და პა­ტა­რა ეკ­ლე­სიები და წმინ­და გი­ორ­გის ეკ­ლე­სი­ა.
დღე­ის­თვის მიმ­დი­ნა­რე­ობს ცი­ხის რეს­ტავ­რა­ცია და არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვა-­ძი­ე­ბა.
ამ­ჟა­მად ეს სა­სახ­ლე დან­გრე­უ­ლი­ა.

სიღ­ნა­ღი - სიყ­ვა­რუ­ლის ქა­ლა­ქი

თბი­ლი­სი­დან ასი­ო­დე კი­ლო­მეტ­რში მდე­ბა­რე­ობს სა­ქარ­თვე­ლოს ერ­თ-ერ­თი ულა­მა­ზე­სი ცი­ხე-­ქა­ლა­ქი სიღ­ნა­ღი. ქა­ლა­ქი შე­ფე­ნი­ლია ცივ­გომ­ბო­რის ქედ­ზე, ზღვის დო­ნი­დან 750 მეტ­რის სი­მაღ­ლე­ზე.
სა­ხელ­წო­დე­ბა სიღ­ნა­ღი წარ­მოდ­გე­ბა თურ­ქუ­ლი სიტყ­ვი­დან და თავ­შე­სა­ფარს ნიშ­ნავს. აქ ძველ­თა­გან­ვე ყო­ფი­ლა ცი­ხე­სი­მაგ­რე, რო­მელ­საც იყე­ნებ­დნენ რო­გორც მო­სახ­ლე­ო­ბის, ასე­ვე პი­რუტყ­ვის თავ­შე­საფ­რად.

ქა­ლაქ სიღ­ნა­ღი­სა და სიღ­ნა­ღის ცი­ხე­სი­მაგ­რის ის­ტო­რია უკავ­შირ­დე­ბა მე­ფე ერეკ­ლე II-ის სა­ხელს. ის­ტო­რი­კოს პლა­ტონ იო­სე­ლი­ა­ნის ცნო­ბით, სიღ­ნა­ღის ცი­ხე აგე­ბუ­ლია 1762 წელს მე­ფე ერეკ­ლეს მი­ერ. ცი­ხე­სი­მაგ­რეს მთა­ვა­რი რო­ლი ეკის­რე­ბო­და ლე­კე­ბი­სა და ოს­მალ­-ყი­ზილ­ბა­შე­ბის­გან და­სა­ცა­ვად. ერეკ­ლე II-მ მო­ახ­დი­ნა სიღ­ნა­ღის გა­ლავ­ნის გე­ნე­რა­ლუ­რი რე­კონ­ტრუქ­ცია და გა­ა­მაგ­რა კედ­ლე­ბი.
ქალაქ სიღნაღის გალავანი
ფე­ო­და­ლუ­რი სა­ქარ­თვე­ლოს ცი­ხე­ე­ბი­დან სიღ­ნა­ღის ცი­ხე სი­დი­დით გა­მო­ირ­ჩე­ვა. იგი 40 ჰექ­ტარ­ზეა გა­და­ჭი­მუ­ლი და მე­ტად უს­წო­რო გეგ­მა აქვს. ცი­ხის კედ­ლე­ბის პე­რი­მეტ­რი 2,5 კმ-ს აღ­წევს. გა­ლავ­ნის მთელ სიგ­რძე­ზე გან­ლა­გე­ბუ­ლი ყო­ფი­ლა 23 კოშ­კი და იმ­დე­ნი­ვე კონ­ტრფორ­სი. ყვე­ლა კოშ­კი ატა­რებ­და სა­ხელს იმის მი­ხედ­ვით, თუ რო­მე­ლი სო­ფე­ლი მო­ნა­წი­ლე­ობ­და მის მშე­ნებ­ლო­ბა­ში.

