ცაიშის ქტიტორთა ვინაობისთვის
14-12-2017
ცაიშის ქტიტორთა ვინაობისთვის
ცაიშის ხუროთმოძღვრულ კომპლექსში განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია ტაძრის ფრესკული მხატვრობა, რომლის დღევანდელი მდგომარეობა მეტ მზრუნველობას, წარსული კი საგანგებო შესწავლას იმსახურებს.

იხილეთ დასაწყისი:ანტიკური კაპიტელებიდან ქრისტიანულ კანკელამდე

მკითხველის ყურადღებას რამდენიმე ისტორიული პირის გამოსახულებებს მივაპყრობთ, რომლებიც უხვად არის შემორჩენილი ეკლესიის კედლებზე.
ცა­ი­შის ტაძ­რის მო­ხატ­ვის ის­ტო­რია ასე­თია: შე­მორ­ჩე­ნი­ლი წყა­რო­ე­ბის მი­ხედ­ვით, ეკ­ლე­სია 1612 წელს მო­ა­ხატ­ვი­ნა და შე­ამ­კო "ვი­თარ­ცა შვე­ნის სახ­ლ­სა ღმრთი­სა­სა" ცა­ი­შელ-ჯუ­მა­თელ­მა მთა­ვა­რე­პის­კო­პოს­მა, მა­ლა­ქია II
გუ­რი­ე­ლის ძემ. დას­რუ­ლე­ბი­დან ორი წლის შემ­დეგ, 1614-1615 წლებ­ში, მძვინ­ვა­რე მი­წის­ძ­ვ­რამ, მა­ლა­ქია გუ­რი­ე­ლის თქმით, სრუ­ლად შე­ი­წი­რა სა­მო­ნას­ტ­რო კომ­პ­ლექ­სი. ამი­ტომ გუ­რი­ელ­მა მომ­დევ­ნო 1616 წელს, უკ­ვე კა­თა­ლი­კო­სად კურ­თხე­ვის შემ­დეგ, აღად­გი­ნა სა­მო­ნას­ტ­რო ნა­გე­ბო­ბე­ბი და ღვთის­მ­შობ­ლის ტა­ძა­რი ხელ­მე­ო­რედ მო­ა­ხატ­ვი­ნა. ცნო­ბი­ლია მე­ო­რე მო­ხატ­ვის და­ზუს­ტე­ბუ­ლი თა­რი­ღიც – 1616-1619 წლე­ბი. ამ­დე­ნად, თით­ქოს გა­მო­სა­ხულ ის­ტო­რი­ულ პირ­თა იდენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა ძნე­ლი არ უნ­და იყოს, მაგ­რამ იმ პი­რო­ბებ­ში, რო­ცა
არც ერთ საქ­ტი­ტო­რო გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბას თა­ნამ­დე­ვი წარ­წე­რა აღარ შე­მორ­ჩა და კედ­ლებ­ზეც ფრეს­კე­ბის, სულ ცო­ტა, ორ ფე­ნას ვხე­დავთ, ამო­ცა­ნა არ­ც­თუ ად­ვი­ლი აღ­მოჩ­ნ­და.

ტა­ძარ­ში შეს­ვ­ლის­თა­ნა­ვე გა­მორ­ჩე­ულ ად­გი­ლას, კერ­ძოდ, სამ­ხ­რე­თი ბურ­ჯის სამ­ხ­რეთ ზე­და­პირ­ზე წარ­მოდ­გე­ნი­ლია მა­მა­კა­ცი­სა და ქა­ლის კო­ლო­რი­ტუ­ლი ფი­გუ­რე­ბი.
მა­მა­კა­ცი წი­თელ კა­ბა­ში გა­მოწყო­ბი­ლი დგას, მო­უ­ჩანს თეთ­რი ახა­ლუ­ხი, წი­თე­ლი კა­ბის გუ­ლის­პი­რი ლი­თო­ნის დე­ტა­ლე­ბით ისე­ვეა გა­ფორ­მე­ბუ­ლი, რო­გორც მე­ფე ალექ­სან­დ­რე III-ის (1639-1660) ტა­ნი­სა­მო­სი გე­ლა­თის ღვთის­მ­შობ­ლის ტაძ­რის ფრეს­კა­ზე.

