"ილტოვ, ცრემლებად ნადენო"...
18-01-2018
"ილტოვ, ცრემლებად ნადენო"...
მეორე მსოფლიო ომის დროს გოგია ჭიჭოშვილი ყაჩაღად გავარდნილა. მარტო არ ყოფილა. მის ორგანიზებულ ჯგუფში ომიდან დაბრუნებული ან თავარიდებული ბიჭებიც შედიოდნენ.

გო­გია ჭი­ჭოშ­ვი­ლი თი­ა­ნე­თე­ლი იყო, ლი­შო­ში და­ი­ბა­და, იქ­ვე ცხოვ­რობ­და და სოფ­ლის სკო­ლა­ში ას­წავ­ლი­და. კარ­გი მო­ლექ­სე იყო. მი­სი ლექ­სე­ბი სწრა­ფად ვრცელ­დე­ბო­და ხალ­ხში. ხელ­ნა­წე­რე­ბი შე­მორ­ჩა თუ არა, არა­ვინ იცის. შე­საძ­ლოა ვინ­მეს გა­და­ნა­ხუ­ლიც ჰქონ­დეს, სად­მე ეწ­ყოს მტვერ­წაყ­რი­ლი, მიჩ­ქმა­ლუ­ლი. ამის თქმის უფ­ლე­ბას გვაძ­ლევს კი­დევ ერ­თი მო­ლექ­სის, მი­ხა ხე­ლაშ­ვი­ლის ხელ­ნა­წერ­თა ბე­დი. რო­გორც ქა­ქუ­ცა ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლის თა­ნა­მებ­რძო­ლი ალექ­სან­დრე
სულ­ხა­ნიშ­ვი­ლი იგო­ნებს, მი­ხა თან და­ა­ტა­რებ­და ხელ­ნა­წე­რი ლექ­სე­ბით სავ­სე აბ­გას. მი­ხას სიკ­ვდი­ლის შემ­დეგ ეს ნა­წე­რე­ბი ხელ­ში ჩა­ვარ­დნია ვა­ნო ხორ­ნა­ულს. მთე­ლი სა­მო­ცი წე­ლი ინა­ხავ­და და ღრმად მო­ხუ­ცე­ბულს მი­ხას ქა­ლიშ­ვი­ლის­თვის გა­და­უ­ცია ეს მარ­თლაც ძვირ­ფა­სი გან­ძი...

გო­გია ჭი­ჭოშ­ვი­ლის ლექ­სე­ბი ხალ­ხმა ისე შე­იყ­ვა­რა, რომ უამ­ლექ­სე­ბოდ არც ქორ­წი­ლი ჩა­ივ­ლი­და და არც
დღე­ო­ბა. ახ­ლაც ახ­სოვთ და მღე­რი­ან ამ ლექ­სებს.
გო­გი­ას გა­ყა­ჩა­ღე­ბის მი­ზეზს სხვა­დას­ხვა­ნა­ი­რად ხსნი­ან. თვი­თონ კი ამ­ბობ­და, კო­მუ­ნის­ტებს ვებ­რძვიო. თუმ­ცა მის ტკი­ვილს ყვე­ლა­ზე უკეთ მი­სი­ვე ლექ­სე­ბი გა­მო­ხა­ტა­ვენ:
ჭი­ჭოშ­ვილ გო­გი­აი ვარ,
სო­ფელ ლი­შო­ში მდგა­რია,
ძმა­ბი­ჭის მო­სიყ­ვა­რუ­ლე,
მე­ზობ­ლის უწ­ყი­ნა­რია.
ბალ­ღე­ბის მას­წავ­ლე­ბელ­მა
ტყეს შე­ვა­ფა­რე თა­ვია.
თა­ნა მყავს ბა­რის ლო­მე­ბი
დის­წუ­ლი-დე­დიძ­მა­ნია.
მე­ოთ­ხე გვყა­ვის თო­მაი,
ქორ-შე­ვარ­დე­ნი ჩქა­რია,
მი­ზან­ში სწო­რად მსრო­ლე­ლი
ბი­ჭია ნაფ­რონ­ტა­ლია.
ერ­თხელ ჩავ­ხე­დე დურ­ბინ­დებს,
მთებს შე­მო­ვავ­ლე თვა­ლია,
ჩა­მო­ხეთ­ქი­ლა ზო­ვე­ბი,
კლდე­ებს ჩა­მას­დის წყა­ლია.
გა­მოღ­მა სა­ქარ­თვე­ლოა,
გა­დაღ­მა და­ღეს­ტა­ნია.
ჩვე­ნი ბი­ნე­ბი იქ არის,
სა­დაც თუ­შე­ბის ცხვა­რია,
სა­დაც იყ­რე­ბა ერ­თა­და
ალა­ზა­ნი და მტკვა­რია.