ცი­ხის კომ­პლექსს ჰქო­ნია ექ­ვსი შე­სას­ვლე­ლი, რომ­ლე­ბიც ასე­ვე სოფ­ლე­ბის სა­ხე­ლებს ატა­რებ­დნენ. ცი­ხის რთუ­ლი რე­ლი­ე­ფი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, ქა­ლა­ქის მკვიდ­რნი მის გა­რე­თაც იყ­ვნენ და­სახ­ლე­ბულ­ნი.
მტრის შე­მო­სე­ვის დროს, ცი­ხე-­გა­ლავ­ნის ამ­შე­ნე­ბე­ლი სოფ­ლე­ბის მო­სახ­ლე­ო­ბა თა­ვი­სი სარ­ჩო-­სა­ბა­დებ­ლით აქ აფა­რებ­და თავს. მათ ევა­ლე­ბო­დათ კოშ­კე­ბი­სა და გა­ლავ­ნის დაც­ვა. ცი­ხის კედ­ლე­ბი ორი­ა­რუ­სი­ა­ნი­ა. ქვე­და, ყრუ ია­რუ­სის კედ­ლის სის­ქე 1,5 მეტრს, ხო­ლო ზე­და ია­რუ­სი­სა 70-80 სმ-ს შე­ად­გენს. ამ კედ­ლე­ბის სიგ­რძე­თა გან­სხვა­ვე­ბა ქმნის საბ­რძო­ლო ბი­ლიკს, რომ­ლის სი­გა­ნე 70 სმ-ი­ა.
სიღ­ნა­ღის ცი­ხე ნა­გე­ბია რი­ყის ქვით, მცი­რე რა­ო­დე­ნო­ბი­თაა გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი აგუ­რი.

XVIII სა­უ­კუ­ნის II ნა­ხე­ვარ­ში სიღ­ნა­ღის ცი­ხე კა­ხეთ­ში ერ­თ-ერთ სა­ი­მე­დო და­საყ­რდენ პუნ­ქტად ით­ვლე­ბო­და.
ბო­ლო წლებ­ში გან­ხორ­ცი­ელ­და სიღ­ნა­ღის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ა. აშენ­და სას­ტუმ­რო­ე­ბი, რამ­დე­ნი­მე ახა­ლი რეს­ტო­რა­ნი და კვე­ბის ობი­ექ­ტი, შე­იც­ვა­ლა ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა, მო­პირ­კეთ­და ქუ­ჩე­ბი, შე­ნო­ბებს და­უბ­რუნ­და თა­ვი­სი ის­ტო­რი­უ­ლი სა­ხე. ასე­ვე აშენ­და სიღ­ნა­ღის მუ­ზე­უ­მი, რო­მე­ლიც თა­ნა­მედ­რო­ვე სტან­დარ­ტებს შე­ე­სა­ბა­მე­ბა.

ბოდ­ბის წმინ­და ნი­ნოს სა­ხე­ლო­ბის მო­ნას­ტე­რი

ბოდ­ბის მო­ნას­ტე­რი მდე­ბა­რე­ობს სიღ­ნა­ღის რა­ი­ონ­ში, ქა­ლაქ სიღ­ნა­ღი­დან ორი­ო­დე კი­ლო­მეტ­რში. ტა­ძა­რი აგე­ბუ­ლია IV სა­უ­კუ­ნის 30-ი­ან წლებ­ში, მი­რი­ან მე­ფის ბრძა­ნე­ბით. ქარ­თველ­თა გან­მა­ნათ­ლე­ბე­ლი წმინ­და ნი­ნო ბოდ­ბე­ში გარ­და­იც­ვა­ლა და ღვთის გან­გე­ბით აქ­ვეა დაკ­რძა­ლუ­ლი. წმინ­და ნი­ნოს დაკ­რძალ­ვის ად­გი­ლას პირ­ვე­ლი ეკ­ლე­სი­ის მშე­ნებ­ლო­ბა მომ­ხდარ­მა სას­წა­ულ­მა გა­ნა­პი­რო­ბა. მი­რი­ანს მცხე­თა­ში სურ­და მი­სი გად­მოს­ვე­ნე­ბა, მაგ­რამ ორას­მა კაც­მა ვერ დაძ­რა მი­სი სა­რე­ცე­ლი ად­გი­ლი­დან. ეკ­ლე­სია აა­გეს უშუ­ა­ლოდ საფ­ლავ­ზე.
შემ­დგომ­ში სა­აღ­მშე­ნებ­ლო სა­მუ­შა­ო­ე­ბი აქ ბა­ქარ მი­რი­ა­ნის ძე­საც ჩა­უ­ტა­რე­ბი­ა.

