"რად დაგ­ვი­ნიშ­ნეს მე­ფედ ნა­რიშ­კი­ნე­ბის ბუ­ში?" - რატომ არ ისურვა სტალინმა პეტრე პირველის ქართველობის სამზეოზე გამოტანა?
"რად დაგ­ვი­ნიშ­ნეს მე­ფედ ნა­რიშ­კი­ნე­ბის ბუ­ში?" - რატომ არ ისურვა სტალინმა პეტრე პირველის ქართველობის სამზეოზე გამოტანა?
იყო ჩრდი­ლო­ეთს ხელ­მწი­ფე,
თეთ­რი რუ­სე­თის მჭირ­ვე­ლი,
თვით­მპყრო­ბე­ლო­ბის მიმ­ღე­ბი,
პეტ­რედ ცხე­ბუ­ლი პირ­ვე­ლი.


ასე წერ­და ქარ­თლის ჭი­რი­თა და უი­მე­დო­ბით შეძ­რუ­ლი და­ვით გუ­რა­მიშ­ვი­ლი და სა­ქარ­თვე­ლოს "ხსნას" ისიც რუ­სე­თის დი­დი იმ­პე­რა­ტო­რის მსგავ­სთა შემ­წე­ო­ბით მო­ე­ლო­და... თუმც კი და­ვით გუ­რა­მიშ­ვილს იმ დროს მო­უ­წია მოს­კოვს ჩას­ვლამ, რო­ცა პეტ­რე პირ­ვე­ლი უკ­ვე ოთხი წლის გარ­დაც­ვლი­ლი იყო, მაგ­რამ დი­დი იმ­პე­რა­ტო­რის სა­ხე­ლი ისევ ქუხ­და რუ­სე­თის ძლე­ვა­მო­სილ იმ­პე­რი­ა­ში.რუ­სე­თის ის­ტო­რი­ა­ში პეტ­რე პირ­ვე­ლი აღი­ა­რე­ბუ­ლია უძ­ლი­ე­რეს მე­ფე­-იმ­პე­რა­ტო­რად, ასე­ვე უპირ­ვე­ლეს სა­ხელ­მწი­ფო მოღ­ვა­წედ და სარ­დლად. იგი იყო
მე­ფე ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩის ერ­თა­დერ­თი ვა­ჟიშ­ვი­ლი მე­ო­რე ქორ­წი­ნე­ბი­დან (ნა­ტა­ლია ნა­რიშ­კი­ნას­გან).

სა­ხე­ლი პეტ­რე ბერ­ძნუ­ლად ნიშ­ნავს კლდეს, ქვას (რო­გორც ცნო­ბი­ლი­ა, პეტ­რე ანუ კლდე ზედ­წო­დე­ბა გახ­ლდათ იე­სო ქრის­ტეს უახ­ლო­ეს მო­წა­ფე სი­მო­ნი­სა. სი­მონ­მა ეს წო­დე­ბა თვით იე­სოს­გან მი­ი­ღო). ამ­დე­ნად, სა­ხე­ლი პეტ­რე ღვთი­უ­რი მად­ლით იყო ცხე­ბუ­ლი.

პეტ­რე პირ­ვე­ლი თა­ვა­
დაც კლდე­სა­ვით მა­გა­რი და მტკი­ცე იყო, გამ­ჭრი­ა­ხი, გან­საც­ვიფ­რე­ბე­ლი ნე­ბის­ყო­ფით და­ჯილ­დო­ე­ბუ­ლი, რაც სრუ­ლად გა­მოვ­ლინ­და მი­სი იმ­პე­რა­ტო­რო­ბის წლებ­ში. გარ­შე­მო შე­მოკ­რე­ბი­ლი ჰყავ­და ნი­ჭი­ე­რი, ერ­თგუ­ლი მოღ­ვა­წე­ნი, რო­მელ­თა შო­რის ერ­თ-ერ­თი ღირ­სე­ულ­თა­გა­ნი გახ­ლდათ ქარ­თვე­ლი ბა­ტო­ნიშ­ვი­ლი ალექ­სან­დრე, არ­ჩი­ლის ვა­ჟი. იგი თან ახ­ლდა პეტ­რე პირ­ველს საზღ­ვარ­გა­რეთ, თა­ვის დრო­ზე შე­სა­ფე­რის გა­ნათ­ლე­ბა­მი­ღე­ბულს არ გას­ჭირ­ვე­ბია რუ­სუ­ლი არ­ტი­ლე­რი­ის პირ­ვე­ლი სარ­დლის პოს­ტზე დგო­მა.

