მშვილდოსნობა - იარაღი, რომელმაც მსოფლიო დაიპყრო
28-04-2018
მშვილდოსნობა - იარაღი, რომელმაც მსოფლიო დაიპყრო
ადამიანი უხსოვარი დროიდან აიძულა გარემოებებმა, გამომგონებლობისთვის მიემართა. ერთ დღეს მან დაასკვნა, რომ მამონტებსა და ვეფხვებთან პირისპირ შებმა არცთუ ჭკვიანური იყო...

პირველყოფილი კეტის სროლა არცთუ დიდი შედეგის მომტანი ჩანდა - რა ძალითაც უნდა მოექნია, ძალიან მცირე იყო ალბათობა, საგრძნობი ზიანი მიეყენებინა თუნდაც რამდენიმე ნაბიჯში მყოფი გამძვინვარებული ნადირისთვის.

ადა­მი­ა­ნის წი­ნა­შე ორ­მა­გი ამო­ცა­ნა იდ­გა: მხეც­თან ბრძო­ლი­სას ხი­ფა­თის­გან თა­ვი რაც შე­იძ­ლე­ბა შორს უნ­და და­ე­ჭი­რა, ამას­თან, უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ცხო­ველ­ზე სწრა­ფი, რა­თა და­ეს­წ­რო და მის­თ­ვის უფ­რო
მე­ტი და ღრმა ჭრი­ლო­ბე­ბი მი­ე­ყე­ნე­ბი­ნა.

პირ­ველ­ყო­ფი­ლი მე­ი­ა­რა­ღე­ე­ბი
პირ­ველ­ყო­ფი­ლი ადა­მი­ა­ნი ამ ორ­მაგ ამო­ცა­ნა­ზე ათას­წ­ლე­უ­ლე­ბი უშე­დე­გოდ იმ­ტ­ვ­რევ­და თავს, თუმ­ცა დრო მთლად ფუ­ჭად მა­ინც არ და­უ­კარ­გავს. ჯერ წა­მახ­ვი­ლე­ბუ­ლი პი­რის მქო­ნე ქვის იარა­ღის­გან ხელ­შუ­ბი შექ­მ­ნა, შემ­დეგ კი მი­სი მარ­ჯ­ვედ ტყორ­ც­ნაც ის­წავ­ლა.
ვა­რა­უ­დო­ბენ, რომ მშვილდ-ისა­რი პირ­ველ­ყო­ფი­ლი კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ის ხა­ფან­გის­გან წარ­მო­იქ­მ­ნა, რო­ცა
ხელ­შუბს მოდ­რე­კილ ტოტ­ზე ამაგ­რებ­დ­ნენ. ხა­ფან­გი ნა­დი­რის შე­ხე­ბი­სას ამოქ­მედ­დე­ბო­და. ამ­გ­ვა­რად, ერ­თ­ბა­შად გა­მო­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი ენერ­გი­ის წყა­ლო­ბით ხელ­შუბს ცხო­ვე­ლი დი­დი ძა­ლი­თა და სის­წ­რა­ფით უნ­და გა­ნეგ­მი­რა.

პა­რა­დოქ­სია, მაგ­რამ დღეს ეს კონ­ს­ტ­რუქ­ცია მშვილ­დ­ზე რთუ­ლი გვეჩ­ვე­ნე­ბა - ამ უკა­ნას­კ­ნელ­ზე მარ­ტი­ვი ხომ არა­ფე­რი შე­იძ­ლე­ბა იყოს: აიღე დრე­კა­დი ტო­ტი, ზედ გა­და­ჭი­მე ლა­რი და ისა­რი ის­რო­ლე!!! მაგ­რამ ჩვე­ნი შო­რე­უ­ლი წი­ნაპ­რის­თ­ვის ყვე­ლა­ფე­რი ასე­თი ად­ვი­ლი და მარ­ტი­ვი არ ყო­ფი­ლა. და არა მხო­ლოდ იმი­ტომ, რომ მა­შინ თო­კი ჯერ კი­დევ არ არ­სე­ბობ­და. აქ საქ­მე გვაქვს აზ­როვ­ნე­ბის სტე­რე­ო­ტი­პებ­თან, იმი­ტომ რომ ლა­პა­რა­კია სრუ­ლე­ბით ახა­ლი ტი­პის იარაღ­ზე, ერ­თ­დ­რო­უ­ლად მარ­ტივ­სა და გე­ნი­ა­ლურ მე­ქა­ნიზ­მ­ზე.

