ავტომობილის წინაპრები - ორთქლისძრავიანი ურჩხულების ევოლუცია და აღსასრული
28-04-2018
ავტომობილის წინაპრები - ორთქლისძრავიანი ურჩხულების ევოლუცია და აღსასრული
ავტომობილის შექმნას ხანგრძლივი და საინტერესო ისტორია აქვს. ყველაფერი კი დაიწყო ძალიან დიდი ხნის წინ - ქრისტეს შობამდე დაახლოებით IV ათასწლეულის შუა ხანებიდან, როცა მესოპოტამიაში ბორბალი გამოიგონეს. ბორბალს ორთვალა და ოთხთვალა ტრანსპორტი მოჰყვა...

რო­მის იმ­პე­რი­ის და­ცე­მამ და ევ­რო­პის წვრილ ფე­ო­და­ლურ სამ­თავ­რო­ე­ბად და­ქუც­მა­ცე­ბამ ბორ­ბ­ლი­ა­ნი ტრან­ს­პორ­ტის გან­ვი­თა­რე­ბაც და­ა­მუხ­რუ­ჭა. შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ევ­რო­პა­ში ოთხ­თ­ვა­ლე­ბით მგზავ­რო­ბა არა­კომ­ფორ­ტუ­ლი და დამ­ღ­ლე­ლი იყო. ამი­ტომ ბორ­ბ­ლი­ა­ნი ტრან­ს­პორ­ტით ძი­რი­თა­დად ტვირ­თი გა­დაჰ­ქონ­დათ. ხალ­ხი კი ცხე­ნით, ქვე­ი­თად ან მდი­ნა­რე­ე­ბით გა­და­ად­გილ­დე­ბო­და.

XV-XVI სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში ევ­რო­პა­ში
ვაჭ­რო­ბა-მრეწ­ვე­ლო­ბის გან­ვი­თა­რე­ბამ ბუ­ნებ­რი­ვად მო­ითხო­ვა ბორ­ბ­ლი­ა­ნი ტრან­ს­პორ­ტის გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა. XV სა­უ­კუ­ნი­დან ოთხ­თ­ვა­ლა სულ უფ­რო კომ­ფორ­ტუ­ლი ხდე­ბო­და. გა­მოჩ­ნ­და ტყა­ვის სა­ვარ­ძ­ლი­ა­ნი, შე­მი­ნულ-გა­და­ხუ­რუ­ლი ოთხ­თ­ვა­ლე­ბი. თან­და­თან შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ოთხ­თ­ვა­ლა ყვე­ლას­თ­ვის სა­სურ­ველ ეტ­ლად გა­და­იქ­ცა. შე­იქ­მ­ნა კომ­ფორ­ტუ­ლი კა­რე­ტე­ბიც.

