"ილტოვ, ცრემლებად ნადენო"...
18-01-2018
"ილტოვ, ცრემლებად ნადენო"...
მეორე მსოფლიო ომის დროს გოგია ჭიჭოშვილი ყაჩაღად გავარდნილა. მარტო არ ყოფილა. მის ორგანიზებულ ჯგუფში ომიდან დაბრუნებული ან თავარიდებული ბიჭებიც შედიოდნენ.

გო­გია ჭი­ჭოშ­ვი­ლი თი­ა­ნე­თე­ლი იყო, ლი­შო­ში და­ი­ბა­და, იქ­ვე ცხოვ­რობ­და და სოფ­ლის სკო­ლა­ში ას­წავ­ლი­და. კარ­გი მო­ლექ­სე იყო. მი­სი ლექ­სე­ბი სწრა­ფად ვრცელ­დე­ბო­და ხალ­ხში. ხელ­ნა­წე­რე­ბი შე­მორ­ჩა თუ არა, არა­ვინ იცის. შე­საძ­ლოა ვინ­მეს გა­და­ნა­ხუ­ლიც ჰქონ­დეს, სად­მე ეწ­ყოს მტვერ­წაყ­რი­ლი, მიჩ­ქმა­ლუ­ლი. ამის თქმის უფ­ლე­ბას გვაძ­ლევს კი­დევ ერ­თი მო­ლექ­სის, მი­ხა ხე­ლაშ­ვი­ლის ხელ­ნა­წერ­თა ბე­დი. რო­გორც ქა­ქუ­ცა ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლის თა­ნა­მებ­რძო­ლი ალექ­სან­დრე
სულ­ხა­ნიშ­ვი­ლი იგო­ნებს, მი­ხა თან და­ა­ტა­რებ­და ხელ­ნა­წე­რი ლექ­სე­ბით სავ­სე აბ­გას. მი­ხას სიკ­ვდი­ლის შემ­დეგ ეს ნა­წე­რე­ბი ხელ­ში ჩა­ვარ­დნია ვა­ნო ხორ­ნა­ულს. მთე­ლი სა­მო­ცი წე­ლი ინა­ხავ­და და ღრმად მო­ხუ­ცე­ბულს მი­ხას ქა­ლიშ­ვი­ლის­თვის გა­და­უ­ცია ეს მარ­თლაც ძვირ­ფა­სი გან­ძი...

გო­გია ჭი­ჭოშ­ვი­ლის ლექ­სე­ბი ხალ­ხმა ისე შე­იყ­ვა­რა, რომ უამ­ლექ­სე­ბოდ არც ქორ­წი­ლი ჩა­ივ­ლი­და და არც
დღე­ო­ბა. ახ­ლაც ახ­სოვთ და მღე­რი­ან ამ ლექ­სებს.
გო­გი­ას გა­ყა­ჩა­ღე­ბის მი­ზეზს სხვა­დას­ხვა­ნა­ი­რად ხსნი­ან. თვი­თონ კი ამ­ბობ­და, კო­მუ­ნის­ტებს ვებ­რძვიო. თუმ­ცა მის ტკი­ვილს ყვე­ლა­ზე უკეთ მი­სი­ვე ლექ­სე­ბი გა­მო­ხა­ტა­ვენ:
ჭი­ჭოშ­ვილ გო­გი­აი ვარ,
სო­ფელ ლი­შო­ში მდგა­რია,
ძმა­ბი­ჭის მო­სიყ­ვა­რუ­ლე,
მე­ზობ­ლის უწ­ყი­ნა­რია.
ბალ­ღე­ბის მას­წავ­ლე­ბელ­მა
ტყეს შე­ვა­ფა­რე თა­ვია.
თა­ნა მყავს ბა­რის ლო­მე­ბი
დის­წუ­ლი-დე­დიძ­მა­ნია.
მე­ოთ­ხე გვყა­ვის თო­მაი,
ქორ-შე­ვარ­დე­ნი ჩქა­რია,
მი­ზან­ში სწო­რად მსრო­ლე­ლი
ბი­ჭია ნაფ­რონ­ტა­ლია.
ერ­თხელ ჩავ­ხე­დე დურ­ბინ­დებს,
მთებს შე­მო­ვავ­ლე თვა­ლია,
ჩა­მო­ხეთ­ქი­ლა ზო­ვე­ბი,
კლდე­ებს ჩა­მას­დის წყა­ლია.
გა­მოღ­მა სა­ქარ­თვე­ლოა,
გა­დაღ­მა და­ღეს­ტა­ნია.
ჩვე­ნი ბი­ნე­ბი იქ არის,
სა­დაც თუ­შე­ბის ცხვა­რია,
სა­დაც იყ­რე­ბა ერ­თა­და
ალა­ზა­ნი და მტკვა­რია.