ბუ­ნებ­რი­ვად ჩნდე­ბა კითხ­ვე­ბი - ვინ იყო ის გე­ნი­ო­სი, ვინც მშვილდ-ისა­რი პირ­ველ­მა გა­ა­კე­თა? სად ცხოვ­რობ­და ან რო­გორ მო­უ­ვი­და აზ­რად მი­სი შექ­მ­ნა?
გა­მომ­გო­ნებ­ლის წარ­მო­მავ­ლო­ბა­სა თუ საცხოვ­რე­ბელ მი­სა­მარ­თ­ზე, სამ­წუ­ხა­როდ, ის­ტო­რია დუმს. რაც შე­ე­ხე­ბა შექ­მ­ნის თა­რიღს, მშვილ­დის გა­მო­გო­ნე­ბას მეც­ნი­ე­რე­ბი გვი­ან­დე­ლი პა­ლე­ო­ლი­თის ბო­ლო­სა და მე­ზო­ლი­თის და­საწყისს უკავ­ში­რე­ბენ. უძ­ვე­ლე­სი აღ­მო­ჩე­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც ამ იარაღს უკავ­შირ­დე­ბა, ძვ.წ. IX-VIII სა­უ­კუ­ნე­ე­ბით თა­რიღ­დე­ბა.

ამას­თან, ცხა­დი ხდე­ბა, რომ მშვილდ-ისა­რი დე­და­მი­წის ზურ­გ­ზე პრაქ­ტი­კუ­ლად ყვე­ლა უძ­ვე­ლეს ხალ­ხ­ში იყო გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი. ხმე­ლე­თის ერ­თა­დერ­თი ნა­წი­ლი, სა­დაც მის შე­სა­ხებ XIX სა­უ­კუ­ნემ­დე წარ­მოდ­გე­ნაც არ ჰქონ­დათ, ავ­ს­ტ­რა­ლია და ოკე­ა­ნე­თი იყო.
ახა­ლი გა­მო­გო­ნე­ბის მი­სა­მარ­თით მა­შინ­დე­ლი რეტ­როგ­რა­დე­ბის ქირ­ქი­ლი ალ­ბათ ზუს­ტად იმ­დენ ხანს გას­ტან­და, რამ­დე­ნიც გა­მომ­გო­ნებ­ლებს მი­ზან­ში ოს­ტა­ტუ­რად სრო­ლის სწავ­ლის­თ­ვის დას­ჭირ­დე­ბო­დათ...

1886 წელს, ბერ­ლი­ნის ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მის და­მა­არ­სე­ბელ­მა ადოლფ ბას­ტი­ან­მა დე­და­მი­წის სხვა­დას­ხ­ვა კუთხე­ში მო­ძი­ე­ბუ­ლი მშვილდ-ის­რე­ბის და­ხა­რის­ხე­ბი­სას აღ­მო­ა­ჩი­ნა, რომ ეპო­ქი­სა და წარ­მო­მავ­ლო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, მშვილ­დის დამ­ზა­დე­ბის ტექ­ნო­ლო­გია სულ რამ­დე­ნი­მე ძი­რი­თად სა­ხე­ო­ბად იყო­ფა. მან­ვე და­ას­კ­ვ­ნა, რომ მშვილდ-ის­რის სტრუქ­ტუ­რის მეშ­ვე­ო­ბით შე­იძ­ლე­ბო­და გან­საზღ­ვ­რა, გან­ვი­თა­რე­ბის რო­მელ სა­ფე­ხურ­ზე იმ­ყო­ფე­ბო­და სა­ზო­გა­დო­ე­ბა.

