ანარქისტები საქართველოში
27-04-2018
ანარქისტები საქართველოში
სა­ხელ­გან­თ­ქ­მულ წიგ­ნ­ში "რა არის სა­კუთ­რე­ბა?" ფრანგ ფი­ლო­სო­ფოსს, ანარ­ქიზ­მის ერთ-ერთ ფუ­ძემ­დე­ბელ პი­ერ-ჟო­ზეფ პრუ­დონს დი­ა­ლო­გი მოჰ­ყავს. მა­ვან მკითხ­ველს თით­ქოს ავ­ტო­რის პარ­ტი­უ­ლი თუ მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლობ­რი­ვი კუთ­ვ­ნი­ლე­ბის დად­გე­ნა სურს.
"თქვენ ხომ რეს­პუბ­ლი­კე­ლი ხართ? - ეკითხე­ბი­ან პრუ­დონს, მაგ­რამ მი­სი გან­მარ­ტე­ბით, რეს­პუბ­ლი­კე­ლო­ბა მე­ტის­მე­ტად ზო­გა­დი ფრა­ზაა და არ გა­მოდ­გე­ბა პა­სუ­ხის გა­სა­ცე­მად.
- კარ­გი, მაშ, დე­მოკ­რა­ტი ხართ?
- არა!
- რო­გორ, ნუ­თუ თქვენ მო­ნარ­ქის­ტი ხართ?
- არა!
- კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­ო­ნა­ლის­ტი?
- ღმერ­თო და­მი­ფა­რე! კი­დევ და კი­დევ არა!
- მაშ, ვინ­ღა
ხართ ბო­ლოს და ბო­ლოს?
- მე ანარ­ქის­ტი ვარ!"
ეს იყო პირ­ვე­ლი შემ­თხ­ვე­ვა ევ­რო­პა­ში, რო­ცა პო­ლი­ტი­კურ­მა მოღ­ვა­წემ სა­ჯა­როდ და გა­მომ­წ­ვე­ვა­დაც კი აღი­ა­რა ანარ­ქის­ტო­ბა.

* * *
"რა არის სა­კუთ­რე­ბა?" 1840 წელს გა­მო­ი­ცა პა­რიზ­ში და სწო­რედ ეს თა­რი­ღი შე­იძ­ლე­ბა მი­ვიჩ­ნი­ოთ პო­ლი­ტი­კუ­რი ანარ­ქიზ­მის და­საწყი­სად. ანარ­ქიზ­მი ფარ­თოდ გავ­რ­ცელ­და ევ­რო­პის
ქვეყ­ნებ­ში და XIX სა­უ­კუ­ნის 70-იან წლებ­ში რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ა­საც მო­ე­დო. ბო­ლოს და ბო­ლოს, ანარ­ქიზ­მის მა­მამ­თა­ვარ­თა სა­მე­ულ­ში, ფრანგ პრუ­დონ­თან ერ­თად, რუ­სი ემიგ­რან­ტე­ბი - მი­ხა­ილ ბა­კუ­ნი­ნი და პი­ოტრ კრო­პოტ­კი­ნი იყ­ვ­ნენ.

სწო­რედ იმა­ვე დრო­ი­დან ცალ­კე­ულ­მა ანარ­ქის­ტულ­მა იდე­ებ­მა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­შიც იწყო თან­და­თან შე­მო­დი­ნე­ბა. უც­ნა­უ­რია, მაგ­რამ პირ­ვე­ლად, ჯერ კი­დევ 1863 წელს, პრუ­დო­ნის ნაშ­რო­მი "სი­ღა­რი­ბე, რო­გორც ეკო­ნო­მი­უ­რი პრინ­ცი­პი" ითარ­გ­მ­ნა და გა­მოქ­ვეყ­ნ­და ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძის ჟურ­ნალ "სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მო­ამ­ბე­ში". რო­გორც ჩანს, ილია და­ინ­ტე­რეს­და ფრან­გი მო­აზ­როვ­ნის ეკო­ნო­მი­კუ­რი თე­ო­რი­ით, რო­მე­ლიც "მი­უ­ტი­უ­ლიზ­მის" სა­ხე­ლით იყო ცნო­ბი­ლი. ეს თე­ო­რია ასა­ბუ­თებ­და, რომ თუ ღა­რი­ბი ინ­დი­ვი­დე­ბი გა­ერ­თი­ან­დე­ბოდ­ნენ, სა­ერ­თო შრო­მი­თა და ურ­თი­ერ­თ­დახ­მა­რე­ბით შეძ­ლებ­დ­ნენ გა­ჭირ­ვე­ბის­გან თა­ვის დაღ­წე­ვას. ილი­ას სო­ცი­ა­ლის­ტუ­რი და მით უფ­რო ანარ­ქის­ტუ­ლი მოძღ­ვ­რე­ბა­ნი არ აღელ­ვებ­და, მაგ­რამ ყვე­ლა მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბა­ში იმას ეძებ­და, რაც მის ქვე­ყა­ნა­სა და ხალხს ოდ­ნავ მა­ინც გა­მო­ად­გე­ბო­და.

