პეტრე I-ის ქართველობა – ფაქტები და ვერსიები
19-12-2017
პეტრე I-ის ქართველობა – ფაქტები და ვერსიები
არ­ცთუ შო­რე­ულ წარ­სულ­ში (სამ­წუ­ხა­როდ, ზუსტ თა­რიღს ვერ ვიხ­სე­ნებ) იმ დრო­ის­თვის პო­პუ­ლა­რულ ჟურ­ნალ "ნი­ან­გის" ერთ-ერთ ნო­მერ­ში მრავ­ლის­მეტყ­ველ კა­რი­კა­ტუ­რას წა­ვაწყ­დი, რო­მელ­ზეც "ტრფი­ა­ლე­ბის აღ­მგზნე­ბი ფა­ფუ­კი ღა­ბა­ბი­თა" და "პა­ტივ­სა­ცე­მი და პა­ტივ­ცე­მუ­ლი ღი­პით" დამ­შვე­ნე­ბუ­ლი ორი ქარ­თვე­ლი და მა­თი დი­ა­ლო­გი აღე­ბეჭ­დათ.

ერ­თ-ერთს სა­ქარ­თვე­ლოს ის­ტო­რი­ის სა­ხელ­მძღვა­ნე­ლო­ე­ბი ეჭი­რა ხელ­ში. ანეკ­დო­ტის ში­ნა­არ­სი და­ახ­ლო­ე­ბით ასე­თი გახ­ლდათ: წიგ­ნე­ბით დატ­ვირ­თულ "დარ­ბა­ი­სელ" ქარ­თველს მე­გო­ბა­რი ეკითხ­ე­ბა: – რა იყო, გა­მოც­და­ზე ხომ არ მი­დი­ხარ, რად გინ­და ამ­დე­ნი წიგ­ნი? მე­ო­რე კი უხ­სნის: – სა­ღა­მოს ახლობლის ვა­ჟის
ქორ­წილ­ში ვარ თა­მა­დად და­პა­ტი­ჟე­ბუ­ლი და უნ­და წა­ვი­ვარ­ჯი­შოო.

სამ­წუ­ხა­როდ, ის­ტო­რი­ი­სად­მი ჩვე­ნი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ნა­წი­ლის და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბას ეს შარ­ჟი შე­სა­ფე­რი­სად ასა­ხავ­და. "სუფ­რის პატ­რი­ო­ტიზ­მმა" მხო­ლოდ და­ა­ზა­რა­ლა ის­ტო­რი­უ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბა და ნა­წი­ლობ­რივ მი­სი გან­ვი­თა­რე­ბა შე­ა­ფერ­ხა. ამის დას­ტუ­რად შე­იძ­ლე­ბა მო­ვიყ­ვა­ნოთ 2006 წელს გა­მო­ცე­მუ­ლი სო­სო მარ­გიშ­ვი­ლის წიგ­ნი "მი­თი და რე­ა­ლო­ბა და­ვით აღ­მა­შე­ნე­ბლის მე­ფო­ბის შე­სა­ხებ".
ავ­ტორ­მა "გა­ბე­და" და დიდ­გო­რის ბრძო­ლა­ზე ახ­ლე­ბუ­რი შე­ხე­დუ­ლე­ბა შე­მოგ­ვთა­ვა­ზა.

მან ეჭ­ვქვეშ და­ა­ყე­ნა მებ­რძოლ მხა­რე­თა რიცხ­ოვ­ნო­ბა, ასე­ვე ბრძო­ლის მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბა და სხვ. პი­რა­დად მე ავ­ტო­რის უამ­რავ დას­კვნას არ ვე­თან­ხმე­ბო­დი და შე­სა­ბა­მი­სად კრი­ტი­კუ­ლი წე­რილ­ი­თაც ვუ­პა­სუ­ხე ამ მო­ნოგ­რა­ფი­ას, მაგ­რამ იმავ­დრო­უ­ლად, აღ­მაშ­ფო­თე­ბე­ლი იყო სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ნა­წი­ლის რე­აქ­ცი­ა, რო­მე­ლიც გა­ა­ღი­ზი­ა­ნა არა მეც­ნი­ე­რის დას­კვნებ­მა, არა­მედ იმან, რომ ვი­ღა­ცამ ეჭ­ვი შე­ი­ტა­ნა არ­სე­ბულ შეხედუ­ლებებში – რო­გორ გა­ბე­დეს და თქვეს, რომ დიდ­გორ­ზე მუს­ლიმ­თა კო­ა­ლი­ცია 400 ათას მე­ო­მარს კი არ შე­ად­გენ­და, არა­მედ ის მხო­ლოდ 30 ათა­სი იყო. ავ­ტორ­ზე გაბ­რა­ზე­ბუ­ლი "პატ­რი­ო­ტე­ბი" მთხოვ­დნენ აღ­მე­ნიშ­ნა, რომ ქარ­თვე­ლებ­მა 8-10-ჯერ უფ­რო მე­ტი მო­წი­ნა­აღ­მდე­გე და­ა­მარ­ცხეს.

