ავტომობილის წინაპრები - ორთქლისძრავიანი ურჩხულების ევოლუცია და აღსასრული
28-04-2018
ავტომობილის წინაპრები - ორთქლისძრავიანი ურჩხულების ევოლუცია და აღსასრული
ავტომობილის შექმნას ხანგრძლივი და საინტერესო ისტორია აქვს. ყველაფერი კი დაიწყო ძალიან დიდი ხნის წინ - ქრისტეს შობამდე დაახლოებით IV ათასწლეულის შუა ხანებიდან, როცა მესოპოტამიაში ბორბალი გამოიგონეს. ბორბალს ორთვალა და ოთხთვალა ტრანსპორტი მოჰყვა...

რო­მის იმ­პე­რი­ის და­ცე­მამ და ევ­რო­პის წვრილ ფე­ო­და­ლურ სამ­თავ­რო­ე­ბად და­ქუც­მა­ცე­ბამ ბორ­ბ­ლი­ა­ნი ტრან­ს­პორ­ტის გან­ვი­თა­რე­ბაც და­ა­მუხ­რუ­ჭა. შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ევ­რო­პა­ში ოთხ­თ­ვა­ლე­ბით მგზავ­რო­ბა არა­კომ­ფორ­ტუ­ლი და დამ­ღ­ლე­ლი იყო. ამი­ტომ ბორ­ბ­ლი­ა­ნი ტრან­ს­პორ­ტით ძი­რი­თა­დად ტვირ­თი გა­დაჰ­ქონ­დათ. ხალ­ხი კი ცხე­ნით, ქვე­ი­თად ან მდი­ნა­რე­ე­ბით გა­და­ად­გილ­დე­ბო­და.

XV-XVI სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში ევ­რო­პა­ში
ვაჭ­რო­ბა-მრეწ­ვე­ლო­ბის გან­ვი­თა­რე­ბამ ბუ­ნებ­რი­ვად მო­ითხო­ვა ბორ­ბ­ლი­ა­ნი ტრან­ს­პორ­ტის გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა. XV სა­უ­კუ­ნი­დან ოთხ­თ­ვა­ლა სულ უფ­რო კომ­ფორ­ტუ­ლი ხდე­ბო­და. გა­მოჩ­ნ­და ტყა­ვის სა­ვარ­ძ­ლი­ა­ნი, შე­მი­ნულ-გა­და­ხუ­რუ­ლი ოთხ­თ­ვა­ლე­ბი. თან­და­თან შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ოთხ­თ­ვა­ლა ყვე­ლას­თ­ვის სა­სურ­ველ ეტ­ლად გა­და­იქ­ცა. შე­იქ­მ­ნა კომ­ფორ­ტუ­ლი კა­რე­ტე­ბიც.