რო­გორც სოფ­რომ მგა­ლობ­ლიშ­ვი­ლი იხ­სე­ნებ­და, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, XIX სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში ახალ­გაზ­რ­და გიმ­ნა­ზი­ე­ლებს პირ­ზე ეკე­რათ პრუ­დო­ნის, ბა­კუ­ნი­ნის, კრო­პოტ­კი­ნი­სა და სხვა­თა სა­ხე­ლე­ბი, ამ პე­რი­ოდ­ში ანარ­ქიზმს ქარ­თულ პრე­სა­ში კან­ტი­კუნ­ტად მო­იხ­სე­ნი­ებ­დ­ნენ. ამ ცნო­ბებ­საც სენ­სა­ცი­უ­რი ამ­ბის იერი დაჰ­კ­რავ­და. 1893 წლის თე­ბერ­ვალ­ში "ი­ვე­რი­ა" აუწყებ­და მკითხ­ველს, რომ საფ­რან­გეთ­ში და­უ­პა­ტიმ­რე­ბი­ათ ვინ­მე ვ. ნა­კა­ში­ძე, რო­მე­ლიც თურ­მე "ა­ნარ­ქის­ტე­ბის გუნდს ეკუთ­ვ­ნო­და". სა­მო­ცი­ა­ნე­ლი ნი­კო ნი­კო­ლა­ძე უნ­დობ­ლად უყუ­რებ­და ანარ­ქის­ტ­თა საქ­მი­ა­ნო­ბას და მი­აჩ­ნ­და, რომ ანარ­ქიზმს ახა­სი­ა­თებ­და და­მან­გ­რე­ვე­ლი ტენ­დენ­ცია, ხო­ლო ახალს არა­ფერს იძ­ლე­ო­და. ქარ­თ­ველ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში ანარ­ქის­ტის სა­ხე­ლი ერ­თი მხრივ თა­ვი­სუფ­ლე­ბის­თ­ვის მებ­რ­ძო­ლი კა­ცის რო­მან­ტი­კულ სა­ბურ­ველ­ში იყო გახ­ვე­უ­ლი, ხო­ლო მე­ო­რე მხრივ - ტე­რო­რის­ტ­თან გა­ი­გი­ვე­ბუ­ლი.

მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, სა­ქარ­თ­ვე­ლომ ორი გა­მო­ჩე­ნი­ლი ანარ­ქის­ტი აჩუ­ქა მსოფ­ლიო ანარ­ქიზ­მის ის­ტო­რი­ას. პირ­ვე­ლი იყო ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი, პი­ოტრ კრო­პოტ­კი­ნის უახ­ლო­ე­სი თა­ნა­მებ­რ­ძო­ლი და მე­გო­ბა­რი, რო­მე­ლიც XIX სა­უ­კუ­ნის 80-იანი წლე­ბი­დან მი­იჩ­ნე­ო­და ევ­რო­პუ­ლი და შემ­დ­გომ­ში მსოფ­ლიო ანარ­ქის­ტუ­ლი მოძ­რა­ო­ბის ერთ-ერთ ლი­დე­რად. ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი 1876 წლი­დან ცხოვ­რობ­და საზღ­ვარ­გა­რეთ, ძი­რი­თა­დად ინ­გ­ლის­ში. კრო­პოტ­კინ­თან ერ­თად იგი შვე­ი­ცა­რი­ა­ში, საფ­რან­გეთ­სა და ინ­გ­ლის­ში გა­მოს­ცემ­და ანარ­ქის­ტულ გა­ზე­თებს, აქ­ვეყ­ნებ­და სტა­ტი­ებს. პირ­ვე­ლი წიგ­ნი ჟე­ნე­ვა­ში გა­მოს­ცა 1881 წელს და რუ­სულ რე­ვო­ლუ­ცი­ურ რე­ა­ლო­ბა­ში პირ­ვე­ლად წა­მოჭ­რა ეროვ­ნუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­რი­ო­ბის აღ­დ­გე­ნის სა­კითხი.