და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის შე­უ­რაცხ­ყო­ფად მი­იჩ­ნი­ეს ბრძო­ლის ლო­კა­ლი­ზა­ცი­ის ავ­ტო­რი­სე­ული ვა­რა­უ­დი (რო­გორც ჯა­რის რიცხ­ოვ­ნო­ბის სა­კითხ­ზე, ასე­ვე ბრძო­ლის ად­გი­ლის დად­გე­ნა­ში ჩვენ სო­სო მარ­გიშ­ვი­ლის ვა­რა­უდს არ ვი­ზი­ა­რებ­დით). მას მი­აჩ­ნდა, რომ ბრძო­ლა დიდ­გორ­ზე კი არ მოხ­და, არა­მედ ვე­რეს ხე­ო­ბა­ში და რომ ქარ­თვე­ლე­ბი ილ­-ღა­ზის ლაშ­ქარს მარ­ში­რე­ბი­სას და­ეს­ხნენ თავს. რო­გორ – ჩა­საფ­რე­ბით, ქურ­დუ­ლად და­ეს­ხა და­ვი­თი მტერს? ეს შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ა! – ასე­თი გახ­ლდათ პა­თო­სი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ერ­თი ნა­წი­ლი­სა. ვფიქ­რობ, და­მე­თან­ხმე­ბით, რომ უ­რა­პატ­რი­ო­ტიზ­მი მეც­ნი­ე­რე­ბას მხო­ლოდ აზა­რა­ლებს. მაგ­რამ ეს სა­კითხ­ის ერ­თი მხა­რე­ა. მე­ო­რე კი ის არის, რაც დღე­ის­თვის გა­მო­იკ­ვე­თა – სწრაფ­ვა სენ­სა­ცი­ე­ბის­კენ. ხში­რად, მეც­ნი­ე­რე­ბა ასე­თი "სა­უ­კუ­ნე­ე­ბი­სა" თუ "ა­თას­წლე­უ­ლე­ბის აღ­მო­ჩე­ნა­თა" მსხვერ­პლი ხდე­ბა. სა­ზო­გა­დოდ, ნდო­ბა ის­ტო­რი­ი­სად­მი სა­გან­გა­შოდ მცირ­დე­ბა. თუმცა კი მინ­და და­ვამ­შვი­დო ჩვე­ნი ძვირ­ფა­სი მკითხ­ვე­ლი, რომ ის­ტო­რი­უ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბა სენ­სა­ცი­ე­ბის მა­ძი­ე­ბელ­თა არე­ა­ლი არ არის.
პეტრე I
იმავ­დრო­უ­ლად არის თე­მე­ბი, რომ­ლე­ბიც სა­ზო­გა­დო­ე­ბას აინ­ტე­რე­სებს და პა­სუხს ითხოვს. ის­ტო­რი­კო­სი ვალ­დე­ბუ­ლი­ა, არ­გუ­მენ­ტი­რე­ბუ­ლად უპასუხოს ყო­ველ ასეთ კითხ­ვას, თუნ­დაც ეს პასუხი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თვის მი­უ­ღე­ბე­ლი იყოს. სა­კითხ­ი, რო­მელ­ზე­დაც ამ­ჯე­რად ვი­სა­უბ­რებთ, იმათ რიცხვს გა­ნე­კუთ­ვნე­ბა, რო­მელ­ზეც აქ­ტი­უ­რად მსჯე­ლო­ბენ ქარ­თვე­ლი თუ რუ­სი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი. ამი­ტო­მაც ჩვე­ნი ჟურ­ნა­ლის ერ­თ-ერთ თე­მად სწო­რედ ის ავირჩიეთ.

