იარაღის მცველი
19-12-2017
იარაღის მცველი
კოტე ჩოლოყაშვილი: ისტორიულ პირთა საჭურველზე "ვნადირობდი", არ მინდოდა საქართველოს დაჰკარგოდა...

კო­ტე ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლის სა­ხე­ლი მა­მუ­ლიშ­ვი­ლო­ბას უკავ­შირ­დე­ბა, მა­მუ­ლიშ­ვი­ლო­ბა­სა და ქარ­თულ სა­ჭურ­ველს. ქარ­თუ­ლი ხმა­ლი ხომ დღე­ნი­ა­დაგ ეი­მე­დე­ბო­და ჩვენს წი­ნა­პარს ომ­სა თუ ლხინ­ში. ლხინ­ში რა­ტო­მო, არც არა­ვინ იკითხ­ავს, - ნე­ფე-­პა­ტარ­ძალს ხომ გა­დაჯ­ვა­რე­დი­ნე­ბულ ხმლებ­ქვეშ გა­ა­ტა­რებ­დნენ; მე­ფეს, მხე­დარ­თმთა­ვარ­სა და და­ვაჟ­კა­ცე­ბულ ვაჟს ხმალს შემოარტყამდნენ და ისე აკურ­თხებ­დნენ.

დიდ თა­მარ­საც კი მე­ფედ კურ­თხე­ვი­სას ხმა­ლი შე­მო­არ­ტყეს. ერთ ხალ­ხურ ლექ­სში ასეთ სტრი­ქო­ნებ­საც შეხ­ვდე­ბით: "გა­ნა არ იცი, მე ხმა­ლი / სახ­ლ-კარს
და ცოლ­-შვილს მერ­ჩი­ა". ბრძო­ლის დროს სა­სიკ­ვდი­ლოდ დაჭ­რილ მე­ო­მარს ცალ ხელ­ში ან­თე­ბულ სან­თელს და­ა­ჭე­რი­ნებ­დნენ, მე­ო­რე­ში კი ხმალს. ქარ­თულ ჩო­ხა­-ა­ხა­ლუხს ხომ სწო­რედ ხმა­ლი ან ხან­ჯა­ლი ამ­შვე­ნებს...
ქარ­თულ სა­ჭურ­ველ­სა და ამ სა­ჭურ­ვლით გან­ვლილ ცხოვ­რე­ბის გრძელ გზა­ზე სა­სა­უბ­როდ ბა­ტო­ნი კო­ტე ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი მო­ვიწ­ვი­ეთ "ის­ტო­რი­ან­ში".

"შინ იარაღი რად მინდა?"
- მჭე­დელს
და­ნა ეკ­ვე­თე­ბა­ო, ხომ გა­გი­გო­ნი­ათ. შინ ია­რა­ღი რად მინ­და. მთე­ლი ჩე­მი ცხოვ­რე­ბა, სა­დაც კი რა­მე ღი­რე­ბულს ვნა­ხავ­დი, ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში მინ­დო­და ყვე­ლაფ­რის თავ­მოყ­რა და ასეც ვა­კე­თებ­დი. ის­ტო­რი­ულ პირ­თა სა­ჭურ­ველ­ზე "ვნა­დი­რობ­დი". არ მინ­დო­და, სა­ქარ­თვე­ლოს დაჰ­კარ­გო­და.

რამ­დე­ნი ძვირ­ფა­სი ხმა­ლი თუ ხან­ჯა­ლი მო­უ­ტა­ნი­ათ ჩემ­თან, ხან ძვი­რად ყიდ­დნენ, ხან ძა­ლი­ან ია­ფად, ვი­საც რო­გორ უღირ­და. ქარ­თველ კაცს მა­ინ­ცდა­მა­ინც არას­დროს ულ­ხინ­და და ზოგ­ჯერ იძუ­ლე­ბუ­ლი ხდე­ბო­და, სახ­ლი­დან მა­მა-­პა­პის ნა­ქო­ნი ია­რა­ღი აე­ღო და გა­ე­ყი­და. ისიც ყო­ფი­ლა, ფულს და­ხარ­ბე­ბულ­ნი ერ­თი ხმლით აპი­რებ­დნენ გამ­დიდ­რე­ბას... ამ­გვარ ნივ­თებს მუ­ზე­უმ­ში ვუყ­რი­დი თავს. სი­მარ­თლე გითხ­რათ, არც მუ­ზე­უმს წყა­ლობ­დნენ ყო­ველ­თვის ძლი­ერ­ნი ამა ქვეყ­ნი­სა­ნი, თუმც კი ძნე­ლად ვიხ­სე­ნებ, უა­რი ეთ­ქვათ სა­ინ­ტე­რე­სო და ის­ტო­რი­უ­ლად ღი­რე­ბუ­ლი ნივ­თის შეს­ყიდ­ვა­ზე.
ბებიასა და დედასთან ერთად
ზოგ­ჯერ მუ­ზე­უ­მე­ლებს ჩვე­ნი ფუ­ლი­თაც შეგ­ვი­ძე­ნია ისე­თი ნივ­თი, და­სა­კარ­გად ან ქვეყ­ნი­დან გა­სა­ტა­ნად რომ ვერ გაგ­ვი­მე­ტე­ბი­ა. მო­გეხ­სე­ნე­ბათ, არა­ერ­თი უნი­კა­ლუ­რი ნივ­თი გა­ი­ზი­და ქვეყ­ნი­დან სხვა­დას­ხვა დროს... ახ­ლა, რომ იტყ­ვი­ან, ჩუ­მად ჩი­ტიც ვერ გა­დაფ­რინ­დე­ბა საზღ­ვარს იქით და მშვი­დად ვარ...