ის­ტო­რი­კო­სე­ბი ას­კვნი­ან, რომ ბოდ­ბის სა­ე­პის­კო­პო­სო ვახ­ტანგ გორ­გას­ლის ეპო­ქა­ში უკ­ვე არ­სე­ბობ­და.
XVI სა­უ­კუ­ნე­ში კა­ხეთ­ში სა­ე­რის­თა­ვო­ე­ბი გა­უქ­მდა და მსხვილ ფე­ო­და­ლურ ერ­თე­უ­ლე­ბად მხო­ლოდ სა­ე­პის­კო­პო­სო­ე­ბი დარ­ჩა, კა­ხე­თი და­ი­ყო ოთხ სად­რო­შოდ, მათ შო­რის პირ­ვე­ლი ად­გი­ლი ბოდ­ბელს ეკა­ვა. ვა­ხუშ­ტი ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლის გად­მო­ცე­მით, ეპის­კო­პო­სი თა­ვად მი­უძღ­ო­და ლაშ­ქარს, მას თან ახ­ლდა ჯვა­რის­მტვირ­თვე­ლი, რო­მელ­საც ხელთ ეპყ­რა დრო­შა.
1631 წელს კა­ხე­თის მე­ფე თე­ი­მუ­რაზ I-მა შე­ა­კე­თა ტა­ძა­რი.
ბოდბე წმინდა ნინოს სახელობის მონასტერი
სა­მე­ფო კა­რი დი­დი ყუ­რადღ­ე­ბით ეკი­დე­ბო­და ბოდ­ბის მო­ნას­ტერს. XVII სა­უ­კუ­ნი­დან აქ მოქ­მე­დებ­და სა­სუ­ლი­ე­რო სას­წავ­ლე­ბე­ლი. აქ­ვე იყო სა­ქარ­თვე­ლო­ში ერ­თ-ერ­თი უმ­დიდ­რე­სი წიგ­ნსა­ცა­ვი. XVIII სა­უ­კუ­ნე­ში ბოდ­ბე დიდ­ძა­ლი მა­მუ­ლე­ბის მფლო­ბე­ლი­ა.

VIII-IX სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში ტა­ძა­რი სამ­ნა­ვი­ან ბა­ზი­ლი­კად გა­და­უ­კე­თე­ბი­ათ. ჩრდი­ლო­ე­თით – სამ­კვეთ­ლო, სამ­ხრე­თით – წმინ­და ნი­ნოს ეგ­ვტე­რი. მა­თი შე­სას­ვლე­ლე­ბი თა­ღო­ვა­ნი­ა. წმინ­და ნი­ნოს ეგ­ვტერ­ში, ჩრდი­ლო­ეთ კე­დელ­თან არის 20 სმ სი­მაღ­ლის აგუ­რის შე­მაღ­ლე­ბა, რო­მელ­ზეც წმინ­და ნი­ნოს ფერ­წე­რუ­ლი გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბაა წარ­მოდ­გე­ნი­ლი. 1997 წლამ­დე აქ იდ­გა მი­ხე­ილ სა­ბი­ნი­ნის მი­ერ შე­წი­რუ­ლი მარ­მა­რი­ლოს ქვა. ამ­ჟა­მად არ­სე­ბუ­ლი საფ­ლა­ვის ქვა ოთხ სვეტ­ზე და­მაგ­რე­ბუ­ლი მარ­მა­რი­ლოს მა­სი­უ­რი ფი­ლა­ა, რომ­ლის ზე­და­პი­რი ორ­ნა­მენ­ტუ­ლი მორ­თუ­ლო­ბი­თაა და­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი. სამ­კვეთ­ლო­სა და ეგ­ვტე­რის აფ­სი­დებ­ში კე­დელ­თან მიდ­გმუ­ლი ტრა­პე­ზია გა­მარ­თუ­ლი.