უც­ნო­ბი ქტი­ტო­რის სა­მოს­ში ყვე­ლა­ზე აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი და თვალ­ში სა­ცე­მი მი­სი თავ­სა­ბუ­რა­ვია. მა­ღა­ლი, წაწ­ვე­ტე­ბუ­ლი ჩა­ლის­ფე­რი ქუ­დი გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რე­ბით არის გა­ფორ­მე­ბუ­ლი, ძი­რი კი ბეწ­ვი­ა­ნია. სა­მო­სის ამ ეგ­ზო­ტი­კურ­მა დე­ტალ­მა, ანუ უჩ­ვე­უ­ლოდ მა­ღალ­მა ქუდ­მა და ქტი­ტო­რის კო­ლო­რი­ტულ­მა იერ­მა არ შე­იძ­ლე­ბა, ამა­ვე ეპო­ქა­ში მოღ­ვა­წე ერ­თი ის­ტო­რი­უ­ლი პი­რის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა არ გაგ­ვახ­სე­ნოს – ეს არის სა­მეგ­რე­ლოს რე­გენ­ტის, გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნის სა­ხელ­გან­თ­ქ­მუ­ლი ფრეს­კა წა­ლენ­ჯი­ხის მაცხოვ­რის ფე­რის­ც­ვა­ლე­ბის ტაძ­რი­დან.
მანუჩარ დადიანისა და ნესტან-დარეჯანის სავარაუდო ფრესკა. ფოტო ექვთიმე თაყაიშვილის არქივიდან, 1914 წ.
ძნე­ლია XVII სა­უ­კუ­ნის ქარ­თულ მხატ­ვ­რო­ბა­ში მო­ი­ძებ­ნოს გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნის სა­ხე­ზე უფ­რო რე­ა­ლის­ტუ­რი და მეტყ­ვე­ლი პორ­ტ­რე­ტი. ცა­ი­შის უც­ნო­ბი ქტი­ტო­რის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბას­თან შე­და­რე­ბი­სას აშ­კა­რად იკ­ვე­თე­ბა ამ ორი პი­რის გა­რეგ­ნუ­ლი მსგავ­სე­ბა, სა­ხის თით­ქ­მის ერ­თ­ნა­ი­რი მო­ხა­ზუ­ლო­ბა, და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი ნუ­ში­სებ­რი თვა­ლე­ბი, სწო­რი ცხვი­რი და ულ­ვა­შის ფორ­მა. ორი­ვე პორ­ტ­რეტ­ზე გა­მორ­ჩე­უ­ლია გრძე­ლი მა­ღა­ლი ჩა­ლის­ფე­რი ქუ­დი, რო­მე­ლიც რო­გორც ჩანს, გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნის ჩაც­მუ­ლო­ბის და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი ატ­რი­ბუ­ტი იყო.

