კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე ტაო-კლარჯეთის შემოერთების შესახებ
18-01-2018
კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე ტაო-კლარჯეთის შემოერთების შესახებ
ეს წერილი 1946 წლის 5 იანვარს დაიწერა, მისი ავტორი სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე გახლავთ. წერილი იმ დროისთვის "ქართული საბჭოთა პრესის ფლაგმანად" წოდებულ გაზეთ "კომუნისტში" გამოქვეყნდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მას მთელი საქართველო წაიკითხავდა.

სხვათა შორის, ეს ის პერიოდია, როცა მეორე მსოფლიო ომი ახალი დასრულებულია, როცა გამძაფრებულია საკუთარი ტერიტორიების დაცვისა და პატრიოტიზმის გრძნობა, აგრეთვე, გამარჯვებული დიდი ქვეყნის ძლევამოსილების განცდა. სწორედ ამ დროს წამოჭრა საბჭოთა კავშირის მთავრობამ ქართველებისა და სომხების ისტორიული მიწა-წყლის
დაბრუნების საკითხი, გაიშალა საინფორმაციო კამპანია, გამოქვეყნდა არაერთი პუბლიკაცია, რომელთა შორის იყო კათოლიკოს-პატრიარქ კალისტრატეს წერილი.

წე­რი­ლი რე­დაქ­ცი­ის მი­მართ
პა­ტივ­ცე­მუ­ლო რე­დაქ­ტო­რო!

გთხოვთ მომ­ცეთ სა­შუ­ა­ლე­ბა გა­ზეთ "კო­მუ­ნის­ტში" ამ მო­წო­დე­ბის გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბით ჩე­მი და მთე­ლი ჩე­მი სამ­წყსოს ხმა შე­ვუ­ერ­თო ქარ­თვე­ლი ერის სა­მარ­თლი­ან მოთ­ხოვ­ნას, რო­მე­ლიც წა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი იყო თურ­ქე­თის მი­მართ პა­ტივ­ცე­მუ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბის
- სი­მონ ჯა­ნა­ში­ა­სა და ნი­კო ბერ­ძე­ნიშ­ვი­ლის წე­რილ­ში (იხ. "კო­მუ­ნის­ტი" #24, 14.XII.1945 წ.).

XV სა­უ­კუ­ნე­ში მაჰ­მა­დი­ა­ნურ­მა ოს­მა­ლეთ­მა ქრის­ტი­ა­ნულ მსოფ­ლი­ოს გულ­ზე ფე­ხი და­ად­გა: სა­ხე­ლო­ვა­ნი კონ­სტან­ტი­ნო­პო­ლი და­იპ­ყრო და კულ­ტუ­რუ­ლი ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლე­თის სი­ა­მა­ყის - ბი­ზან­ტი­ის სა­ხელ­მწი­ფოს არ­სე­ბო­ბა სა­მუ­და­მოდ შეწ­ყვი­ტა.

იუს­ტი­ნი­ა­ნე კე­ის­რის დრო­ის გე­ნი­ა­ლურ ქმნი­ლე­ბა­ზე - წმინ­და სო­ფი­ის ტა­ძარ­ზე, დაპ­ყრო­ბილ ქრის­ტი­ა­ნე­თა სის­ხლით მოს­ვრი­ლი ხე­ლის ანა­ბეჭ­დი - გა­მომ­ხატ­ვე­ლი გა­მარ­ჯვე­ბუ­ლი ხონ­თქა­რის მი­ერ ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი ტაძ­რის მაჰ­მა­დი­ა­ნურ მიზ­გი­თად გა­დაქ­ცე­ვი­სა, მო­მას­წა­ვე­ბე­ლი რამ იყო ოს­მალ­თა პო­ლი­ტი­კი­სა მათ მი­ერ დაპ­ყრო­ბილ ქრის­ტი­ა­ნულ ქვეყ­ნებ­ში.