- ჩვე­ნი ბი­ნე­ბი იქ არის, სა­დაც თუ­შე­ბის ცხვა­რიაო, - ამ­ბობს გო­გია და მუდ­მი­ვი ბი­ნა ყა­ჩა­ღად გაჭ­რილს სად­ღა ექ­ნე­ბო­და. გა­მუდ­მე­ბით დევ­ნიდ­ნენ და ამის გა­მო ხან ივ­რის ხე­ო­ბა­ში აღ­მოჩ­ნდე­ბო­და, ხან არაგ­ვის სა­თა­ვე­ებ­ში გა­და­ვი­დო­და, ჩა­ვი­დო­და სო­ფელ ახად­ში, ეს­ტუმ­რე­ბო­და მი­ხა ხე­ლაშ­ვი­ლის ძმად­ნა­ფიცს, ია­კობ გო­რე­ლაშ­ვილს. მას­თან სა­ი­მე­დოდ და­ი­გუ­ლებ­და თავს, კე­დელ­ზე მი­ა­ყუ­დებ­და თოფს და დან­დო­ბი­ლად ქე­ი­ფობ­და. ია­კო­ბის­გან ის­მენ­და მი­ხას ტრა­გი­კუ­ლი ცხოვ­რე­ბის ეპი­ზო­დებს და ფიქ­რობ­და, რო­გორ მი­ეზ­ღო სა­მა­გი­ე­რო ლუ­კა მარ­ცვა­ლაშ­ვი­ლის­თვის, რო­მე­ლიც ხალ­ხში თა­ვა­ღე­ბუ­ლი და­დი­ო­და და კო­მუ­ნისტ ხე­ლი­სუ­ფალ­თა წი­ნა­შე ხე­ლაშ­ვი­ლის მკვლე­ლო­ბით ამა­ყობ­და. ახა­დი­დან ახ­მე­ტა­ში გა­და­ვი­დო­და, იქი­დან კი თუ­შე­თის მთებს მი­ა­შუ­რებ­და. და იყო ასე და­უს­რუ­ლე­ბელ ფო­რი­აქ­ში. მშვი­დი ცხოვ­რე­ბა და თბი­ლი კე­რა უც­ხო გამ­ხდა­რი­ყო მის­თვის.
მე ჭი­ჭოშ­ვი­ლი არა ვარ,
შვი­ლი ვარ მყინ­ვა­რე­ბი­სა! -
ამ­ბობს ერთ ლექ­სში.
სახლი, სადაც ცხოვრობდა გოგია ჭიჭოშვილი სოფელი ლიშო, თიანეთის რაიონი
გო­გია არას ერ­ჩო­და ალალ და პა­ტი­ო­სან ხალხს. საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბასა და მის თავ­გა­მო­დე­ბულ დამ­ცვე­ლებს უპი­რის­პირ­დე­ბო­და. აკი თვი­თო­ნაც ამ­ბობს:
ბევრ უჭ­კვოს და­ვაჭ­კვი­ა­ნებ,
ხმა­საც არ გავ­ცემ ჭკვი­ან­სა,
ბევ­რის შუბლს გა­ვახ­ვრე­ტი­ნებ
ჩე­მი ვინ­ტოვ­კის ტყვი­ა­სა.
ყა­ჩა­ღებ პო­ლი­ტი­კე­ბი
შა­ვე­ფა­რე­ბით ტყი­ან­სა.