იყო თუ არა რუ­სე­თის იმ­პე­რა­ტო­რი პეტ­რე I ქარ­თვე­ლი?
ეს სა­კითხი დი­დი ხა­ნია ქარ­თვე­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ყუ­რადღ­ე­ბის ცენ­ტრში­ა, თუმ­ცა უნ­და ით­ქვას, რომ მას­ზე სა­უ­ბარს სა­მეც­ნი­ე­რო წრე­ებ­ში თით­ქმის ყვე­ლა ერი­დე­ბა. სა­ხელ­დე­ბო­და სხვა­დას­ხვა პერ­სო­ნა, რო­მელ­თაც თით­ქოს­და სა­კუ­თა­რი თვა­ლით ენა­ხათ ამის და­მამ­ტკი­ცე­ბე­ლი დო­კუ­მენ­ტე­ბი, მაგ­რამ მეც­ნი­ე­რუ­ლი და­სა­ბუ­თე­ბა დღემ­დე არ მომ­ხდა­რა. ათას­გვარ ჭორს (თუ მარ­თალს?!) ჰყვე­ბი­ან, რომ ვი­თომ­და შალ­ვა ნუ­ცუ­ბი­ძეს უთხ­ო­ვია სტა­ლი­ნის­თვის, მი­ე­ცა მის­თვის პეტ­რე I-ის ახალ­გაზ­რდო­ბის დრო­ინ­დე­ლი ყვე­ლა დო­კუ­მენ­ტის შეს­წავ­ლის უფ­ლე­ბა და ის და­ამ­ტკი­ცებ­და მის ქარ­თვე­ლო­ბას. ნი­კო ბერ­ძე­ნიშ­ვილს უნა­ხავს არ­ქივ­ში ამ ვა­რა­უ­დის უტყ­უ­ა­რო­ბის და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი სა­ბუ­თი, მაგ­რამ მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ეს დო­კუ­მენ­ტი გამ­ქრა­ლა და სხვ. ყვე­ლა მო­საზ­რე­ბას ამ­ჯე­რად არ შე­ვე­ხე­ბით. ზო­გი­ერთ მათ­გან­ზე ჟურ­ნა­ლის წი­ნამ­დე­ბა­რე ნომრის სხვა სტა­ტი­ებ­ში სა­უბ­რო­ბენ და გან­მე­ო­რე­ბის­გან თავს შე­ვი­კა­ვებთ.

დი­დი მე­ცა­დი­ნე­ო­ბა არ არის სა­ჭი­რო იმის და­სამ­ტკი­ცებ­ლად, რომ ჩვენს ჩრდი­ლო­ელ მე­ზო­ბელ­საც აწუ­ხებს ეს თე­მა. ამის დას­ტუ­რია რო­გორც სა­ინ­ფორ­მა­ციო ინ­ტერ­ნეტ­სა­ი­ტე­ბი, ასე­ვე ინ­ტერ­ნეტ­ფო­რუ­მე­ბი. რამ­დე­ნა­დაც გა­საკ­ვი­რი უნ­და იყოს, პეტ­რე I-ის ქარ­თვე­ლო­ბის სა­კითხს რუ­სეთ­ში ჰყავს მომ­ხრე­ე­ბიც და მო­წი­ნა­აღ­მდე­გე­ე­ბიც.