ეკ­ლე­სი­ის მო­ხა­ტუ­ლო­ბა ზე­თის სა­ღე­ბა­ვე­ბი­თაა შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი. კედ­ლებ­ზე წარ­მოდ­გე­ნი­ლია სცე­ნე­ბი ძვე­ლი და ახა­ლი აღ­თქმე­ბი­დან, წმინ­და გი­ორ­გი­სა და წმინ­და ნი­ნოს ცხოვ­რე­ბის ამ­სახ­ვე­ლი სი­უ­ჟე­ტე­ბი, იო­ა­ნე ბოდ­ბე­ლის ორი პორ­ტრე­ტი. სამ­ხრე­თი ბურ­ჯის წინ გა­ნის­ვე­ნებს იო­ა­ნე ბოდ­ბე­ლი.

1889 წელს ბოდ­ბეს რუ­სე­თის იმ­პე­რა­ტო­რი ალექ­სან­დრე III ეწ­ვი­ა, მი­სი ბრძა­ნე­ბით გა­იხ­სნა დე­და­თა მო­ნას­ტე­რი, სა­დაც წირ­ვა-­ლოც­ვა რუ­სულ ენა­ზე აღევ­ლი­ნე­ბო­და. ამან ად­გი­ლობ­რი­ვი მო­სახ­ლე­ო­ბის უკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ა. 1924 წელს მო­ნას­ტე­რი და­ი­ხუ­რა. ბოდ­ბის უკა­ნას­კნე­ლი იღუ­მე­ნია ნი­ნო ვაჩ­ნა­ძე, მი­უ­ხე­და­ვად მრა­ვალ­გზის მუ­ქა­რი­სა, მო­ნას­ტერს არ შორ­დე­ბო­და, თუმ­ცა სა­ბო­ლო­ოდ იძუ­ლე­ბუ­ლი გახ­და, ბოდ­ბე მი­ე­ტო­ვე­ბი­ნა და თბი­ლის­ში, ან­ჩის­ხა­ტის ტა­ძარ­თან და­სახ­ლე­ბუ­ლი­ყო, სა­დაც გარ­და­იც­ვა­ლა კი­დეც.

1991 წელს, სრუ­ლი­ად სა­ქარ­თვე­ლოს კა­თა­ლი­კოს­-პატ­რი­არ­ქის ილია II-ის ლოც­ვა-­კურ­თხე­ვით, ბოდ­ბე­ში აღ­დგა საბ­ჭო­ურ პე­რი­ოდ­ში შეწყ­ვე­ტი­ლი სა­მო­ნას­ტრო ცხოვ­რე­ბა. ამ დრო­ი­დან მო­ნას­ტე­რი თან­და­თან იბ­რუ­ნებს ძველ სიძ­ლი­ე­რეს.

მო­ნას­ტრის ერ­თ-ერთ უდი­დე­სი სიწ­მინ­დე არის ივე­რი­ის ღვთის­მშობ­ლის სას­წა­ულ­მოქ­მე­დი ხა­ტი. მას კო­მუ­ნის­ტე­ბის დროს მო­ნას­ტრის ად­გი­ლას გახ­სნილ სა­ა­ვად­მყო­ფო­ში, სა­ო­პე­რა­ციო მა­გი­დად იყე­ნებ­დნენ. შემ­დგომ ღვთის­მშო­ბე­ლი ექიმ ქალს გა­მო­ეცხ­ა­და და ხა­ტის პირ­ვან­დელ ად­გი­ლას გა­დას­ვე­ნე­ბა უბ­რძა­ნა. ერ­თხელ ერ­თმა ურ­წმუ­ნო კაც­მა ხა­ტის შე­უ­რაცხ­ყო­ფა სცა­და და და­ნით და­უ­სე­რა სა­ხე, რის­თვი­საც მკაც­რად და­ი­სა­ჯა და სავ­სე­ბით ჯან­მრთე­ლი მო­უ­ლოდ­ნე­ლად გარ­და­იც­ვა­ლა.