უბ­რა­ლო ხალხს უყ­ვარ­და გო­გია ჭი­ჭოშ­ვი­ლი, თავ­შე­სა­ფარს სთა­ვა­ზობ­დნენ, სურ­სათ-სა­ნო­ვა­გეს უგ­ზავ­ნიდ­ნენ და მო­სა­ლოდ­ნე­ლი საფ­რთხის შე­სა­ხე­ბაც ატ­ყო­ბი­ნებ­დნენ. თი­ა­ნე­თის რა­ი­ო­ნის მი­ლი­ცი­ის უფ­როსს, სუ­ლა­ბე­რი­ძეს ყა­ჩა­ღის შეპ­ყრო­ბა გა­ნუზ­რა­ხავს, გო­გი­ას კი ასე­თი ლექ­სი გა­უგ­ზავ­ნია მის­თვის:
თი­ა­ნეთს სუ­ლა­ბე­რი­ძევ,
მარ­ჯვე­ნამც დაგ­მი­წე­ბია.
ლი­შო­ში ჩე­მი და­ჭე­რა
ტყუ­ი­ლად და­გიკ­ვე­ხია,
ვი­საც ჩემს სიკ­ვდილს ავა­ლებ,
ჩე­მი ძმე­ბი და დე­ბია,
მოვ­ლენ და მა­მა­ხა­რე­ბენ,
რა­საც შენ შაგ­პი­რდე­ბი­ან.

გო­გია ხალხს უყ­ვარ­და, თუმ­ცა იყ­ვნენ ისე­თე­ბიც, რომ­ლე­ბიც მარ­თა­ლია მის­გან სი­კე­თე ახ­სოვ­დათ, მაგ­რამ მა­ინც ღა­ლა­ტობ­დნენ. ერ­თხელ ახ­ლო­ბე­ლი ქა­ლის ხე­ლით გა­უგ­ზავ­ნეს მო­წამ­ლუ­ლი ქა­და-პუ­რე­ბი. ქალ­მა კი არ იცო­და... გო­გია მო­ი­წამ­ლა, მაგ­რამ სიკ­ვდილს გა­და­ურ­ჩა. მომ­ჯო­ბინ­და თუ არა, ქა­და-პუ­რე­ბის მიმ­ტან ქალ­ზე შუ­რი იძია. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით კი, რო­ცა ყვე­ლა­ფე­რი გა­არ­კვია, ძლი­ერ ინა­ნა და კვლავ ლექსს გა­ან­დო თა­ვი­სი გუ­ლის წუ­ხი­ლი:
ჭი­ჭოშ­ვილ გო­გი­აი ვარ,
დამ­დგა­რი მრუ­დე გზა­ზე­და.
ჩონ­გურ ავას­ხი ლა­რე­ბი
ჩეჩ­ხი­მის ხე­ო­ბა­ზე­და.
ავ­კარ-ჩა­მოვ­კარ თი­თე­ბი,
აჩ­ქამ­და ზა­რის ხმა­ზე­და.