ასე და­იწყ­ო...
- ჩე­მი ოჯა­ხი ბა­კურ­ცი­ხე­ში ცხოვ­რობ­და. მე 1922 წლის 18 აგ­ვის­ტოს დავ­ბა­დე­ბულ­ვარ, მა­მა­ჩე­მი კი, კონ­სტან­ტი­ნე და­ვი­თის ძე ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი 7 სექ­ტემ­ბერს დახ­ვრი­ტეს. რის­თვის? როტ­მის­ტრი ყო­ფი­ლა, ქა­ქუ­ცა ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლის რაზ­მის წევ­რი. ქი­ზი­ყის მაზ­რის თა­ვად­-აზ­ნა­ურ­თა წი­ნამ­ძღო­ლი. მე­ლა­ა­ნის ტყე­ში შე­უპყ­რი­ათ. 28 წლი­სა იყო მხო­ლოდ!

"ხალ­ხის მტრის" ოჯა­ხი ბა­კურ­ცი­ხი­დან გა­მო­უ­ძე­ვე­ბი­ათ, თუმ­ცა რა­ღა ოჯა­ხი: ჩვი­ლი ბავ­შვი და ორი უმ­წეო ქა­ლი - დე­და­ჩე­მი ეკა­ტე­რი­ნე ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი და დე­და­მი­სი, სო­ფიო ავა­ლიშ­ვი­ლი. თბი­ლის­ში ჩა­მო­სუ­ლე­ბი, პრო­ფე­სორ ალექ­სან­დრე ალა­დაშ­ვილს შე­ვუ­ფა­რე­ბი­ვართ თა­ვის სა­ა­ვად­მყო­ფო­ში. დე­და მა­ლე და­ოს­ტა­ტე­ბუ­ლა და სა­ო­პე­რა­ციო მედ­დად მუ­შა­ობ­და სი­ცოცხ­ლის ბო­ლომ­დე, თუმც კი საკ­მა­ოდ ახალ­გაზ­რდა გარ­და­იც­ვა­ლა, 1946 წელს. ექვს წე­ლი­წადს სა­ა­ვად­მყო­ფოს მი­ერ გა­მო­ყო­ფილ პა­ტა­რა ოთახ­ში ვცხოვ­რობ­დით... 25-ე სკო­ლა­ში ვსწავ­ლობ­დი, მე­რე უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ჩა­ვა­ბა­რე ფი­ლო­ლო­გი­ურ­ზე. ჩვე­ნი თა­ვა­დო­ბა ვის ახ­სოვ­და. ისე, ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი რომ თა­ვა­დი­ა, ამას რად უნ­და თქმა!..

გვარს თუ ვმა­ლავ­დი? ჰო, ბავ­შვო­ბა­ში ბე­ბია მაფ­რთხი­ლებ­და, ყვე­ლას ნუ ეტყ­ვი, რომ ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი ხა­რო. ერ­თხელ, ალ­ბათ ხუ­თი­-ექ­ვსი წლი­სა ვიქ­ნე­ბო­დი, სტუმ­რე­ბი მო­ვიდ­ნენ ჩვენ­თან. ერ­თმა ქალ­ბა­ტონ­მა დიდ­ხანს მე­ფე­რა, შე­მა­ქო, მე­რე მკითხ­ა, რა გვა­რი ხა­რო და და­მორ­ცხვე­ბულ­მა ვუ­პა­სუ­ხე, - თუ კარ­გი დე­ი­და ხართ, მა­შინ ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი ვარ­-მეთ­ქი...