მსოფ­ლი­ოს დამ­პყ­რო­ბე­ლი იარა­ღი
გა­ვი­და დრო, მშვილ­დი უფ­რო მძლავ­რი გახ­და, ისა­რი კი, ამ სიტყ­ვის პირ­და­პი­რი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბით, დაფ­რ­თი­ან­და. ერთ დროს სა­ნა­დი­რო იარაღ­მა, მას შემ­დეგ, რაც საბ­რ­ძო­ლო და­ნიშ­ნუ­ლე­ბაც შე­ი­ძი­ნა, მთა­ვარ­სარ­დ­ლე­ბი აიძუ­ლა, ბრძო­ლის ტაქ­ტი­კა­სა და სტრა­ტე­გი­ა­ში ცვლი­ლე­ბე­ბი შე­ე­ტა­ნათ.
თავ­და­პირ­ვე­ლად თუ მშვილ­დო­სან­თა და­ნა­ყო­ფი ქვე­ი­თი იყო, შემ­დეგ ისი­ნი ცხე­ნებ­ზე შეს­ხ­დ­ნენ. ამ­ხედ­რე­ბულ­მა მო­ის­რებ­მა კი ბრძო­ლის ველ­ზე უპი­რა­ტე­სო­ბა და დი­დე­ბა მა­ლე­ვე მო­ი­პო­ვეს.

მა­გა­ლი­თად, სპარ­სე­ლებ­მა მშვილ­დო­სა­ნი მო­ნე­ტა­ზეც კი გა­მო­სა­ხეს, ხო­ლო მშვილდ-ის­რის ფლო­ბას ბავ­შ­ვო­ბი­დან ეჩ­ვე­ოდ­ნენ.
მე­ომ­რის აღ­ზ­რ­და­ში მშვილ­დოს­ნო­ბის ხე­ლოვ­ნე­ბას უდი­დეს მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას ანი­ჭებ­დ­ნენ ძვე­ლი ბერ­ძ­ნე­ბი, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ბრძო­ლას ხმლით ამ­ჯო­ბი­ნებ­დ­ნენ. ცნო­ბი­ლია, რომ მა­კე­დო­ნი­ელ­თა სას­წავ­ლო სპორ­ტულ-სამ­ხედ­რო კომ­პ­ლექ­ს­ში მშვილ­დოს­ნო­ბა აუცი­ლე­ბელ დის­ციპ­ლი­ნად მა­ნამ შე­დი­ო­და, სა­ნამ ალექ­სან­დ­რე დი­დის იმ­პე­რია და­ე­ცე­მო­და...

გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი სა­ხე­ლი ის­ტო­რი­ა­ში და­იმ­კ­ვიდ­რა აზი­უ­რი ტი­პის მშვილ­დ­მა (მას სკვი­თურ­საც უწო­დე­ბენ). ის ერ­თ­მა­ნეთ­ზე წე­ბო­თი ან სალ­ტე­ე­ბით მიკ­რუ­ლი ხის მერ­ქ­ნი­სა თუ რქის რამ­დე­ნი­მე ნა­წი­ლის­გან შედ­გე­ბო­და. ამ მე­თო­დით დამ­ზა­დე­ბუ­ლი მშვილ­დი დრე­კა­დო­ბი­თა და გამ­ძ­ლე­ო­ბით გა­მო­ირ­ჩე­ო­და. სა­ერ­თოდ კი კომ­პო­ზი­ტუ­რი, ანუ რამ­დე­ნი­მე მა­სა­ლის­გან დამ­ზა­დე­ბუ­ლი მშვილ­დე­ბი პირ­ვე­ლად ეგ­ვიპ­ტე­ლებ­მა შექ­მ­ნეს, რომ­ლე­ბიც ლა­რის­თ­ვის ცხვრის ნაწ­ლავს იყე­ნებ­დ­ნენ. ეგ­ვიპ­ტე­ლი მშვილ­დოს­ნე­ბი საბ­რ­ძო­ლო ეტ­ლე­ბით მოძ­რა­ობ­დ­ნენ და ბრძო­ლი­სას მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გეს დიდ ზი­ანს აყე­ნებ­დ­ნენ.