სა­ქარ­თვე­ლოს სამ­ხრეთ-და­სავ­ლე­თით ბნე­ლი უკუ­ნე­თი ჩა­მოწ­ვა, ჩვენს ქვე­ყა­ნას ოს­მა­ლე­თი გა­უ­მე­ზობ­ლდა. შეწ­ყდა მრა­ვალ­სა­უ­კუ­ნო­ვა­ნი ცხო­ვე­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბა ქარ­თვე­ლე­ბი­სა და­სავ­ლე­თის გა­ნათ­ლე­ბულ ხალ­ხებ­თან.

ოს­მა­ლე­თი ყო­ველ­თვის შორს იდ­გა მე­ზობ­ლებ­თან მშვი­დო­ბი­ა­ნი კულ­ტუ­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბი­სა­გან. ეს აგ­რე­სი­უ­ლი ბუ­ნე­ბის სა­ხელ­მწი­ფო ყვე­ლა მე­ზო­ბელს თავს ეს­ხმო­და და გლეჯ­და, ვიდ­რე სა­ა­მი­სო ღო­ნე მოს­დევ­და.

ამ დრო­ი­დან მო­კი­დე­ბუ­ლი სა­ქარ­თვე­ლოს სამ­ხრეთ-და­სავ­ლე­თის მხრი­დან ზა­ვი არა ჰქო­ნია. ოს­მა­ლე­თი უჩ­ვე­უ­ლო სი­ჯი­უ­ტით ცდი­ლობ­და სა­ქარ­თვე­ლოს დაპ­ყრო­ბას ცეც­ხლი­თა და მახ­ვი­ლით, მაგ­რამ ქარ­თვე­ლე­ბი შე­უ­ნე­ლე­ბე­ლი მხნე­ო­ბით თავს იცავ­დნენ.
300 წელს გრძელ­დე­ბო­და უს­წო­რო ბრძო­ლა.

მო­ძა­ლა­დე მტა­ცე­ბელ­მა გა­ნაზ­რა­ხი ვერ შე­ის­რუ­ლა, ქარ­თველ­თა სიმ­ტკი­ცე ვერ გას­ტე­ხა და სა­ქარ­თვე­ლო მთლი­ა­ნად ხელთ ვერ იგ­დო. დამ­პყრო­ბელს მწა­რედ მო­ა­გონ­დე­ბა ბა­სი­ა­ნი, ბა­თო­მი, გო­რი, ას­პინ­ძა, ზე­კა­რი, ხრე­სი­ლი, ჩხე­რის ცი­ხე და არა­ერ­თი სხვა ად­გი­ლი - მოწ­მე ქარ­თველ­თა მა­მა­ცუ­რი შებ­მი­სა და მომ­ხდუ­რის და­მარ­ცხე­ბა-უკუქ­ცე­ვი­სა.