2002 წელს აღ­დგა სამ­რეკ­ლოც. ასე­ვე ამ პე­რი­ოდ­ში მთა­ვარ ტა­ძარ­საც ჩა­უ­ტარ­და სა­რეს­ტავ­რა­ციო სა­მუ­შა­ო­ე­ბი.
ბოდ­ბე­ში წმი­ნდა ნი­ნოს მო­ნას­ტრი­დან და­ახ­ლო­ე­ბით 3 კმ-ში მდე­ბა­რე­ობს წმინ­და­ნის ლოც­ვით აღ­მო­ცე­ნე­ბუ­ლი წყა­რო. მას­ში გან­ბა­ნის შემ­დეგ უამ­რა­ვი სუ­ლი­ე­რად და ფი­ზი­კუ­რად დავ­რდო­მი­ლი ადა­მი­ა­ნი იკურ­ნე­ბა. წყა­როს­თან აშე­ნე­ბუ­ლია წმინ­და ნი­ნოს მშობ­ლე­ბის - წმინ­და ზა­ბუ­ლო­ნი­სა და სო­სა­ნას სა­ხე­ლო­ბის მცი­რე ეკ­ლე­სი­ა.

წმინ­და სტე­ფა­ნე ხირ­სე­ლის სა­ხე­ლო­ბის მო­ნას­ტე­რი

ხირ­სის მო­ნას­ტე­რი მდე­ბა­რე­ობს სიღ­ნა­ღის რა­ი­ონ­ში, სო­ფელ ტი­ბა­ან­ში, სიღ­ნა­ღი­დან 11 კმ-ში. მი­სი და­მა­არ­სე­ბე­ლია VI სა­უ­კუ­ნე­ში სა­ქარ­თვე­ლო­ში შე­მო­სულ ასუ­რელ მა­მა­თა­გან ერ­თ-ერ­თი – სტე­ფა­ნე ხირ­სე­ლი.
IX-X სა­უ­კუ­ნე­თა მიჯ­ნა­ზე სტე­ფა­ნე ხირ­სე­ლის მი­ერ აგე­ბუ­ლი ბა­ზი­ლი­კა კახ­თა მე­ფე კვი­რი­კე I-მა გუმ­ბა­თო­ვა­ნი ტაძ­რით შეც­ვა­ლა. XVI სა­უ­კუ­ნის 40-ი­ან წლებ­ში ლე­ვან კახ­თა მე­ფემ აქ ჩა­ა­ტა­რა რეს­ტავ­რა­ცი­ა.

ტო­პო­ნიმ ხირ­სის წარ­მო­მავ­ლო­ბა უც­ნო­ბი­ა. მეც­ნი­ერ­თა ნა­წი­ლი მას უკავ­ში­რებს მო­ნას­ტრის ახ­ლოს გა­მო­მა­ვალ მდი­ნა­რე ხირ­სას, რო­მე­ლიც იმ დროს საკ­მა­ოდ წყა­ლუხ­ვი ყო­ფი­ლა. ასე­ვე სა­ვა­რა­უ­დო­ა, რომ სა­ხე­ლი ხირ­სა თვით წმინ­და სტე­ფა­ნეს შე­მო­ე­ტა­ნა მცი­რე აზი­ი­დან სა­ქარ­თვე­ლო­ში და ეწო­დე­ბი­ნა თა­ვი­სი ას­კე­ტუ­რი ცხოვ­რე­ბის ად­გი­ლის­თვის.
წმინდა სტეფანე ხირსელის სახელობის მონასტერი
ღირ­სი სტე­ფა­ნეს წმინ­და ნა­წი­ლე­ბი ტაძ­რის ჩრდი­ლო­ეთ ნა­წილ­შია დას­ვე­ნე­ბუ­ლი. ხირ­სის მო­ნას­ტე­რი ერ­თ-ერ­თი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მი­სი­ო­ნე­რუ­ლი ცენ­ტრი იყო. მორ­წმუ­ნე­ნი ქრის­ტი­ა­ნო­ბის გა­სავ­რცე­ლებ­ლად მი­ემ­გზავ­რე­ბოდ­ნენ და­ღეს­ტან­ში, ოსეთ­ში, ინ­გუ­შეთ­ში, ას­ტრა­ხან­ში და სხვ. ამ მხრივ გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლია ხირ­სის მო­ნას­ტრის წი­ნამ­ძღვრის - იო­ა­ნე მან­გლე­ლის ღვაწ­ლი.