მშვილ­დო­სა­ნი მხედ­რე­ბი პირ­ველ­მა კარ­თა­გე­ნის მხე­დარ­თ­მ­თა­ვარ­მა ჰა­ნი­ბალ­მა გა­მო­ი­ყე­ნა და­პყ­რო­ბით ომებ­ში (ახ.წ. 260 წე­ლი). თუმ­ცა, კა­ცობ­რი­ო­ბის ის­ტო­რი­ა­ში ყვე­ლა­ზე გან­თ­ქ­მუ­ლი მშვილ­დოს­ნე­ბი მა­ინც მონ­ღო­ლე­ბი იყ­ვ­ნენ. ჩინ­გის-ყა­ე­ნის (1162-1227) უდი­დე­სი იმ­პე­რი­ის შექ­მ­ნა დიდ­წი­ლად სწო­რედ უბად­ლო მონ­ღო­ლი მხედ­რე­ბის დამ­სა­ხუ­რე­ბა იყო, რო­მელ­თაც გა­ჭე­ნე­ბუ­ლი ცხე­ნის უნა­გირ­ზე გა­მარ­თუ­ლად მდგომთ მშვილ­დი­დან სრო­ლა ოთხი­ვე მხა­რეს შე­ეძ­ლოთ.
მონ­ღო­ლებს შე­ი­ა­რა­ღე­ბა­ში ორი მშვილ­დი ჰქონ­დათ - მოკ­ლე, ცხე­ნი­დან სრო­ლის­თ­ვის და გრძე­ლი - ქვე­ი­თად გა­მო­სა­ყე­ნებ­ლად. გან­სა­კუთ­რე­ბით მძლავ­რი ეს უკა­ნას­კ­ნე­ლი ყო­ფი­ლა, ამ­ბო­ბენ, ისარს 400 მეტ­რ­ზე(!) ის­რო­დაო.

არა­ნაკ­ლებ პო­პუ­ლა­რუ­ლი იყო მშვილდ-ისა­რი არაბ­თა შო­რის, ხა­ლი­ფა­ტის ხა­ნა­ში (VII-XIII სს.). მა­თი ტაქ­ტი­კა ბრძო­ლის დაწყე­ბამ­დე ბე­დუ­ი­ნურ თა­რეშს გუ­ლის­ხ­მობ­და, რო­მე­ლიც მო­უ­ლოდ­ნე­ლო­ბა­სა და სის­წ­რა­ფეს ეფუძ­ნე­ბო­და. მო­ი­სარ მხე­დარ­თა თა­რე­შის მი­ზა­ნი მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გის დაც­ვის ხაზ­ში არე­უ­ლო­ბის შე­ტა­ნა იყო. ხო­ლო რო­ცა საქ­მე ძი­რი­თა­დი შე­ნა­ერ­თე­ბის შე­ტა­კე­ბამ­დე მი­ვი­დო­და, ბრძო­ლა­ში ქვე­ი­თი მშვილ­დოს­ნე­ბი ერ­თ­ვე­ბოდ­ნენ.

მშვილ­დოს­ნო­ბა, რო­გორც საბ­რ­ძო­ლო ხე­ლოვ­ნე­ბა, პო­პუ­ლა­რუ­ლი იყო იაპო­ნი­ა­შიც, სა­დაც იგი ორი მი­მარ­თუ­ლე­ბით გან­ვი­თარ­და (კი­უ­დო და იაბუ­სა­მე). სხვა­თა შო­რის, ჩი­ნე­ლებს მი­ა­წე­რენ კონ­დახ­ზე ჰო­რი­ზონ­ტა­ლუ­რად და­მაგ­რე­ბუ­ლი მშვილ­დის - არ­ბა­ლე­ტის გა­მო­გო­ნე­ბას. მას კარ­გად ფლობ­დ­ნენ იმ­პე­რა­ტო­რე­ბი­ცა და მე­ომ­რე­ბიც.