80-იან წლებ­ში ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვილ­მა სა­ხე­ლი გა­ით­ქ­ვა მარ­ქ­სიზ­მის წი­ნა­აღ­მ­დეგ კრი­ტი­კუ­ლი წე­რი­ლე­ბით, რომ­ლე­ბიც ქვეყ­ნ­დე­ბო­და ლონ­დონ­ში გა­მო­მა­ვალ ანარ­ქის­ტულ გა­ზეთ Freedomმიხაილ ბაკუნინი ("თა­ვი­სუფ­ლე­ბა"). 1896 და 1899 წლებ­ში ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვილ­მა ორი ნაშ­რო­მი გა­მო­აქ­ვეყ­ნა: ინ­გ­ლი­სუ­რად - "ფურ­ც­ლე­ბი სო­ცი­ა­ლიზ­მის ის­ტო­რი­ი­დან" და ფრან­გუ­ლად - "სო­ცი­ა­ლიზ­მის წი­ნა­მორ­ბე­დე­ბი". მათ­ში ქარ­თ­ვე­ლი ანარ­ქის­ტი მრა­ვალ­რიცხო­ვან წყა­რო­ებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით ასა­ბუ­თებ­და, რომ მარ­ქ­ს­მა და ენ­გელ­ს­მა თა­ვი­ან­თი დე­ბუ­ლე­ბე­ბი გა­და­ი­ღეს, ხშირ შემ­თხ­ვე­ვა­ში კი მი­ით­ვი­სეს ად­რინ­დე­ლი ევ­რო­პე­ლი მო­აზ­როვ­ნე­ე­ბის­გან, ხო­ლო სა­ხელ­გან­თ­ქ­მუ­ლი "კო­მუ­ნის­ტუ­რი პარ­ტი­ის მა­ნი­ფეს­ტი" იყო ცნო­ბი­ლი ფრან­გი ფუ­რი­ე­რის­ტის, ვიქ­ტორ კონ­სი­დე­რა­ნის ნაშ­რო­მის პირ­წ­მინ­და პლა­გი­ა­ტი. ნაშ­რო­მებ­მა ნამ­დ­ვი­ლი სკან­და­ლი გა­მო­იწ­ვია სა­ერ­თა­შო­რი­სო სო­ცი­ა­ლის­ტურ მოძ­რა­ო­ბა­ში და სწრა­ფად ითარ­გ­მ­ნა მსოფ­ლი­ოს მრა­ვალ ენა­ზე, მათ შო­რის ჩი­ნუ­რად და იაპო­ნუ­რად. რუ­სუ­ლად ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლის ორი­ვე წიგ­ნი ითარ­გ­მ­ნა გა­ერ­თი­ა­ნე­ბუ­ლი სა­თა­უ­რით: "მარ­ქ­სიზ­მის დოქ­ტ­რი­ნე­ბი" და ოთხ­ჯერ გა­მო­ი­ცა.