მარ­თა­ლია, გა­რეგ­ნუ­ლი მსგავ­სე­ბა აშ­კა­რაა, მაგ­რამ რამ­დე­ნად ესა­და­გე­ბა ცა­იშ­ში გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნის პორ­ტ­რე­ტის არ­სე­ბო­ბა ის­ტო­რი­ულ ქრო­ნო­ლო­გი­ა­სა და ფაქ­ტებს?
რო­გორც ზე­მოთ აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, ტა­ძა­რი ორ­ჯერ, 1612 და 1616-1619 წლებ­ში, მა­ლა­ქია გუ­რი­ელს მო­უ­ხა­ტავს, ეს ის პე­რი­ო­დია, რო­ცა სა­მეგ­რე­ლოს სწო­რედ გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნი გა­ნა­გებს. 1611 წელს, რო­ცა ლე­ვან II და­ახ­ლო­ე­ბით 14 წლი­სა იყო, გარ­და­იც­ვა­ლა მა­ნუ­ჩარ და­დი­ა­ნი და იტა­ლი­ე­ლი მი­სი­ო­ნე­რის, არ­ქან­ჯე­ლო ლამ­ბერ­ტის თქმით, ლე­ვან და­დი­ანს "მზრუნ­ვე­ლად და­უ­ნიშ­ნეს მი­სი ბი­ძა გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნი – კა­ცი ფრი­ად სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი და სა­ხელ­მ­წი­ფო საქ­მე­ებ­ში კარ­გად გა­მოც­დი­ლი. ეს გი­ორ­გი გა­ნა­გებ­და ყვე­ლა­ფერს ფრი­ად ერ­თ­გუ­ლად და ისე მიჰ­ყავ­და საქ­მე­ე­ბი, რომ მი­სი გამ­გე­ო­ბის დროს კოლ­ხი­და­ში არა­ვი­თა­რი არე­უ­ლო­ბა და აჯან­ყე­ბა არ მომ­ხ­და­რა".

რამ­დენ ხანს გრძელ­დე­ბო­და ლი­პარ­ტი­ა­ნის მმარ­თ­ვე­ლო­ბა, ზუს­ტად არ არის ცნო­ბი­ლი, მაგ­რამ გა­მოთ­ქ­მუ­ლია რამ­დე­ნი­მე მო­საზ­რე­ბა. და­ვით გვრი­ტიშ­ვი­ლის აზ­რით, ლე­ვან II და­დი­ანს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ბი­ძამ 1621 წლამ­დე გა­და­ა­ბა­რა; შალ­ვა ჯღარ­კა­ვა ფიქ­რობს, რომ ლი­პარ­ტი­ა­ნის მმარ­თ­ვე­ლო­ბა 1619 წლამ­დე გაგ­რ­ძელ­და; პრო­ფე­სო­რი ილია ან­თე­ლა­ვა კი მი­იჩ­ნევ­და, რომ გი­ორ­გი სა­მეგ­რე­ლო­ში პირ­ვე­ლი პი­რი 1615 წლამ­დე იყო, შემ­დეგ კი სამ­თავ­როს მმარ­თ­ვე­ლო­ბა 16 წლის ლე­ვან და­დი­ანს ჩა­ა­ბა­რა. ასეა თუ ისე, ნე­ბის­მი­ერ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ტაძ­რის მო­ხატ­ვის ორი­ვე პე­რი­ოდ­ში გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნი სა­მეგ­რე­ლოს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ზე­და ეშე­ლო­ნებ­ში იყო და ამი­ტომ მას აუცი­ლებ­ლად გა­მო­სა­ხავ­დ­ნენ ცა­ი­შის ტაძ­რის კედ­ლებ­ზე. მით უფ­რო, რო­ცა ეკ­ლე­სი­ის პირ­ვე­ლი მო­ხატ­ვა და შემ­დეგ დან­გ­რე­უ­ლის აღ­დ­გე­ნა მი­სი მმარ­თ­ვე­ლო­ბის პე­რი­ოდ­ში და­იწყო.

თუ მი­ვიჩ­ნევთ, რომ მა­მა­კა­ცის პორ­ტ­რე­ტის გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ანს გა­მო­სა­ხავს, ცხა­დია, მის გვერ­დით მდგა­რი მან­დი­ლო­სა­ნი სა­მეგ­რე­ლოს დრო­ე­ბი­თი მმარ­თ­ვე­ლის მე­უღ­ლე უნ­და იყოს. ამ პორ­ტ­რეტ­თან და­კავ­ში­რე­ბით არა­ერ­თი მო­საზ­რე­ბა გა­მო­ით­ქ­ვა. მათ შო­რის ჩვენც 2004 წელს მი­ვიჩ­ნევ­დით, რომ აქ და­ხა­ტუ­ლი ქალ­ბა­ტო­ნი სა­მეგ­რე­ლოს სა­ხელ­გან­თ­ქ­მუ­ლი მთავ­რის ლე­ვან II და­დი­ა­ნის მე­ო­რე ცო­ლი ნეს­ტან-და­რე­ჯან ჭი­ლა­ძე იყო.