ჭი­ჭოშ­ვი­ლის შეპ­ყრო­ბას ლა­მობ­და ახ­მე­ტის რა­ი­ო­ნის მი­ლი­ცი­ის უფ­რო­სი რუ­ბენ ალ­ხა­ზო­ვიც, რო­მელ­საც გო­გია ალ­ხა­ტოს სა­ხე­ლით მო­იხ­სე­ნი­ებს ლექ­სში. რო­ცა ალ­ხა­ზო­ვი თა­ვი­სი რაზ­მით ივ­რის ხე­ო­ბა­ში ეძებ­და, გო­გია ილ­ტო­ში აფა­რებ­და თავს და იქი­დან ეხ­მი­ა­ნე­ბო­და:
ილ­ტოვ, ცრემ­ლე­ბად ნა­დე­ნო,
სა­ით რა მი­იჩ­ქა­რია?
თუ ბა­რი მოგ­წონს, ტი­ა­ლო,
მთე­ბიც ხო შე­ნი მხა­რია.
წე­რილს გა­გა­ტან, ოხე­რო,
ალ­ხა­ტოს აუ­ტა­ნია.
აჰ­ყა­როს შა­ვი რაზ­მე­ბი,
ჭუ­ლა­ხევს მე­ო­მა­რია.
სახ­ლში ნუ­რა­ვინ დაბ­რუნ­დეს
ამ ამ­ბის ჩა­მამ­ტა­ნია,
წი­ო­დეს კა­რა­ბი­ნაი,
კლდე­ებს გაჰ­ქონ­დეს ჩქა­მია.
წა­მო­ველ ჩემ­სა სო­ფელ­სა,
გა­მო­ვა­ხა­ნენ გზა­ნია.
გა­ა­ვე­ბუ­ლან წყლუ­ლე­ბი,
გულ­ში მჭირს ნატ­ყვი­ა­რია.
მძლივ სა­დამ მო­ი­ან­დე­ვე
მამ-პა­პათ ნა­სახ­ლა­რია,
ჩა­მოშ­ლი­ლიყ­ვნენ ყო­რე­ნი,
ჩა­მას­დი­ო­დათ წყა­ლია.
ივრის ხეობა,სადაც გოგია ჭიჭოშვილი აფარებდა თავს
გო­გია ერ­თხანს ში­რაქს აფა­რებ­და თავს. ეს გა­ი­გო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ და მწყემ­სე­ბი შე­ა­ი­ა­რა­ღა, ჯილ­დო­საც დაჰ­პირ­და. ში­რაქ­ში გაჩ­ნდა ლუ­კა მარ­ცვა­ლაშ­ვი­ლიც. იმე­დი ჰქონ­და, რომ ხე­ლაშ­ვი­ლის მკვლე­ლო­ბი­დან ოცი წლის შემ­დეგ ჭი­ჭოშ­ვილ­საც მო­უ­ღებ­და ბო­ლოს, მაგ­რამ გო­გი­ამ მე­გო­ბა­რი მწყემ­სე­ბის­გან შე­იტ­ყო ყვე­ლა­ფე­რი. ჩა­უ­საფ­რდა გზა­ში. რო­ცა მარ­ცვა­ლაშ­ვი­ლი მო­უ­ახ­ლოვ­და, გო­გია სა­ფა­რი­დან გა­მოხ­ტა და შეს­ძა­ხა:
- შეს­დექ! შენ მოჰ­კალ ხე­ლაშ­ვი­ლი?

- მე! - უნებ­ლი­ეთ წა­მოს­ცდა მო­მა­ვალს და უცებ მიხ­ვდა: მის წი­ნა­შე იდ­გა, ვი­საც ეძებ­და და მხარ­ზე თოფს წა­ე­ტა­ნა, მაგ­რამ გო­გი­ამ და­ას­წრო და იქ­ვე გა­აფ­რთხო­ბი­ნა სუ­ლი. მე­რე მწყემ­სე­ბის ბი­ნა­ში ჩა­მო­ვი­და და უთ­ხრა: ტყე­ში ღო­რი შე­მო­მაკ­ვდა, წა­მო­დით და გა­ათ­რი­ე­თო.
აი­ღო გო­გი­ამ სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბი­სათ­ვის მებ­რძო­ლი მი­ხა ხე­ლაშ­ვი­ლის სის­ხლი, მაგ­რამ რას გახ­დე­ბო­და იმ­ხე­ლა იმ­პე­რი­ას­თან!
ჭი­ჭოშ­ვი­ლიც მოკ­ლეს, სამ­ზე­ო­ზე კი დარ­ჩა მი­სი მშვე­ნი­ე­რი ლექ­სე­ბი...

ტრის­ტან მა­ხა­უ­რი
ჟურნალი "ისტორიანი",#9


მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
 როგორ აფასებთ ნათია თურნავას დანიშვნას ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის პოსტზე?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ აფასებთ ნათია თურნავას დანიშვნას ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის პოსტზე?
თვის კითხვადი სტატიები