მაგ­რამ უზარ­მა­ზარ მტერ­თან ბრძო­ლა­ში მე­ტად და­ზი­ან­და ქარ­თვე­ლი ხალ­ხი. ოს­მა­ლეთ­მა თან­და­თან მი­ი­ტა­ცა სა­ქარ­თვე­ლოს სამ­ხრე­თით და სამ­ხრეთ-და­სავ­ლე­თით ვრცე­ლი მი­წა-წყა­ლი: ჭა­ნე­თი, ბე­ი­ბურთ-გი­უ­მიშ­ხა­ნე, თორ­თუ­მი და სპე­რი, შავ­შეთ-კლარ­ჯე­თი, ტაო-ბა­სი­ა­ნი, კო­ლა-არ­ტა­ა­ნი და სამ­ცხე.
არც ერთ დამ­პყრო­ბელს შუა სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში კულ­ტუ­რუ­ლი ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლე­თის­თვის ისე­თი ზი­ა­ნი არ მი­უ­ყე­ნე­ბია, რო­გო­რიც მას ოს­მა­ლეთ­მა მი­ა­ყე­ნა. ბი­ზან­ტია-სა­ბერ­ძნე­თი, რუ­მი­ნე­თი, ბულ­გა­რე­თი, სერ­ბია, ალ­ბა­ნე­თი, სომ­ხე­თი, სა­ქარ­თვე­ლო და მრა­ვა­ლი სხვა კულ­ტუ­რუ­ლი ქვე­ყა­ნა, ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი თუ მაჰ­მა­დი­ა­ნუ­რი, შე­იქ­მნა მსხვერ­პლი ოს­მა­ლუ­რი მიმ­ტა­ცებ­ლო­ბი­სა და მი­სი ბარ­ბა­რო­სუ­ლი მო­ძა­ლა­დე­ო­ბი­სა.
შე­უძ­ლე­ბე­ლია სიტ­ყვით გა­მო­ით­ქვას ის უსა­მარ­თლო­ბა, რო­მე­ლიც გა­და­ი­ტა­ნა ხონ­თქრის საბ­რძა­ნე­ბელ­ში მო­ყო­ლილ­მა ქარ­თვე­ლო­ბამ ოს­მალ დამ­პყრო­ბელ­თა­გან. ფი­ზი­კუ­რი ძა­ლა­დო­ბა, მო­რა­ლუ­რი შე­გი­ნე­ბა ოს­მალ­თა ბა­ტო­ნო­ბის მთა­ვა­რი ია­რა­ღი იყო.

ოს­მა­ლეთ­მა შე­უძ­ლე­ბე­ლი გა­ხა­და მის მი­ერ მი­ტა­ცე­ბუ­ლი ქარ­თუ­ლი ოლ­ქე­ბის შემ­დგო­მი გან­ვი­თა­რე­ბა. ბარ­ბა­რო­სუ­ლი თურ­ქუ­ლი ფე­ო­და­ლიზ­მი სულ­შემ­ხუ­თავ ძა­ლად და­აწ­ვა შე­უ­და­რებ­ლად უფ­რო წინ მდგომ ქარ­თულ სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ წყო­ბი­ლე­ბას დაპ­ყრო­ბილ ოლ­ქებ­ში. და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლია, რომ ქარ­თულ­მა სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­მა აზ­როვ­ნე­ბამ დამ­პყრო­ბელ­თა მი­ერ შე­მო­ღე­ბულ წე­სებს, ყოვ­ლად უც­ხოს და შე­უ­ფე­რე­ბელს ქარ­თუ­ლი ცხოვ­რე­ბი­სათ­ვის, უწო­და ოს­მა­ლო­ბა, რო­მე­ლიც უსა­მარ­თლო­ბის სი­ნო­ნი­მად გა­და­იქ­ცა.

წინ­სვლა შე­ჩერ­და და ქვე­ყა­ნა თან­და­თან უკან წა­ვი­და. ქრის­ტი­ა­ნო­ბა, ეროვ­ნუ­ლი კა­ნო­ნე­ბი და ქარ­თუ­ლი ენა ცეც­ხლი­თა და მახ­ვი­ლით იდევ­ნე­ბო­და. ოდეს­მე აყ­ვა­ვე­ბულს ქვე­ყა­ნა­ში უკულ­ტუ­რო­ბამ და­ი­სად­გუ­რა. სა­სო­ე­ბით და სიყ­ვა­რუ­ლით ნა­გე­ბი ტაძ­რე­ბი, ხე­ლოვ­ნე­ბის შე­სა­ნიშ­ნა­ვი ძეგ­ლე­ბი თან­და­თან და­ი­ცა­ლა, დაყ­რუვ­და. თან­და­თან გაქ­რა ბა­ნას თუ ხა­ხულს ოპი­ზარ­თა მი­ერ ნა­ჭე­დი წმინ­და ხა­ტე­ბი, წყა­როს­თავს მო­ხა­ტუ­ლი საღ­ვთო წიგ­ნე­ბი, შატ­ბერდს ნათ­ქვა­მი სიბ­რძნე, ოშკს შეთ­ხზუ­ლი სა­გა­ლობ­ლე­ბი. მა­თი დი­დი უმ­რავ­ლე­სო­ბა და­ი­ღუ­პა, ნა­წი­ლი სა­სო­ე­ბით გა­და­მა­ლეს შე­ვიწ­რო­ე­ბულ­მა მლოც­ვე­ლებ­მა, ნა­წი­ლიც თან წა­ი­ღეს გა­ჯო­ჯო­ხე­თე­ბუ­ლი სამ­შობ­ლო­დან ლტოლ­ვი­ლებ­მა.