ამ­ჯე­რად კი ვრწმუნ­დე­ბით, რომ ცა­იშ­ში ლე­ვან და­დი­ა­ნის მე­უღ­ლის პორ­ტ­რე­ტის არ­სე­ბო­ბა, ფაქ­ტობ­რი­ვად, გა­მო­რიცხუ­ლია, რად­გან ვე­თან­ხ­მე­ბით მო­საზ­რე­ბას, რომ­ლის თა­ნახ­მად, ლე­ვან II და­დი­ა­ნის პირ­ვე­ლი ქორ­წი­ნე­ბა 1621 წელს მოხ­და. მარ­თა­ლია, პრო­ფე­სო­რი ილია ან­თე­ლა­ვა ამ თა­რიღს 1614-1615 წლე­ბის­კენ სწევს, რაც არა­მარ­თე­ბუ­ლი ჩანს, თუმ­ცა, ასეც რომ იყოს, მიგ­ვაჩ­ნია, რომ ჩვენ მი­ერ გან­ხი­ლუ­ლი ქტი­ტორ­თა პორ­ტ­რე­ტე­ბი მა­ლა­ქი­ას მი­ერ ტაძ­რის მო­ხატ­ვის პირ­ველ ეტაპს – 1612 წელს, ანუ ლე­ვა­ნის ქორ­წი­ნე­ბამ­დე პე­რი­ოდს გა­ნე­კუთ­ვ­ნე­ბა.
გიორგი ლიპარტიანის სავარაუდო პორტრეტი ცაიშში
ამ­დე­ნად, მიგ­ვაჩ­ნია, რომ ცა­ი­შის ტაძ­რის სამ­ხ­რე­თი ბურ­ჯის სამ­ხ­რეთ კე­დელ­ზე სა­მეგ­რე­ლოს მმარ­თ­ვე­ლი გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნია და­ხა­ტუ­ლი მე­უღ­ლეს­თან ერ­თად. გი­ორ­გის სა­მი ცო­ლი ჰყავ­და: – და­დი­ა­ნის ასუ­ლი ანა, ამი­ლახ­ვ­რის ასუ­ლი თა­ჯი და ნეს­ტან-და­რე­ჯან ჭი­ლა­ძე. ცა­იშ­ში ეს უკა­ნას­კ­ნე­ლი ვერ იქ­ნე­ბა გა­მო­სა­ხუ­ლი, რად­გან იგი სა­მეგ­რე­ლოს სამ­თავ­რო ოჯახ­ში ეკ­ლე­სი­ის მო­ხატ­ვის შემ­დეგ, 1620 წლის­თ­ვის გა­მოჩ­ნ­და. ამი­ტომ გი­ორ­გის გვერ­დით ანა და­დი­ა­ნის ან თა­ჯი ამი­ლახ­ვ­რის არ­სე­ბო­ბა უნ­და ვი­ვა­რა­უ­დოთ.

ცა­ი­შის ეკ­ლე­სი­ა­ში ქტი­ტორ­თა პორ­ტ­რე­ტე­ბი შე­მორ­ჩე­ნი­ლია ჩრდი­ლო­ეთ ბურ­ჯ­ზეც. ისე­ვე რო­გორც წი­ნა შემ­თხ­ვე­ვა­ში, აქაც საქ­ტი­ტო­რო წარ­წე­რა გამ­ქ­რა­ლია, ამი­ტომ ფრეს­კებ­ზე გა­მო­სა­ხულ პირ­თა ვი­ნა­ო­ბის ამო­საც­ნო­ბად ის­ტო­რი­უ­ლი ფაქ­ტე­ბის ანა­ლიზ­სა და ლო­გი­კას უნ­და მივ­ყ­ვეთ. დი­დი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა ენი­ჭე­ბა ასე­ვე ქტი­ტორ­თა ჩაც­მუ­ლო­ბას.