სიტყ­ვა ავ­ტო­მო­ბი­ლი თვით­მოძ­რავ ოთხ­თ­ვა­ლას ნიშ­ნავს. თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლის პირ­ვე­ლი
მო­დე­ლე­ბი ევ­რო­პა­ში XVII სა­უ­კუ­ნის მი­წუ­რულს გა­მოჩ­ნ­და. ეს მო­დე­ლე­ბი ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბით მოძ­რა­ობ­დ­ნენ. პირ­ვე­ლი თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლე­ბის დი­ზა­ი­ნი, მე­ქა­ნიზ­მი, ფუნ­ქ­ცი­ე­ბი და შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი, რა­საკ­ვირ­ვე­ლია, ძა­ლი­ან შორს იყო მო­მა­ვა­ლი კლა­სი­კუ­რი ავ­ტო­მო­ბი­ლის­გან. მაგ­რამ მთა­ვა­რი ის იყო, რომ ავ­ტო­მო­ბი­ლის იდეა უკ­ვე გა­მო­იკ­ვე­თა. ამ იდე­ის გან­ვი­თა­რე­ბას მთა­ვა­რი მუხ­ტი ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის გა­მო­გო­ნე­ბამ და მის­მა პრაქ­ტი­კულ­მა გა­მო­ყე­ნე­ბამ შეს­ძი­ნა. ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა ევ­რო­პა­ში XVII სა­უ­კუ­ნი­დან გა­მოჩ­ნ­და და მომ­დევ­ნო სა­უ­კუ­ნე­ში დი­დი ცვლი­ლე­ბა გა­ნი­ცა­და. მის ტექ­ნი­კურ სრულ­ყო­ფა­ზე იყო და­მო­კი­დე­ბუ­ლი, რო­გო­რე­ბი იქ­ნე­ბოდ­ნენ პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი.
ჰერონ ალექსანდრიელის ორთქლის ძრავა
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის მსოფ­ლი­ო­ში უძ­ვე­ლე­სი მო­დე­ლი, რაც უნ­და და­უ­ჯე­რებ­ლად ჟღერ­დეს, ჯერ კი­დევ I სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში შექ­მ­ნა ბერ­ძენ­მა მა­თე­მა­ტი­კოს­მა და მე­ქა­ნი­კოს­მა ჰე­რონ ალექ­სან­დ­რი­ელ­მა. თუმ­ცა ის ალ­ბათ ვერც იფიქ­რებ­და, რომ მრა­ვა­ლი სა­უ­კუ­ნის შემ­დეგ მი­სი იდეა კვლავ აღორ­ძინ­დე­ბო­და, და­იხ­ვე­წე­ბო­და და ინ­დუს­ტ­რი­უ­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ის მთა­ვა­რი მა­მოძ­რა­ვე­ბე­ლი გახ­დე­ბო­და.

პირ­ვე­ლი პრაქ­ტი­კუ­ლი ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა ინ­გ­ლი­სელ­მა მე­ქა­ნი­კოს­მა და გა­მომ­გო­ნე­ბელ­მა თო­მას სე­ვე­რიმ და­აპ­რო­ექ­ტა. მის­მა მოწყო­ბი­ლო­ბამ, ე.წ. ცეცხ­ლო­ვა­ნმა ტუმ­ბომ, 1698 წელს პირ­ვე­ლად გა­მო­ი­ყე­ნა ორ­თ­ქ­ლის ენერ­გია. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ 1707 წელს რუ­სე­თის იმ­პე­რა­ტორ­მა პეტ­რე I-მა გა­მო­ი­წე­რა ცეცხ­ლო­ვა­ნი ტუმ­ბო პე­ტერ­ბურ­გ­ში, ზაფხუ­ლის ბაღ­ში შად­რევ­ნე­ბის მო­საწყო­ბად.