მე­ო­რე ქარ­თ­ველ­მა ანარ­ქის­ტ­მა გი­ორ­გი გო­გე­ლი­ამ 1903 წელს ჟე­ნე­ვა­ში გა­მოს­ცა პირ­ვე­ლი რუ­სუ­ლე­ნო­ვა­ნი ანარ­ქის­ტუ­ლი გა­ზე­თი "ხლებ ი ვო­ლი­ა". გა­ზე­თი ვრცელ­დე­ბო­და რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ა­ში, ხო­ლო მი­სი რე­დაქ­ტო­რის სა­ხე­ლი სა­მუ­და­მოდ და­უ­კავ­შირ­და რუ­სეთ­ში ანარ­ქიზ­მის, რო­გორც პო­ლი­ტი­კუ­რი მოძ­რა­ო­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას. გარ­და ამი­სა გი­ორ­გი გო­გე­ლია, ანუ რო­გორც მას მო­იხ­სე­ნი­ებ­დ­ნენ რე­ვო­ლუ­ცი­ურ წრე­ებ­ში - ორ­გე­ი­ა­ნი, აქ­ტი­უ­რად თა­ნამ­შ­რომ­ლობ­და შვე­ი­ცა­რი­ულ, ფრან­გულ, ამე­რი­კულ და სხვა ქვეყ­ნე­ბის პრე­სა­ში, რის გა­მოც იგი ჩვე­უ­ლებ­რი­ვად მო­იხ­სე­ნი­ე­ბო­და ევ­რო­პუ­ლი ანარ­ქის­ტუ­ლი მოძ­რა­ო­ბის თავ­კაც­თა შო­რის.

1905-1906 წლებ­ში ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი და გი­ორ­გი გო­გე­ლია სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჩა­მო­ვიდ­ნენ. სა­ერ­თა­შო­რი­სო მას­შ­ტა­ბის ორი­ვე ქარ­თ­ვე­ლი მოღ­ვა­წის ჩა­მოს­ვ­ლამ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ანარ­ქის­ტუ­ლი მოძ­რა­ო­ბის ნამ­დ­ვი­ლი ბუ­მი გა­მო­იწ­ვია. გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი აქ­ტი­უ­რო­ბით გა­მო­ირ­ჩე­ო­და ანარ­ქის­ტუ­ლი პრე­სა. ზე­დი­ზედ გა­მო­ი­ცა ანარ­ქის­ტუ­ლი ჟურ­ნალ-გა­ზე­თე­ბი: "ნო­ბა­თი", "ხმა", რომ­ლე­ბიც სულ მა­ლე აკ­რ­ძა­ლა მთავ­რო­ბამ. მათ შემ­დეგ მა­ინც გა­მო­ვი­და "მუ­შა", მე­რე "ქა­რიშ­ხა­ლი", მოგ­ვი­ა­ნე­ბით კი­დევ - "ცის ნა­მი". პრე­სა ანარ­ქის­ტულ იდე­ო­ლო­გი­ას ასა­ბუ­თებ­და. 1906 წელს თბი­ლის­ში გა­მოქ­ვეყ­ნ­და გი­ორ­გი გო­გე­ლი­ას ძმის, შალ­ვა გო­გე­ლი­ას მცი­რე ბრო­შუ­რა "ჩვე­ნი მტრე­ბი და მე­გობ­რე­ბი", რო­მელ­შიც ანარ­ქის­ტუ­ლი მაქ­სი­მე­ბი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის თავ­ზარ­დამ­ცე­მად იყო თავ­მოყ­რილ-დახ­ვა­ვე­ბუ­ლი:
ყვე­ლა კა­ცობ­რი­უ­ლი ბო­რო­ტე­ბის სა­თა­ვედ და მი­ზე­ზად ცხად­დე­ბო­და სა­ხელ­მ­წი­ფო და მი­სი დან­გ­რე­ვის აუცი­ლებ­ლო­ბა იყო მიზ­ნად და­სა­ხუ­ლი;
უარ­ყო­ფი­ლი იყო ყო­ველ­გ­ვა­რი პო­ლი­ტი­კური ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის, პო­ლი­ტი­კუ­რი პარ­ტი­ის, კა­ნო­ნე­ბის სა­ჭი­რო­ე­ბა;
თუ ერთ დროს პრუ­დო­ნი კერ­ძო სა­კუთ­რე­ბას ქურ­დო­ბას უწო­დებ­და, დღეს ანარ­ქის­ტე­ბი კერ­ძო სა­კუთ­რე­ბის და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ გა­უქ­მე­ბას მო­ითხოვ­დ­ნენ;
დაგ­მო­ბი­ლი იყო სა­ზო­გა­დო­ე­ბა, ოჯა­ხი, ტრა­დი­ცი­ე­ბი, სა­ეკ­ლე­სიო იერარ­ქია...

