გელათი
გელათი
სამონასტრო კომპლექსის რესტავრაცია რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობს

ქარ­თ­ველ­თა ის­ტო­რი­ის ერთ-ერ­თი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლად სა­ა­მა­ყო ეტა­პის უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი და სა­უ­კე­თე­სოდ შე­მორ­ჩე­ნი­ლი ძეგ­ლია გე­ლა­თის მო­ნას­ტე­რი. მე­თერ­თ­მე­ტე სა­უ­კუ­ნეა, ის არ კარ­გავს არც ის­ტო­რი­ულ და არც მხატ­ვ­რულ ღი­რე­ბუ­ლე­ბას.
სა­მო­ნას­ტ­რო კომ­პ­ლექ­სის შე­მად­გენ­ლო­ბა­შია: ღვთის­მ­შობ­ლის მი­ძი­ნე­ბის სა­ხე­ლო­ბის მთა­ვა­რი ტა­ძა­რი, წმინ­და გი­ორ­გის სა­ხე­ლო­ბის ეკ­ლე­სია, წმინ­და ნი­კო­ლო­ზის სა­ხე­ლო­ბის ეკ­ლე­სია, სამ­რეკ­ლო, აკა­დე­მია, გა­ლა­ვა­ნი.

სა­მო­ნას­ტ­რო კომ­პ­ლექ­სი გა­მორ­ჩე­უ­ლია სიწ­მინ­დე­თა და ის­ტო­რი­ულ სიმ­ბო­ლო­თა სიმ­რავ­ლით, თუმ­ცა უმ­თავ­რე­სი, რის გა­მოც მომ­ლოც­ველ­თა და ტუ­რის­ტ­თა მი­მოს­ვ­ლა არ წყდე­ბა, ქარ­თ­ველ­თა უდი­დე­სი მე­ფის
– და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის საფ­ლა­ვია. ამ საფ­ლა­ვის უზარ­მა­ზა­რი ქვა, და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის ან­დერ­ძის თა­ნახ­მად, მო­თავ­სე­ბუ­ლია სამ­ხ­რეთ კა­რიბ­ჭე­ში. გარ­და და­ვი­თი­სა, გე­ლა­თის მო­ნას­ტ­რის მთა­ვარ ტა­ძარ­ში დაკ­რ­ძა­ლუ­ლია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს თით­ქ­მის ყვე­ლა სა­ხე­ლო­ვა­ნი მე­ფე. მათ შო­რის: დე­მეტ­რე I, გი­ორ­გი III, იმე­რე­თის მე­ფე­ე­ბი – ბაგ­რატ III, გი­ორ­გი II, გი­ორ­გი III, გი­ორ­გი VI, ალექ­სან­დ­რე
V, სო­ლო­მონ I. სა­ვა­რა­უ­დოდ, აქ­ვე უნ­და იყოს კი­დევ ერ­თი უდი­დე­სი მე­ფის – თა­მა­რის საფ­ლა­ვიც.

სა­მო­ნას­ტ­რო კომ­პ­ლექ­სი მდე­ბა­რე­ობს იმე­რეთ­ში, ქა­ლაქ ქუ­თა­ი­სი­დან 11 კმ-ში. მდი­ნა­რე წყალ­წი­თე­ლას მარ­ცხე­ნა ნა­პირ­ზე.
გე­ლა­თის ის­ტო­რია იწყე­ბა 1106 წელს, და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის მი­ერ გე­ლა­თის აკა­დე­მი­ის და­არ­სე­ბით, რო­მე­ლიც იმ პე­რი­ო­დის სა­ეკ­ლე­სიო და სა­ე­რო გა­ნათ­ლე­ბის ცენ­ტ­რი და ფი­ლო­სო­ფი­უ­რი აზ­როვ­ნე­ბის კე­რა იყო.
სა­მო­ნას­ტ­რო კომ­პ­ლექ­სი მთა­ვა­რი ტა­ძა­რი ღვთის­მ­შობ­ლის მი­ძი­ნე­ბის სა­ხე­ლო­ბი­საა. არ­ქი­ტექ­ტუ­რუ­ლად იგი ცენ­ტ­რა­ლურ-გუმ­ბა­თო­ვან ნა­გე­ბო­ბებს მი­ე­კუთ­ვ­ნე­ბა. მხატ­ვ­რუ­ლი თვალ­საზ­რი­სით, ეკ­ლე­სი­ის ფა­სა­დე­ბი სი­სა­და­ვით გა­მო­ირ­ჩე­ვა, მათ ერ­თა­დერთ გა­ფორ­მე­ბის ელე­მენტს მწყობ­რი თა­ღე­დი წარ­მო­ად­გენს.