ხში­რად რუ­სუ­ლე­ნო­ვა­ნი ბეჭ­დვი­თი თუ ელექ­ტრო­ნუ­ლი მე­დია იუ­მო­რით უყუ­რებს ამ თე­მას, თუმ­ცა ში­გა­და­შიგ ჩნდე­ბა შე­და­რე­ბით სე­რი­ო­ზუ­ლი სტა­ტი­ე­ბი. ერ­თ-ერთ რუ­სუ­ლე­ნო­ვან ინ­ტერ­ნეტ­ბლოგ ლი­ვე­ჯო­ურ­ნალ­.ცომ­-ზე გა­მოქ­ვეყ­ნდა სტა­ტია "პეტ­რე I და ერეკ­ლე I". ავ­ტო­რის თქმით, მას აინ­ტე­რე­სებ­და გა­და­ე­მოწ­მე­ბი­ნა პეტ­რეს ქარ­თუ­ლი წარ­მო­მავ­ლო­ბის ლე­გენ­და და ერ­თგვა­რი ექ­სპე­რი­მენ­ტი მო­აწყო. ერ­თმა­ნეთს შე­უ­და­რა პეტ­რეს თა­ნად­რო­უ­ლი სუ­რა­თე­ბი და მი­სი სა­ვა­რა­უ­დო მა­მის, ერეკ­ლე უფ­ლის­წუ­ლის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა. იქ­ვე ავ­ტო­რი დას­ძენს: "მე არ ვარ ექ­სპერ­ტი კრი­მი­ნო­ლო­გი­ა­ში, მაგ­რამ, ჩე­მი აზ­რით, მსგავ­სე­ბა მარ­თლაც დი­დი­ა".

რუ­სულენოვან ინ­ტერ­ნეტ­ფო­რუ­მებ­ზე ((http://fo­rum­.for­-u­a.­com; http://fo­rum­.i­nos­mi.­ru და სხვ.) აქ­ტი­უ­რად იხი­ლა­ვენ თე­მას: Ãðóçèíñêèå êîðíè ðîññèéñêîãî èìïåðàòîðà Ïåòðà Ïåðâîãî. ში­ნა­არ­სი ამ ფო­რუ­მებ­ზე გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი სტა­ტი­ე­ბი­სა და­ახ­ლო­ე­ბით ასე­თი­ა: პეტ­რეს და­ბა­დე­ბი­დან ერ­თი წლით ად­რე მე­ფე ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩი მძი­მედ ავად­მყო­ფი იყო და ამი­ტომ ბო­ი­ა­რებ­მა დე­დო­ფალ­თან სა­მე­ფო სის­ხლის უფ­ლის­წუ­ლი ერეკ­ლე "მი­უშ­ვეს". საბ­ჭო­თა ის­ტო­რი­ოგ­რა­ფია ფა­რავ­და ინ­ფორ­მა­ცი­ას პეტ­რე I-ის ქარ­თუ­ლი წარ­მო­მავ­ლო­ბის შე­სა­ხებ.
პეტრე I-ისა და ფრანც ლეფორტის ძეგლი
არის გად­მო­ცე­მა, თით­ქოს სტა­ლინს უთ­ქვამს, – და­ვუ­ტო­ვოთ მათ ერ­თი "რუ­სი" მა­ინც, რომ­ლი­თაც ია­მა­ყე­ბე­ნო. აგ­რეთ­ვე არ­სე­ბობს ცნო­ბა, რო­ცა ცნო­ბი­ლი მწე­რა­ლი ალექ­სეი ტოლ­სტოი მუ­შა­ობ­და რო­მან­ზე "პეტ­რე I", მას ხელთ ჩა­უ­ვარ­და რამ­დე­ნი­მე დო­კუ­მენ­ტი, რომ­ლე­ბიც და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ გა­აც­ნო იო­სებ სტა­ლინს, თუმ­ცა საბ­ჭო­თა ლი­დერ­მა სა­ი­დუმ­ლო­ე­ბის შე­ნახ­ვა უბ­რძა­ნა. ამას­თა­ნა­ვე, რო­გორც ამ­ბობ­დნენ, არ­სე­ბობ­და წე­რი­ლე­ბი, რომ­ლე­ბიც ადას­ტუ­რებ­დნენ პეტ­რეს ქარ­თულ წარ­მო­მავ­ლო­ბას, მაგ­რამ ეს დო­კუ­მენ­ტე­ბი სტა­ლი­ნის მმარ­თვე­ლო­ბის დროს გაქ­რა.

არ­სე­ბობს სხვა დო­კუ­მენ­ტუ­რი მა­სა­ლაც. მა­გა­ლი­თად, პეტ­რე დი­დის დის, სო­ფი­ას წერილი თა­ვად გო­ლი­ცინისადმი: "არ შე­იძ­ლე­ბა ძა­ლა­უფ­ლე­ბა მივ­ცეთ ბა­სურ­მანს". მო­გეხ­სე­ნე­ბათ, "ბა­სურ­მა­ნი" ძვე­ლი რუ­სუ­ლი სიტყ­ვაა და მი­სი ერ­თ-ერ­თი მნიშ­ვნე­ლო­ბა ურ­ჯუ­ლო, ანუ ამ შემ­თხვე­ვა­ში უცხ­ო­ე­ლი­ა.