- ჩვე­ნი ბი­ნე­ბი იქ არის, სა­დაც თუ­შე­ბის ცხვა­რიაო, - ამ­ბობს გო­გია და მუდ­მი­ვი ბი­ნა ყა­ჩა­ღად გაჭ­რილს სად­ღა ექ­ნე­ბო­და. გა­მუდ­მე­ბით დევ­ნიდ­ნენ და ამის გა­მო ხან ივ­რის ხე­ო­ბა­ში აღ­მოჩ­ნდე­ბო­და, ხან არაგ­ვის სა­თა­ვე­ებ­ში გა­და­ვი­დო­და, ჩა­ვი­დო­და სო­ფელ ახად­ში, ეს­ტუმ­რე­ბო­და მი­ხა ხე­ლაშ­ვი­ლის ძმად­ნა­ფიცს, ია­კობ გო­რე­ლაშ­ვილს. მას­თან სა­ი­მე­დოდ და­ი­გუ­ლებ­და თავს, კე­დელ­ზე მი­ა­ყუ­დებ­და თოფს და დან­დო­ბი­ლად ქე­ი­ფობ­და. ია­კო­ბის­გან ის­მენ­და მი­ხას ტრა­გი­კუ­ლი ცხოვ­რე­ბის ეპი­ზო­დებს და ფიქ­რობ­და, რო­გორ მი­ეზ­ღო სა­მა­გი­ე­რო ლუ­კა მარ­ცვა­ლაშ­ვი­ლის­თვის, რო­მე­ლიც ხალ­ხში თა­ვა­ღე­ბუ­ლი და­დი­ო­და და კო­მუ­ნისტ ხე­ლი­სუ­ფალ­თა წი­ნა­შე ხე­ლაშ­ვი­ლის მკვლე­ლო­ბით ამა­ყობ­და. ახა­დი­დან ახ­მე­ტა­ში გა­და­ვი­დო­და, იქი­დან კი თუ­შე­თის მთებს მი­ა­შუ­რებ­და. და იყო ასე და­უს­რუ­ლე­ბელ ფო­რი­აქ­ში. მშვი­დი ცხოვ­რე­ბა და თბი­ლი კე­რა უც­ხო გამ­ხდა­რი­ყო მის­თვის.
მე ჭი­ჭოშ­ვი­ლი არა ვარ,
შვი­ლი ვარ მყინ­ვა­რე­ბი­სა! -
ამ­ბობს ერთ ლექ­სში.
სახლი, სადაც ცხოვრობდა გოგია ჭიჭოშვილი სოფელი ლიშო, თიანეთის რაიონი
გო­გია არას ერ­ჩო­და ალალ და პა­ტი­ო­სან ხალხს. საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბასა და მის თავ­გა­მო­დე­ბულ დამ­ცვე­ლებს უპი­რის­პირ­დე­ბო­და. აკი თვი­თო­ნაც ამ­ბობს:
ბევრ უჭ­კვოს და­ვაჭ­კვი­ა­ნებ,
ხმა­საც არ გავ­ცემ ჭკვი­ან­სა,
ბევ­რის შუბლს გა­ვახ­ვრე­ტი­ნებ
ჩე­მი ვინ­ტოვ­კის ტყვი­ა­სა.
ყა­ჩა­ღებ პო­ლი­ტი­კე­ბი
შა­ვე­ფა­რე­ბით ტყი­ან­სა.