დამ­პყრო­ბელ­თა ბარ­ბა­რო­სულ­მა მმარ­თვე­ლო­ბამ ხალ­ხი გა­ა­ღა­ტა­კა; მო­სახ­ლე­ო­ბის რიც­ხვი კა­ტას­ტრო­ფუ­ლად შემ­ცირ­და, ქვე­ყა­ნა გა­ვე­რან­და. ოს­მა­ლუ­რი მმარ­თვე­ლო­ბის ჩა­მორ­ჩე­ნი­ლო­ბის მჭევ­რმეტ­ყვე­ლუ­რი ნი­შა­ნია, რომ მას შემ­დეგ, რაც სამ­ხრეთ-და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თვე­ლოს ეს დამ­პყრო­ბე­ლი და­ე­პატ­რო­ნა, იქ მო­ი­შა­ლა და მო­ის­პო ოდეს­მე აყ­ვა­ვე­ბუ­ლი სა­ქა­ლა­ქო ცხოვ­რე­ბა, ინ­ტენ­სი­უ­რი სა­სოფ­ლო მე­ურ­ნე­ო­ბა, ჩაქ­რა გა­ნათ­ლე­ბის კე­რა, შეწ­ყდა ყო­ველ­გვა­რი მშე­ნებ­ლო­ბა. მთელს ამ ვრცელ ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე, რო­მე­ლიც სავ­სეა ქარ­თვე­ლო­ბის დრო­ის დი­დე­ბუ­ლი არ­ქი­ტექ­ტუ­რუ­ლი ძეგ­ლე­ბით (რამ­დე­ნა­დაც ისი­ნი ჯერ კი­დევ არ გა­უ­ნად­გუ­რე­ბი­ათ ის­ტო­რი­ი­სა და მეც­ნი­ე­რე­ბის წი­ნა­შე პირ­შავ ბარ­ბა­რო­სებს), არც ერ­თი სა­სახ­ლე, არც ერ­თი ტა­ძა­რი, არც ერ­თი ქარ­ვას­ლა, არც ერ­თი ხი­დი და არც სხვა რამ აშე­ნე­ბუ­ლე­ბა, რამ­დე­ნად­მე ღირ­სშე­სა­ნიშ­ნა­ვი, არ აგე­ბუ­ლა ოს­მალ­თა ბა­ტო­ნო­ბის დროს.

ხალ­ხის სა­სი­ცოც­ხლო ძა­ლე­ბის პა­რა­ზი­ტუ­ლი გა­მო­წო­ვით ოს­მა­ლურ­მა მმარ­თვე­ლო­ბამ დაპ­ყრო­ბილ ქარ­თულ ქვეყ­ნებ­ში და­ახ­შო გან­ვი­თა­რე­ბი­სა და შე­მოქ­მე­დე­ბის ყო­ველ­გვა­რი გზა.
ზე­მოთ თქმულ­ში და­სარ­წმუ­ნებ­ლად საკ­მა­ოა ერ­თი­მე­ო­რეს შე­ვა­და­როთ დღე­ვან­დე­ლი სა­ქარ­თვე­ლოს ორი ნა­წი­ლი: სა­ქარ­თვე­ლო ოს­მა­ლე­თის ბა­ტო­ნო­ბის ქვეშ მყო­ფი და სა­ქარ­თვე­ლო თა­ვი­სუ­ფა­ლი. გა­ნუ­ზო­მე­ლია ჩა­მორ­ჩე­ნა სამ­ხრეთ-და­სავ­ლე­თი ნა­წი­ლი­სა და მწა­რე კა­ეშ­ნის მომ­გვრე­ლია ბე­დის უკუღ­მარ­თო­ბა: ის­ტო­რი­ულ სა­ქარ­თვე­ლოს დი­დი კულ­ტუ­რუ­ლი აღ­მავ­ლო­ბის ხა­ნა­ში, IX-XII სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში, და შემ­დეგ, ვიდ­რე ოს­მალ­თა მი­ერ მი­ტა­ცე­ბამ­დე, სა­ქარ­თვე­ლოს სწო­რედ ეს ნა­წი­ლი იყო ჭეშ­მა­რი­ტი აკ­ვა­ნი და სა­ძირ­კვე­ლი მთე­ლი ჩვე­ნი ხალ­ხის სუ­ლი­ე­რი თუ ნივ­თი­ე­რი კულ­ტუ­რი­სა.