ფა­სა­დე­ბის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, ში­და სივ­რ­ცე უხ­ვად არის შემ­კუ­ლი მხატ­ვ­რუ­ლი მო­ტი­ვე­ბით. ქარ­თუ­ლი კედ­ლის მხატ­ვ­რო­ბის სხვა­დას­ხ­ვა პე­რი­ო­დის ნი­მუ­შებ­თან ერ­თად აქ გვხვდე­ბა XII სა­უ­კუ­ნის მო­ზა­ი­კაც. ის ტაძ­რის აღ­მო­სავ­ლეთ მხა­რეს, სა­კურ­თხევ­ლის კონ­ქ­შია გან­თავ­სე­ბუ­ლი. ოქ­როს­ფერ ფონ­ზე გა­მო­სა­ხუ­ლია ღვთის­მ­შო­ბე­ლი ყრმით და მთა­ვა­რან­გე­ლო­ზე­ბი: მი­ქა­ე­ლი და გაბ­რი­ე­ლი.

ფრეს­კე­ბის ძი­რი­თა­დი ნა­წი­ლი გვი­ან პე­რი­ოდს გა­ნე­კუთ­ვ­ნე­ბა. XII სა­უ­კუ­ნის ფრეს­კე­ბი შე­მორ­ჩე­ნი­ლია და­სავ­ლეთ სტო­ა­ში, სა­დაც ძი­რი­თა­დი თე­მაა მსოფ­ლი­ოს შვი­დი სა­ეკ­ლე­სიო კრე­ბა, რაც და­ვი­თის ეპო­ქის­თ­ვის აქ­ტუ­ა­ლუ­რია. მო­ხა­ტუ­ლო­ბის ტრა­დი­ცი­ულ საღ­ვ­თო თე­მა­ტი­კა­ში ჩარ­თუ­ლია ის­ტო­რი­ულ პირ­თა პორ­ტ­რე­ტე­ბიც (XVI ს.). ჩრდი­ლო­ეთ კე­დელ­ზე გა­მო­სა­ხუ­ლი არი­ან იმე­რე­თის სა­მე­ფო ოჯა­ხის წევ­რე­ბი.

სა­ყუ­რადღე­ბოა და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის ფრეს­კა, რო­მე­ლიც, შე­საძ­ლოა მო­ხა­ტუ­ლო­ბის თავ­და­პირ­ველ პროგ­რა­მას მი­ე­კუთ­ვ­ნე­ბო­დეს, თუმ­ცა იგი გვი­ან, XVI სა­უ­კუ­ნე­ში თა­ვი­დან გა­და­უ­წე­რი­ათ. იმე­ო­რებს თუ არა იგი დი­დი მე­ფის გა­რეგ­ნო­ბის შტრი­ხებს, რთუ­ლი სათ­ქ­მე­ლია. მას ცალ ხელ­ში, ნიშ­ნად ქტი­ტო­რო­ბი­სა, ეკ­ლე­სი­ის მო­დე­ლი უჭი­რავს, ხო­ლო მე­ო­რე­ში – გრაგ­ნი­ლი. ტაძ­რის სამ­ხ­რეთ ეკ­ვ­დერ­ში გა­მო­სა­ხუ­ლია და­ვით ნა­რი­ნის ორი, XIII სა­უ­კუ­ნის პორ­ტ­რე­ტი.