ანარ­ქის­ტე­ბის ზღვარ­და­უ­დე­ბელ­მა მაქ­სი­მა­ლიზ­მ­მა ქარ­თ­ვე­ლი ანარ­ქის­ტე­ბი ორ ბა­ნა­კად გა­ყო: ერთ მხა­რეს აღ­მოჩ­ნ­დ­ნენ კოს­მო­პო­ლი­ტი ანარ­ქის­ტე­ბი, ძმე­ბი გო­გე­ლი­ე­ბის მე­თა­უ­რო­ბით, რო­მელ­ნიც ზე­მო­აღ­ნიშ­ნულ მაქ­სი­მებს ქა­და­გებ­დ­ნენ. მე­ო­რე მხა­რეს თავ­შე­კა­ვე­ბულ­თა, ზო­მი­ერ ანარ­ქის­ტ­თა ბა­ნაკს ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი წარ­მარ­თავ­და. ამ ნა­წილს პატ­რი­ოტ-ანარ­ქის­ტ­თა ბა­ნა­კიც შე­იძ­ლე­ბა ვუ­წო­დოთ. რო­გორც ცნო­ბი­ლია, ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი დიდ ბრძო­ლას ეწე­ო­და ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­რი­ო­ბის აღ­დ­გე­ნის პრო­პა­გან­დის­თ­ვის, ჯერ ავ­ტო­ნო­მი­ის ფორ­მით, შემ­დეგ კი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის­თ­ვის.

ეს ორი ბა­ნა­კი თავ­და­უ­ზო­გა­ვად შე­ე­ტა­კა ერ­თ­მა­ნეთს, თით­ქოს ერ­თი მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბის წარ­მო­მად­გე­ნელ­ნი კი არა, ერ­თ­მა­ნე­თის მო­სის­ხ­ლე მტრე­ბი ყო­ფი­ლიყ­ვ­ნენ. ამ მხრივ ძმებ­მა გო­გე­ლი­ებ­მა ყო­ველ­გ­ვარ ზღვარს გა­და­ა­ჭარ­ბეს: ცი­ლის­მ­წა­მებ­ლუ­რი, შე­უ­რაცხ­მ­ყო­ფე­ლი, უდი­ე­რი ტერ­მი­ნე­ბით, მი­მარ­თ­ვე­ბით, ტო­ნით. ამ მხრივ ისი­ნი სო­ცი­ალ-დე­მოკ­რა­ტებს არ ჩა­მო­უ­ვარ­დე­ბოდ­ნენ და აჭარ­ბებ­დ­ნენ კი­დეც. კოს­მო­ა­ნარ­ქის­ტე­ბი არც მუშ­ტი-კრივ­ზე ამ­ბობ­დ­ნენ უარს. ძვე­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ო­ნე­რი ქა­ლი ელი­ზა­ვე­ტა კო­ვალ­ს­კაია მარ­ქ­სის­ტე­ბი­სა და ანარ­ქის­ტე­ბის და­პი­რის­პი­რე­ბას ასე აღ­წერს: "დის­პუ­ტე­ბი გა­და­იზ­რ­დე­ბო­და ხოლ­მე გა­აფ­თ­რე­ბულ ლან­ძღ­ვა­ში, ხო­ლო შემ­დეგ იდე­უ­რი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბა ფი­ზი­კურ ბრძო­ლად იქ­ცე­ო­და, რო­ცა ქარ­თ­ვე­ლი ანარ­ქის­ტე­ბი და ქარ­თ­ვე­ლი მარ­ქ­სის­ტე­ბი ხელს მიჰ­ყოფ­დ­ნენ თა­ვი­ან­თი ოპო­ნენ­ტე­ბის გა­ნა­დუ­რე­ბას ისე­თი "არ­გუ­მენ­ტე­ბით", რო­გო­რი­ცაა მა­გი­დე­ბი, გრა­ფი­ნე­ბი და ხელ­ში მოხ­ვედ­რი­ლი სხვა სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი".
მიხაკო წერეთელი მეგობრებთან ერთად. ლაიპციგი, 1914 წ.
გარ­და პრე­სი­სა, ქარ­თ­ვე­ლი ანარ­ქის­ტე­ბი თარ­გ­მ­ნიდ­ნენ და წიგ­ნე­ბად გა­მოს­ცემ­დ­ნენ ცნო­ბი­ლი თე­ო­რე­ტი­კო­სე­ბის: ელი­ზე რეკ­ლი­უს, პი­ოტრ კრო­პოტ­კი­ნის, ენ­რი­კო მა­ლა­ტეს­ტა­სა და სხვა­თა ნაშ­რო­მებს. კი­დევ ერ­თი გა­რე­მო­ე­ბაა აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი: გი­ორ­გი გო­გე­ლია მი­იჩ­ნე­ო­და ახა­ლი მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბის, ანარ­ქო­სინ­დი­კა­ლიზ­მის ერთ-ერთ პირ­ველ მქა­და­გებ­ლად რო­გორც ევ­რო­პა­ში, ასე­ვე რუ­სეთ­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლო­შიც. ყო­ვე­ლი­ვე ამან და სა­ერ­თოდ, ანარ­ქის­ტ­თა ხმა­უ­რი­ან­მა აქ­ტი­უ­რო­ბამ შე­აშ­ფო­თა რუ­სუ­ლი მარ­ქ­სიზ­მის ბურ­ჯე­ბი. ანარ­ქიზ­მის მწვა­ვე კრი­ტი­კით გა­მო­ვიდ­ნენ გი­ორ­გი პლე­ხა­ნო­ვი, ვლა­დი­მირ ლე­ნი­ნი, ნოე ჟორ­და­ნია. იოსებ სტა­ლინ­მა ამ პრობ­ლე­მას მი­უძღ­ვ­ნა წე­რი­ლე­ბის სე­რია: "ა­ნარ­ქიზ­მი თუ სო­ცი­ა­ლიზ­მი".