სე­ვე­რის ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა გარ­კ­ვე­ულ­წი­ლად გა­ა­უმ­ჯო­ბე­სა ინ­გ­ლი­სელ­მა გა­მომ­გო­ნე­ბელ­მა თო­მას ნი­უ­კო­მენ­მა. ნი­უ­კო­მენ­მა ერთ-ერ­თ­მა პირ­ველ­მა გა­მო­ი­ყე­ნა ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა მე­ქა­ნი­კუ­რი სა­მუ­შა­ოს მი­სა­ღე­ბად 1712 წელს.
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის შემ­დ­გო­მი გან­ვი­თა­რე­ბა უკავ­შირ­დე­ბა გა­მო­ჩე­ნილ შოტ­ლან­დი­ელ გა­მომ­გო­ნე­ბელ-მე­ქა­ნი­კოსს, ედინ­ბურ­გი­სა და ლონ­დო­ნის სა­მე­ფო სა­ზო­გა­დო­ე­ბე­ბის, პა­რი­ზის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის წევრს ჯე­იმს უატს. 1769-1782 წლებ­ში მან მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად დახ­ვე­წა ნი­უ­კო­მე­ნის ძრა­ვა და მი­სი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი ერ­თი­ო­რად გა­ა­უმ­ჯო­ბე­სა. რაც მთა­ვა­რია, უატის ძრა­ვა გა­ცი­ლე­ბით სწრა­ფი იყო.
ოლივერ ევანსის მანქანა-ამფიბია, 1804, ფილადელფია
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის გან­ვი­თა­რე­ბას, ბუ­ნებ­რი­ვია, მოს­დევ­და თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბაც. ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე ავ­ტო­მო­ბი­ლის უძ­ვე­ლე­სი მო­დე­ლის ეს­კი­ზე­ბი მი­ე­კუთ­ვ­ნე­ბა გა­მო­ჩე­ნილ ინ­გ­ლი­სელ მა­თე­მა­ტი­კოსს, მე­ქა­ნი­კოსს, ას­ტ­რო­ნომ­სა და ფი­ზი­კოსს ისა­აკ ნი­უ­ტონს. 1663 წელს შეს­რუ­ლე­ბულ მის შრო­მებ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლია ოთხ­თ­ვა­ლის სქე­მა, რო­მე­ლიც მოძ­რა­ო­ბა­ში მოჰ­ყავ­და ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვას. ნი­უ­ტონ­მა ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით მუ­შა­ო­ბა გა­ნაგ­რ­ძო და XVIII სა­უ­კუ­ნის და­საწყის­ში ნი­უ­კო­მენ­თან ერ­თად შექ­მ­ნა კი­დეც ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე ოთხ­თ­ვა­ლა. თუმ­ცა მო­დე­ლი ძა­ლი­ან დი­დი იყო და საწ­ვავ მა­სა­ლას (ქვა­ნახ­შირს) ჭარ­ბად მო­იხ­მარ­და, რის გა­მოც ნი­უ­ტო­ნის ავ­ტო­მო­ბი­ლი არაპ­რაქ­ტი­კუ­ლი გა­მოდ­გა.

1672 წელს ბელ­გი­ელ­მა იეზუ­იტ­მა ფერ­დი­ნანდ ფერ­ბის­ტ­მა შექ­მ­ნა თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლის სა­თა­მა­შო მო­დე­ლი. მი­სი სიგ­რ­ძე 60 სან­ტი­მეტ­რი იყო. ამ მი­ნი­ა­ტ­უ­რულ ავ­ტო­მო­ბილ­საც ცხე­ლი ორ­თ­ქ­ლის ძა­ლა ამოძ­რა­ვებ­და.

ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლი 1769 წელს შექ­მ­ნა ფრან­გ­მა მეც­ნი­ერ­მა ნი­კო­ლას ჟო­ზეფ კი­უ­ნომ. ეს თა­რი­ღი შე­საძ­ლოა ავ­ტო­მო­ბი­ლის და­ბა­დე­ბის დღე­დაც ჩა­ით­ვა­ლოს. კი­უ­ნოს სურ­და შე­ექ­მ­ნა საკ­მაო გამ­წე­ვი ძა­ლის მქო­ნე ავ­ტო­მო­ბი­ლი სა­არ­ტი­ლე­რიო მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბი­სა და ჭურ­ვე­ბის გა­და­სა­ტა­ნად. კი­უ­ნოს ოთხ­თ­ვა­ლა პა­რიზ­ში აიწყო. ერ­თ­ტო­ნი­ა­ნი მან­ქა­ნა დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბით საწ­ვავს მო­იხ­მარ­და. ავ­ტო­მო­ბი­ლის მარ­თ­ვას ორი კა­ცი ძლივს არ­თ­მევ­და თავს. ოთხ­თ­ვა­ლას შე­ეძ­ლო 3 ტო­ნამ­დე ტვირ­თის გა­და­ტა­ნა 2-დან 4 კმ/სთ-მდე სიჩ­ქა­რით. ტექ­ნი­კუ­რი თვალ­საზ­რი­სით, კი­უ­ნოს მო­დელს ბევ­რი მი­ნუ­სი ჰქონ­და. რთუ­ლად სა­მარ­თა­ვი ავ­ტო­მო­ბი­ლის ორ­თ­ქ­ლის დიდ ქვაბ­ში წნე­ვა მა­ლე ეცე­მო­და. წნე­ვის შე­სა­ნარ­ჩუ­ნებ­ლად სა­ჭი­რო იყო მან­ქა­ნის ყო­ველ 15 წუთ­ში გა­ჩე­რე­ბა.

