რუსი ჰანიბალი - ალექსანდრე სუვოროვი
30-06-2018
რუსი ჰანიბალი - ალექსანდრე სუვოროვი
ალექსანდრე ვასილის ძე სუვოროვი დაიბადა მოსკოველი დიდებულის ოჯახში. მამამისი ვასილ ივანის ძე სუვოროვი გენერალ-ანშეფი გახლდათ.

ალექსანდრე სუვოროვი იზრდებოდა ისე, როგორც დიდებულის ვაჟს შეეფერებოდა. სუვოროვებს კარგი საოჯახო ბიბლიოთეკა ჰქონდათ და მომავალი ფელდმარშალი იქ თავისთვის ბევრ საინტერესო წიგნს პოულობდა: პლუტარქეს, კორნელიუს ნეპოტს, ჰომეროსს, იულიუს კეისარს... ამ ავტორთა წიგნების შესწავლა მომავალში მას ძალიან გამოადგა.

ყმაწ­ვილ სუ­ვო­როვ­ზე დი­დი შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბა და­ტო­ვა ჰა­ნი­ბალ­მა - კარ­თა­გე­ნელ­მა სარ­დალ­მა, რო­მელ­მაც ლა­მის მუხ­ლებ­ზე დას­ცა მთე­ლი რო­მის იმ­პე­რია.
ალექ­სან­დ­რე სუ­ვო­რო­ვის ბა­ბუა
ივან სუ­ვო­რო­ვი პრე­ობ­რა­ჟენ­ს­კის პოლ­კის ლა­იბ­გ­ვარ­დი­ა­ში მსა­ხუ­რობ­და. სუ­ვო­რო­ვის დე­და ევ­დო­კია სუ­ვო­რო­ვა (ქა­ლიშ­ვი­ლო­ბის გვა­რი მა­ნუ­კო­ვა) გა­რუ­სე­ბუ­ლი სომ­ხის ოჯა­ხი­დან იყო. ის კარ­გად იც­ნობ­და სომ­ხურ და რუ­სულ ეპო­სებს და ახალ­გაზ­რ­და სუ­ვო­როვ­მა მის­გან ბევ­რი რამ ის­წავ­ლა. დე­დის დამ­სა­ხუ­რე­ბა გახლდათ სუ­ვო­რო­ვის დახ­ვე­წი­ლი მეტყ­ვე­ლე­ბა და იუმო­რის შე­სა­ნიშ­ნა­ვი გრძნო­ბა, კარ­გად ერ­კ­ვე­ო­და ლე­გენ­დებ­სა და
მი­თებ­შიც. ეს და­ეხ­მა­რა სუ­ვო­როვს, რო­ცა წერ­და "გა­მარ­ჯ­ვე­ბის მეც­ნი­ე­რე­ბას", "სუზ­და­ლურ ჩა­ნა­წე­რებს", წე­რი­ლებ­სა და პა­ტა­რა მოთხ­რო­ბებს. ახალ­გაზ­რ­დო­ბი­სას გამ­ხ­და­რი და ავად­მ­ყო­ფუ­რი აღ­ნა­გო­ბი­სა იყო, ამი­ტომ მა­მა მის­თ­ვის სა­მო­ქა­ლა­ქო კა­რი­ე­რას გეგ­მავ­და, სუ­ვო­როვს კი სურ­და სამ­ხედ­რო პი­რი გა­მო­სუ­ლი­ყო.

1742 წელს იგი ჩა­ი­რიცხა სე­მი­ო­ნოვ­ს­კის პოლ­კ­ში რი­გით ჯა­რის­კა­ცად. სუ­ვო­როვ­მა მო­მაგ­რე­ბა და ფორ­მა­ში ჩად­გო­მა მო­ა­ხერ­ხა, მის­გან კარ­გი ჯა­რის­კა­ცი დად­გა. 1754 წელს ოფიც­რის წო­დე­ბა მიანიჭეს, ხო­ლო საბ­რ­ძო­ლო ნათ­ლო­ბა - შვიდ­წ­ლი­ან ომ­ში (1756-1763) მიიღო. რუ­სე­თი პრუ­სი­ას ებ­რ­ძო­და, ორი­ვე მხა­რის ჯა­რე­ბი ფარ­თო ფრონ­ტად იყ­ვ­ნენ გაშ­ლი­ლი აღ­მო­სავ­ლეთ ევ­რო­პა­ში. არ­მი­ე­ბი სას­ტი­კი ბრძო­ლე­ბის­თ­ვის ემ­ზა­დე­ბოდ­ნენ. მა­ნამ­დე კი წვრილ-წვრილ თავ­დას­ხ­მებს უწყობ­დ­ნენ ერ­თ­მა­ნეთს.