რო­გორ გა­ვამ­ხი­ლო და, ჩე­მი სახ­ლი ბა­კურ­ცი­ხე­ში არ მი­ნა­ხავს. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ სულ მინ­დო­და, ერთ დღეს წავ­სუ­ლი­ყა­ვი და ჩე­მი წი­ნაპ­რე­ბის ნა­ფუ­ძა­რი მე­ნა­ხა. არც ის ვი­ცი, ის დი­დი სახ­ლი (რო­გორც დე­და იხ­სე­ნებ­და) ისევ დგას თუ არა... იმ­დე­ნად მტკივ­ნე­უ­ლი იყო ჩემ­თვის იმ მძი­მე წლებ­თან დაბ­რუ­ნე­ბა, რომ წას­ვლა ვერ გავ­ბე­დე. რომ იცო­დეთ, ახ­ლაც მა­წუ­ხებს ბა­კურ­ცი­ხე­ზე ფიქ­რი, ახ­ლაც ასე ვამ­ბობ, იქ­ნებ ამ ზაფ­ხულს მა­ინც წა­ვი­დე-­მეთ­ქი.

კა­ხეთ­ში სახ­ლი თუ მაქვს? მაქვს, რო­გორ არა, თოხ­ლი­ა­ურ­ში. თოხ­ლი­ა­უ­რი დე­და­ჩე­მის სო­ფე­ლი იყო, ჩე­მი დე­დუ­ლე­თი. ახ­ლა იშ­ვი­ა­თად ჩავ­დი­ვარ, ად­რე ზაფ­ხუ­ლო­ბით სულ იქ ვი­ყა­ვით. ძა­ლი­ან მიყ­ვარს იქა­უ­რო­ბა...

მუ­ზე­უმ­ში, სა­ჭურ­ვლის მცვე­ლად
- უნი­ვერ­სი­ტე­ტი რომ და­ვამ­თავ­რე, სა­ხელ­მწი­ფო მუ­ზე­უ­მის ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში და­ვიწყე მუ­შა­ო­ბა. წიგ­ნი მიყ­ვარ­და და მა­ლე მთელ­მა მუ­ზე­უმ­მა გა­მიც­ნო. ხში­რად მო­დი­ოდ­ნენ ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში აკა­დე­მი­კო­სი გი­ორ­გი ჩი­ტაია და პრო­ფე­სო­რი ვე­რა ბარ­და­ვე­ლი­ძე, დი­დი ქარ­თვე­ლი ეთ­ნოგ­რა­ფე­ბი. შე­უმ­ჩნე­ვე­ლი არ დარ­ჩე­ნი­ათ, რომ გა­მორ­ჩე­უ­ლად ვუფ­რთხილ­დე­ბო­დი წიგ­ნებს სა­ჭურ­ველ­ზე, ომე­ბის ის­ტო­რი­ებ­ზე, საბ­რძო­ლო ხე­ლოვ­ნე­ბა­ზე. ჯერ ბა­ტონ­მა გი­ორ­გიმ შე­მომ­თა­ვა­ზა, სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რო­მი მო­მემ­ზა­დე­ბი­ნა ქარ­თულ ია­რაღ­ზე, შემ­დეგ ჩე­მი ნაშ­რო­მე­ბით ქალ­ბა­ტო­ნი ვე­რაც და­ინ­ტე­რეს­და და ასე მაქ­ცი­ეს "სა­ჭურ­ვლის მცოდ­ნედ". სულ მა­ლე კი მუ­ზე­უ­მის ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ გან­ყო­ფი­ლე­ბა­ში გა­და­მიყ­ვა­ნეს. მე­რე ია­რა­ღის ფონ­დიც ჩა­მა­ბა­რეს. ამ ფონ­დის კუ­რა­ტო­რი დღემ­დე გახ­ლა­ვართ.
ქეთო და კოტე ტყუპ შვილებთან ერთად
ასე და­ვუ­მე­გობ­რდი ია­რაღს. ია­რა­ღის ფონ­დის ის­ტო­რი­აც მე შევ­ქმე­ნი - ქარ­თულ ტრა­დი­ცი­ებ­ში, ის­ტო­რი­ულ წყა­რო­ებ­ში, მა­ტი­ა­ნე­ებ­ში. ყველ­გან ქარ­თულ სა­ჭურ­ველ­სა და მას­თან და­კავ­ში­რე­ბულ ლა­მის ლე­გენ­დად ქცე­ულ ამ­ბებს ვე­ძებ­დი და ვპო­უ­ლობ­დი... ალ­ბათ ამი­ტომ ფიქ­რობ­და ბევ­რი, რომ აუ­ცი­ლებ­ლად მექ­ნე­ბო­და შინ ია­რა­ღის უმ­დიდ­რე­სი კო­ლექ­ცი­ა. არა, ბა­ტო­ნო, ჩე­მი სიყ­ვა­რუ­ლი ქარ­თუ­ლი სა­ჭურ­ვე­ლი­სად­მი იმა­ში გა­მო­ი­ხა­ტა, რომ მუ­ზე­უმ­ში და­ცულ სა­გან­ძურს არა­ერ­თი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ექ­სპო­ნა­ტი შევ­მა­ტე.