სიტყ­ვა ავ­ტო­მო­ბი­ლი თვით­მოძ­რავ ოთხ­თ­ვა­ლას ნიშ­ნავს. თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლის პირ­ვე­ლი
მო­დე­ლე­ბი ევ­რო­პა­ში XVII სა­უ­კუ­ნის მი­წუ­რულს გა­მოჩ­ნ­და. ეს მო­დე­ლე­ბი ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბით მოძ­რა­ობ­დ­ნენ. პირ­ვე­ლი თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლე­ბის დი­ზა­ი­ნი, მე­ქა­ნიზ­მი, ფუნ­ქ­ცი­ე­ბი და შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი, რა­საკ­ვირ­ვე­ლია, ძა­ლი­ან შორს იყო მო­მა­ვა­ლი კლა­სი­კუ­რი ავ­ტო­მო­ბი­ლის­გან. მაგ­რამ მთა­ვა­რი ის იყო, რომ ავ­ტო­მო­ბი­ლის იდეა უკ­ვე გა­მო­იკ­ვე­თა. ამ იდე­ის გან­ვი­თა­რე­ბას მთა­ვა­რი მუხ­ტი ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის გა­მო­გო­ნე­ბამ და მის­მა პრაქ­ტი­კულ­მა გა­მო­ყე­ნე­ბამ შეს­ძი­ნა. ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა ევ­რო­პა­ში XVII სა­უ­კუ­ნი­დან გა­მოჩ­ნ­და და მომ­დევ­ნო სა­უ­კუ­ნე­ში დი­დი ცვლი­ლე­ბა გა­ნი­ცა­და. მის ტექ­ნი­კურ სრულ­ყო­ფა­ზე იყო და­მო­კი­დე­ბუ­ლი, რო­გო­რე­ბი იქ­ნე­ბოდ­ნენ პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი.
ჰერონ ალექსანდრიელის ორთქლის ძრავა
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის მსოფ­ლი­ო­ში უძ­ვე­ლე­სი მო­დე­ლი, რაც უნ­და და­უ­ჯე­რებ­ლად ჟღერ­დეს, ჯერ კი­დევ I სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში შექ­მ­ნა ბერ­ძენ­მა მა­თე­მა­ტი­კოს­მა და მე­ქა­ნი­კოს­მა ჰე­რონ ალექ­სან­დ­რი­ელ­მა. თუმ­ცა ის ალ­ბათ ვერც იფიქ­რებ­და, რომ მრა­ვა­ლი სა­უ­კუ­ნის შემ­დეგ მი­სი იდეა კვლავ აღორ­ძინ­დე­ბო­და, და­იხ­ვე­წე­ბო­და და ინ­დუს­ტ­რი­უ­ლი რე­ვო­ლუ­ცი­ის მთა­ვა­რი მა­მოძ­რა­ვე­ბე­ლი გახ­დე­ბო­და.

პირ­ვე­ლი პრაქ­ტი­კუ­ლი ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა ინ­გ­ლი­სელ­მა მე­ქა­ნი­კოს­მა და გა­მომ­გო­ნე­ბელ­მა თო­მას სე­ვე­რიმ და­აპ­რო­ექ­ტა. მის­მა მოწყო­ბი­ლო­ბამ, ე.წ. ცეცხ­ლო­ვა­ნმა ტუმ­ბომ, 1698 წელს პირ­ვე­ლად გა­მო­ი­ყე­ნა ორ­თ­ქ­ლის ენერ­გია. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ 1707 წელს რუ­სე­თის იმ­პე­რა­ტორ­მა პეტ­რე I-მა გა­მო­ი­წე­რა ცეცხ­ლო­ვა­ნი ტუმ­ბო პე­ტერ­ბურ­გ­ში, ზაფხუ­ლის ბაღ­ში შად­რევ­ნე­ბის მო­საწყო­ბად.