სუ­ვო­როვს კა­ზაკ­თა ასე­უ­ლი მის­ცეს და უბ­რ­ძა­ნეს, პრუ­სი­ე­ლე­ბის­თ­ვის ეთ­ვალ­თ­ვა­ლა. იმ კორ­პუ­სის გან­ლა­გე­ბი­დან, სა­დაც სუ­ვო­რო­ვი მსა­ხუ­რობ­და, ახ­ლოს იყო პა­ტა­რა პრუ­სი­უ­ლი ქა­ლა­ქი ლან­დ­ს­ბერ­გი, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი მდე­ბა­რე­ო­ბით. სუ­ვო­როვ­მა მი­სი აღე­ბა სცა­და. რო­ცა ასე­უ­ლის მე­თა­ურ­მა სთხო­ვა, ის მა­ინც გა­ე­გოთ, რამ­დე­ნი პრუ­სი­ე­ლი იცავ­და ქა­ლაქს, სუ­ვო­როვ­მა უპა­სუ­ხა, - ჩვენ მო­ვე­დით, რა­თა კი არ ვით­ვა­ლოთ, არა­მედ გა­ვა­ნად­გუ­რო­თო. და მო­ა­ხერ­ხა კი­დეც ქა­ლა­ქის და­კა­ვე­ბა.

სუ­ვო­რო­ვი მო­ნა­წი­ლე­ობ­და კუნერ­ს­დორ­ფის ბრძო­ლა­ში და ბერ­ლი­ნის აღე­ბა­ში 1759 წელს. 1761 წელს ის უფ­რო მოზ­რ­დილ და­ნა­ყოფს სარ­დ­ლობ­და. ამ დროისთვის მას უკ­ვე მა­მაც და გო­ნი­ერ მხედ­რად მი­იჩ­ნევ­დ­ნენ. ერ­თი წლის შემ­დეგ ას­ტ­რა­ხა­ნის ქვე­ი­თი პოლ­კის მე­თა­უ­რად და­ნიშ­ნეს, ხო­ლო მომ­დევ­ნო წელს - სუზ­და­ლის პოლ­კი­სა. სუ­ვო­როვს პრუ­სი­ას­თან ომ­მა ბევ­რი რამ ას­წავ­ლა, რუ­სე­თი ხომ გა­მო­ჩე­ნი­ლი სარ­დ­ლის - ფრიდ­რიხ II-ის წი­ნა­აღ­მ­დეგ იბ­რ­ძო­და. 1768 წელს სუ­ვო­რო­ვის სუზ­და­ლის პოლ­კი პო­ლო­ნელ კონ­ფე­დე­რატ­თა წი­ნა­აღ­მ­დეგ საბ­რ­ძოლ­ვე­ლად გა­იგ­ზავ­ნა. ლან­დ­ს­კ­რონ­თან და სტო­ლო­ვი­ჩას­თან გა­მარ­ჯ­ვე­ბის შემ­დეგ რუ­სე­თის ჯარ­მა და­ი­კა­ვა კრა­კო­ვი (1772 წლის 15 აპ­რი­ლი). გა­მარ­ჯ­ვე­ბუ­ლი სუ­ვო­რო­ვი პე­ტერ­ბურ­გ­ში უკ­ვე გე­ნე­რალ-მა­ი­ო­რის ჩი­ნით დაბ­რუნ­და და ის რუ­სეთ-შვე­დე­თის საზღ­ვარ­ზე გა­ამ­წე­სეს.

შემ­დეგ იმ­სა­ხუ­რა დუ­ნა­ის არ­მი­ა­ში, რო­მელ­საც გე­ნე­რა­ლი პი­ოტრ რუ­მი­ან­ცევ-ზა­დუ­ნა­ის­კი სარ­დ­ლობ­და. 1773 წელს სუ­ვო­როვ­მა თურ­ქე­ბის ცი­ხე­სი­მაგ­რე ტურ­ტუ­კაი აიღო. რუ­მი­ან­ცევს არ­მია შე­ტე­ვა­ზე არ გა­დაჰ­ყავ­და. მარ­თა­ლია, რუ­სებ­მა ლარ­გა­სა და კა­გუ­ლის ბრძო­ლე­ბი მო­ი­გეს, მაგ­რამ შემ­დეგ დრო­ე­ბით შე­ფერ­ხ­დ­ნენ. სუ­ვო­როვ­მა მთა­ვარ­სარ­დ­ლის ბრძა­ნე­ბის გა­რე­შე წა­მო­იწყო მტერ­თან ბრძო­ლა და ძლი­ე­რი იერი­შით აიღო ტურ­ტუ­კაი. ბრძა­ნე­ბის შე­უს­რუ­ლებ­ლო­ბის­თ­ვის გა­გუ­ლი­სე­ბულ­მა რუ­მი­ან­ცევ­მა მი­სი დათხოვ­ნა მო­ინ­დო­მა, მაგ­რამ დე­დო­ფალ­მა ეკა­ტე­რი­ნე II-მ უარი უთხ­რა. რამ­დე­ნი­მე დღე­ში სუ­ვო­როვ­მა კი­დევ ერ­თი გა­მარ­ჯ­ვე­ბა მო­ი­პო­ვა: 3 სექ­ტემ­ბერს მან თურ­ქე­ბი გირ­სო­ვოს­თან და­ა­მარ­ცხა. 1774 წლის 9 ივ­ნისს კი გა­დამ­წყ­ვეტ გა­მარ­ჯ­ვე­ბას მი­აღ­წია კოზ­ლუ­ჯეს­თან ბრძო­ლა­ში. სუ­ვო­რო­ვის ამ გა­მარ­ჯ­ვე­ბებ­მა დი­დი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა ომის მსვლე­ლო­ბა­სა და ქუ­ჩუკ-კა­ი­ნარ­ჯის ზა­ვის და­დე­ბა­ზე.