ამ პორ­ტ­რე­ტებ­თან და­კავ­ში­რე­ბით სა­ინ­ტე­რე­სო მო­საზ­რე­ბა გა­მოთ­ქ­ვა ის­ტო­რი­კოს­მა აბე­სა­ლომ ტუ­ღუშ­მა, რო­მელ­მაც წყვი­ლი ლე­ვან II და­დი­ა­ნად და მის პირ­ველ მე­უღ­ლედ თა­ნუ­რია/და­რუნ­დია შერ­ვა­ში­ძედ მი­იჩ­ნია. ამ მო­საზ­რე­ბას ვერ გა­ვი­ზი­ა­რებთ თუნ­დაც იმი­ტომ, რომ რო­გორც ზე­მოთ აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, ცა­ი­შის პირ­ვე­ლი და მე­ო­რე მო­ხატ­ვის პე­რი­ოდ­ში ლე­ვა­ნი ჯერ და­უ­ქორ­წი­ნე­ბე­ლი იყო. ესეც რომ არ იყოს, ძნე­ლი წარ­მო­სად­გე­ნია, რომ ისეთ ამ­ბი­ცი­ურ და პა­ტივ­მოყ­ვა­რე მთა­ვარს, რო­გო­რიც ლე­ვან II და­დი­ა­ნია, ცა­ი­შის ეკ­ლე­სი­ა­ში და­ე­ტო­ვე­ბი­ნა იმ პირ­ვე­ლი მე­უღ­ლის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა, რო­მელ­საც ღა­ლა­ტი დას­დო ბრა­ლად, შე­სარ­ცხ­ვე­ნად ცხვი­რი მო­აჭ­რა და აფხა­ზეთ­ში გა­ა­ძე­ვა. ჩვე­ნი აზ­რით, აქ სხვა წყვი­ლია და­ხა­ტუ­ლი. რო­გორც ხე­ლოვ­ნე­ბათ­მ­ცოდ­ნე ნი­ნო ჩიხ­ლა­ძე შე­ნიშ­ნავს, მა­თი სა­მო­სი და თავ­სა­ბუ­რა­ვი მდიდ­რუ­ლი, "სა­მე­ფო" მორ­თუ­ლო­ბით გა­მო­ირ­ჩე­ვა, მა­მა­კა­ცის გვირ­გ­ვი­ნის მსგავ­სი თავ­სა­ბუ­რა­ვი უხ­ვად არის მოთ­ვალ­მარ­გა­ლი­ტე­ბუ­ლი. თვალ­ში სა­ცე­მია სა­მე­ფო სა­მო­სის­თ­ვის ნი­შან­დობ­ლი­ვი დე­ტა­ლე­ბი: თვალ-მარ­გა­ლი­ტით მორ­თუ­ლი მა­ნი­ა­კი, სამ­კ­ლა­ვე პა­ტი­ვი, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ფორ­მის კა­ბის ქო­ბა.