სე­ვე­რის ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა გარ­კ­ვე­ულ­წი­ლად გა­ა­უმ­ჯო­ბე­სა ინ­გ­ლი­სელ­მა გა­მომ­გო­ნე­ბელ­მა თო­მას ნი­უ­კო­მენ­მა. ნი­უ­კო­მენ­მა ერთ-ერ­თ­მა პირ­ველ­მა გა­მო­ი­ყე­ნა ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა მე­ქა­ნი­კუ­რი სა­მუ­შა­ოს მი­სა­ღე­ბად 1712 წელს.
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის შემ­დ­გო­მი გან­ვი­თა­რე­ბა უკავ­შირ­დე­ბა გა­მო­ჩე­ნილ შოტ­ლან­დი­ელ გა­მომ­გო­ნე­ბელ-მე­ქა­ნი­კოსს, ედინ­ბურ­გი­სა და ლონ­დო­ნის სა­მე­ფო სა­ზო­გა­დო­ე­ბე­ბის, პა­რი­ზის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის წევრს ჯე­იმს უატს. 1769-1782 წლებ­ში მან მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად დახ­ვე­წა ნი­უ­კო­მე­ნის ძრა­ვა და მი­სი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი ერ­თი­ო­რად გა­ა­უმ­ჯო­ბე­სა. რაც მთა­ვა­რია, უატის ძრა­ვა გა­ცი­ლე­ბით სწრა­ფი იყო.
ოლივერ ევანსის მანქანა-ამფიბია, 1804, ფილადელფია
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვის გან­ვი­თა­რე­ბას, ბუ­ნებ­რი­ვია, მოს­დევ­და თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბაც. ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე ავ­ტო­მო­ბი­ლის უძ­ვე­ლე­სი მო­დე­ლის ეს­კი­ზე­ბი მი­ე­კუთ­ვ­ნე­ბა გა­მო­ჩე­ნილ ინ­გ­ლი­სელ მა­თე­მა­ტი­კოსს, მე­ქა­ნი­კოსს, ას­ტ­რო­ნომ­სა და ფი­ზი­კოსს ისა­აკ ნი­უ­ტონს. 1663 წელს შეს­რუ­ლე­ბულ მის შრო­მებ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლია ოთხ­თ­ვა­ლის სქე­მა, რო­მე­ლიც მოძ­რა­ო­ბა­ში მოჰ­ყავ­და ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვას. ნი­უ­ტონ­მა ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით მუ­შა­ო­ბა გა­ნაგ­რ­ძო და XVIII სა­უ­კუ­ნის და­საწყის­ში ნი­უ­კო­მენ­თან ერ­თად შექ­მ­ნა კი­დეც ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე ოთხ­თ­ვა­ლა. თუმ­ცა მო­დე­ლი ძა­ლი­ან დი­დი იყო და საწ­ვავ მა­სა­ლას (ქვა­ნახ­შირს) ჭარ­ბად მო­იხ­მარ­და, რის გა­მოც ნი­უ­ტო­ნის ავ­ტო­მო­ბი­ლი არაპ­რაქ­ტი­კუ­ლი გა­მოდ­გა.

1672 წელს ბელ­გი­ელ­მა იეზუ­იტ­მა ფერ­დი­ნანდ ფერ­ბის­ტ­მა შექ­მ­ნა თვით­მოძ­რა­ვი ოთხ­თ­ვა­ლის სა­თა­მა­შო მო­დე­ლი. მი­სი სიგ­რ­ძე 60 სან­ტი­მეტ­რი იყო. ამ მი­ნი­ა­ტ­უ­რულ ავ­ტო­მო­ბილ­საც ცხე­ლი ორ­თ­ქ­ლის ძა­ლა ამოძ­რა­ვებ­და.

ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლი 1769 წელს შექ­მ­ნა ფრან­გ­მა მეც­ნი­ერ­მა ნი­კო­ლას ჟო­ზეფ კი­უ­ნომ. ეს თა­რი­ღი შე­საძ­ლოა ავ­ტო­მო­ბი­ლის და­ბა­დე­ბის დღე­დაც ჩა­ით­ვა­ლოს. კი­უ­ნოს სურ­და შე­ექ­მ­ნა საკ­მაო გამ­წე­ვი ძა­ლის მქო­ნე ავ­ტო­მო­ბი­ლი სა­არ­ტი­ლე­რიო მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბი­სა და ჭურ­ვე­ბის გა­და­სა­ტა­ნად. კი­უ­ნოს ოთხ­თ­ვა­ლა პა­რიზ­ში აიწყო. ერ­თ­ტო­ნი­ა­ნი მან­ქა­ნა დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბით საწ­ვავს მო­იხ­მარ­და. ავ­ტო­მო­ბი­ლის მარ­თ­ვას ორი კა­ცი ძლივს არ­თ­მევ­და თავს. ოთხ­თ­ვა­ლას შე­ეძ­ლო 3 ტო­ნამ­დე ტვირ­თის გა­და­ტა­ნა 2-დან 4 კმ/სთ-მდე სიჩ­ქა­რით. ტექ­ნი­კუ­რი თვალ­საზ­რი­სით, კი­უ­ნოს მო­დელს ბევ­რი მი­ნუ­სი ჰქონ­და. რთუ­ლად სა­მარ­თა­ვი ავ­ტო­მო­ბი­ლის ორ­თ­ქ­ლის დიდ ქვაბ­ში წნე­ვა მა­ლე ეცე­მო­და. წნე­ვის შე­სა­ნარ­ჩუ­ნებ­ლად სა­ჭი­რო იყო მან­ქა­ნის ყო­ველ 15 წუთ­ში გა­ჩე­რე­ბა.