რუ­სე­თის დიდ იმ­პე­რა­ტორ­ზე სხვა­დას­ხვა ჟან­რის არა­ერ­თი ნა­წარ­მო­ე­ბი, წიგ­ნი და მო­ნოგ­რა­ფია შე­იქ­მნა. მათ­ში გა­შუ­ქე­ბუ­ლია იმ­პე­რა­ტო­რის ცხოვ­რე­ბი­სა და მოღ­ვა­წე­ო­ბის მრა­ვალ­წახ­ნა­გო­ვა­ნი ას­პექ­ტე­ბი. მხატ­ვრულ ნა­წარ­მო­ებ­თა შო­რის გა­მორ­ჩე­უ­ლია რუ­სი მწერ­ლის, ალექ­სეი ტოლ­სტო­ის რო­მანი-ე­პო­პეა "პეტ­რე პირ­ვე­ლი". თა­ვის დრო­ზე ეს ნა­წარ­მო­ე­ბი უახ­ლეს რუ­სულ მწერ­ლო­ბა­ში უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნეს მოვ­ლე­ნად აღი­ა­რეს. რო­მან­ში ავ­ტო­რი ცდი­ლობს რუ­სი ხალ­ხი­სა და რუ­სე­თის სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ო­ბის სა­ი­დუმ­ლო­ე­ბა­თა ამოხ­სნას. რო­მან­-ე­პო­პეა ორ წიგ­ნად გა­მო­ი­ცა გა­სუ­ლი საუ­კუ­ნის 30-40-ი­ან წლებ­ში, მე­სა­მე წიგ­ნი კი მწე­რალს და­უმ­თავ­რე­ბე­ლი დარ­ჩა.
იოსებ სტალინი
პირ­ვე­ლი წიგ­ნი მო­ი­ცავს დიდ ეპო­ქას - პეტ­რეს ბავ­შვო­ბი­დან და­ვაჟ­კა­ცე­ბამ­დე.
ჩვენ­თვის სა­ინ­ტე­რე­სოა პეტ­რეს ბი­ოგ­რა­ფი­ის ზო­გი­ერ­თი მო­მენ­ტი, კერ­ძოდ, მი­სი გე­ნე­ტი­კუ­რი წარ­მო­მავ­ლო­ბა. რო­მან­ში ეს ე.წ. სა­ი­დუმ­ლო­ე­ბა გახ­სნი­ლი არ არის. გავ­რცე­ლე­ბუ­ლი ვერ­სი­ით (შე­სა­ბა­მი­სი სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლე­ბი­სა და დო­კუ­მენ­ტუ­რი წყა­რო­ე­ბის მი­ხედ­ვით), რუ­სე­თის მე­ფე ალექ­სეი მი­ხა­ი­ლო­ვი­ჩის პირ­ვე­ლი მე­უღ­ლე უკურ­ნე­ბელ­მა სენ­მა იმ­სხვერ­პლა. პირ­ველ ქორ­წი­ნე­ბა­ში შე­ძე­ნი­ლი ვა­ჟე­ბი სნე­უ­ლნი იყ­ვნენ, 41 წლის მე­ფეს კი ჯან­მრთე­ლო­ბა გა­უ­უ­ა­რეს­და და ღრმად მო­ხუცს ჰგავ­და.