შე­მიძ­ლია ვთქვა, რომ მა­მუ­ლის დამ­ცველ­თა რიგ­ში ვი­დე­ქი, რო­გორც, ვთქვათ, მხატ­ვრულ ფილმ "გი­ორ­გი სა­ა­კა­ძე­ში". თქვენც იცით, ეპი­ზო­დურ როლ­ში ვი­თა­მა­შე, დი­დი მსა­ხი­ო­ბო­ბა არ დამ­ჭირ­ვე­ბია. მა­სობ­რივ სცე­ნა­ში ვდგა­ვარ ქარ­თველ მე­ომ­რებ­თან, ფარ­-შუ­ბით შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი, იქაც ყვე­ლა­ზე მა­ღა­ლი ვარ...

სი­მაღ­ლეც და­მეხ­მა­რა. უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პირ­ველ გუნ­დში კა­ლათ­ბურთს ვთა­მა­შობ­დი. საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის პირ­ვე­ლო­ბა­ზე წარ­მა­ტე­ბით გა­მოვ­დი­ო­დით. იმ გუნ­დში სტუ­დენ­ტო­ბის მე­რეც მიწ­ვევ­დნენ. სა­უ­კე­თე­სო წლე­ბი იყო, მარ­თლა სა­უ­კე­თე­სო. კი­დევ, ვხუმ­რობ ხოლ­მე, ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში რომ მი­მი­ღეს, ერ­თმა შუ­ახ­ნის ბიბ­ლი­ო­თე­კარ­მა ქალ­მა გა­ხა­რე­ბულ­მა ამომ­ხე­და, კი­ბე არ გვაქვს და მა­ღალ თა­რო­ებს იო­ლად შეს­წვდე­ბა­ო...

ქე­თო და კო­ტე
- ქე­თო ცნო­ბი­ლი კარ­ტოგ­რა­ფის, მი­ხე­ილ ქავ­თა­რა­ძის ქა­ლიშ­ვი­ლი იყო. ჩემს კურ­სზე სწავ­ლობ­და და უბ­რა­ლოდ, ვმე­გობ­რობ­დით. მუ­ზე­უ­მის ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში რომ და­ვიწყე მუ­შა­ო­ბა, მა­ლე ქე­თოც ჩემ­თან მი­ი­ღეს. ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში "აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ", რომ მხო­ლოდ კურ­სე­ლე­ბი არ ვყო­ფილ­ვართ...

ძნე­ლი თუ იყო ტყუ­პის მა­მო­ბა? რა ვი­ცი, აბა, რო­გორ გითხ­რათ. მა­შინ ექოს­კო­პია სად იყო და არც მი­ფიქ­რი­ა, რომ ერ­თბა­შად ორი შვი­ლის მა­მა გავ­ხდე­ბო­დი. მე და ქე­თო მარ­ტო ვცხოვ­რობ­დით. იმ დი­ლით სამ­სა­ხურ­ში წა­სას­ვლე­ლად გა­ვემ­ზა­დე. ბავშვს ერ­თი­-ო­რი კვი­რის შემ­დეგ ვე­ლო­დე­ბო­დით. ში­ნი­დან გა­მო­სუ­ლი უკან შევ­ბრუნ­დი, ქუ­დი დამ­რჩა. ქე­თო ფერ­და­კარ­გუ­ლი მომ­ვარ­და, ვი­ცო­დი, მობ­რუნ­დე­ბო­დი­ო... რამ­დე­ნი­მე სა­ათ­ში ორი ულა­მა­ზე­სი შვი­ლი გვყავ­და - ბი­ძი­ნა და რუ­სუ­და­ნი!