იზმაილის შტურმი, 1790 წ.
თურ­ქეთ­თან ომის შემ­დეგ სუ­ვო­რო­ვი მსა­ხუ­რობ­და გე­ნე­რალ პი­ოტრ პა­ნინ­თან, რო­მე­ლიც აჯან­ყე­ბულ კა­ზაკ ემე­ლი­ან პუ­გა­ჩოვს ებ­რ­ძო­და 1773-1775 წლებ­ში. 1779 წელს სუ­ვო­რო­ვი ყუ­ბა­ნი­სა და ყი­რი­მის ჯა­რებს სარ­დ­ლობ­და, იცავ­და ტავ­რი­დის ნა­ხე­ვარ­კუნ­ძულს თურ­ქე­თის დე­სან­ტის შე­საძ­ლო თავ­დას­ხ­მის­გან. ამა­ვე წელს მა­ლო­რო­სი­ის დი­ვი­ზი­ის სარ­დ­ლო­ბა მი­ი­ღო, ხო­ლო 1782 წელს - ყუ­ბა­ნის კორ­პუ­სი­სა.

რუ­სე­თი­სა და ყი­რი­მის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის შემ­დეგ სუ­ვო­როვს ნო­ღა­ე­ლი თათ­რე­ბი უნ­და და­ეპყ­რო, რაც არ გაძ­ნე­ლე­ბია. 1786 წელს ის გე­ნე­რალ-ან­შე­ფი გახ­და და კრე­მენ­ჩუ­გის დი­ვი­ზი­ას ჩა­უდ­გა სა­თა­ვე­ში. რუ­სეთ-თურ­ქე­თის ომის (1787-1791) დროს სუ­ვო­რო­ვი კორ­პუსს სარ­დ­ლობ­და. ამ ომის ერთ-ერ­თი ეპი­ზო­დი­სას მას უნ­და და­ეც­ვა მე­ტად მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ცი­ხე­სი­მაგ­რე კინ­ბურ­ნი. ცი­ხე­სი­მაგ­რეს მარ­ცხ­ნივ შა­ვი ზღვა ესაზღ­ვ­რე­ბო­და, წინ - ვიწ­რო ქვი­ში­ა­ნი მე­ჩე­ჩი, მარ­ჯ­ვ­ნივ კი - ქა­ლა­ქი დნეპ­რო­პეტ­როვ­ს­კი. სუ­ვო­როვს თურ­ქე­ბის­თ­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბა არ უნ­და მი­ე­ცა, დნეპ­რო­პეტ­როვ­ს­კის ლი­მან­ში (თავ­თხე­ლი ყუ­რე მდი­ნა­რის შე­სარ­თავ­თან) შე­სუ­ლიყ­ვ­ნენ.