რუ­სუ­ლი ელექ­ტრო­ნუ­ლი მე­დი­ის სრუ­ლი მი­მო­ხილ­ვა დღე­ის­თვის ჩვენს მი­ზანს სცილ­დე­ბა. მაგ­რამ, რო­გორც რუ­სე­ბი იტყ­ვი­ან, äûìà áåç îãíÿ íå áûâàåò. პეტ­რე I-ის წარ­მო­მავ­ლო­ბა­ზე მის სი­ცოცხ­ლე­შიც უამ­რა­ვი ლე­გენ­და არ­სე­ბობ­და. იმა­საც ამ­ბობ­დნენ, თით­ქოს სიკ­ვდი­ლის წინ დე­დო­ფალ ნა­ტა­ლია ნა­რიშ­კი­ნას პეტ­რეს­თვის გა­უმ­ჟღავ­ნე­ბი­ა, რომ ის მი­სი შვი­ლი არ იყო და შე­უც­ვა­ლეს. XVIII სა­უ­კუ­ნის I მე­ოთხ­ედ­ში ყვე­ლა­ზე გახ­მა­უ­რე­ბულ და სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თვის სა­ჭო­რაო თე­მას წარ­მო­ად­გენ­და პეტ­რეს გერ­მა­ნუ­ლი წარ­მო­მავ­ლო­ბა. მის მა­მად ფრანც ლე­ფორტს მი­იჩ­ნევ­დნენ. ეს ვა­რა­უ­დი ეფუძ­ნე­ბო­და მხო­ლოდ ფრან­ცი­სა და პეტ­რეს გა­რე­გნულ მსგავ­სე­ბას. ოფი­ცი­ა­ლუ­რი ცნო­ბე­ბით, ლე­ფორ­ტი 1655 წელს იყო და­ბა­დე­ბუ­ლი და 1672 წლის­თვის სა­ერ­თოდ არ იმ­ყო­ფე­ბო­და რუ­სეთ­ში.

ნა­ტა­ლია კი­რი­ლოვნა ნა­რიშ­კი­ნა (1651-1694) გათხ­ო­ვე­ბი­სას იყო 19 წლის. მი­სი მე­უღ­ლე ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩი (1629-1676) მას­ზე 22 წლით უფ­რო­სი გახ­ლდათ. თუნ­დაც ამ ფაქ­ტმა ბევ­რი მით­ქმა-­მოთ­ქმა გა­მო­იწ­ვია. მაგ­რამ ყვე­ლა­ზე მთა­ვა­რი აქ იყო ის, რომ თვით მე­ფის ქა­ლიშ­ვი­ლებ­მა (პირ­ვე­ლი ცო­ლის­გან) არ მი­ი­ღეს მო­მა­ვა­ლი დე­დო­ფა­ლი. ეს გა­საკ­ვი­რი არც უნ­და იყოს, თუ გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნებთ, რომ ევ­დო­კია ალექ­სე­ევ­ნა (დაბ. 1650 წ.) და მარ­თა ალექ­სე­ევ­ნა (დაბ. 1652 წ.) ნა­ტა­ლი­ას თა­ნა­ტო­ლე­ბი იყ­ვნენ. ამი­ტო­მაც, ნა­რიშ­კი­ნას ქა­ლის გა­მო­ჩე­ნა რო­მა­ნო­ვე­ბის სა­მე­ფო ოჯახ­ში თა­ვი­დან­ვე უარ­ყო­ფი­თად აღიქ­ვეს. არ უნ­და გა­მოვ­რიცხ­ოთ, რომ ნა­ტა­ლი­ას გარ­შე­მო ჭო­რე­ბის აგო­რე­ბის­თვის მას­თან და­პი­რის­პი­რე­ბულ ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩის შვი­ლებს შე­ეწყ­ოთ ხე­ლი.