ერთ-ერ­თი მგზავ­რო­ბის დროს კი­უ­ნო და მი­სი თა­ნა­შემ­წე ვერ გა­უმ­კ­ლავ­დ­ნენ მარ­თ­ვას და ოთხ­თ­ვა­ლამ მკვეთ­რად მო­უხ­ვია. ორ­თ­ქ­ლის ქვა­ბი კორ­პუსს მოს­წყ­და და მი­წა­ზე და­ცე­მი­სას აფეთ­ქ­და. რო­გორც იმ დრო­ის გა­ზე­თე­ბი წერ­დ­ნენ, აფეთ­ქე­ბის ხმამ მთე­ლი პა­რი­ზი შე­ა­ზან­ზა­რა. მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, 1771 წელს კი­უ­ნომ მე­ო­რე, კი­დევ უფ­რო დი­დი ოთხ­თ­ვა­ლა შექ­მ­ნა. თუმ­ცა ვერც ამ მან­ქა­ნამ "გა­ა­მარ­თ­ლა".
ჰერონ ალექსანდრიელი
1794 წელს კი­უ­ნოს მე­ო­რე მო­დე­ლი პა­რიზ­ში ახ­ლად­შექ­მ­ნილ ტექ­ნი­კურ მოწყო­ბი­ლო­ბა­თა მუ­ზე­უმს გა­დას­ცეს. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ეს ექ­ს­პო­ნა­ტი მუ­ზე­უ­მის ერთ-ერ­თი მთა­ვა­რი ღირ­ს­შე­სა­ნიშ­ნა­ო­ბა გახ­და. ამ ავ­ტო­მო­ბი­ლის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა საფ­რან­გე­თის ავ­ტო­ინ­ჟი­ნერ­თა სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ემ­ბ­ლე­მად იქ­ცა. მშობ­ლი­ურ ლო­თა­რინ­გი­ა­ში კი კი­უ­ნოს ძეგ­ლი და­უდ­გეს. 1969 წელს კი­უ­ნოს ავ­ტო­მო­ბი­ლის 200 წლის­თა­ვი მუ­ზე­უმ­ში სა­გან­გე­ბოდ აღი­ნიშ­ნა.

1801 წელს ინ­გ­ლი­სელ­მა გა­მომ­გო­ნე­ბელ­მა რი­ჩარდ ტრე­ი­ვი­სიკ­მა სა­ზო­გა­დო­ე­ბას წა­რუდ­გი­ნა ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე პირ­ვე­ლი კომ­პაქ­ტუ­რი ავ­ტო­მო­ბი­ლი, მგზავ­რ­თა გა­და­საყ­ვა­ნად. ორი წლის შემ­დეგ მეც­ნი­ერ­მა გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბუ­ლი მო­დე­ლი წარ­მო­ად­გი­ნა - მის­მა სიჩ­ქა­რემ 15 კმ/სთ-ს მი­აღ­წია, ხო­ლო აღ­მარ­თ­ზე - 6 კმ/სთ-ს.