ამ­რე­ზით უც­ქერ­დ­ნენ მშვილდ-ისარს ძველ რომ­ში. რო­მა­ე­ლე­ბი არა მხო­ლოდ მის საბ­რ­ძო­ლო მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას აკ­ნი­ნებ­დ­ნენ, მას "ა­რა­კა­ცურ" იარა­ღა­დაც მი­იჩ­ნევ­დ­ნენ, რომ­ლის ტა­რე­ბა, მა­თი აზ­რით, ღირ­სე­ულ მებ­რ­ძოლს არ შეშ­ვე­ნო­და. მათ­თ­ვის მშვილ­დი­დან სრო­ლა მხო­ლოდ ეგ­ზო­ტი­კუ­რი გარ­თო­ბა იყო, ისიც ვიწ­რო წრე­ში და არამც და არამც დიდ არე­ნებ­სა და სპორ­ტულ ფო­რუ­მებ­ზე.
რო­მა­ელ­თა ასე­თი უდი­ე­რი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა ამ იარა­ღი­სად­მი ად­ვი­ლად ასახ­ს­ნე­ლია. მათ ლე­გი­ო­ნებს რომ მშვილდ-ისა­რი მო­ე­მარ­ჯ­ვე­ბი­ნათ, სა­ნაც­ვ­ლოდ მძი­მე ფარ­ზე, შუბ­ზე, მოკ­ლე მახ­ვილ­სა და მწყობრ ნა­ბიჯ­ზე უნ­და ეთ­ქ­ვათ უარი, რო­მელ­თა წყა­ლო­ბი­თაც უზარ­მა­ზა­რი იმ­პე­რია შექ­მ­ნეს...
ევ­რო­პუ­ლი მშვილ­დოს­ნო­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში დი­დი წვლი­ლი კარ­ლოს დიდ­მა (ფრან­კ­თა მე­ფე 768-814 წლებ­ში) და­ი­დო, რო­მელ­მაც სა­გან­გე­ბოდ ბრძა­ნე­ბა გას­ცა მშვილ­დის­თ­ვის სა­უ­კე­თე­სო მა­სა­ლად მიჩ­ნე­უ­ლი ურ­თხ­მე­ლის მთელ სა­მე­ფო­ში დარ­გ­ვის შე­სა­ხებ.

მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, მშვილ­დოს­ნო­ბის გა­სა­ვი­თა­რებ­ლად, ინ­გ­ლის­ში ხე­ლი­სუ­ფალ­ნი სა­კა­ნონ­მ­დებ­ლო ინი­ცი­ა­ტი­ვი­თაც კი გა­მო­ვიდ­ნენ, თუმ­ცა ამას წინ მწა­რე გაკ­ვე­თი­ლი უძღო­და - 1066 წელს, ჰას­ტინ­გ­ზის ბრძო­ლა­ში, ნორ­მან­დი­ის ჰერ­ცოგ უილი­ამ I დამ­პყ­რობ­ლის (ინ­გ­ლი­სის პირ­ვე­ლი ნორ­მა­ნი მე­ფე 1066-1087 წლებ­ში) მშვილ­დოს­ნებ­მა შა­ვი დღე აყა­რეს მე­ფე ჰა­როლ­დის კა­ვა­ლე­რი­ას.
გად­მო­ცე­მის თა­ნახ­მად, თა­ვად ინ­გ­ლი­სელ­თა მე­ფეს ბრძო­ლის ველ­ზე ნორ­მან მშვილ­დო­სან­თა მი­ერ ნას­როლ­მა ბრმა ისარ­მა მო­უს­წ­რა­ფა სი­ცოცხ­ლე, რო­მე­ლიც თვალ­ში მოხ­ვ­და.