რო­გორც ით­ქვა, ერ­თ-ერ­თი ლე­გენ­დის მი­ხედ­ვით, რუ­სე­თის პირ­ვე­ლი იმ­პე­რა­ტო­რის მა­მად ქარ­თვე­ლი უფ­ლის­წუ­ლი ერეკ­ლე ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლია და­სა­ხე­ლე­ბუ­ლი. ერეკ­ლე I-ის და­ბა­დე­ბის ზუს­ტი თა­რი­ღი ჩვენ­თვის უც­ნო­ბი­ა. მა­მა­მი­სი და­ვი­თი თე­ი­მუ­რაზ I-ის ვა­ჟი იყო. ამ უკა­ნას­კნე­ლის იმე­რეთ­ში გა­დას­ვლის შემ­დეგ ერეკ­ლე ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლიც და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თვე­ლო­ში იზ­რდე­ბო­და. 1652 წელს ერეკ­ლე I რუს ელ­ჩებს, ტო­ლო­ჩა­ნოვ­სა და იევ­ლევს უნ­და წა­ეყ­ვა­ნათ რუ­სეთ­ში, მაგ­რამ ეს ვერ მო­ხერ­ხდა, რის გა­მოც თე­ი­მუ­რაზ I-მა საყ­ვე­დუ­რის წე­რი­ლი მის­წე­რა ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვიჩს. ერეკ­ლე უფ­ლის­წუ­ლი და დე­და­მი­სი მოს­კოვ­ში 1653 წლის 27 დე­კემ­ბერს ჩა­ვიდ­ნენ.

ამა­ლის ნა­წი­ლი გზა­ში და­ე­ხო­ცათ ყუ­მუხ­თა თავ­დას­ხმი­სას. 1662 წელს ერეკ­ლე მცი­რე ხნით სამ­შობ­ლო­ში დაბ­რუნ­და, მაგ­რამ მა­ლე­ვე მო­უ­წია მოს­კოვ­ში გაბ­რუ­ნე­ბამ. ერეკ­ლეს საკ­მა­ოდ კარ­გი ურ­თი­ერ­თო­ბა ჰქონ­და ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვიჩ­თან. მოს­კოვ­ში იგი ნი­კო­ლო­ზის სა­ხე­ლით იყო ცნო­ბი­ლი. ხში­რად მო­ნა­წი­ლე­ობ­და მე­ფეს­თან ერ­თად ლაშ­ქრო­ბებ­ში.
ნატალია კირილოვნა ნარიშკინა (1651-1694)
ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩი­სა და ნა­ტა­ლია ნა­რიშ­კი­ნას ქორ­წილ­ში კი ერეკ­ლე სა­პა­ტიო მო­ვა­ლე­ო­ბას ას­რუ­ლებ­და, ქორ­წი­ლის მეს­ტუმ­რე იყო, ანუ სტუმ­რე­ბის მი­ღე­ბას ხელ­მძღვა­ნე­ლობ­და. 1672 წელს შედ­გე­ნილ რუ­სე­თის სა­მე­ფოს "ტი­ტუ­ლარ­ნიკ­ში" მო­ცე­მუ­ლია რუ­სე­თის მე­ფის თა­ნა­მედ­რო­ვე მსოფ­ლი­ოს 22 მო­ნარ­ქის მი­ნი­ა­ტი­უ­რა, მათ შო­რი­საა ერეკ­ლე უფ­ლის­წუ­ლი. მაგ­რამ 1674 წლის შემ­დეგ ვითარება შე­იც­ვა­ლა და ერეკ­ლე I-ს რუ­სე­თი და­ა­ტო­ვე­ბი­ნეს.

თა­ვი­დან­ვე უნ­და ით­ქვას, რომ ერეკ­ლე I-ის პეტ­რეს მა­მად გა­მოცხ­ა­დე­ბას მწყობ­რად არ­გუ­მენ­ტი­რე­ბუ­ლი სა­ხე არ გა­აჩ­ნი­ა. სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში ხში­რად მო­ის­მენთ, პეტ­რეს მა­მა იმ­დე­ნად და­უძ­ლუ­რე­ბუ­ლი იყო (ა­მას ხსნი­ან ხან მე­ფის წლო­ვა­ნე­ბის მოშ­ვე­ლი­ე­ბით, ხა­ნაც მი­სი ავად­მყო­ფო­ბით), რომ შვი­ლი არ შე­ე­ძი­ნე­ბო­და­ო.