უბ­რა­ლო ხალხს უყ­ვარ­და გო­გია ჭი­ჭოშ­ვი­ლი, თავ­შე­სა­ფარს სთა­ვა­ზობ­დნენ, სურ­სათ-სა­ნო­ვა­გეს უგ­ზავ­ნიდ­ნენ და მო­სა­ლოდ­ნე­ლი საფ­რთხის შე­სა­ხე­ბაც ატ­ყო­ბი­ნებ­დნენ. თი­ა­ნე­თის რა­ი­ო­ნის მი­ლი­ცი­ის უფ­როსს, სუ­ლა­ბე­რი­ძეს ყა­ჩა­ღის შეპ­ყრო­ბა გა­ნუზ­რა­ხავს, გო­გი­ას კი ასე­თი ლექ­სი გა­უგ­ზავ­ნია მის­თვის:
თი­ა­ნეთს სუ­ლა­ბე­რი­ძევ,
მარ­ჯვე­ნამც დაგ­მი­წე­ბია.
ლი­შო­ში ჩე­მი და­ჭე­რა
ტყუ­ი­ლად და­გიკ­ვე­ხია,
ვი­საც ჩემს სიკ­ვდილს ავა­ლებ,
ჩე­მი ძმე­ბი და დე­ბია,
მოვ­ლენ და მა­მა­ხა­რე­ბენ,
რა­საც შენ შაგ­პი­რდე­ბი­ან.

გო­გია ხალხს უყ­ვარ­და, თუმ­ცა იყ­ვნენ ისე­თე­ბიც, რომ­ლე­ბიც მარ­თა­ლია მის­გან სი­კე­თე ახ­სოვ­დათ, მაგ­რამ მა­ინც ღა­ლა­ტობ­დნენ. ერ­თხელ ახ­ლო­ბე­ლი ქა­ლის ხე­ლით გა­უგ­ზავ­ნეს მო­წამ­ლუ­ლი ქა­და-პუ­რე­ბი. ქალ­მა კი არ იცო­და... გო­გია მო­ი­წამ­ლა, მაგ­რამ სიკ­ვდილს გა­და­ურ­ჩა. მომ­ჯო­ბინ­და თუ არა, ქა­და-პუ­რე­ბის მიმ­ტან ქალ­ზე შუ­რი იძია. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით კი, რო­ცა ყვე­ლა­ფე­რი გა­არ­კვია, ძლი­ერ ინა­ნა და კვლავ ლექსს გა­ან­დო თა­ვი­სი გუ­ლის წუ­ხი­ლი:
ჭი­ჭოშ­ვილ გო­გი­აი ვარ,
დამ­დგა­რი მრუ­დე გზა­ზე­და.
ჩონ­გურ ავას­ხი ლა­რე­ბი
ჩეჩ­ხი­მის ხე­ო­ბა­ზე­და.
ავ­კარ-ჩა­მოვ­კარ თი­თე­ბი,
აჩ­ქამ­და ზა­რის ხმა­ზე­და.