ამ ბრძო­ლის წა­გე­ბას მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ინ­გ­ლის­ში კა­ნო­ნის გა­მო­ცე­მა მოჰ­ყ­ვა, რო­მე­ლიც 16-იდან 60 წლამ­დე ასა­კის ყვე­ლა მა­მა­კაცს მშვილდ-ის­რის სა­თა­ნა­დოდ ფლო­ბას ავალ­დე­ბუ­ლებ­და. ამით ინ­გ­ლი­სე­ლებ­მა ხე­ი­რი საფ­რან­გეთ­თან ას­წ­ლი­ან ომ­ში ნა­ხეს.
1346 წლის 26 აგ­ვის­ტოს, კრე­სის ბრძო­ლის დროს, ედუ­არდ III-ის 12 ათას­მა მშვილ­დო­სან­მა ფი­ლიპ VI დე ვა­ლუ­ას 40-ათა­სი­ან არ­მი­ას აჯო­ბა. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ ფი­ლი­პის ჯა­რი 7 ათას გე­ნუ­ელ არ­ბა­ლე­ტის მსრო­ლელს ით­ვ­ლი­და და შემ­თხ­ვე­ვი­თი არ არის, რომ კრე­სის ბრძო­ლას მშვილდ-ის­რი­სა და არ­ბა­ლე­ტის ყვე­ლა­ზე დიდ პა­ექ­რო­ბა­დაც მი­იჩ­ნე­ვენ.

სა­ზო­გა­დოდ, არ­ბა­ლე­ტი გა­ცი­ლე­ბით მძლავ­რი იარა­ღია, მოკ­ლე დის­ტან­ცი­ა­ზე კი უფ­რო ზუს­ტიც. თუმ­ცა, მშვილ­დ­თან შე­და­რე­ბით, მას სრო­ლის და­ბა­ლი სიხ­ში­რე აქვს. სამ­ხედ­რო საქ­მის მცოდ­ნე­თა შე­ფა­სე­ბით, არ­ბა­ლე­ტი მშვილ­დ­ზე ეფექ­ტი­ა­ნი მხო­ლოდ ცი­ხე­სი­მაგ­რე­ე­ბის დაც­ვი­სას იყო და რაც ყვე­ლა­ზე სა­ინ­ტე­რე­სოა, მეც­ნი­ე­რე­ბი ამ ორი იარა­ღის ნა­თე­სა­ო­ბას არ ცნო­ბენ და მი­აჩ­ნი­ათ, რომ არ­ბა­ლე­ტის წი­ნა­პა­რი უფ­რო ბერ­ძ­ნუ­ლი კა­ტა­პულ­ტია.
შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ევ­რო­პულ და კერ­ძოდ, ინ­გ­ლი­სურ მშვილ­დოს­ნო­ბა­ზე სა­უბ­რი­სას გვერდს ვერ ავუვ­ლით იმ ეპო­ქის ბა­ლა­დე­ბის გმირს, რო­ბინ ჰუდს. შერ­ვუ­დის ტყის ყა­ჩაღ­თა მე­თა­უ­რი, რო­მე­ლიც მდი­დარს არ­თ­მევ­და და ღა­რიბს აძ­ლევ­და, სწო­რედ მშვილდ-ის­რის უბად­ლო ფლო­ბით იყო გან­თ­ქ­მუ­ლი. არა­ერ­თი მხატ­ვ­რუ­ლი ნა­წარ­მო­ე­ბის გმი­რის პრო­ტო­ტი­პის ვი­ნა­ო­ბა და­უდ­გე­ნე­ლია, სა­ვა­რა­უ­დოდ კი რო­ბინ ჰუ­დი XIV სა­უ­კუ­ნის ინ­გ­ლის­ში ცხოვ­რობ­და.

მშვილ­დოს­ნო­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში
ცალ­კე უნ­და ით­ქ­ვას ქარ­თულ მშვილ­დოს­ნო­ბა­ზე. მშვილდ-ისა­რი ჩვენ­ში უხ­სო­ვა­რი დრო­ი­დან იყო გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი, რაც არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვა-ძი­ე­ბი­სას აღ­მო­ჩე­ნი­ლი მა­სა­ლე­ბით, ზე­პირ­სიტყ­ვი­ე­რე­ბით, ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი თუ სხვა წე­რი­ლო­ბი­თი წყა­რო­ე­ბით დას­ტურ­დე­ბა.
თრი­ა­ლეთ­ში აღ­მო­ჩე­ნილ ძვ.წ. VIII-VII სა­უ­კუ­ნის ბრინ­ჯა­ოს სარ­ტყ­ლებ­ზე გა­მო­სა­ხუ­ლია მშვილდ-ის­რით ნა­დი­რო­ბის სცე­ნე­ბი, მშვილ­დე­ბი და მშვილ­დოს­ნე­ბი. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ნა­პოვ­ნია უძ­ვე­ლე­სი კა­ჟის ბუ­ნი­კი, რო­მელ­საც პა­ლე­ო­ლი­თის ხა­ნას მი­ა­კუთ­ვ­ნე­ბენ.