თურ­ქებ­მა ორ­მოც­და­თექ­ვ­ს­მე­ტი ხო­მალ­დი მი­ა­ყე­ნეს კინ­ბურ­ნის ნა­ხე­ვარ­კუნ­ძულს და რუ­სებს ცეცხ­ლი და­უ­ში­ნეს. შემ­დეგ ჯა­რი სა­ნა­პი­რო­ზე გად­მოს­ხეს. თურ­ქებს ფრან­გი ოფიც­რე­ბიც ეხ­მა­რე­ბოდ­ნენ. სუ­ვო­რო­ვი ეკ­ლე­სი­ა­ში ლო­ცუ­ლობ­და, რო­ცა თურ­ქე­ბის დე­სან­ტის შე­სა­ხებ შე­ატყო­ბი­ნეს და გე­ნე­რალ­მაც ჯარს სას­წ­რა­ფოდ მომ­ზა­დე­ბა უბ­რ­ძა­ნა. თურ­ქე­ბი სუ­ვო­როვს "თო­ფალ ფა­შას" (კოჭ­ლი ფა­შა) უწო­დებ­დ­ნენ, რად­გან იმ დროს ფე­ხი სტკი­ო­და და კოჭ­ლობ­და. ამ ბრძო­ლი­სას რუსი სარდალი და­იჭ­რა, მაგ­რამ მო­ა­ხერ­ხა მრა­ვალ­რიცხო­ვა­ნი მტრის შე­კა­ვე­ბა მაშ­ვე­ლი რაზ­მე­ბის მოს­ვ­ლამ­დე. მა­ლე რუ­სებ­მა კონ­ტ­რ­შე­ტე­ვას მი­მარ­თეს და თურ­ქებს უკან და­ა­ხე­ვი­ნეს. სუ­ვო­როვ­მა კი­დევ ერ­თხელ გა­ი­მარ­ჯ­ვა. შემ­დეგ სუ­ვო­როვ­მა ოჩა­კო­ვი აიღო (1788).

ოჩა­კო­ვის ბრძო­ლი­სას რუს­თა არ­მი­ას გრი­გო­რი პო­ტი­ომ­კი­ნი მე­თა­უ­რობ­და. რო­ცა თურ­ქე­ბი ცი­ხე­სი­მაგ­რი­დან გა­მო­უხ­ტ­ნენ რუს­თა ერთ-ერთ რაზმს და თით­ქ­მის მთლი­ა­ნად მოს­რეს, სუ­ვო­როვ­მა ჯა­რი შე­ტე­ვა­ზე გა­და­იყ­ვა­ნა. თურ­ქე­ბი გა­იქ­ც­ნენ. რუს სარ­დალს სურ­და, გაჰ­კი­დე­ბო­და და ოჩა­კოვ­ში შეჭ­რი­ლი­ყო, მაგ­რამ პო­ტი­ომ­კი­ნი არ და­ეხ­მა­რა ერ­თი რაზ­მი­თაც კი და უკან­და­ხე­ვა უბ­რ­ძა­ნა. პო­ტი­ომ­კი­ნი მე­ტის­მე­ტად გა­უ­ბე­და­ვად მოქ­მე­დებ­და და რუ­სე­ბი შე­ტე­ვა­ზე არ გა­და­დი­ოდ­ნენ. მა­ლე მთა­ვარ­სარ­და­ლი იძუ­ლე­ბუ­ლი გახ­და, ოჩა­კო­ვის შტურ­მი და­ეწყო. რუ­სებ­მა ცი­ხე­სი­მაგ­რე აიღეს და დი­დი ნა­დავ­ლი იგ­დეს ხელთ.

სუ­ვო­რო­ვი 1789 წელს თურ­ქებს შე­ებ­რ­ძო­ლა ფოქ­შან­თან. პო­ტი­ომ­კი­ნის არ­ყოფ­ნის გა­მო, სარ­დ­ლის მო­ვა­ლე­ო­ბას გე­ნე­რა­ლი რეპ­ნი­ნი ას­რუ­ლებ­და. მა­შინ რუ­სე­ბის მხა­რეს იბ­რ­ძოდ­ნენ ავ­ს­ტ­რი­ე­ლე­ბი, რომ­ლე­ბიც თურ­ქეთ­თან ომის მდგო­მა­რე­ო­ბა­ში იმ­ყო­ფე­ბოდ­ნენ. მათ მე­თა­უ­რობ­და პრინ­ცი ფრიდ­რიხ იოსია კო­ბურ­გი, რო­მელ­საც 18 ათა­სი მე­ო­მა­რი ჰყავ­და. თურ­ქებს ოს­მან-ფა­შა მე­თა­უ­რობ­და 30-ათა­სი­ა­ნი არ­მი­ით.

რუ­სე­ბი და ავ­ს­ტ­რი­ე­ლე­ბი ერ­თობ­ლი­ვი ძა­ლე­ბით და­ეს­ხ­ნენ თურ­ქე­ბის ბა­ნაკს თავს და გა­ა­ნად­გუ­რეს. ბრძო­ლი­სას თურ­ქებ­მა ისე გა­ნა­ლა­გეს არ­ტი­ლე­რია, რომ ზურ­გ­ში ჭა­ო­ბი მო­ექ­ცა და მტერს იქი­დან შე­მო­ტე­ვის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა მო­უს­პეს. წი­ნი­დან რუ­სე­ბი ვერ შე­უ­ტევ­დ­ნენ, რად­გან თურ­ქ­თა არ­ტი­ლე­რია ძა­ლი­ან ძლი­ერ დარ­ტყ­მას აყე­ნებ­დათ. სუ­ვო­როვი ჭა­ობს არ შე­უ­შინ­და და ჯა­რის­კა­ცე­ბი მას­ზე მა­ინც გა­და­იყ­ვა­ნა. რუ­სებ­მა ხელთ იგ­დეს თურ­ქე­ბის ზარ­ბაზ­ნე­ბი. ფოქ­შა­ნის შემ­დეგ სუ­ვო­რო­ვი ოს­მა­ლე­თის იმ­პე­რი­ის ძა­ლებს რიმ­ნიკ­თან შე­ე­ბა 1789 წლის 22 სექ­ტემ­ბერს.