ერთ-ერ­თი მგზავ­რო­ბის დროს კი­უ­ნო და მი­სი თა­ნა­შემ­წე ვერ გა­უმ­კ­ლავ­დ­ნენ მარ­თ­ვას და ოთხ­თ­ვა­ლამ მკვეთ­რად მო­უხ­ვია. ორ­თ­ქ­ლის ქვა­ბი კორ­პუსს მოს­წყ­და და მი­წა­ზე და­ცე­მი­სას აფეთ­ქ­და. რო­გორც იმ დრო­ის გა­ზე­თე­ბი წერ­დ­ნენ, აფეთ­ქე­ბის ხმამ მთე­ლი პა­რი­ზი შე­ა­ზან­ზა­რა. მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, 1771 წელს კი­უ­ნომ მე­ო­რე, კი­დევ უფ­რო დი­დი ოთხ­თ­ვა­ლა შექ­მ­ნა. თუმ­ცა ვერც ამ მან­ქა­ნამ "გა­ა­მარ­თ­ლა".
ჰერონ ალექსანდრიელი
1794 წელს კი­უ­ნოს მე­ო­რე მო­დე­ლი პა­რიზ­ში ახ­ლად­შექ­მ­ნილ ტექ­ნი­კურ მოწყო­ბი­ლო­ბა­თა მუ­ზე­უმს გა­დას­ცეს. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ეს ექ­ს­პო­ნა­ტი მუ­ზე­უ­მის ერთ-ერ­თი მთა­ვა­რი ღირ­ს­შე­სა­ნიშ­ნა­ო­ბა გახ­და. ამ ავ­ტო­მო­ბი­ლის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა საფ­რან­გე­თის ავ­ტო­ინ­ჟი­ნერ­თა სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ემ­ბ­ლე­მად იქ­ცა. მშობ­ლი­ურ ლო­თა­რინ­გი­ა­ში კი კი­უ­ნოს ძეგ­ლი და­უდ­გეს. 1969 წელს კი­უ­ნოს ავ­ტო­მო­ბი­ლის 200 წლის­თა­ვი მუ­ზე­უმ­ში სა­გან­გე­ბოდ აღი­ნიშ­ნა.

1801 წელს ინ­გ­ლი­სელ­მა გა­მომ­გო­ნე­ბელ­მა რი­ჩარდ ტრე­ი­ვი­სიკ­მა სა­ზო­გა­დო­ე­ბას წა­რუდ­გი­ნა ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე პირ­ვე­ლი კომ­პაქ­ტუ­რი ავ­ტო­მო­ბი­ლი, მგზავ­რ­თა გა­და­საყ­ვა­ნად. ორი წლის შემ­დეგ მეც­ნი­ერ­მა გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბუ­ლი მო­დე­ლი წარ­მო­ად­გი­ნა - მის­მა სიჩ­ქა­რემ 15 კმ/სთ-ს მი­აღ­წია, ხო­ლო აღ­მარ­თ­ზე - 6 კმ/სთ-ს.