ცნო­ბი­ლი ფრან­გი ვა­ჭა­რი და მოგ­ზა­უ­რი ჟან ბა­ტისტ ტა­ვერ­ნიე (1605-1689) აღ­წერს, რომ "ქარ­თ­ვე­ლე­ბი მშვილდ-ისარს ხმა­რო­ბენ სა­ო­ცა­რი სი­მარ­დით და მთელ აზი­ა­ში სა­უ­კე­თე­სო სა­ხე­ლი აქვთ გან­თ­ქ­მუ­ლი".

სა­ყუ­რადღე­ბოა ძველ­ბერ­ძ­ნულ მი­თებ­ში მოხ­სე­ნი­ე­ბუ­ლი ამორ­ძა­ლე­ბიც, რომ­ლე­ბიც თქმუ­ლე­ბე­ბის თა­ნახ­მად, შა­ვი ზღვის სა­ნა­პი­რო ზოლ­ში, ასე­ვე, კავ­კა­სი­ა­ში ცხოვ­რობ­დ­ნენ. მი­თუ­რი მებ­რ­ძო­ლი ქა­ლე­ბი გან­სა­კუთ­რე­ბით გა­წა­ფულ­ნი მშვილდ-ის­რის გა­მო­ყე­ნე­ბა­ში ყო­ფი­ლან, ხო­ლო წარ­მა­ტე­ბით სრო­ლის­თ­ვის მარ­ცხე­ნა ძუ­ძუს ბავ­შ­ვო­ბი­დან­ვე იდა­ღავ­დ­ნენ.

ბრძო­ლის ვე­ლი­დან სპორ­ტულ ას­პა­რეზ­ზე
ის­ტო­რი­ას არ მო­ე­პო­ვე­ბა წყა­რო იმის და­სად­გე­ნად, რო­დის გა­ი­ზუ­ზუ­ნა ბო­ლო­ჯერ ისარ­მა ომ­ში და რო­დის მო­ზი­დეს მშვილ­დი პირ­ვე­ლად სპორ­ტულ სას­რო­ლეთ­ზე. თუმ­ცა მშვილდ-ის­რის, რო­გორც ბრძო­ლის ველ­ზე ფარ­თოდ გა­მო­სა­ყე­ნე­ბე­ლი იარა­ღის მზე, XIX სა­უ­კუ­ნე­ში ჩა­ეს­ვე­ნა.
ძნე­ლი მი­სახ­ვედ­რი არ უნ­და იყოს, რომ მშვილდ-ის­რი­დან მი­ზან­სა თუ მან­ძილ­ზე სრო­ლა­ში ვარ­ჯი­ში და შე­სა­ბა­მი­სად, სპორ­ტუ­ლი ინ­ტე­რე­სით შე­ჯიბ­რე­ბა იმ დღი­დან იარ­სე­ბებ­და, რაც ეს იარა­ღი არ­სე­ბობს. ამ­გ­ვა­რი ას­პა­რე­ზო­ბე­ბი სხვა­დას­ხ­ვა ქვე­ყა­ნა­ში უხ­სო­ვა­რი დრო­ი­დან ეწყო­ბო­და და გა­მარ­ჯ­ვე­ბუ­ლებს მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი პრი­ზე­ბით აჯილ­დო­ებ­დ­ნენ.