ქალაქი ლანდსბერგი

რუს სარ­დალს ჯა­რი ძა­ლი­ან სწრა­ფად დაჰ­ყავ­და. უყ­ვარ­და მტერ­ზე მო­უ­ლოდ­ნე­ლად თავ­დას­ხ­მა. რიმ­ნიკ­თა­ნაც ასე მოხ­და. რიმ­ნი­კი პა­ტა­რა ქა­ლა­ქი იყო. მის მახ­ლობ­ლად თურ­ქე­თის ასი­ა­თა­სი­ა­ნი არ­მია გან­ლაგ­და, დი­დი ვა­ზი­რი­სა და სე­რას­კე­რის, იუსუფ-ფა­შას მე­თა­უ­რო­ბით. სუ­ვო­რო­ვი 25-ათა­სი­ან რუ­სულ-ავ­ს­ტ­რი­ულ ჯარს სარ­დ­ლობ­და.

თურ­ქე­ბი დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი იყ­ვ­ნენ გა­მარ­ჯ­ვე­ბა­ში და დი­დი სიფხიზ­ლე არ გა­მო­უ­ჩე­ნი­ათ. რუ­სე­ბი და ავ­ს­ტ­რი­ე­ლე­ბი გამ­თე­ნი­ი­სას მო­უ­ლოდ­ნე­ლად და­ეს­ხ­ნენ თავს, ხიშ­ტე­ბით წა­მო­ვიდ­ნენ. თურ­ქე­ბი სას­ტი­კად და­მარ­ცხ­დ­ნენ, თით­ქ­მის 20 ათა­სი კა­ცი და­კარ­გეს (მათ­გან დი­დი ნა­წი­ლი მდი­ნა­რე­ში და­იხ­რ­ჩო), რუ­სებ­მა და ავ­ს­ტ­რი­ე­ლებ­მა კი - 700-800. სუ­ვო­როვ­მა ამ ბრძო­ლებ­ში გა­მარ­ჯ­ვე­ბის­თ­ვის წმინ­და გი­ორ­გის I ხა­რის­ხის ორ­დე­ნი მი­ი­ღო, ავ­ს­ტ­რი­ის იმ­პე­რა­ტო­რის­გან კი საღ­ვ­თო რო­მის იმ­პე­რი­ის გრა­ფო­ბა ებო­ძა.

თურ­ქ­თა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან ცი­ხე­სი­მაგ­რე - იზ­მა­ილს სუ­ვო­როვ­მა ალ­ყა 1790 წლის დე­კემ­ბერ­ში შე­მო­არ­ტყა. ეს სუ­ვო­რო­ვის ბრძო­ლე­ბი­დან ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე გა­მორ­ჩე­უ­ლია და უფ­რო დაწ­ვ­რი­ლე­ბით აღ­წე­რას მო­ითხოვს. იზმაილის 35 ათა­სამ­დე ჯა­რის­კა­ცი და ორა­სი ზარ­ბა­ზა­ნი იცავ­და. გარ­შე­მო ღრმა თხრი­ლი ჰქონ­და შე­მოვ­ლე­ბუ­ლი და დი­დი მი­წაყ­რი­ლი აზ­ვი­ნუ­ლი. ცი­ხე­სი­მაგ­რის კედ­ლე­ბი ექ­ვ­სი ვერ­სის სიგ­რ­ძე­ზე გა­ჭი­მუ­ლი­ყო. რუს სარ­დ­ლებს იზ­მა­ი­ლი ვერ აეღოთ. აქ იყ­ვ­ნენ პო­ტი­ომ­კი­ნი და კუ­ტუ­ზო­ვიც. სუ­ვო­როვ­მა მი­წაყ­რი­ლის მოწყო­ბა ბრძა­ნა და ჯა­რის­კა­ცე­ბი მას­ზე ას­ვ­ლა­ში ავარ­ჯი­შა. ას­წავ­ლი­და, რო­გორ უნ­და აცო­ცე­ბუ­ლიყ­ვ­ნენ. თურ­ქებს მძლავ­რი ცი­ხე­სი­მაგ­რე ჰქონ­დათ - "ორ­დუ­კა­ლე­სი" (სამ­ხედ­რო ცი­ხე­სი­მაგ­რე - ასე ეძახ­დ­ნენ თურ­ქე­ბი იზ­მა­ილს). ის 1774 წელს გერ­მა­ნელ­მა და ფრან­გ­მა ინ­ჟინ­რებ­მა გა­ნა­ახ­ლეს. სი­მაღ­ლე 6-დან 8 მეტ­რამ­დე ჰქონ­და. და­სავ­ლეთ მხა­რეს ძველ ცი­ხეს ეძახ­დ­ნენ, აღ­მო­სავ­ლეთ მხა­რეს - ახალს. სამ­ხ­რე­თი­დან მდი­ნა­რე დუ­ნაი იცავ­და, რო­მე­ლიც ამ მო­ნაკ­ვეთ­ზე თით­ქ­მის ნა­ხე­ვა­რი კი­ლო­მეტ­რის სი­გა­ნი­სა იყო.