დი­დი ოქ­ტომ­ბრის რე­ვო­ლუ­ცი­ის შე­დე­გად საბ­ჭო­თა ხალ­ხებ­თან გა­ნუყ­რელ ძმურ კავ­შირ­ში აღ­დგა თა­ვი­სუ­ფა­ლი ქარ­თვე­ლი ერი. გა­სა­გე­ბია, რომ სა­უ­კუ­ნო ზრუნ­ვის სა­გა­ნი - მტრის­გან ძა­ლად მი­ტა­ცე­ბუ­ლი ქარ­თუ­ლი მი­წა-წყლი­სა და და­ჩაგ­რულ-შე­გი­ნე­ბუ­ლი ღვიძ­ლი ძმე­ბის დე­და­სამ­შობ­ლო­სათ­ვის დაბ­რუ­ნე­ბა - გარ­და­უ­ვალ ამო­ცა­ნად და­ის­ვა მის წი­ნა­შე.
ქარ­თუ­ლი მარ­თლმა­დი­დე­ბელ­თა ეკ­ლე­სია ის­ტო­რი­უ­ლად ყო­ველ­თვის ეროვ­ნუ­ლი მთლი­ა­ნო­ბი­სა და და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის მა­ტა­რე­ბე­ლი და მქა­და­გე­ბე­ლი იყო. ჩვე­ნი ეკ­ლე­სია ამას­თა­ნა­ვე სხვა სარ­წმუ­ნო­ე­ბის მიმ­დე­ვარ­თა მი­მართ ყო­ველ­თვის ლმო­ბი­ე­რე­ბით და მოთ­მი­ნე­ბით გა­ნირ­ჩე­ო­და. მით უმე­ტეს ეს ით­ქმის იმ ქარ­თვე­ლე­ბის, ჩვე­ნი ღვიძ­ლი ძმე­ბის მი­მართ, რო­მელ­თაც მრა­ვალ­სა­უ­კუ­ნო­ვა­ნი ძა­ლა­დო­ბის შე­დე­გად ის­ლა­მის სარ­წმუ­ნო­ე­ბა მი­ი­ღეს.

ქარ­თულ ეკ­ლე­სი­ას არ ჰქო­ნია და არც არას­დროს ექ­ნე­ბა გან­ზრახ­ვა სამ­ხრეთ სა­ქარ­თვე­ლოს რა­ი­ო­ნებ­ში ქრის­ტი­ა­ნო­ბის აღ­დგე­ნა­ზე იფიქ­როს. ხო­ლო რაც შე­ე­ხე­ბა საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას, ყვე­ლა­სათ­ვის ცნო­ბი­ლია მი­სი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა სარ­წმუ­ნო­ე­ბის სა­კით­ხი­სად­მი: ჩვე­ნი კონ­სტი­ტუ­ცი­ით გა­რან­ტი­რე­ბუ­ლია სინ­დი­სი­სა და რწმე­ნის თა­ვი­სუფ­ლე­ბა - ყვე­ლას შე­უძ­ლია ირ­წმუ­ნოს და ილო­ცოს ისე, რო­გორც თვი­თონ სურს.
დღეს ის­ტო­რი­უ­ლი უსა­მარ­თლო­ბის გას­წო­რე­ბის ჟა­მია. თა­ვი­სუფ­ლე­ბის­მოყ­ვა­რე ხალ­ხებ­მა სა­მუ­და­მოდ და­ა­მარ­ცხეს მძლავ­რო­ბა-მტა­ცებ­ლო­ბის კე­რა - ფა­შის­ტუ­რი გერ­მა­ნია და მი­სი მო­კავ­ში­რე­ნი.