ამ დიდ იდე­ურ-თე­ო­რი­ულ დის­კურ­ს­ში ჩერ­ქე­ზიშ­ვილ­სა და გო­გე­ლი­ებს მხარ­ში ედ­გ­ნენ სხვა ქარ­თ­ვე­ლი ანარ­ქის­ტე­ბი: მი­ხა­კო წე­რე­თე­ლი, რო­მელ­მაც პირ­ვე­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ის წლებ­ში ორი ნაშ­რო­მი გა­მოს­ცა კა­ნო­ნი­სა და სა­ხელ­მ­წი­ფოს კრი­ტი­კით; ნეს­ტორ კა­ლან­და­რიშ­ვი­ლი, რო­მე­ლიც საბ­რ­ძო­ლო რაზმს მე­თა­უ­რობ­და; მიტ­რო­ფა­ნე ლა­ღი­ძე, რო­მე­ლიც მი­ნე­რა­ლუ­რი წყლე­ბის ბიზ­ნე­სით აფი­ნან­სებ­და თა­ნა­მებ­რ­ძო­ლებს; და­თი­კო როს­ტო­მაშ­ვი­ლი, რო­მელ­მაც ჩხრე­კი­სას, რო­ცა მის ბი­ნა­ში არ აღ­მოჩ­ნ­და სა­გულ­ვე­ბე­ლი ბომ­ბე­ბი და არა­ლე­გა­ლუ­რი სტამ­ბა, 58-რუბ­ლი­ა­ნი ჯა­რი­მა გა­და­ახ­დე­ვი­ნა ჟან­დარ­მებს. ქა­ლე­ბიც იყ­ვ­ნენ გა­რე­უ­ლი ანარ­ქის­ტულ რო­მან­ტი­კა­ში: დო­მი­ნი­კა ერის­თავ-გან­დე­გი­ლი­სა, რო­მე­ლიც ანარ­ქის­ტულ ჟურ­ნალ "ნო­ბათს" რე­დაქ­ტო­რობ­და... სხვე­ბიც იყ­ვ­ნენ, რომ­ლე­ბიც ან პირ­და­პირ ანარ­ქის­ტობ­დ­ნენ, ან თა­ნა­უგ­რ­ძ­ნობ­დ­ნენ მათ.