1804 წელს ამე­რი­კელ­მა ოლი­ვერ ევან­ს­მა კი ე.წ. ავ­ტო­მო­ბი­ლი ამ­ფი­ბია წარ­მო­ად­გი­ნა. ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე მან­ქა­ნას ნა­ვი­სებ­რი კორ­პუ­სი ჰქონ­და და პრო­ექ­ტის მი­ხედ­ვით, ხმე­ლე­თის გარ­და წყალ­შიც შე­ეძ­ლო გა­და­ად­გი­ლე­ბა.
ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის ერ­თ­გ­ვა­რი სა­ხე­ო­ბა იყო დი­ლი­ჟან­სი - დი­დი ზო­მის ეტ­ლი სა­ქა­ლაქ­თა­შო­რი­სო სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი ტრან­ს­პორ­ტის ფუნ­ქ­ცი­ით. დი­ლი­ჟან­სი და­ახ­ლო­ე­ბით 20 კაცს იტევ­და. მა­თი სა­შუ­ა­ლე­ბით გა­დაჰ­ქონ­დათ ფოს­ტაც.
თომას სევერის ორთქლზე მომუშავე "ცეცხლოვანი ტუმბო"
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია მე­ქა­ნი­კო­სე­ბის - გორ­დო­ნი­სა და ჰერ­ნე­ის ახა­ლი ტი­პის დი­ლი­ჟან­სე­ბი. გა­რეგ­ნუ­ლად ეს მან­ქა­ნე­ბი საკ­მა­ოდ ლა­მა­ზად გა­მო­ი­ყუ­რე­ბო­და: ლა­კი­რე­ბუ­ლი მორ­თულ-მო­კაზ­მუ­ლი ექ­ს­ტე­რი­ე­რი, მყუდ­რო სა­ლო­ნი. თვალ­ში სა­ცე­მი იყო საკ­ვა­მუ­რი მი­ლე­ბი. 1825 წელს ლონ­დო­ნი-ბა­ტის მი­მარ­თუ­ლე­ბით 171 კმ-იანი პირ­ვე­ლი სამ­გ­ზავ­რო ხა­ზი შე­იქ­მ­ნა. ამ მოვ­ლე­ნამ სა­თა­ვე და­უ­დო ჩქა­როს­ნუ­ლი საგ­ზაო ეკი­პა­ჟე­ბის გავ­რ­ცე­ლე­ბას, გან­სა­კუთ­რე­ბით იტა­ლი­ა­სა და საფ­რან­გეთ­ში. თან­და­თა­ნო­ბით სამ­გ­ზავ­რო მან­ქა­ნე­ბის სიმ­ძ­ლავ­რემ უკ­ვე რვა-ათ­ჯერ გა­და­ა­ჭარ­ბა კი­უ­ნოს ავ­ტო­მო­ბი­ლი­სას. იმავ­დ­რო­უ­ლად შემ­ცირ­და საწ­ვა­ვი მა­სა­ლის ოდე­ნო­ბა.

XIX სა­უ­კუ­ნე­ში ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე ტრან­ს­პორ­ტის გან­ვი­თა­რე­ბას ბევ­რი პრობ­ლე­მა და დი­დი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბე­ბიც შეხ­ვ­და. ასე, მა­გა­ლი­თად, ჯე­იმს უატ­მა თა­ვის ყო­ფილ თა­ნამ­შ­რო­მელს რი­ჩარდ ტრე­ი­ვი­სიკს ბრა­ლი დას­დო ფირ­მა "ბოლ­ტო­ნი და უატის" იდე­ე­ბის მო­პარ­ვა­ში. უატი შე­ე­ცა­და, პარ­ლა­მენ­ტ­ში მი­ე­ღოთ კა­ნო­ნი ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი "სა­ში­ში" ეკი­პა­ჟე­ბის ასაკ­რ­ძა­ლა­ვად. პარ­ლა­მენ­ტ­მა მეც­ნი­ე­რის მოთხოვ­ნა არ და­აკ­მა­ყო­ფი­ლა. პრობ­ლე­მე­ბი გრძელ­დე­ბო­და. ახა­ლი ტი­პის დი­ლი­ჟან­სის პატ­რო­ნე­ბი რვა-ცხრა­ჯერ მეტ მო­საკ­რე­ბელს იხ­დიდ­ნენ, ვიდ­რე ცხე­ნის ძა­ლა­ზე მო­მუ­შა­ვე ეკი­პა­ჟე­ბის მფლო­ბე­ლე­ბი. მე­ტიც, გა­და­სა­ხა­დი იყო და­წე­სე­ბუ­ლი ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი დი­ლი­ჟან­სის ად­გი­ლე­ბი­სა და ბორ­ბ­ლე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა­ზე, ასე­ვე მან­ქა­ნის სიმ­ძ­ლავ­რე­ზე. ბორ­ბ­ლე­ბი კი ახალ დი­ლი­ჟან­სებს მრავ­ლად ჰქონ­და. კონ­ს­ტ­რუქ­ცია მო­ითხოვ­და სა­შუ­ა­ლოდ ექვს ბორ­ბალს. ხში­რად დი­ლი­ჟანსს ორი-სა­მი ვა­გო­ნი ემა­ტე­ბო­და, რაც ზრდი­და ბორ­ბ­ლე­ბის რიცხვს.