1804 წელს ამე­რი­კელ­მა ოლი­ვერ ევან­ს­მა კი ე.წ. ავ­ტო­მო­ბი­ლი ამ­ფი­ბია წარ­მო­ად­გი­ნა. ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე მან­ქა­ნას ნა­ვი­სებ­რი კორ­პუ­სი ჰქონ­და და პრო­ექ­ტის მი­ხედ­ვით, ხმე­ლე­თის გარ­და წყალ­შიც შე­ეძ­ლო გა­და­ად­გი­ლე­ბა.
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის ერ­თ­გ­ვა­რი სა­ხე­ო­ბა იყო დი­ლი­ჟან­სი - დი­დი ზო­მის ეტ­ლი სა­ქა­ლაქ­თა­შო­რი­სო სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი ტრან­ს­პორ­ტის ფუნ­ქ­ცი­ით. დი­ლი­ჟან­სი და­ახ­ლო­ე­ბით 20 კაცს იტევ­და. მა­თი სა­შუ­ა­ლე­ბით გა­დაჰ­ქონ­დათ ფოს­ტაც.
თომას სევერის ორთქლზე მომუშავე "ცეცხლოვანი ტუმბო"
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია მე­ქა­ნი­კო­სე­ბის - გორ­დო­ნი­სა და ჰერ­ნე­ის ახა­ლი ტი­პის დი­ლი­ჟან­სე­ბი. გა­რეგ­ნუ­ლად ეს მან­ქა­ნე­ბი საკ­მა­ოდ ლა­მა­ზად გა­მო­ი­ყუ­რე­ბო­და: ლა­კი­რე­ბუ­ლი მორ­თულ-მო­კაზ­მუ­ლი ექ­ს­ტე­რი­ე­რი, მყუდ­რო სა­ლო­ნი. თვალ­ში სა­ცე­მი იყო საკ­ვა­მუ­რი მი­ლე­ბი. 1825 წელს ლონ­დო­ნი-ბა­ტის მი­მარ­თუ­ლე­ბით 171 კმ-იანი პირ­ვე­ლი სამ­გ­ზავ­რო ხა­ზი შე­იქ­მ­ნა. ამ მოვ­ლე­ნამ სა­თა­ვე და­უ­დო ჩქა­როს­ნუ­ლი საგ­ზაო ეკი­პა­ჟე­ბის გავ­რ­ცე­ლე­ბას, გან­სა­კუთ­რე­ბით იტა­ლი­ა­სა და საფ­რან­გეთ­ში. თან­და­თა­ნო­ბით სამ­გ­ზავ­რო მან­ქა­ნე­ბის სიმ­ძ­ლავ­რემ უკ­ვე რვა-ათ­ჯერ გა­და­ა­ჭარ­ბა კი­უ­ნოს ავ­ტო­მო­ბი­ლი­სას. იმავ­დ­რო­უ­ლად შემ­ცირ­და საწ­ვა­ვი მა­სა­ლის ოდე­ნო­ბა.

XIX სა­უ­კუ­ნე­ში ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე ტრან­ს­პორ­ტის გან­ვი­თა­რე­ბას ბევ­რი პრობ­ლე­მა და დი­დი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბე­ბიც შეხ­ვ­და. ასე, მა­გა­ლი­თად, ჯე­იმს უატ­მა თა­ვის ყო­ფილ თა­ნამ­შ­რო­მელს რი­ჩარდ ტრე­ი­ვი­სიკს ბრა­ლი დას­დო ფირ­მა "ბოლ­ტო­ნი და უატის" იდე­ე­ბის მო­პარ­ვა­ში. უატი შე­ე­ცა­და, პარ­ლა­მენ­ტ­ში მი­ე­ღოთ კა­ნო­ნი ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი "სა­ში­ში" ეკი­პა­ჟე­ბის ასაკ­რ­ძა­ლა­ვად. პარ­ლა­მენ­ტ­მა მეც­ნი­ე­რის მოთხოვ­ნა არ და­აკ­მა­ყო­ფი­ლა. პრობ­ლე­მე­ბი გრძელ­დე­ბო­და. ახა­ლი ტი­პის დი­ლი­ჟან­სის პატ­რო­ნე­ბი რვა-ცხრა­ჯერ მეტ მო­საკ­რე­ბელს იხ­დიდ­ნენ, ვიდ­რე ცხე­ნის ძა­ლა­ზე მო­მუ­შა­ვე ეკი­პა­ჟე­ბის მფლო­ბე­ლე­ბი. მე­ტიც, გა­და­სა­ხა­დი იყო და­წე­სე­ბუ­ლი ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი დი­ლი­ჟან­სის ად­გი­ლე­ბი­სა და ბორ­ბ­ლე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა­ზე, ასე­ვე მან­ქა­ნის სიმ­ძ­ლავ­რე­ზე. ბორ­ბ­ლე­ბი კი ახალ დი­ლი­ჟან­სებს მრავ­ლად ჰქონ­და. კონ­ს­ტ­რუქ­ცია მო­ითხოვ­და სა­შუ­ა­ლოდ ექვს ბორ­ბალს. ხში­რად დი­ლი­ჟანსს ორი-სა­მი ვა­გო­ნი ემა­ტე­ბო­და, რაც ზრდი­და ბორ­ბ­ლე­ბის რიცხვს.