ხში­რად ვამ­ბობ: რო­გო­რიც ქა­ლი­ა, ისე­თი­ვეა ოჯა­ხი; რო­გო­რი ოჯა­ხი­ცა­ა, ისე­თი­ვეა სა­ხელ­მწი­ფო!.. ბედ­ნი­ე­რი ვი­ყა­ვი, რომ ქე­თო დიდ­ხანს მედ­გა გვერ­დით. ძნე­ლია სი­ბე­რე­ში მარ­ტო დარ­ჩე­ნა, მაგ­რამ ახ­ლა მე მო­გო­ნე­ბე­ბი მა­ცოცხ­ლე­ბენ. ეჰ, იყო და არა იყო რა... მარ­თლა ზღა­პა­რი­ვით ყო­ფი­ლა ცხოვ­რე­ბა...
ბედნიერი ოჯახი გვქონდა...
მურ­მან ქარ­თვე­ლიშ­ვი­ლის ცნო­ბილ კლიპ­ში თით­ქოს მთე­ლი თბი­ლი­სია თავ­მოყ­რი­ლი, მათ შო­რის მეც ვარ, ვი­თომ­და მთა­ვა­რი გმი­რი. მინ­და გითხ­რათ, რომ ეს კლი­პი კი არა, მხატ­ვრუ­ლი ნა­წარ­მო­ე­ბი­ა, თით­ქოს ჩე­მი ცხოვ­რე­ბის ანა­რეკ­ლი­ა, თით­ქოს ტაძ­რის­კენ მი­მა­ვალ გზას ვად­გა­ვარ... მშვი­დად ვერ ვუ­ყუ­რებ.

წმინ­და გი­ორ­გი ლახ­ვრი­დეს...
- ეს სიტყ­ვე­ბი მი­ა­ნიშ­ნებს, რომ ლახ­ვარ­სა და სა­ერ­თოდ, სა­ჭურ­ველს სიწ­მინ­დეს­თან, უფ­ლის სიყ­ვა­რულ­თან აკავ­ში­რებ­დნენ. საღ­ვთოდ შე­წი­რულ ცხო­ველ­საც ლახ­ვრითა თუ ხანჯლით კლავ­და ქარ­თვე­ლი კა­ცი. სა­ლო­ცა­ვებ­სა და ეკ­ლე­სი­ებს სა­ჭურ­ველ­საც სწი­რავ­დნენ. სხვაგ­ვა­რად ვერც იქ­ნე­ბო­და. სა­ჭურ­ვლით ხომ თავ­საც ვი­ცავ­დით და მა­მულ­საც.

ისევ ტრა­დი­ცი­ებს მი­ვუბ­რუნ­დეთ. ძვე­ლად, მხცო­ვა­ნი კა­ცი ახალ­გაზ­რდას რომ მი­უ­ახ­ლოვ­დე­ბო­და, ჭა­ბუ­კი სა­ტე­ვარ­ზე ხე­ლებ­დაყ­რდნო­ბი­ლი, თავ­დახ­რი­ლი მა­ნამ­დე იდ­გა, ვიდ­რე ჭარ­მა­გი არ გას­ცდე­ბო­და. სირ­ცხვი­ლი იყო უსა­ტევ­რო­ბა. მე­ლო­გი­ნე ქალს, მშო­ბი­ა­რო­ბის გა­სა­ად­ვი­ლებ­ლად, ბა­ლი­შის ქვეშ სა­ტე­ვარს ამო­უ­დებ­დნენ. და­ღუ­პულ ვაჟ­კაცს მის სა­ტე­ვარ­ზე დაყ­რდნო­ბი­ლი დას­ტი­როდ­ნენ. სპარ­სელ­თა რწმე­ნით, ქარ­თველ­მა ქა­ლებ­მა სა­ტევ­რის შე­ლოც­ვა იცოდ­ნენ. ჯა­ფარ­-ბეგს შე­სა­ლო­ცად თა­ვი­სი სა­ტე­ვა­რი ქარ­თვე­ლი ტყვე ქა­ლის­თვის გა­და­უ­ცი­ა.

ერ­თი ლე­გენ­დად ქცე­უ­ლი ამ­ბა­ვი მინ­და გა­გახ­სე­ნოთ: შაჰ ა­ბასს ერ­თაწ­მინ­დის ეკ­ლე­სი­ის გა­ლავ­ნის დან­გრე­ვა უნე­ბე­ბია და ბრძა­ნე­ბაც გა­უ­ცი­ა. რო­ცა მტრის მე­ომ­რე­ბი საქ­მეს შეს­დგო­მი­ან, დამ­პყრო­ბელს თვა­ლის ჩი­ნი წარ­თმე­ვი­ა. იქ­ვე მყოფ დარ­ბა­ი­სელ ქარ­თველ გლეხს შა­ჰის­თვის შე­უ­ბე­დავს, თუ ეკ­ლე­სი­ას ხელს აღარ ახ­ლებ, თვალთ აგე­ხი­ლე­ბაო და ასეც მომ­ხდა­რა.