ახალ დი­ლი­ჟან­სებს საცხე­ნოს­ნო-სა­ფოს­ტო ტრან­ს­პორ­ტის მფლო­ბე­ლებ­მაც შე­უ­ტი­ეს. მათ და­არ­წ­მუ­ნეს პარ­ლა­მენ­ტი, რომ მძი­მე ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნე­ბი გზებს აფუ­ჭებ­დ­ნენ. შე­დე­გად, მათ გა­და­სა­ხა­დი გა­უ­ზარ­დეს. ტენ­დენ­ცი­უ­რად გან­წყო­ბი­ლი ჟურ­ნა­ლის­ტე­ბი, რომ­ლე­ბიც ძვე­ლი ტი­პის ეკი­პა­ჟებს "თა­ნა­უგ­რ­ძ­ნობ­დ­ნენ", თა­ვი­ანთ სტა­ტი­ებ­ში ამუ­ქებ­დ­ნენ ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ან დი­ლი­ჟან­სებ­ზე მომ­ხ­დარ უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო ტექ­ნი­კურ პრობ­ლე­მებს. ამა­ვე დროს, უარ­ყო­ფი­თად გან­წყო­ბი­ლი ე.წ. ლუ­დი­ტე­ბი (აპ­რო­ტეს­ტებ­დ­ნენ სამ­რეწ­ვე­ლო რე­ვო­ლუ­ცი­ის მო­ტა­ნილ ტექ­ნი­კურ სი­ახ­ლე­ებს) ხის მო­რე­ბით ხერ­გავ­დ­ნენ გზებს, ახალ დი­ლი­ჟან­სებს ეს­როდ­ნენ ქვებს - ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ეკი­პა­ჟე­ბით მგზავ­რო­ბა უკ­ვე აღარ იყო უსაფ­რ­თხო.

ახა­ლი ტი­პის დი­ლი­ჟან­სე­ბის მთა­ვა­რი უპი­რა­ტე­სო­ბა სიჩ­ქა­რე გახ­ლ­დათ. თუმ­ცა კა­ნო­ნით საგ­ზაო ლო­კო­მო­ტი­ვე­ბის შე­სა­ხებ მა­თი და­საშ­ვე­ბი სიჩ­ქა­რე გა­უ­ტო­ლეს ცხე­ნის ძა­ლა­ზე მო­მუ­შა­ვე ეკი­პა­ჟე­ბი­სას - 16 კმ/სთ-ს. 1865 წელს ამ კა­ნონ­ში და­მა­ტე­ბა შე­ვი­და, რომ­ლის მი­ხედ­ვი­თაც ახა­ლი ტი­პის ლო­კო­მო­ტი­ვე­ბის (ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი დი­ლი­ჟან­სე­ბი) და­საშ­ვე­ბი სიჩ­ქა­რე გა­ნი­საზღ­ვ­რა 6,5 კმ/სთ-ით, ორ­ჯერ უფ­რო მცი­რე და­სახ­ლე­ბულ პუნ­ქ­ტებ­ში. კი­დევ ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ან დი­ლი­ჟან­სებს მოძ­რა­ო­ბის დროს უსაფ­რ­თხო­ე­ბის და­მა­ტე­ბი­თი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი და­ა­კის­რეს. კა­ნო­ნი შემ­სუ­ბუქ­და 1878 წელს, ხო­ლო გა­უქ­მ­და 1896 წელს.