მაგ­რამ მთელ ამ კონ­ცეფ­ცი­ას სე­რი­ო­ზულ პრობ­ლე­მას უქ­მნის ის ფაქ­ტი, რომ რუ­სე­თის მე­ფეს ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვიჩს ნა­ტა­ლია ნა­რიშ­კი­ნას­თან ჰყავ­და არა ერ­თი შვი­ლი, არა­მედ სა­მი: პეტ­რე (დაბ. 1672 წ.), ნა­ტა­ლია (დაბ. 1673 წ.) და თე­ო­დო­რა (დაბ. 1674 წ.). მარ­თა­ლი­ა, ეს უკა­ნას­კნე­ლი 4 წლი­სა გარ­და­იც­ვა­ლა, სა­მა­გი­ე­როდ, ნა­ტა­ლი­ამ 1716 წლამ­დე იცოცხ­ლა და ძმას­თან საკ­მა­ოდ კარ­გი ურ­თი­ერ­თო­ბა ჰქონ­და. ამ­დე­ნად, ვა­რა­უ­დი, რომ ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩი მო­ხუ­ცი იყო და შე­უძ­ლე­ბე­ლია შვი­ლი შე­ძე­ნო­და, მოკ­ლე­ბუ­ლია და­მა­ჯე­რებ­ლო­ბას.

ჯერ ერ­თი, ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩი 1629 წელს იყო და­ბა­დე­ბუ­ლი და პეტ­რეს ამ­ქვეყ­ნად მოვ­ლი­ნე­ბი­სას 43 წლი­სა იყო მხო­ლოდ.
მი­უ­ხე­და­ვად ზე­მოთ­ქმუ­ლი­სა, რუ­სეთ­ში მე­ფის ავად­მყო­ფო­ბი­სა და უძ­ლუ­რე­ბის შე­სა­ხებ ჭო­რე­ბი არ­სე­ბობ­და და ამის და­მალ­ვა შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ა. არა­და, ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვიჩს ამ ხმე­ბის გავ­რცე­ლე­ბის სა­ბა­ბი მარ­თლაც არ უნ­და მი­ე­ცა. მას 16 შვი­ლი ჰყავ­და. თუმ­ცა ისიც აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი­ა, რომ პეტ­რე­სა და მი­სი ღვიძ­ლი დის, ნა­ტა­ლი­ას გარ­და, თით­ქმის ყვე­ლა ავად­მყო­ფი იყო, გან­სა­კუთ­რე­ბით ვა­ჟე­ბი.
პეტრე I-ის ძმა ივანი
პირ­ვე­ლი ცო­ლის­გან მე­ფეს შე­ე­ძი­ნა ხუ­თი ვა­ჟი: დმიტ­რი გარ­და­იც­ვა­ლა რამ­დე­ნი­მე თვი­სა 1649 წელს; ალექ­სეი უეც­რად გარ­და­იც­ვა­ლა 16 წლი­სა; ფი­ო­დორს ერ­თდრო­უ­ლად სჭირ­და დამ­ბლა და სუ­რა­ვან­დი და 21 წლი­სა გარ­და­იც­ვა­ლა. და­ბა­დე­ბი­დან სნე­უ­ლი სი­მო­ნი 4 წლი­სა მოკ­ვდა; ივა­ნი ასე­ვე ბავ­შვო­ბი­დან ავად­მყო­ფი იყო. გო­ნებ­რი­ვად შეზღ­უ­დულ­მა უფ­ლის­წულ­მა მხო­ლოდ 30 წლამ­დე მი­აღ­წი­ა. აქ­ვე ვიტყ­ვით, რომ ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩის ათი ქა­ლიშ­ვი­ლი­დან არც ერ­თი არ გათხ­ო­ვი­ლა, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ პეტ­რეს შვიდ­მა დამ დიდ­ხანს იცოცხ­ლა. ამა­საც თა­ვი­სი მი­ზე­ზი უნ­და ჰქო­ნო­და. რო­გორც ვხე­დავთ, ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩის ვა­ჟე­ბი­დან ჯან­მრთე­ლი და დღეგ­რძე­ლი მხო­ლოდ პეტ­რე გა­მოდ­გა. რო­გორც ჩანს, სა­მე­ფო კარ­ზე ამ აშ­კა­რა გან­სხვა­ვე­ბას ხე­დავ­დნენ...