ახალ დი­ლი­ჟან­სებს საცხე­ნოს­ნო-სა­ფოს­ტო ტრან­ს­პორ­ტის მფლო­ბე­ლებ­მაც შე­უ­ტი­ეს. მათ და­არ­წ­მუ­ნეს პარ­ლა­მენ­ტი, რომ მძი­მე ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნე­ბი გზებს აფუ­ჭებ­დ­ნენ. შე­დე­გად, მათ გა­და­სა­ხა­დი გა­უ­ზარ­დეს. ტენ­დენ­ცი­უ­რად გან­წყო­ბი­ლი ჟურ­ნა­ლის­ტე­ბი, რომ­ლე­ბიც ძვე­ლი ტი­პის ეკი­პა­ჟებს "თა­ნა­უგ­რ­ძ­ნობ­დ­ნენ", თა­ვი­ანთ სტა­ტი­ებ­ში ამუ­ქებ­დ­ნენ ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ან დი­ლი­ჟან­სებ­ზე მომ­ხ­დარ უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო ტექ­ნი­კურ პრობ­ლე­მებს. ამა­ვე დროს, უარ­ყო­ფი­თად გან­წყო­ბი­ლი ე.წ. ლუ­დი­ტე­ბი (აპ­რო­ტეს­ტებ­დ­ნენ სამ­რეწ­ვე­ლო რე­ვო­ლუ­ცი­ის მო­ტა­ნილ ტექ­ნი­კურ სი­ახ­ლე­ებს) ხის მო­რე­ბით ხერ­გავ­დ­ნენ გზებს, ახალ დი­ლი­ჟან­სებს ეს­როდ­ნენ ქვებს - ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ეკი­პა­ჟე­ბით მგზავ­რო­ბა უკ­ვე აღარ იყო უსაფ­რ­თხო.

ახა­ლი ტი­პის დი­ლი­ჟან­სე­ბის მთა­ვა­რი უპი­რა­ტე­სო­ბა სიჩ­ქა­რე გახ­ლ­დათ. თუმ­ცა კა­ნო­ნით საგ­ზაო ლო­კო­მო­ტი­ვე­ბის შე­სა­ხებ მა­თი და­საშ­ვე­ბი სიჩ­ქა­რე გა­უ­ტო­ლეს ცხე­ნის ძა­ლა­ზე მო­მუ­შა­ვე ეკი­პა­ჟე­ბი­სას - 16 კმ/სთ-ს. 1865 წელს ამ კა­ნონ­ში და­მა­ტე­ბა შე­ვი­და, რომ­ლის მი­ხედ­ვი­თაც ახა­ლი ტი­პის ლო­კო­მო­ტი­ვე­ბის (ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი დი­ლი­ჟან­სე­ბი) და­საშ­ვე­ბი სიჩ­ქა­რე გა­ნი­საზღ­ვ­რა 6,5 კმ/სთ-ით, ორ­ჯერ უფ­რო მცი­რე და­სახ­ლე­ბულ პუნ­ქ­ტებ­ში. კი­დევ ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ან დი­ლი­ჟან­სებს მოძ­რა­ო­ბის დროს უსაფ­რ­თხო­ე­ბის და­მა­ტე­ბი­თი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი და­ა­კის­რეს. კა­ნო­ნი შემ­სუ­ბუქ­და 1878 წელს, ხო­ლო გა­უქ­მ­და 1896 წელს.