რუ­სე­თის არ­მია 21 ათას ჯა­რის­კაცს ით­ვ­ლი­და, 600 ზარ­ბა­ზა­ნი ჰქონ­დათ, მაგ­რამ სა­ალ­ყო არ­ტი­ლე­რია - არა. სა­ვე­ლე არ­ტი­ლე­რი­ას კი საბ­რ­ძო­ლო მა­სა­ლე­ბი აკ­ლ­და. მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, სუ­ვო­როვ­მა ცი­ხის შტურ­მი გა­დაწყ­ვი­ტა. სუ­ვო­რო­ვის ბრძა­ნე­ბით, რუ­სებს სამ ფრთად, სხვა­დას­ხ­ვა მხრი­დან უნ­და შე­ე­ტი­ათ. თა­ვის მხრივ, თი­თო­ე­ულ ამ ფრთა­ში სა­მი კო­ლო­ნა იქ­მ­ნე­ბო­და. მარ­ჯ­ვე­ნა ფრთი­დან გე­ნე­რალ-მა­ი­ო­რე­ბის: სერ­გეი ლვო­ვის, ფი­ო­დორ მეკ­ნო­ბი­სა და ლა­სი­ის კო­ლო­ნე­ბი იდ­გ­ნენ, გე­ნე­რალ-პო­რუ­ჩიკ პა­ველ პო­ტი­ომ­კი­ნის სა­ერ­თო ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით. მარ­ცხე­ნა ფრთას შე­ად­გენ­დ­ნენ გე­ნე­რალ-მა­ი­ორ მი­ხა­ილ გო­ლე­ნიშ­ჩევ-კუ­ტუ­ზო­ვის, ბრი­გა­დი­რე­ბის - მატ­ფეი პლა­ტო­ვი­სა და ვა­სი­ლი ორ­ლო­ვის კო­ლო­ნე­ბი. მათ გე­ნე­რალ-პო­რუ­ჩი­კი ალექ­სანდრ სა­მო­ი­ლო­ვი სარ­დ­ლობ­და.

გენერალი პიოტრ რუმიანცევ-ზადუნაისკი. XVIII საუკუნის უცნობი ავტორი

დუ­ნა­ის მხრი­დან სამ კო­ლო­ნას გე­ნე­რალ-მა­ი­ო­რი იოსიფ დე რი­ბა­სი მე­თა­უ­რობ­და (ცხრა ათა­სი კა­ცი ფლო­ტი­ლი­ის ნა­ვებ­ში და ხო­მალ­დებ­ში). კო­ლო­ნებს აქ გე­ნე­რალ-მა­ი­ო­რი ნი­კო­ლაი არ­სე­ნი­ე­ვი, ბრი­გა­დი­რი ჩე­პე­გა და გვარ­დი­ის მა­ი­ო­რი მარ­კო­ვი მე­თა­უ­რობ­დ­ნენ. მთა­ვა­რი დარ­ტყ­მა დე რი­ბა­სის ფლო­ტი­ლი­ა­სა და სა­მო­ი­ლო­ვის კო­ლო­ნებს უნ­და მი­ე­ყე­ნე­ბი­ნათ. ამ ნა­წი­ლებ­ში სუ­ვო­როვ­მა ყვე­ლა­ზე მე­ტი ჯა­რის­კა­ცი გა­ნა­ლა­გა. 2500-კა­ცი­ა­ნი კა­ვა­ლე­რია ბრი­გა­დირ ფი­ო­დორ ვეს­ტ­ფა­ლე­ნის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით რე­ზერვს წარ­მო­ად­გენ­და.