1811 წელს, ქარ­თუ­ლი ავ­ტო­კე­ფა­ლი­უ­რი ეკ­ლე­სი­ის გა­უქ­მე­ბის შემ­დეგ, ხირ­სის სა­ვა­ნე ქარ­თლ-კა­ხე­თის ერ­თ-ერ­თი მო­ნას­ტერ­თა­გა­ნი იყო, რო­მელ­შიც ღვთის­მსა­ხუ­რე­ბა აღეს­რუ­ლე­ბო­და.

XIX სა­უ­კუ­ნის და­საწყ­ი­სის­თვის წმინ­და სტე­ფა­ნეს ტა­ძა­რი დან­გრე­ვის პი­რას იყო მი­სუ­ლი. იგი კა­პი­ტა­ლუ­რად გა­რე­მონ­ტდა 1822 წელს ეგ­ზარ­ქოს იო­ა­ნეს დროს. ამ პე­რი­ოდ­ში აქ მოღ­ვა­წე­ობ­და მღვდელ­მო­ნა­ზო­ნი ფი­ლა­დელ­ფოს კიკ­ნა­ძე – 1832 წლის შეთ­ქმუ­ლე­ბის აქ­ტი­უ­რი მო­ნა­წი­ლე.
მო­ნას­ტერს და­სავ­ლე­თით აკ­რავს მა­ღა­ლი გა­ლა­ვა­ნი, რო­მე­ლიც კახ­თა მე­ფე ლე­ვანს (1520-1574) შე­უ­კე­თე­ბი­ა. XIX სა­უ­კუ­ნე­ში აუ­გი­ათ ტაძ­რის სამ­სარ­თუ­ლი­ა­ნი სამ­რეკ­ლო. ამა­ვე პე­რი­ოდ­ში მო­ნას­ტრის ეზო­ში და­არ­სდა სა­ეკ­ლე­სი­ო-­სამ­რევ­ლო სკო­ლა.
 წმინდა სტეფანეს საფლავი
ხირ­სის მო­ნას­ტრის მთა­ვა­რი სიწ­მინ­დეა წმინ­და პირ­ველ­მო­წა­მე სტე­ფა­ნეს ნე­კა­თი­თი. გად­მო­ცე­მით, ეს სიწ­მინ­დე აქ მო­ნას­ტრის და­მა­არ­სე­ბელ­მა, ღირ­სმა სტე­ფა­ნემ ჩა­მო­აბ­რძა­ნა. დღე­ის­თვის ეს სიწ­მინ­დე ბოდ­ბის დე­და­თა მო­ნას­ტერ­შია დაბ­რძა­ნე­ბუ­ლი. მო­ნას­ტერ­ში ღვთის­მსა­ხუ­რე­ბა საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის დამ­ყა­რე­ბის შემ­დეგ შეწყ­და. საბ­ჭო­თა წყო­ბის დროს წმინ­და სტე­ფა­ნეს ტა­ძარს საწყ­ო­ბად იყე­ნებ­დნენ. ბე­რე­ბის საცხ­ოვ­რე­ბელ ორ­სარ­თუ­ლი­ან სახ­ლში კი მუ­სი­კა­ლუ­რი სკო­ლა მოქ­მე­დებ­და. 1990-ი­ა­ნი წლე­ბის ბო­ლოს მო­ნას­ტე­რი შე­კეთ­და და გა­ნახ­ლდა.

ნი­ნო გძე­ლი­ძე
ჟურნალი"ისტორიანი",#5
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!