ბუ­ნებ­რი­ვი­ა, ამ­ჯე­რად ყვე­ლა­ფერს ვერ მი­მო­ვი­ხი­ლავთ. ფაქ­ტი ერ­თი­ა, ლე­გენ­და პეტ­რე I-ის ქარ­თუ­ლი წარ­მო­მავ­ლო­ბის შე­სა­ხებ ჯერ კი­დევ XVIII სა­უ­კუ­ნე­ში არ­სე­ბობ­და და ეს უკ­ვე სა­ინ­ტე­რე­სოა ის­ტო­რი­ის­თვის. სხვა­თა შო­რის, ამას არც რუ­სი ავ­ტო­რე­ბი მა­ლა­ვენ. მუ­სი­კათ­მცოდ­ნე და მა­თე­მა­ტი­კო­სი სერ­გეი დი­ა­ნი­ნი წერ­და, რომ არ­ჩილ მე­ფეს სურ­და, თა­ვი­სი ასუ­ლი რო­მე­ლი­მე დიდ­გვა­რო­ვა­ნი პი­რის­თვის მი­ეთხ­ო­ვე­ბი­ნა და ამით თა­ვი­სი მემ­კვიდ­რის­თვის (ა­სუ­ლის ხა­ზით) სა­ქარ­თვე­ლო­ზე გამ­გებ­ლო­ბის უფ­ლე­ბა შე­ე­ნარ­ჩუ­ნე­ბი­ნა.
ერეკლე I-ის ჩვენამდე მოღწეული ორი გამოსახულება
ამის შე­სა­ხებ მი­მარ­თა კი­დეც თხოვ­ნით პეტ­რე დიდს. არ­ჩი­ლის ამ გან­ზრახ­ვას წინ აღუდ­გა პეტ­რე I, რო­მე­ლიც "თა­ვის თავს ქარ­თლის მე­ფე­თა მემ­კვიდ­რედ თვლი­და". საბ­ჭო­თა პე­რი­ოდ­ში ის­ტო­რი­კოს­მა მი­ხე­ილ გო­ნი­კიშ­ვილ­მა ს. დი­ა­ნი­ნის ამ ცი­ტა­ტის მეშ­ვე­ო­ბით შე­ფარ­ვით აქ­ცენ­ტი გა­ა­კე­თა პეტ­რე I-ის ქარ­თვე­ლო­ბა­ზე, მაგ­რამ ამაზე შორს ქარ­თვე­ლი მკვლევ­რე­ბი არ წა­სუ­ლან.

მინ­და გა­ვაწ­ბი­ლო ის მკითხ­ვე­ლი, რო­მელ­საც ჰგო­ნი­ა, რომ თუ პეტ­რე I-ის მა­მად ერეკ­ლე I-ს გა­მო­ვაცხ­ა­დებთ, ამით პეტ­რეს ქარ­თველ მოღ­ვა­წე­თა გა­ლე­რე­ა­ში ჩავ­წერთ. ამ ილუ­ზი­ის­გან უნ­და გავ­თა­ვი­სუფ­ლდეთ. პეტ­რე I ისე­თი­ვე რუ­სი მმარ­თვე­ლი იყო, რო­გო­რიც ივა­ნე მრის­ხა­ნე, ეკა­ტე­რი­ნე II, ალექ­სან­დრე II თუ ნი­კო­ლოზ II. ის თა­ვი­სი შეგ­ნე­ბი­თა და მსოფ­ლმხედ­ვე­ლო­ბით რუ­სი მე­ფეა და მის წარ­მო­მავ­ლო­ბას მნიშ­ვნე­ლო­ბა არ აქვს მი­სი მოღ­ვა­წე­ო­ბის შე­ფა­სე­ბი­სას. ამ­ჯე­რად ჩვენ­თვის სა­ინ­ტე­რე­სოა თა­ვად ამ ლე­გენ­დის არ­სე­ბო­ბა და იმის დად­გე­ნა, თუ რამ გა­ნა­პი­რო­ბა მი­სი წარ­მო­შო­ბა­. ესეც ხომ ის­ტო­რი­ა­ა.

ჯა­ბა სა­მუ­შია
ჟურნალი "ისტორიანი",#7
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?