გან­ცვიფ­რე­ბულ შაჰ ა­ბასს ერ­თაწ­მინ­დის ეკ­ლე­სი­ის­თვის ხმლის ვა­და შე­უ­წი­რავს, რო­მე­ლიც წმინ­და ნივ­თად შე­უ­რაცხ­ავთ. ამ ხმლის ვა­დით ერეკ­ლე მე­ო­რეს სნე­უ­ლი შვი­ლი მო­ურ­ჩე­ნია და თა­ვის სა­სახ­ლე­ში და­უ­ვა­ნე­ბი­ა, იქი­დან კი აღა-­მაჰ­მად ხანს გა­უ­ტაც­ნია. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით შაჰ ა­ბასს ხმა­ლი ძა­ლის მო­სა­მა­ტებ­ლად მრა­ვალ­ძა­ლის ეკ­ლე­სი­ის­თვი­საც შე­უ­წი­რავს. ეს ხმა­ლი დღეს ჩვენს მუ­ზე­უმ­ში ინა­ხე­ბა.

შა­მი­ლი ქარ­თუ­ლი ხმლით
- რა გიკ­ვირთ? მარ­თლა ყო­ფი­ლა თბი­ლის­ში სა­ჭურ­ვლის დი­დოს­ტა­ტი გი­ორ­გი ელი­ზა­რაშ­ვი­ლი, რომ­ლის გამო­ჭე­დი­ლი ხმლი­თაც შა­მი­ლი იბ­რძო­და. მას უბად­ლო სა­ჭურ­ვლით თბი­ლი­სიც ამა­რა­გებ­და. ეს ამ­ბა­ვი დი­დად არ მოს­წო­ნე­ბია კავ­კა­სი­ის მთა­ვარ­მარ­თე­ბელ მი­ხე­ილ ვო­რონ­ცოვს, ნი­კო­ლოზ პირ­ველს კი ზლა­ტო­უს­ტის ია­რა­ღის ქარ­ხნის სა­უ­კე­თე­სო ოს­ტა­ტე­ბი გა­მო­უგ­ზავ­ნია თბი­ლის­ში, ხე­ლო­ბა შე­ის­წავ­ლე­თო. რო­გორ არ ეცად­ნენ თურ­მე, რომ ყა­რა­მან და ეფ­რემ ელი­ზა­რაშ­ვი­ლე­ბის­გან, ოს­ტატ გი­ორ­გის ვა­ჟე­ბის­გან გა­მოწ­ვლილ­ვით შე­ეს­წავ­ლათ ფო­ლა­დის სა­ი­დუმ­ლო.

ეფ­რემს ვე­რა­ფე­რი მო­უ­ხერ­ხეს, მაგ­რამ ყა­რა­მანს ვე­ღარ გა­უძ­ლია რუ­სე­ბის ძალ­და­ტა­ნე­ბის­თვის. ამ­დგა­რა და სულ წვრი­ლად უს­წავ­ლე­ბია მათ­თვის ქარ­თუ­ლი ჯა­ვარ­დე­ნის ჭედ­ვის სა­ი­დუმ­ლო. რუ­სებ­საც გუ­ლუხ­ვად და­უ­ჯილ­დო­ე­ბი­ათ არა მხო­ლოდ ყა­რა­მა­ნი, არა­მედ ეფ­რე­მიც. თი­თო­ე­ულს ათას-ათა­სი ჩერ­ვო­ნე­ცი ოქ­რო მის­ცეს თურ­მე. ეს დღე­ვან­დელ მი­ლი­ონს ბევ­რით რო­დი ჩა­მორ­ჩე­ბა.
აღა-­მაჰ­მად ხან­მა კი ჯერ აა­ოხ­რა თბი­ლის­ში თოფ­ხა­ნა, მაგ­რამ იმ­დე­ნად მო­ხიბ­ლა თურ­მე ქარ­თულ­მა სა­ჭურ­ველ­მა, ქარ­თველ ოს­ტატ­თა უბად­ლო ხე­ლო­ვა­ნე­ბამ, რომ ოჯა­ხე­ბით წა­ას­ხა თე­ი­რანს აქა­უ­რი ოს­ტა­ტე­ბი.
ქართული საჭურველი
სა­ჭურ­ვლის ოს­ტა­ტე­ბი თბი­ლის­ში...
- დარ­ჩნენ, რო­გორ არა! სი­ო­ნი­სა და ვერ­ცხლის ქუ­ჩა­ზე ბო­ლო დრომ­დე იყო შე­მორ­ჩე­ნი­ლი დუქ­ნე­ბი, სა­დაც იჭე­დე­ბო­და ხმალ­-ხან­ჯა­ლი, მზად­დე­ბო­და ხი­რი­მი, სი­ა­თა, მა­ჟა­რო (ხომ იცით, ეს თო­ფის სა­ხე­ო­ბე­ბი­ა), სხვა­დას­ხვა სა­ხის დამ­ბა­ჩა, ჯაჭ­ვის პე­რან­გი, ბექ­თა­რი, მუ­ზა­რად­-ჩა­ბა­ლა­ხი, ჩაჩ­ქა­ნი, ფა­რი. დღე­საც გვყავს ახალ­გაზ­რდა ოს­ტა­ტე­ბი, რომ­ლე­ბიც ბევ­რით რო­დი ჩა­მორ­ჩე­ბი­ან იმ გან­თქმულ ელიზ­ა­რაშ­ვი­ლებს... ყვე­ლა­ფერს ხელ­შეწყ­ო­ბა უნ­და. იმედს არ ვკარ­გავ, ქარ­თულ ია­რაღს ისევ ეყო­ლე­ბა პატ­რო­ნი და გულ­შე­მატ­კი­ვა­რი...