ცნო­ბი­ლია, რომ 1766 წელს მა­ვან­მა ჯენ­ტ­ლ­მენ­მა, სა­ხე­ლად ტო­მას უეირ­ნ­გ­მა, ლონ­დო­ნის ცენ­ტ­რ­ში, იქ, სა­დაც დღეს ლეს­ტერ-სკვე­რია, ის­რის მი­ზან­ში სრო­ლა­ში ას­პა­რე­ზო­ბა გა­მარ­თა და ზო­გი­ერ­თე­ბი მშვილ­დოს­ნო­ბის, რო­გორც სპორ­ტის სა­ხე­ო­ბის ჟამ­თა აღ­წე­რას იმ დღი­დან აწარ­მო­ე­ბენ.
სხვე­ბი მი­იჩ­ნე­ვენ, რომ სპორ­ტუ­ლი მშვილ­დოს­ნო­ბის პი­ო­ნე­რე­ბი ბელ­გი­ე­ლე­ბი არი­ან, რომ­ლებ­მაც ჯერ კი­დევ 1381 წელს, წმინ­და სე­ბას­ტი­ა­ნის სა­ხე­ლო­ბის დი­დი სა­მე­ფოს ნა­ფიც მშვილ­დო­სან­თა სა­ზო­გა­დო­ე­ბა და­ა­არ­სეს...

რა­ზეც არ და­ო­ბენ, არის ის, რომ პირ­ვე­ლი ჩემ­პი­ო­ნა­ტი მშვილ­დოს­ნო­ბა­ში 1879 წელს ჩი­კა­გო­ში გა­ი­მარ­თა. ხუ­თი წლის შემ­დეგ მსგავ­სი შე­ჯიბ­რე­ბა უკ­ვე დიდ ბრი­ტა­ნეთ­ში მო­ეწყო, 1897 წელს კი პა­რიზ­ში გა­იხ­ს­ნა პირ­ვე­ლი სას­რო­ლე­თი მშვილ­დოს­ნე­ბის­თ­ვის.
1900 წელს მშვილ­დოს­ნო­ბა, რო­გორც სპორ­ტის სა­ხე­ო­ბა, პა­რი­ზის ოლიმ­პი­უ­რი თა­მა­შე­ბის პროგ­რა­მა­ში იყო შე­ტა­ნი­ლი. 1920 წლის შემ­დეგ მშვილ­დოს­ნებ­მა ზე­დი­ზედ ათი ოლიმ­პი­ა­და გა­მო­ტო­ვეს, თა­მა­შებ­ში ის 1972 წლი­დან კვლავ შე­ი­ტა­ნეს.

სპორ­ტუ­ლი მშვილ­დოს­ნო­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის ახა­ლი ეტა­პი გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 30-იანი წლე­ბი­დან და­იწყო. 1931 წელს და­ფუძ­ნ­და სა­ერ­თა­შო­რი­სო ფე­დე­რა­ცია. დღეს სპორ­ტის ეს სა­ხე­ო­ბა მსოფ­ლი­ოს 150-მდე ქვე­ყა­ნა­შია გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი.

მშვილ­დოს­ნო­ბას, რო­გორც სპორ­ტის სა­ხე­ო­ბას, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში XX სა­უ­კუ­ნის 60-იანი წლე­ბი­დან მის­დე­ვენ. ევ­რო­პი­სა და მსოფ­ლიო ას­პა­რეზ­ზე ქარ­თ­ველ სპორ­ტ­ს­მე­ნებს არა­ერ­თი წარ­მა­ტე­ბა ჰქო­ნი­ათ. მათ­გან გა­მო­სარ­ჩე­ვი ქე­თე­ვან ლო­სა­ბე­რი­ძის მიღ­წე­ვაა, რო­მელ­მაც 1972 წლის ევ­რო­პის ჩემ­პი­ო­ნატ­ზე სა­მი ოქ­როს მე­და­ლი და­ი­სა­კუთ­რა, 1973 წელს კი მსოფ­ლიო ჩემ­პი­ო­ნი გახ­და. 1980 წელს ქე­თე­ვან ლო­სა­ბე­რი­ძემ მოს­კო­ვის ოლიმ­პი­უ­რი თა­მა­შე­ბის ოქ­როს მე­და­ლიც აიღო.

გე­ლა უშა­რი­ძე
ჟურნალი "ისტორიანი",#37
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!