სა­მე­ფო ტახტს შთა­მო­მა­ვა­ლი არ ჰყავ­და, ამი­ტომ პატ­რი­არქ ნი­კო­ნის და­ჟი­ნე­ბუ­ლი მოთხ­ოვ­ნით, მე­ფე მე­ო­რედ და­ქორ­წინ­და 20 წლის თა­ვა­დის ასულ ნა­ტა­ლია ნა­რიშ­კი­ნა­ზე. ნა­ტა­ლი­ას­თან, მის რუ­სე­თის დე­დოფ­ლად გახ­დო­მამ­დე, "მე­გობ­რობ­და" ახალ­გაზ­რდა ქარ­თვე­ლი უფ­ლის­წუ­ლი ნი­კო­ლო­ზი (ე­რეკ­ლე). იგი კახ­თა მე­ფე თე­ი­მუ­რაზ I-ის ვა­ჟის, და­ვი­თის ძე იყო. პა­პამ, თე­ი­მუ­რაზ­მა რუ­სე­თის მე­ფის კარ­ზე გაგ­ზავ­ნა. იქი­დან დაბ­რუ­ნე­ბუ­ლი ჯერ ქარ­თლში მე­ფობ­და, შემ­დეგ კა­ხეთ­ში (ე­რეკ­ლე I), ბო­ლოს კი შა­ჰის სარ­და­ლიც გახ­და და ნა­ზა­რა­ლი-­ხა­ნი უწო­დეს.

რად­გან რუ­სე­თის მე­ფეს შთა­მო­მა­ვა­ლი აღარ ეყო­ლე­ბო­და, პატ­რი­არქ ნი­კო­ნის "არ­ჩე­ვა­ნი" სწო­რედ ქარ­თველ ბა­ტო­ნიშ­ვილ­ზე შე­ჩერ­და - ბაგ­რა­ტი­ონ­თა სა­მე­ფო გვა­რის შთა­მო­მა­ვალს უნ­და "გა­და­ერ­ჩი­ნა" რუ­სე­თის სა­მე­ფო ტახ­ტი უძე­ო­ბის­გან. პატ­რი­არქ ნი­კო­ნის აზ­რით, ეს იყო პო­ლი­ტი­კუ­რი თვალ­საზ­რი­სით გა­დად­გმუ­ლი აუ­ცი­ლე­ბე­ლი ნა­ბი­ჯი. ამ­გვა­რად, ქვე­ყა­ნას მო­ევ­ლი­ნა რუ­სე­თის ყვე­ლა დრო­ის უდი­დე­სი იმ­პე­რა­ტო­რი, რომ­ლის ძარ­ღვებ­ში ქარ­თველ ბაგ­რა­ტი­ონ­თა სის­ხლი ჩქეფ­და. თუმ­ცა, სამ­წუ­ხა­როდ, ცნო­ბი­ლი არ არის, იცო­და თუ არა თა­ვად პეტ­რე პირ­ველ­მა თა­ვი­სი წარ­მო­მავ­ლო­ბის სა­ი­დუმ­ლო.

გა­ვიხ­სე­ნოთ ალექ­სეი ტოლ­სტო­ის რო­მა­ნი­დან ერ­თი ეპი­ზო­დი:
"რო­დე­საც მე­ფე ალექ­სეი მი­იც­ვა­ლა, პატ­რი­არ­ქმა ნი­კონ­მა ყვე­ლას გა­სა­გო­ნად გა­მო­აცხ­ა­და: "ვიგ­ლო­ვოთ, დი­დე­ბუ­ლე­ბო", შემ­დგომ კი მრა­ვალ­რიცხ­ო­ვან შეკ­რე­ბილთ მი­მარ­თა: "მე­ფის ძე­თა­გან რო­მე­ლი აბ­რძან­დეს ტახ­ტზეო". არ­ჩე­ვა­ნი დად­გა: პეტ­რე თუ ივა­ნე? უმე­ტე­სო­ბა პეტ­რეს ირ­ჩევ­და, არა­ვის უნ­დო­და ჭკუ­ა­სუს­ტი ივა­ნეს მე­ფო­ბა.