10 დე­კემ­ბ­რი­დან და­იწყო ცი­ხე­სი­მაგ­რის და­ბომ­ბ­ვა ხმე­ლე­თი­დან და მდი­ნა­რი­დან, მე­ო­რე დღის 5:30 სა­ათ­ზე არ­მი­ამ შტურ­მის ბრძა­ნე­ბა მი­ი­ღო. ბრძო­ლა ცი­ხე­სი­მაგ­რის ბას­ტი­ო­ნე­ბის და­სა­კა­ვებ­ლად დი­ლის 8 სა­ა­თამ­დე გაგ­რ­ძელ­და. თურ­ქ­თა გარ­ნი­ზონ­მა დი­დი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბა გა­უ­წია რუ­სებს, ყვე­ლა­ზე ძა­ლი­ან მე­ოთხე და მე­ხუ­თე კორ­პუ­სი ზა­რალ­დე­ბო­და. ჯა­რის ამ ნა­წი­ლებს ცუ­დად შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი კა­ზა­კე­ბი შე­ად­გენ­დ­ნენ. მე­ოთხე კორ­პუ­სის ავან­გარ­დ­მა ვა­სი­ლი ორ­ლო­ვის მე­თა­უ­რო­ბით ერ­თი ბას­ტი­ო­ნი და­ი­კა­ვა.

თურ­ქებ­მა მათ ფლან­გი­დან შე­უ­ტი­ეს, რა­თა მა­თი ნა­წი­ლი კო­ლო­ნი­დან მო­ეწყ­ვი­ტათ. თურ­ქი იანიჩ­რე­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ კა­ზაკ­თა შუ­ბე­ბი ვე­რა­ფერს გახ­და და მრა­ვა­ლი კა­ზა­კი იანიჩ­რის ხმლით და­ი­ღუ­პა. ბრძო­ლის სხვა უბ­ნებ­ზეც რუ­სებს ძა­ლი­ან უჭირ­დათ, რად­გან რიცხ­ვ­მ­რა­ვა­ლი მე­ტო­ქე ძლი­ერ წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბას უწევ­დათ. მთე­ლი ძა­ლე­ბის და­ძაბ­ვის შე­დე­გად რუ­სებ­მა უპი­რა­ტე­სო­ბა მო­ი­პო­ვეს და თურ­ქე­ბი შე­ა­ვიწ­რო­ვეს. მა­ლე რუ­სე­ბი ცი­ხე­სი­მაგ­რე­შიც შე­იჭ­რ­ნენ და სრულ გა­მარ­ჯ­ვე­ბას მი­აღ­წი­ეს. ცი­ხე­სი­მაგ­რი­დან მხო­ლოდ ერ­თი თურ­ქი წა­ვი­და უვ­ნე­ბე­ლი და სტამ­ბოლ­ში და­მარ­ცხე­ბის ამ­ბა­ვი ჩა­ი­ტა­ნა.

1794 წლის მა­ის­ში სუ­ვო­რო­ვი პო­ლო­ნე­თის აჯან­ყე­ბის ჩა­სახ­შო­ბად გაგ­ზავ­ნეს. აგ­ვის­ტოს პირ­ვე­ლი ნა­ხევ­რის­თ­ვის გე­ნე­რალ-ან­შეფ რეპ­ნი­ნის არ­მი­ა­ში სულ 4,5 ათა­სი ჯა­რის­კა­ცი ირიცხე­ბო­და. ჯა­რის ეს ნა­წი­ლი პო­ლო­ნეთ­ში გა­იგ­ზავ­ნა, სუ­ვო­რო­ვის არ­მი­ის შე­მად­გენ­ლო­ბა თერ­თ­მე­ტი ათას კა­ცამ­დე გა­ი­ზარ­და. ექვს დღე­ში სუ­ვო­როვ­მა მტერ­ზე ოთხი გა­მარ­ჯ­ვე­ბა მო­ი­პო­ვა: დი­ვინ­თან, კობ­რინ­თან, კრუპ­ჩი­ცის მო­ნას­ტერ­თან და ბრეს­ტ­თან.