XIX სა­უ­კუ­ნის ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი საკ­მა­ოდ მო­უ­ხერ­ხე­ბე­ლი იყო. მძღოლს ფაქ­ტობ­რი­ვად იგი­ვე ცოდ­ნა უნ­და ჰქო­ნო­და, რაც რკი­ნიგ­ზის ორ­თ­ქ­ლ­მავ­ლის მე­მან­ქა­ნეს. ავ­ტო­მო­ბი­ლის დაძ­ვ­რა დიდ ოს­ტა­ტო­ბა­სა და დროს სა­ჭი­რო­ებ­და. მოძ­რა­ო­ბი­სას მძღოლს ხში­რად უნ­და ეკონ­ტ­რო­ლე­ბი­ნა ორ­თ­ქ­ლის წნე­ვა. სა­ა­მი­სოდ მან­ქა­ნა­ზე სა­გან­გე­ბო მი­ნის მი­ლი იყო და­მონ­ტა­ჟე­ბუ­ლი. ხში­რად მძღო­ლის უყუ­რადღე­ბო­ბის გა­მო მილს წნე­ვა ხეთ­ქავ­და, მან­ქა­ნა ჩერ­დე­ბო­და. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ უკა­ნა ხე­დის სარ­კე თავ­და­პირ­ვე­ლად სწო­რედ მი­ლის სა­კონ­ტ­რო­ლებ­ლად და­მონ­ტაჟ­და ამე­რი­კულ "ლო­კო­მო­ბილ­ზე". მგზავ­რო­ბი­სას მძღოლს ასე­ვე უნ­და ეკონ­ტ­რო­ლე­ბი­ნა ქვაბ­ში წყლის რა­ო­დე­ნო­ბაც, ჩა­ე­მა­ტე­ბი­ნა წყა­ლი აღ­მარ­თ­ზე ას­ვ­ლის წინ. ყო­ველ 30-40 წუთ­ში ქვა­ბის გა­მარ­თ­ვა იყო სა­ჭი­რო. ამ­გ­ვა­რად, ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნა ამ ეტაპ­ზე არ იყო სა­თა­ნა­დოდ უსაფ­რ­თხო და ხელ­მი­საწ­ვ­დო­მი. თუმ­ცა სწო­რედ მი­სი მეშ­ვე­ო­ბით გან­ვი­თარ­და სა­ავ­ტო­მო­ბი­ლო ტექ­ნი­კა. სწო­რედ ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის­გან შე­მორ­ჩა სიტყ­ვა შო­ფე­რი, რაც ფრან­გუ­ლად მე­ცეცხ­ლურს ნიშ­ნავს.
ჰერნეის დილიჟანსის მოდელი
XIX სა­უ­კუ­ნე­ში ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი გა­მოჩ­ნ­და საფ­რან­გეთ­შიც. ლე­ონ სერ­პო­ლეს მო­დელ­ში ტექ­ნი­კუ­რი მო­ნა­ცე­მე­ბი საგ­რ­ძ­ნობ­ლად გა­უმ­ჯო­ბეს­და, და­იხ­ვე­წა მარ­თ­ვის სის­ტე­მა. 70-იან წლებ­ში მა­მა-შვილ­მა ბო­ლე­ებ­მა წარ­მო­ად­გი­ნეს ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნე­ბის მო­დე­ლე­ბი. 1875 წელს შვილ­მა ბო­ლემ პა­რიზ­ში ე.წ. დამ­ჯე­რი ავ­ტო­მო­ბი­ლის მო­დე­ლი წარ­მო­ად­გი­ნა: მა­სა - 5 ტო­ნა, საწ­ვა­ვის ხარ­ჯ­ვა - 2,5 კგ ნახ­ში­რი და 14 ლიტ­რი წყა­ლი 1 კმ-ზე, სიჩ­ქა­რე 25 კმ/სთ. 80-იან წლებ­ში გა­მოჩ­ნ­და უმ­ც­რო­სი ბო­ლეს ახა­ლი მო­დე­ლი: მა­სა - 3,5 ტო­ნა, საწ­ვა­ვის ხარ­ჯ­ვა - 1,5 კგ ნახ­ში­რი და 7 ლიტ­რი წყა­ლი 1 კმ-ზე, სიჩ­ქა­რე - 38 კმ/სთ. თუ არ ჩავ­თ­ვ­ლით ამ ახა­ლი მო­დე­ლის ორ­თ­ქ­ლის ძრა­ვას, სწო­რედ ბო­ლეს ეს მო­დე­ლი უფ­რო ჰგავს მო­მა­ვალ კლა­სი­კურ ავ­ტო­მო­ბილს, ვიდ­რე თუნ­დაც პირ­ვე­ლი ბენ­ზი­ნის ძრა­ვა­ზე მო­მუ­შა­ვე მან­ქა­ნე­ბი.