ჭი­ჭოშ­ვი­ლის შეპ­ყრო­ბას ლა­მობ­და ახ­მე­ტის რა­ი­ო­ნის მი­ლი­ცი­ის უფ­რო­სი რუ­ბენ ალ­ხა­ზო­ვიც, რო­მელ­საც გო­გია ალ­ხა­ტოს სა­ხე­ლით მო­იხ­სე­ნი­ებს ლექ­სში. რო­ცა ალ­ხა­ზო­ვი თა­ვი­სი რაზ­მით ივ­რის ხე­ო­ბა­ში ეძებ­და, გო­გია ილ­ტო­ში აფა­რებ­და თავს და იქი­დან ეხ­მი­ა­ნე­ბო­და:
ილ­ტოვ, ცრემ­ლე­ბად ნა­დე­ნო,
სა­ით რა მი­იჩ­ქა­რია?
თუ ბა­რი მოგ­წონს, ტი­ა­ლო,
მთე­ბიც ხო შე­ნი მხა­რია.
წე­რილს გა­გა­ტან, ოხე­რო,
ალ­ხა­ტოს აუ­ტა­ნია.
აჰ­ყა­როს შა­ვი რაზ­მე­ბი,
ჭუ­ლა­ხევს მე­ო­მა­რია.
სახ­ლში ნუ­რა­ვინ დაბ­რუნ­დეს
ამ ამ­ბის ჩა­მამ­ტა­ნია,
წი­ო­დეს კა­რა­ბი­ნაი,
კლდე­ებს გაჰ­ქონ­დეს ჩქა­მია.
წა­მო­ველ ჩემ­სა სო­ფელ­სა,
გა­მო­ვა­ხა­ნენ გზა­ნია.
გა­ა­ვე­ბუ­ლან წყლუ­ლე­ბი,
გულ­ში მჭირს ნატ­ყვი­ა­რია.
მძლივ სა­დამ მო­ი­ან­დე­ვე
მამ-პა­პათ ნა­სახ­ლა­რია,
ჩა­მოშ­ლი­ლიყ­ვნენ ყო­რე­ნი,
ჩა­მას­დი­ო­დათ წყა­ლია.
ივრის ხეობა,სადაც გოგია ჭიჭოშვილი აფარებდა თავს
გო­გია ერ­თხანს ში­რაქს აფა­რებ­და თავს. ეს გა­ი­გო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ და მწყემ­სე­ბი შე­ა­ი­ა­რა­ღა, ჯილ­დო­საც დაჰ­პირ­და. ში­რაქ­ში გაჩ­ნდა ლუ­კა მარ­ცვა­ლაშ­ვი­ლიც. იმე­დი ჰქონ­და, რომ ხე­ლაშ­ვი­ლის მკვლე­ლო­ბი­დან ოცი წლის შემ­დეგ ჭი­ჭოშ­ვილ­საც მო­უ­ღებ­და ბო­ლოს, მაგ­რამ გო­გი­ამ მე­გო­ბა­რი მწყემ­სე­ბის­გან შე­იტ­ყო ყვე­ლა­ფე­რი. ჩა­უ­საფ­რდა გზა­ში. რო­ცა მარ­ცვა­ლაშ­ვი­ლი მო­უ­ახ­ლოვ­და, გო­გია სა­ფა­რი­დან გა­მოხ­ტა და შეს­ძა­ხა:
- შეს­დექ! შენ მოჰ­კალ ხე­ლაშ­ვი­ლი?

- მე! - უნებ­ლი­ეთ წა­მოს­ცდა მო­მა­ვალს და უცებ მიხ­ვდა: მის წი­ნა­შე იდ­გა, ვი­საც ეძებ­და და მხარ­ზე თოფს წა­ე­ტა­ნა, მაგ­რამ გო­გი­ამ და­ას­წრო და იქ­ვე გა­აფ­რთხო­ბი­ნა სუ­ლი. მე­რე მწყემ­სე­ბის ბი­ნა­ში ჩა­მო­ვი­და და უთ­ხრა: ტყე­ში ღო­რი შე­მო­მაკ­ვდა, წა­მო­დით და გა­ათ­რი­ე­თო.
აი­ღო გო­გი­ამ სა­ქარ­თვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბი­სათ­ვის მებ­რძო­ლი მი­ხა ხე­ლაშ­ვი­ლის სის­ხლი, მაგ­რამ რას გახ­დე­ბო­და იმ­ხე­ლა იმ­პე­რი­ას­თან!
ჭი­ჭოშ­ვი­ლიც მოკ­ლეს, სამ­ზე­ო­ზე კი დარ­ჩა მი­სი მშვე­ნი­ე­რი ლექ­სე­ბი...

ტრის­ტან მა­ხა­უ­რი
ჟურნალი "ისტორიანი",#9


მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!