"მშვილ­დ-ი­სარს შვი­ლი­ვით უვ­ლიდ­ნენ"
- გიკ­ვირთ? მაგ­რამ ასე იყო. ჩვე­ნი წი­ნაპ­რე­ბი მშვილდს შვილს უთა­ნას­წო­რებ­დნენ. უმემ­კვიდ­რეო კა­ცი შვი­ლი­ანს შემ­დე­გი სიტყ­ვე­ბით მი­მარ­თავ­და:
მე ჩე­მი მშვილ­დი გა­მიტყ­და,
თავ­-ბო­ლო სე­ვა­დი­ა­ნი,
შენ, შე­ნი მშვილ­დი და­გარ­ჩენს,
შე­ნი ის­რი­სა პი­რე­ბი,
ვა­ი, ბრალ ჩე­მი თა­ვი­სა,
ვის­გან­ღა და­ვი­ტი­რე­ბი.
ჩხო­როწყ­უს მახ­ლობ­ლად მდე­ბა­რე სო­ფელ ჯუ­მის წმინ­და გი­ორ­გის - მირ­სას სა­ლო­ცავ ხატ­ში ინა­ხე­ბო­და მშვილ­დი, რომ­ლის ქვე­შაც სა­ლო­ცა­ვად მი­სულ, გათხ­ო­ვილ ქა­ლებს გა­ა­ტა­რებ­დნენ, ბო­როტ­მა და მავ­ნე სულ­მა არ და­ა­მი­ზე­ზო­სო. ილო­რის წმინ­და გი­ორ­გის მნა­თე სუ­ლით ავად­მყოფს რკი­ნის მშვილ­დში გა­ა­ტა­რებ­და და წმინ­და გი­ორ­გის შე­ე­ვედ­რე­ბო­და, რომ სნე­უ­ლი ეშ­მა­კის­გან გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი­ყო.

შთა­მო­მავ­ლო­ბა
- მყავს სეხ­ნია და ძა­ლი­ან ამა­ყი ვარ ამით! ოღონდ ეგა­ა, იშ­ვი­ა­თად ვხვდე­ბით ერ­თმა­ნეთს პა­პა-­შვი­ლიშ­ვი­ლი. უმ­ცრო­სი კონ­სტან­ტი­ნე ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი პა­რიზ­ში ცხოვ­რობს, 27 წლი­სა­ა. ინ­ფორ­მა­ტი­კის ინ­ჟი­ნე­რი­ა. ბი­ძი­ნაც, მა­მა­მი­სი, პა­რიზ­შია ოჯახ­თან ერ­თად. ნი­ნო კი, ჩე­მი უფ­რო­სი შვი­ლიშ­ვი­ლი, ხე­ლოვ­ნე­ბის მუ­ზე­უმ­ში მუ­შა­ობს და პა­ტა­რა მა­რი­ა­მი­თაც ხში­რად მეს­ტუმ­რე­ბა ხოლმე. ასე რომ, შვილ­თაშ­ვი­ლიც მყავს. აი, კონ­სტან­ტი­ნეს შვილ­საც რომ მო­ვეს­წრე­ბო­დე, მე­რე მარ­თლა არ­წი­ვი­ვით გა­ვიშ­ლე­ბო­დი მხრებ­ში!...