თუმ­ცა მრის­ხა­ნე­ბას ვერ ფა­რავ­და მე­ფის ასუ­ლი სო­ფი­ო, რო­მელ­საც სძულ­და დე­დი­ნაც­ვა­ლი, რუ­სე­თის დე­დო­ფა­ლი ნა­ტა­ლია ნა­რიშ­კი­ნა. მან მო­უ­წო­და თა­ვის მომ­ხრეთ: "ნუ შე­შინ­დე­ბით, შუ­ბის წვერ­ზე აა­გეთ ჩე­მი მტრე­ბი, ნა­რიშ­კი­ნე­ბი! ნუ შე­შინ­დე­ბით და ტახ­ტი­დან ჩა­მო­აგ­დეთ ის ბი­ჭი (ე­.ი. პეტ­რე, მი­სი­ვე ნა­ხე­ვარ­ძმა), იმ ძუკ­ნის ლეკ­ვი".

ამ­გვა­რად, უნ­და გა­დაწყ­ვე­ტი­ლი­ყო სა­კითხი: ვინ აეყ­ვა­ნათ სა­მე­ფო ტახ­ტზე. ერ­თის დე­და ნა­რიშ­კი­ნის ქა­ლი იყო, ხო­ლო მე­ო­რე­სი - მი­ლოს­ლავ­სკი­სა. ივა­ნეს მომ­ხრე­თა მხრი­დან გა­ი­ძა­ხოდ­ნენ: "რაზ­მის უფ­რო­სე­ბი მოგ­ვე­ცით. ჩვენ თვი­თონ გან­ვსჯით... სამ­რეკ­ლო­დან და­ვუშ­ვებთ თავ­და­ყი­რა, - გაჰ­ყვი­როდ­ნენ მო­სუ­ლე­ბი და მრის­ხა­ნებ­დნენ, - რას ფიქ­რობ­დნენ ზე­ვით დი­დე­ბულ­ნი? რად დაგ­ვი­ნიშ­ნეს მე­ფედ პა­წია პეტ­რე, ნა­რიშ­კი­ნე­ბის ბუ­ში?"
ალექსეი ტოლსტოი
თუმ­ცა კი ჭკუ­ა­სუსტ ივა­ნეს ყრმა, მაგ­რამ ჯან­სა­ღი პეტ­რე არ­ჩი­ეს...
ეს ამო­ნა­რი­დე­ბი რო­მა­ნი­დან ძა­ლი­ან მრავ­ლის­მეტყ­ვე­ლი დე­ტა­ლე­ბია და იქ­ნებ სწო­რედ აღ­ნიშ­ნულ­მაც გა­ამ­ყა­რა ის გახ­მა­უ­რე­ბუ­ლი ვერ­სი­ა, რომ­ლის მი­ხედ­ვით, პეტ­რე პირ­ვე­ლი წარ­მო­მავ­ლო­ბით ქარ­თვე­ლი ბაგ­რა­ტი­ო­ნი­ა.