XIX სა­უ­კუ­ნის ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი საკ­მა­ოდ მო­უ­ხერ­ხე­ბე­ლი იყო. მძღოლს ფაქ­ტობ­რი­ვად იგი­ვე ცოდ­ნა უნ­და ჰქო­ნო­და, რაც რკი­ნიგ­ზის ორ­თ­ქ­ლ­მავ­ლის მე­მან­ქა­ნეს. ავ­ტო­მო­ბი­ლის დაძ­ვ­რა დიდ ოს­ტა­ტო­ბა­სა და დროს სა­ჭი­რო­ებ­და. მოძ­რა­ო­ბი­სას მძღოლს ხში­რად უნ­და ეკონ­ტ­რო­ლე­ბი­ნა ორ­თ­ქ­ლის წნე­ვა. სა­ა­მი­სოდ მან­ქა­ნა­ზე სა­გან­გე­ბო მი­ნის მი­ლი იყო და­მონ­ტა­ჟე­ბუ­ლი. ხში­რად მძღო­ლის უყუ­რადღე­ბო­ბის გა­მო მილს წნე­ვა ხეთ­ქავ­და, მან­ქა­ნა ჩერ­დე­ბო­და. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ უკა­ნა ხე­დის სარ­კე თავ­და­პირ­ვე­ლად სწო­რედ მი­ლის სა­კონ­ტ­რო­ლებ­ლად და­მონ­ტაჟ­და ამე­რი­კულ "ლო­კო­მო­ბილ­ზე". მგზავ­რო­ბი­სას მძღოლს ასე­ვე უნ­და ეკონ­ტ­რო­ლე­ბი­ნა ქვაბ­ში წყლის რა­ო­დე­ნო­ბაც, ჩა­ე­მა­ტე­ბი­ნა წყა­ლი აღ­მარ­თ­ზე ას­ვ­ლის წინ. ყო­ველ 30-40 წუთ­ში ქვა­ბის გა­მარ­თ­ვა იყო სა­ჭი­რო. ამ­გ­ვა­რად, ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნა ამ ეტაპ­ზე არ იყო სა­თა­ნა­დოდ უსაფ­რ­თხო და ხელ­მი­საწ­ვ­დო­მი. თუმ­ცა სწო­რედ მი­სი მეშ­ვე­ო­ბით გან­ვი­თარ­და სა­ავ­ტო­მო­ბი­ლო ტექ­ნი­კა. სწო­რედ ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის­გან შე­მორ­ჩა სიტყ­ვა შო­ფე­რი, რაც ფრან­გუ­ლად მე­ცეცხ­ლურს ნიშ­ნავს.
ჰერნეის დილიჟანსის მოდელი
XIX სა­უ­კუ­ნე­ში ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი გა­მოჩ­ნ­და საფ­რან­გეთ­შიც. ლე­ონ სერ­პო­ლეს მო­დელ­ში ტექ­ნი­კუ­რი მო­ნა­ცე­მე­ბი საგ­რ­ძ­ნობ­ლად გა­უმ­ჯო­ბეს­და, და­იხ­ვე­წა მარ­თ­ვის სის­ტე­მა. 70-იან წლებ­ში მა­მა-შვილ­მა ბო­ლე­ებ­მა წარ­მო­ად­გი­ნეს ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნე­ბის მო­დე­ლე­ბი. 1875 წელს შვილ­მა ბო­ლემ პა­რიზ­ში ე.წ. დამ­ჯე­რი ავ­ტო­მო­ბი­ლის მო­დე­ლი წარ­მო­ად­გი­ნა: მა­სა - 5 ტო­ნა, საწ­ვა­ვის ხარ­ჯ­ვა - 2,5 კგ ნახ­ში­რი და 14 ლიტ­რი წყა­ლი 1 კმ-ზე, სიჩ­ქა­რე 25 კმ/სთ. 80-იან წლებ­ში გა­მოჩ­ნ­და უმ­ც­რო­სი ბო­ლეს ახა­ლი მო­დე­ლი: მა­სა - 3,5 ტო­ნა, საწ­ვა­ვის ხარ­ჯ­ვა - 1,5 კგ ნახ­ში­რი და 7 ლიტ­რი წყა­ლი 1 კმ-ზე, სიჩ­ქა­რე - 38 კმ/სთ. თუ არ ჩავ­თ­ვ­ლით ამ ახა­ლი მო­დე­ლის ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვას, სწო­რედ ბო­ლეს ეს მო­დე­ლი უფ­რო ჰგავს მო­მა­ვალ კლა­სი­კურ ავ­ტო­მო­ბილს, ვიდ­რე თუნ­დაც პირ­ვე­ლი ბენ­ზი­ნის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე მან­ქა­ნე­ბი.