ამ ზაფ­ხულს ბი­ძი­ნა ჩა­მო­ვი­და პა­რი­ზი­დან. რამ­დე­ნი­მე თვეს აქ დარ­ჩე­ბა, სა­ქარ­თვე­ლო­ში ქრის­ტი­ა­ნო­ბის გავ­რცე­ლე­ბის სა­კითხ­ებ­ზე მუ­შა­ობს და მა­სა­ლებს აგ­რო­ვებს. რუ­სუ­და­ნი ფოლ­კლო­რის­ტი­ა, პრო­ფე­სო­რი. მე ისევ ჩემს სა­ჭურ­ველს ჩავ­კირ­კი­ტებ. დღეს ჩემ­მა უმ­ცროს­მა კო­ლე­გამ და­მი­რე­კა მუ­ზე­უ­მი­დან, მა­მუ­კა ქა­ფი­ა­ნი­ძემ. ჩე­მი ფონ­დი მას გა­და­ვა­ბა­რე. ყო­ჩა­ღი ბი­ჭი­ა, ჩემ­ზე ნაკ­ლებ რო­დი უყ­ვარს ია­რაღ­თან ფუს­ფუ­სი. ახა­ლი გა­მო­ფე­ნა მო­უწყ­ვი­ათ, მუ­ზე­უმ­ში მე­პა­ტი­ჟე­ბა. მო­ვალ და წა­გიყ­ვან­თო... მინ­და და არც მინ­და წას­ვლა. იქ თით­ქოს ჩე­მი გან­ვლი­ლი წლე­ბი დამ­ხვდე­ბა და კი­დევ ერ­თხელ შე­მახ­სე­ნებს, რომ 90-ს მი­ვუ­ახ­ლოვ­დი... ყვე­ლა ასაკს თა­ვი­სი სი­ლა­მა­ზე აქ­ვსო, კი ამ­ბო­ბენ, თუმ­ცა...
მუზეუმშიც თამადობდა: მარჯვნიდან კოტე ჩოლოყაშვილი, პროფესორები პარმენ ზაქარაია, ლევან ჭილაშვილი და გივი გაფრინდაშვილი
თა­მა­და
ჩე­მი თა­მა­დო­ბის ამ­ბა­ვი ბო­ლოს­თვის შე­მო­ვი­ნა­ხეთ? რა ვი­ცი, აბა, ხში­რად მპა­ტი­ჟებ­დნენ თა­მა­დად. ქორ­წი­ლებ­ში, ნათ­ლო­ბებ­ში, ძე­ო­ბებ­ში... ჭი­რის სუფ­რა­ზეც, "დე­სერ­ტა­ცი­ებ­ზეც"... ვინ მოთ­ვლის, რამ­დე­ნი დო­ცენ­ტი და პრო­ფე­სო­რი და­მი­ლო­ცავს (ჩემს "დესერტაციაზეც" ითამადა. - ნ.შ.), რამ­დე­ნი წყვი­ლი გა­მი­ბედ­ნი­ე­რე­ბი­ა. შემ­ხვდე­ბი­ან და მეტყ­ვი­ან, ჩემს ქორ­წილ­ში თა­მა­და იყა­ვი­თო, ჩემს ნიშ­ნო­ბა­ზე ისე­თი სადღ­ეგ­რძე­ლო თქვით, ახ­ლაც ვიხ­სე­ნებ­თო...

მე კი, სი­მარ­თლე გითხ­რათ, ყვე­ლა სუფ­რა რო­დი მახ­სოვს, მაგ­რამ იმის თქმა კი შე­მიძ­ლი­ა, რომ ყვე­ლა სუფ­რას გუ­ლით ვთა­მა­დობ­დი. არც ყან­წის დაც­ლას ვა­ძა­ლებ­დი მო­ქე­ი­ფეს და არც მე მიყ­ვარ­და ბევ­რი ღვი­ნის და­ლე­ვა... ჩემს სუფ­რა­ზე სიტყ­ვა თა­მა­დობ­და და არა ღვი­ნო!
გა­მორ­ჩე­უ­ლად რო­მე­ლი სადღ­ეგ­რძე­ლო­ების თქმა მიყ­ვარ­და? სიყ­ვა­რუ­ლის, ქარ­თვე­ლი ერის გამ­რავ­ლე­ბის, ქარ­თვე­ლი ერის აღორ­ძი­ნე­ბის, ტრა­დი­ცი­ე­ბის დაც­ვის... და ისევ და ისევ სიყ­ვა­რუ­ლის!..

ნო­დარ შო­ში­ტაშ­ვი­ლი
ჟურნალი "ისტორიანი",#7
manana
20 დეკემბერი 2017 21:49
ბატონო კოტე,მე თქვენი ყოფილი სტუდენტი ვარ,ღმერთმა დაგლოცოთ,დიდხანს იცოცხლეთ,ვიტირე,გამახსენდა ის ბედნიერი დრო,მუზეუმში რომ მოვდიოდით სტუდენტები.