ამ­დე­ნად, ცხა­დია, რომ აქ გა­მორ­ჩე­უ­ლი სა­ო­ჯა­ხო წყვი­ლია და­ხა­ტუ­ლი. ვინ უნ­და იყ­ვ­ნენ ისი­ნი? ჩვე­ნი აზ­რით, ლო­გი­კუ­რია თუ ვი­ვა­რა­უ­დებთ, რომ ცა­ი­შელ-ჯუ­მა­თელ­მა და შემ­დეგ აფხა­ზე­თის კა­თა­ლი­კოს­მა მა­ლა­ქი­ამ 1612-1619 წლებს შო­რის პე­რი­ოდ­ში ცა­ი­შის ეკ­ლე­სი­ის კე­დელ­ზე გა­მო­ა­სახ­ვი­ნა ოდი­შის მა­შინ­დე­ლი მმარ­თ­ვე­ლის ძმა, მო­მა­ვა­ლი მთავ­რის მშობ­ლე­ბი – მა­ნუ­ჩარ და­დი­ა­ნი და კა­ხე­თის ცნო­ბი­ლი მე­ფის, ალექ­სან­დ­რე II-ის (1574-1605) ქა­ლიშ­ვი­ლი ნეს­ტან-და­რე­ჯა­ნი. ორი­ვე ამ დრო­ის­თ­ვის უკ­ვე გარ­დაც­ვ­ლი­ლი იყო, თუმ­ცა ეს გა­რე­მო­ე­ბა კი­დევ უფ­რო ზრდის მა­თი ცა­იშ­ში სა­გან­გე­ბოდ და­ხატ­ვის ალ­ბა­თო­ბას. ეს, ერ­თი მხრივ, გან­ს­ვე­ნე­ბულ­თა ხსოვ­ნის უკ­ვ­დავ­ყო­ფა იქ­ნე­ბო­და და ამას­თა­ნა­ვე, მოქ­მე­დი მმარ­თ­ვე­ლე­ბი­სად­მი პა­ტი­ვის­ცე­მის გა­მო­ხა­ტუ­ლე­ბაც (რო­გორც აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, მა­ნუ­ჩა­რი მო­მა­ვა­ლი მთავ­რის, ლე­ვა­ნის მა­მა და მოქ­მე­დი ხე­ლი­სუფ­ლის, გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნის ღვიძ­ლი ძმა იყო).

ჩვე­ნი მო­საზ­რე­ბის სა­სარ­გებ­ლოდ რამ­დე­ნი­მე არ­გუ­მენ­ტი მეტყ­ვე­ლებს: 1) უწ­ვე­რუ­ლი მა­მა­კა­ცი სა­ერ­თოდ არ ჰგავს იერი­თაც კი ლე­ვან II და­დი­ა­ნის ცნო­ბილ ფრეს­კებს. ცხა­დია, რომ აქ სულ სხვა სა­ხი­სა და ნაკ­ვ­თე­ბის მქო­ნე პი­როვ­ნე­ბაა გა­მო­სა­ხუ­ლი. 2) ფრეს­კა­ზე გა­მო­სა­ხუ­ლი მა­მა­კა­ცის თავ­სა­ბუ­რა­ვიც უფ­რო მა­ნუ­ჩა­რი­სა და ლე­ვან I-ის ეპო­ქის ქუ­დებს ჰგავს, ვიდ­რე გი­ორ­გი ლი­პარ­ტი­ა­ნი­სა და ლე­ვან II და­დი­ა­ნის დრო­ის თავ­სა­ბუ­რა­ვებ­სა და გვირ­გ­ვი­ნებს. 3) დე­დოფ­ლის კა­ბა­ზე გა­მო­სა­ხუ­ლია ეგ­ზო­ტი­კუ­რი ორ­ნა­მენ­ტი – ყვა­ვი­ლის ფორ­მის ეს თა­ვი­სე­ბუ­რი მო­ჩით­ვა XV სა­უ­კუ­ნე­ში ქუც­ნა ამი­რე­ჯი­ბის კა­ბა­ზე ჩნდე­ბა და მას არა­ერ­თხელ ვხე­დავთ ქარ­თ­ველ დი­დე­ბულ­თა სა­მოს­ზე, ოღონდ XVII სა­უ­კუ­ნის პირ­ველ ნა­ხევ­რამ­დე.
სავარაუდოდ, ლევან დადიანის ახალგაზრდობის პორტრეტი, მანუჩარ დადიანისა და მისი მეუღლის გამოსახულებათა მოპირდაპირედ
ლე­ვან II და­დი­ა­ნის მმარ­თ­ვე­ლო­ბის პე­რი­ო­დი კი უკ­ვე ამ ეპო­ქის მი­წუ­რულს უწევს და მი­სი თა­ნა­მედ­რო­ვე ის­ტო­რი­უ­ლი პი­რე­ბის სა­მოს­ზე მსგავს ორ­ნა­მენტს პრაქ­ტი­კუ­ლად ვე­ღარ ვხე­დავთ. 4) გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­გუ­ლის­ხ­მოა მა­ნუ­ჩარ და­დი­ა­ნი­სა და მი­სი მე­უღ­ლის სა­ვა­რა­უ­დო გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა­თა მო­პირ­და­პი­რედ, ჩრდი­ლო­ეთ კე­დელ­ზე, კა­რის მარ­ცხ­ნივ ვედ­რე­ბად მი­მარ­თუ­ლი ხე­ლე­ბით წარ­მოდ­გე­ნი­ლი ახალ­გაზ­რ­და ჭა­ბუ­კის ფი­გუ­რის არ­სე­ბო­ბა. ხე­ლოვ­ნე­ბათ­მ­ცოდ­ნე ნი­ნო ჩიხ­ლა­ძე სა­მარ­თ­ლი­ა­ნად მი­იჩ­ნევს მას მთავ­რის ოჯა­ხის წევ­რად, რა­ზეც ჭა­ბუ­კის მარ­გა­ლი­ტე­ბით მორ­თუ­ლი სამ­კ­ლა­ვე და ძვირ­ფა­სად შემ­კუ­ლი კა­ბა მი­უ­თი­თებს.