საფ­რან­გეთ­ში ავ­ტო­მო­ბი­ლის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში დი­დი წვლი­ლი მი­უძღ­ვის ასე­ვე ალ­ბერტ დე დი­ონს, მე­გობ­რე­ბი მას სპორ­ტულ მარ­კიზს უწო­დებ­დ­ნენ. იგი გახ­და თა­ვი­სი ქვეყ­ნის ერთ-ერ­თი პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლის­ტი და საფ­რან­გე­თის ავ­ტოკ­ლუ­ბის და­მა­არ­სე­ბე­ლი. 1882 წელს კი შე­იქ­მ­ნა ფირ­მა "დე დი­ონ-ბუ­ტონ და ტრე­პარ­დუ", რო­მე­ლიც ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ან ავ­ტო­მო­ბი­ლებს აწარ­მო­ებ­და. 1894 წელს პა­რი­ზი-რუ­ა­ნის ტრა­სა­ზე გა­მარ­თულ პირ­ველ ავ­ტორ­ბო­ლა­ზე დე დი­ონ­მა სა­კუ­თა­რი მან­ქა­ნით გა­ი­მარ­ჯ­ვა, თუმ­ცა შემ­დ­გომ რბო­ლებ­ში და­მარ­ცხ­და და გა­დაწყ­ვი­ტა, ბენ­ზი­ნის საწ­ვავ­ზე მო­მუ­შა­ვე მო­დელ­ზე ეფიქ­რა.

ამ­დე­ნად, XIX სა­უ­კუ­ნე, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი მი­სი მე­ო­რე ნა­ხე­ვა­რი, ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის ეპო­ქას წარ­მო­ად­გენ­და. XX სა­უ­კუ­ნის და­საწყი­სი­დან წი­ნა პლან­ზე წა­მო­ვი­და ე.წ. ში­დაწ­ვის ძრა­ვე­ბი, ორ­თ­ქ­ლის­ძ­რა­ვი­ა­ნი მან­ქა­ნე­ბი კი თან­და­თან წარ­სულს ჩაჰ­ბარ­და. თუმ­ცა აშშ-ში ისი­ნი 1930 წლამ­დეც კი მოძ­რა­ობ­დ­ნენ. XIX სა­უ­კუ­ნის მი­წუ­რუ­ლი­დან და XX სა­უ­კუ­ნის დამ­დე­გი­დან ში­დაწ­ვის ძრა­ვის გა­მო­ჩე­ნამ და ბენ­ზი­ნის საწ­ვა­ვის გა­მო­ყე­ნე­ბამ ავ­ტო­მო­ბი­ლის ის­ტო­რი­ა­ში ორთქლის ძრავების ეპოქას წერტილი დაუსვა.

მი­ხე­ილ ბარ­ნო­ვი, თსუ-ის ის­ტო­რი­ის დოქ­ტო­რან­ტი
ჟურნალი "ისტორიანი",#37


მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?