ღვთის­მ­შობ­ლის სა­ხე­ლო­ბის ტა­ძარ­თან ერ­თად, კომ­პ­ლექ­ს­ში კი­დევ ორი ტა­ძა­რია. ერ­თი მთა­ვა­რი ტაძ­რის აღ­მო­სავ­ლე­თით დგას, გა­ნე­კუთ­ვ­ნე­ბა XII სა­უ­კუ­ნეს და წმინ­და გი­ორ­გის სა­ხე­ლო­ბი­საა. გეგ­მი­თა და ფორ­მე­ბით იგი მთა­ვარ ტა­ძარს იმე­ო­რებს, თუმ­ცა მას­შ­ტა­ბით უფ­რო მცი­რეა. ინ­ტე­რი­ერ­ში XVI სა­უ­კუ­ნის მო­ხა­ტუ­ლო­ბაა.
მთა­ვა­რი ტაძ­რის და­სავ­ლეთ მხა­რეს XIII-XIV სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის წმინ­და ნი­კო­ლო­ზის სა­ხე­ლო­ბის ორ­სარ­თუ­ლი­ა­ნი ეკ­ლე­სიაა.
ჩრდი­ლო-და­სავ­ლე­თით ერთ-ერ­თი ად­რე­უ­ლი, XIII სა­უ­კუ­ნის სამ­რეკ­ლოა, რომ­ლის ქვე­და ნა­წი­ლი თა­ღე­ბით არის გახ­ს­ნი­ლი და წყა­რო­ზეა და­შე­ნე­ბუ­ლი. აქ­ვეა გე­ლა­თის აკა­დე­მი­ის შე­ნო­ბა, რო­მელ­მაც ჩვე­ნამ­დე ფრაგ­მენ­ტე­ბის სა­ხით მო­აღ­წია და რამ­დე­ნი­მე წლის წინ აღად­გი­ნეს.

დღეს მიმ­დი­ნა­რე­ობს კომ­პ­ლექ­სის ფუნ­და­მენ­ტუ­რი რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცია. რეს­ტავ­რა­ცი­ის გე­ნე­რა­ლუ­რი გეგ­მა შე­მუ­შავ­და ორ­ჯერ – 2008 და 2015 წლებ­ში. სა­მუ­შა­ო­ებს კი აფი­ნან­სებს აშშ-ის სა­ელ­ჩოს კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის დაც­ვის ფონ­დი, მსოფ­ლიო ბან­კი და მუ­ნი­ცი­პა­ლუ­რი გან­ვი­თა­რე­ბის ფონ­დი. რეს­ტავ­რა­ცი­ის პრო­ცეს­ზე რამ­დე­ნი­მე ქარ­თუ­ლი ორ­გა­ნი­ზა­ცია მუ­შა­ობს.

ამ ეტაპ­ზე სა­რეს­ტავ­რა­ციო პრო­ექ­ტი ორი ძი­რი­თა­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბით მიმ­დი­ნა­რე­ობს – არ­ქი­ტექ­ტუ­რის სტრუქ­ტუ­რის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცია და ქვის კონ­სერ­ვა­ცია. პირ­ვე­ლი გუ­ლის­ხ­მობს გა­და­ხურ­ვის შეც­ვ­ლას, ამის­თ­ვის ხდე­ბა ლავ­გარ­და­ნე­ბის (კარ­ნი­ზე­ბის) აღ­დ­გე­ნა, რომ­ლებ­ზეც უკ­ვე დაწყე­ბუ­ლია კრა­მი­ტის და­მაგ­რე­ბა.
რეს­ტავ­რა­ტორ­თა ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი სა­მუ­შაო სწო­რედ XI სა­უ­კუ­ნის ის­ტო­რი­უ­ლი, ავ­თენ­ტი­კუ­რი კრა­მი­ტის აღ­დ­გე­ნაა ზუს­ტი ას­ლე­ბის დამ­ზა­დე­ბის გზით, რო­მე­ლიც წი­ნას­წა­რი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბის შე­დე­გად აღ­მოჩ­ნ­და.