ჩვე­ნი აზ­რით, სწო­რედ ეს ფი­გუ­რა უნ­და ეკუთ­ვ­ნო­დეს ლე­ვან II და­დი­ანს. ლო­გი­კუ­რიც არის, რომ მხატ­ვარ­მა შვი­ლი მშობ­ლე­ბის პორ­ტ­რე­ტე­ბის მო­პირ­და­პი­რე კე­დელ­ზე და­ხა­ტა. ად­ვი­ლად აიხ­ს­ნე­ბა ლე­ვა­ნის ეულად გა­მო­სახ­ვაც. ამ პე­რი­ოდ­ში, ანუ 1612-1619 წლებს შო­რის, ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლი 15-დან 22 წლამ­დე იქ­ნე­ბო­და (ლე­ვა­ნი 1597 წელს და­ი­ბა­და), ის ჯერ კი­დევ უცო­ლო იყო და ცხა­დია, მხატ­ვა­რიც ფრეს­კა­ზე და­დი­ანს თა­ნა­მეცხედ­რის გა­რე­შე და­ხა­ტავ­და.

ლე­ვა­ნის ფი­გუ­რის მახ­ლობ­ლად, ანუ ჩრდი­ლო­ე­თის კე­დელ­ზე, კა­რის მარ­ჯ­ვ­ნივ დღემ­დე შე­მორ­ჩა სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რის შა­ვი თავ­სა­ბუ­რა­ვის ფრაგ­მენ­ტი. სა­ვა­რა­უ­დოდ, აქ მა­ლა­ქია გუ­რი­ე­ლი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო და­ხა­ტუ­ლი. პა­ტივ­მოყ­ვა­რე ხა­სი­ა­თი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, ცხა­დია, იგი მო­მა­ვა­ლი მთავ­რის ფი­გუ­რას­თან ახ­ლოს ისურ­ვებ­და სა­კუ­თა­რი სა­ხე­ბის არ­სე­ბო­ბას.
ცა­იშ­ში კი­დევ არის რამ­დე­ნი­მე ის­ტო­რი­უ­ლი პი­რის სა­ინ­ტე­რე­სო ფი­გუ­რა. თუმ­ცა, ეს უკ­ვე კვლე­ვი­სა და მსჯე­ლო­ბის ცალ­კე თე­მაა...

გი­ორ­გი კა­ლან­დია
ხე­ლოვ­ნე­ბის სა­სახ­ლის დი­რექ­ტო­რი
ჟურნალი "ისტორიანი:,#83
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?