პირ­ვე­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ის და­მარ­ცხე­ბის შემ­დეგ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ანარ­ქის­ტუ­ლი ვნე­ბე­ბიც დაცხ­რა. "თა­ვა­დი ჩერ­ქე­ზო­ვი" (ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი) და "კო­მან­დო ორ­გე­ი­ა­ნი" (გი­ორ­გი გო­გე­ლი­ა) ისევ ემიგ­რა­ცი­ა­ში გა­ი­ხიზ­ნენ და სა­ერ­თა­შო­რისო ანარ­ქიზ­მის სა­ჭეს და­უბ­რუნ­დ­ნენ პი­ოტრ კრო­პოტ­კინ­თან, ჟერ­მე­ნა ბერ­ტონ­თან, ჟან გრავ­თან და სხვებ­თან ერ­თად. სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში მხო­ლოდ აქა-იქ მოქ­მე­დებ­და რამ­დე­ნი­მე ანარ­ქის­ტუ­ლი ჯგუ­ფი, რო­მელ­ნიც პო­ლი­ტი­კურ კლი­მატს ვერ ქმნიდ­ნენ. სა­მა­გი­ე­როდ, ანარ­ქის­ტე­ბი ძლი­ერ მე­მარ­ცხე­ნე ფრთას ქმნიდ­ნენ სო­ცი­ა­ლისტ-ფე­დე­რა­ლის­ტ­თა პარ­ტი­ა­ში. თუმ­ცა ეს უფ­რო ისე­თი ახალ­გაზ­რ­და ანარ­ქის­ტე­ბი იყ­ვ­ნენ, რო­მელ­ნიც მტკი­ცე ეროვ­ნულ ნი­ა­დაგ­ზეც იდ­გ­ნენ. სა­ერ­თოდ, ანარ­ქიზ­მი კოს­მო­პო­ლი­ტუ­რი მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბა იყო, მაგ­რამ ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი­სა და ქარ­თუ­ლი ნი­ა­და­გის გა­მო, აქა­ურ­მა ანარ­ქიზ­მ­მა ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი ელ­ფე­რი შე­ი­ძი­ნა.
პიერ-ჟოზეფ პრუდონი
ნა­ცი­ო­ნა­ლიზ­მი და ანარ­ქიზ­მი - "გა­გო­ნი­ლა სად­მე ასე­თი შე­თავ­სე­ბა?" - კითხუ­ლობ­და გა­ო­ცე­ბუ­ლი გრი­გოლ რო­ბა­ქი­ძე და თა­ვი­სე­ბუ­რად, სიღ­რ­მი­სე­უ­ლად გან­მარ­ტავ­და ამ უც­ნა­უ­რო­ბის მი­ზეზს ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლის მა­გა­ლით­ზე, რაც ჩვენ მთელ ქარ­თულ ანარ­ქიზ­მ­ზე უნ­და გა­ვავ­რ­ცე­ლოთ, რო­გორც მსოფ­ლიო ანარ­ქის­ტუ­ლი მოძ­რა­ო­ბის ერთ გან­სა­კუთ­რე­ბულ ქარ­თულ გა­მოვ­ლი­ნე­ბა­ზე: "ახ­ლა რომ ვუკ­ვირ­დე­ბი ამ უც­ნა­უ­რო­ბას, გუ­ლით მო­ნაქ­რო­ლი გო­ნე­ბი­თაც მარ­თ­ლ­დე­ბა. მარ­თ­ლაც: თუ მო­იშ­ლე­ბო­და სა­ხელ­მ­წი­ფო წყო­ბი­ლე­ბა სა­ერ­თოდ - ანარ­ქიზ­მის მი­ზა­ნი ესაა - მა­შინ რუ­სე­თიც... და­იმ­ხო­ბო­და სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­რი­ვი მხრით, და რო­გორც შე­დე­გი ამი­სა, სა­ქარ­თ­ვე­ლოც თა­ვი­სუფ­ლად ამო­ი­სუნ­თ­ქავ­და".

და­ვუ­ჯე­როთ გრი­გოლ რო­ბა­ქი­ძეს, გულ­თამ­ხი­ლავ მწე­რალს. ვარ­ლამ ჩერ­ქე­ზიშ­ვი­ლი­სა და სა­ერ­თოდ ქარ­თ­ვე­ლი ანარ­ქის­ტე­ბის "ქვე­შეც­ნე­უ­ლი ხა­ზიც" ეს იყო: სა­კა­ცობ­რიო იდე­ა­ლებ­თან ერ­თად - სა­ქარ­თ­ვე­ლოს თა­ვი­სუფ­ლე­ბა.

დი­მიტ­რი შვე­ლი­ძე
ის­ტო­რი­ის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტო­რი, პრო­ფე­სო­რი
ჟურნალი "ისტორიანი",#36
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!