ქარ­თველ­მა ხალ­ხმა თავ­და­დე­ბუ­ლი ბრძო­ლით მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი წვლი­ლი შე­ი­ტა­ნა ბო­როტ ძალ­თა გა­ნად­გუ­რე­ბის ამ სა­ერ­თო საქ­მე­ში და უდა­ვო უფ­ლე­ბაც მო­ი­პო­ვა მო­ით­ხო­ვოს ის­ტო­რი­უ­ლი უსა­მარ­თლო­ბის გას­წო­რე­ბა - სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნულ-ტე­რი­ტო­რი­უ­ლი გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა.
თა­ვი­სუ­ფალ ერ­თა გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის წევ­რმა ოს­მა­ლეთ­მა სა­ქარ­თვე­ლოს უნ­და და­უბ­რუ­ნოს ქარ­თუ­ლი მი­წა-წყა­ლი: რა­ი­ო­ნე­ბი არ­ტა­ა­ნი­სა, არ­თვი­ნი­სა, ოლ­თი­სი­სა, თორ­თუ­მი­სა, ის­პი­რი­სა, ბა­ი­ბურ­თი­სა, გი­უ­მიშ­ხა­ნე­სი და ლა­ზის­ტან-ჭა­ნე­თი ტრა­პი­ზო­ნი­სა და გი­რე­სუ­ნის ჩათ­ვლით.
მე მივ­მარ­თავ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბულ ერ­თა ხელ­მძღვა­ნე­ლებს, მსოფ­ლიო მო­წი­ნა­ვე სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ო­ბას და მო­ვუ­წო­დებ მათ, მხა­რი და­უ­ჭი­რონ ის­ტო­რი­უ­ლი სა­მარ­თლი­ა­ნო­ბის აღ­დგე­ნის ამ წმინ­და საქ­მეს.

კა­ლის­ტრა­ტე,
სრუ­ლი­ად სა­ქარ­თვე­ლოს
კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არ­ქი,
1946 წლის იან­ვრის 5
ჟურნალი "ისტორიანი",#9
მართალი
15 თებერვალი 2018 15:48
ეს ცნობილი ფაქტია, სტალინის დროს იგეგმებოდა ტაო კლარჯეთის საქართველოსთვის შემოერთება, რედაქციას ვთხოვთ მოგვაწოდოს იმფორმაცია ამ პერიოდის შესახებ, და რატომ მოხდა ამ პროცესის შეჩერება , ასევე საინტერესოა ის სხვადახვა დროს დადებული ზავი, რომელმაც ასევე განაპირობა დღესაც აჭარის ავტონომიის შენარჩუნება, რომელის არსებობაც ქვეყანას საფრთხეს უქმნის და დღევანდელი სიტუაცია, რატომ ჩვენც სომხებივით არ ვითხოვთ თურქეთისგან ტერიტორიების დაბრუნებას,ასევე როგორაა, რომ თურქულ ბაზარზე ვერ შედის ჩვენი ცხვრისა და საქონლის ხორცი, ლიმონათი, მინერალური წყლები და სხვა მრავალი, მათი ნაგავი კი თავისუფლად იყიდება ჩვენთან,
განმეორებით გთხოვთ რედაქციას კიდევ ერთხელ მოგვაწოდოთ ჩვენი თურქეთთან ურთიერთობის ისტორიული, თუ ახლანდელი პოლიტიკური, სოციალური, ეკონომიკური რეალობა