საფ­რან­გეთ­ში ავ­ტო­მო­ბი­ლის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში დი­დი წვლი­ლი მი­უძღ­ვის ასე­ვე ალ­ბერტ დე დი­ონს, მე­გობ­რე­ბი მას სპორ­ტულ მარ­კიზს უწო­დებ­დ­ნენ. იგი გახ­და თა­ვი­სი ქვეყ­ნის ერთ-ერ­თი პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლის­ტი და საფ­რან­გე­თის ავ­ტოკ­ლუ­ბის და­მა­არ­სე­ბე­ლი. 1882 წელს კი შე­იქ­მ­ნა ფირ­მა "დე დი­ონ-ბუ­ტონ და ტრე­პარ­დუ", რო­მე­ლიც ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ან ავ­ტო­მო­ბი­ლებს აწარ­მო­ებ­და. 1894 წელს პა­რი­ზი-რუ­ა­ნის ტრა­სა­ზე გა­მარ­თულ პირ­ველ ავ­ტორ­ბო­ლა­ზე დე დი­ონ­მა სა­კუ­თა­რი მან­ქა­ნით გა­ი­მარ­ჯ­ვა, თუმ­ცა შემ­დ­გომ რბო­ლებ­ში და­მარ­ცხ­და და გა­დაწყ­ვი­ტა, ბენ­ზი­ნის საწ­ვავ­ზე მო­მუ­შა­ვე მო­დელ­ზე ეფიქ­რა.

ამ­დე­ნად, XIX სა­უ­კუ­ნე, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი მი­სი მე­ო­რე ნა­ხე­ვა­რი, ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის ეპო­ქას წარ­მო­ად­გენ­და. XX სა­უ­კუ­ნის და­საწყი­სი­დან წი­ნა პლან­ზე წა­მო­ვი­და ე.წ. ში­დაწ­ვის ძრა­ვე­ბი, ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნე­ბი კი თან­და­თან წარ­სულს ჩაჰ­ბარ­და. თუმ­ცა აშშ-ში ისი­ნი 1930 წლამ­დეც კი მოძ­რა­ობ­დ­ნენ. XIX სა­უ­კუ­ნის მი­წუ­რუ­ლი­დან და XX სა­უ­კუ­ნის დამ­დე­გი­დან ში­დაწ­ვის ძრა­ვის გა­მო­ჩე­ნამ და ბენ­ზი­ნის საწ­ვა­ვის გა­მო­ყე­ნე­ბამ ავ­ტო­მო­ბი­ლის ის­ტო­რი­ა­ში ორთქლის ძრავების ეპოქას წერტილი დაუსვა.

მი­ხე­ილ ბარ­ნო­ვი, თსუ-ის ის­ტო­რი­ის დოქ­ტო­რან­ტი
ჟურნალი "ისტორიანი",#37


მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!