თავ­და­პირ­ვე­ლად აღ­დ­გე­ნი­ლი კრა­მი­ტი გა­მო­ი­ყე­ნეს წმინ­და ნი­კო­ლო­ზი­სა და წმინ­და გი­ორ­გის ეკ­ლე­სი­ის გუმ­ბა­თებ­სა და სამ­რეკ­ლოს გა­და­სა­ხუ­რა­ვად. ამ­ჟა­მად უკ­ვე გა­და­ხუ­რუ­ლია მთა­ვა­რი ტაძ­რის გუმ­ბა­თიც და მკლა­ვე­ბის გა­და­ხურ­ვა მიმ­დი­ნა­რე­ობს.
სა­რეს­ტავ­რა­ციო სა­მუ­შა­ო­ე­ბის მე­ო­რე ეტა­პია ქვის კონ­სერ­ვა­ცია, რი­სი მი­ზე­ზიც გახ­და გე­ლა­თის ტაძ­რის სა­პი­რე ქვე­ბის საკ­მა­ოდ რთულ მდგო­მა­რე­ო­ბა­ში ყოფ­ნა.
სა­ვა­რა­უ­დოდ, ღვთის­მ­შობ­ლის ტაძ­რის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცია 2018 წელს უნ­და დას­რულ­დეს, თუმ­ცა კი­დევ ცალ­კე, და­მა­ტე­ბი­თი ეტა­პია მო­ნას­ტ­რის ტე­რი­ტო­რი­ის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცია.

გე­ლა­თი დღეს, იუნეს­კოს მსოფ­ლიო კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის ძეგ­ლე­ბის სი­ა­ში, გა­და­ტა­ნი­ლია საფ­რ­თხის ქვეშ მყოფ­თა კა­ტე­გო­რი­ა­ში, ოღონდ ბაგ­რა­ტის ტაძ­რის სტა­ტუ­სის­თ­ვის შექ­მ­ნი­ლი პრობ­ლე­მის გა­მო – გე­ლა­თი და ბაგ­რა­ტი იუნეს­კოს ნუს­ხა­ში ერ­თად იყო წარ­დ­გე­ნი­ლი. გე­ლა­თის სა­მო­ნას­ტ­რო კომ­პ­ლექ­სის რეს­ტავ­რა­ცი­ის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ კი მსოფ­ლიო კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის სი­ა­ში მას უკ­ვე და­მო­უ­კი­დებ­ლად წა­რად­გე­ნენ.

მა­რი­ტა სახ­ლ­თხუ­ციშ­ვი­ლი
ჟურნალი "ისტორიანი",#79
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!
გააკეთე კომენტარი

კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას,სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.

რეგისტრაციისა და ავტორიზაციის გავლის შემდეგ აღარ მოგიწევთ დაცვის კოდისა და სხვა ინფორმაციის მითითება!

თქვენი კომენტარები გამოქვეყნდება ყოველდღე 11.00-დან 19.00 საათამდე, გამოგზავნიდან 30 წუთის განმავლობაში.

19.00 საათის შემდეგ მიღებული კომენტარები დაიდება მეორე დღეს.

P.S. ვრცელი კომენტარის გაკეთებისას ეცადეთ, ჩაეტიოთ 4 წუთში, ან დააკოპიროთ სხვა პროგრამაში აკრეფილი ტექსტი.

რუბრიკის სხვა სიახლეები
ბლოგერები
თვის კითხვადი სტატიები