სხვა­თა შო­რის, აღ­ნიშ­ნულ­თან და­კავ­ში­რე­ბით სრუ­ლი­ად შემ­თხვე­ვით ერთ მე­ტად სა­ინ­ტე­რე­სო ფაქტს წა­ვაწყ­დით. გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 80-ი­ან წლებ­ში კუ­რორტ ჯა­ვის სა­ნა­ტო­რი­უმ­ში ვის­ვე­ნებ­დით, სა­დაც გა­ვი­ცა­ნი მუ­სი­კის­მცოდ­ნე, პრო­ფე­სო­რი პავ­ლე ხუ­ჭუ­ა, რო­მელ­მაც ქარ­თველ­თა ერთ ჯგუფს აი, რა "გაგ­ვიმ­ხი­ლა":
"მოს­კოვ­ში, ას­პი­რან­ტუ­რა­ში რომ ვსწავ­ლობ­დი, ერ­თი რუ­სი ინ­ტე­ლი­გენ­ტის ოჯახ­ში მოვ­ხვდი. იქ მოწ­ვე­ულ მწე­რალ­თა და ხე­ლო­ვან­თა შო­რის აღ­მოჩ­ნდა ცნო­ბი­ლი რუ­სი მწე­რა­ლი ალექ­სეი ტოლ­სტო­ი. მწე­რალ­მა ყვე­ლას გა­სა­გო­ნად და გულ­ღი­ად გა­ნაცხ­ა­და: - რო­მან "პეტ­რე პირ­ველ­ზე" მუ­შა­ო­ბი­სას მო­ვი­ძიე უამ­რა­ვი სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლა და ის­ტო­რი­უ­ლი დო­კუ­მენ­ტი, სა­ი­და­ნაც იკ­ვე­თე­ბო­და აზ­რი, რომ პეტ­რე უნ­და იყოს წარ­მო­შო­ბით ქარ­თვე­ლი, ბაგ­რა­ტი­ონ­თა შთა­მო­მა­ვა­ლი... მე მსურ­და აღ­ნიშ­ნუ­ლი მა­სა­ლე­ბის რო­მან­ში გა­მო­ყე­ნე­ბა. სა­ა­მი­სოდ რჩე­ვა-­კონ­სულ­ტა­ცი­ის­თვის მივ­მარ­თე იო­სებ ბე­სა­რი­ო­ნო­ვიჩ სტა­ლინს. მან გულ­დას­მით მო­მის­მი­ნა და ბო­ლოს გა­დაწყ­ვე­ტით მითხ­რა: არ გირ­ჩევთ ამ ფაქ­ტე­ბის სამ­ზე­ო­ზე გა­მო­ტა­ნა­სო".

ამ­დე­ნად, ალექ­სეი ტოლ­სტო­ის რო­მან­ში მხო­ლოდ ქვე­ტექ­სტე­ბით თუ იგ­რძნო­ბა, რომ პეტ­რე პირ­ვე­ლი მე­ფე ალექ­სე­ის ღვიძ­ლი შვი­ლი არ არის.

სა­ინ­ტე­რე­სო­ა, რა­ტომ აა­რი­და თა­ვი რუ­სე­თის მე­ო­რე პეტ­რე პირ­ვე­ლად წო­დე­ბულ­მა იო­სებ სტა­ლინ­მა ამ ფაქ­ტის გა­მომ­ზე­უ­რე­ბას. ვინ იცის - საბ­ჭო­თა იმ­პე­რი­ის დიდ ბე­ლადს არ უნ­დო­და კი­დევ ერ­თი "დი­დი ქარ­თვე­ლის" - პეტ­რე პირ­ვე­ლის ჩრდილ­ში ყოფ­ნა...

სი­მონ არ­ვე­ლა­ძე,
და­რე­ჯან არ­ვე­ლა­ძე
ჟურნალი "ისტორიანი",#7
meri
21 მარტი 2018 21:12
მარი---რა სისულელეს ბოდავ??სტალინი--ნაღდი ქართველია--და მეორედ აღარ გამეორო ეგ შენი ფანტაზიის ნაყოფი!!ღმერთო ჩემო შინაური მტერი არ დაელია საქართველოს!!
mari
09 მარტი 2018 13:55
სტალინი ოსი რომ იკო წარმომავლობიტ ეს კველამ ვიციტ,მაგრამ არ ვაგიარებტ. ამიტომაც აცჰუკა ინგუსჰეტის დიდი ნაწილი ოსეტს. ის სულ არ ემსახურებოდა კარტველების ინტერეს. პაკტები ბევრია.
ბადრი
07 მარტი 2018 21:02
არის 50-იან წლებში გამოცემული წიგნი "ქართველები მოსკოვში". იქ ორივეს სურათია განთავსებული ერეკლე ბატონიშვილის და პეტრე დიდის. მსგავსება დიდია.

რუბრიკის სხვა სიახლეები
თქვენი აზრით, როგორი პრეზიდენტი იქნება სალომე ზურაბიშვილი?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, როგორი პრეზიდენტი იქნება სალომე ზურაბიშვილი?
თვის კითხვადი სტატიები