გა­უწ­ვ­რ­თ­ნელ­მა და ცუ­დად შე­ი­ა­რა­ღე­ბულ­მა პო­ლო­ნე­ლებ­მა დი­დი ზა­რა­ლი ნა­ხეს ამ ბრძო­ლებ­ში. 10 ოქ­ტომ­ბერს აჯან­ყე­ბის მე­თა­უ­რი თა­დე­უშ კოს­ტი­უშ­კო ტყვედ ჩა­იგ­დო ფერ­ზე­ნის რაზ­მ­მა, რო­მე­ლიც სუ­ვო­როვს შე­უ­ერ­თ­და. სუ­ვო­რო­ვის ძა­ლე­ბი 17 ათა­სამ­დე გა­ი­ზარ­და და გე­ნე­რა­ლი ვარ­შა­ვის­კენ და­იძ­რა. მტრის შე­სახ­ვედ­რად რუს­მა მთა­ვარ­სარ­დალ­მა გე­ნე­რალ მა­ი­ე­ნის რაზ­მი გაგ­ზავ­ნა, რო­მე­ლიც 5560 ჯა­რის­კა­ცი­სა და 9 ზარ­ბაზ­ნის­გან შედ­გე­ბო­და. ამ რაზ­მ­მა კო­ბილ­კეს­თან და­ა­მარ­ცხა პო­ლო­ნე­ლი აჯან­ყე­ბუ­ლე­ბი. პო­ლო­ნელ­თა ნა­წილ­მა პრა­ღის­კენ (ვარ­შა­ვის ის­ტო­რი­უ­ლი რა­ი­ო­ნი) და­ი­ხია, ვის­ლის მე­ო­რე სა­ნა­პი­რო­ზე.

სუ­ვო­რო­ვი 25 ათა­სი ჯა­რის­კა­ცი­თა და 86 ზარ­ბაზ­ნით მი­ად­გა პრა­ღას და მი­სი კედ­ლე­ბის და­ბომ­ბ­ვა და­იწყო. მა­ლე რუ­სე­ბი შე­ტე­ვა­ზე გა­და­ვიდ­ნენ და პო­ლო­ნე­ლებს კა­პი­ტუ­ლა­ცი­ის გა­მოცხა­დე­ბა აიძუ­ლეს. რუ­სე­ბი ქა­ლაქ­ში შე­იჭ­რ­ნენ, ისი­ნი არა­ვის ინ­დობ­დ­ნენ და ყვე­ლას ხო­ცავ­დ­ნენ. ამ ხოც­ვა-ჟლე­ტის გა­მო სუ­ვო­როვ­მა სას­ტი­კი მთა­ვარ­სარ­დ­ლის სა­ხე­ლი და­იმ­სა­ხუ­რა. ბრძო­ლის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ ვარ­შა­ვის მა­გის­ტ­რატ­მა სუ­ვო­როვს ტრა­დი­ცი­უ­ლი პუ­რი, მა­რი­ლი და ქა­ლა­ქის გა­სა­ღე­ბი მი­არ­თ­ვა. სუ­ვო­როვ­მა დე­დო­ფალ ეკა­ტე­რი­ნე II-ს მხო­ლოდ სა­მი სიტყ­ვის­გან შედ­გე­ნი­ლი წე­რი­ლი გა­უგ­ზავ­ნა: "ვა­შა, ვარ­შა­ვა ჩვე­ნი­ა" (რო­გორც თა­ვის დრო­ზე კე­ი­სარ­მა გაგ­ზავ­ნა რომ­ში სამ­სიტყ­ვი­ა­ნი წე­რი­ლი: "მი­ვე­დი, ვნა­ხე, გა­ვი­მარ­ჯ­ვე" ფარ­ნა­კე პონ­ტო­ელ­ზე გა­მარ­ჯ­ვე­ბის მო­პო­ვე­ბის შემ­დ­გომ).

ოჩაკოვის იერიში, 1788 წ. (იანუარ სუხოდოლსკი, 1853)

დე­დოფ­ლის პა­სუ­ხიც სამ­სიტყ­ვი­ა­ნი გა­მოდ­გა: "ვა­შა, ფელ­დ­მარ­შალ სუ­ვო­როვს". ვარ­შა­ვის აღე­ბის­თ­ვის ეკა­ტე­რი­ნე II-მ სუ­ვო­როვს ფელ­დ­მარ­შ­ლის უმაღ­ლე­სი სამ­ხედ­რო წო­დე­ბა მი­ა­ნი­ჭა. სუ­ვო­როვ­მა სხვა ბევ­რი ჯილ­დოც მი­ი­ღო. 1795 წელს იგი მთე­ლი რუ­სე­თის არ­მი­ის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი იყო პო­ლო­ნეთ­ში (80 ათა­სი ჯა­რის­კა­ცი). ამ პე­რი­ოდ­ში და­წე­რა "გა­მარ­ჯ­ვე­ბის მეც­ნი­ე­რე­ბა". წიგ­ნ­ში კარ­გად ჩანს მი­სი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა სამ­ხედ­რო წე­სე­ბი­სად­მი. ჩა­მო­ა­ყა­ლი­ბა ე.წ. სუ­ვო­რო­ვუ­ლი აღ­ზ­რ­დის წე­სე­ბი, რომ­ლის მი­ხედ­ვი­თაც ჯა­რის­კა­ცე­ბი "გა­მარ­ჯ­ვე­ბის მეც­ნი­ე­რე­ბის" სა­შუ­ა­ლე­ბით უნ­და გა­ეწ­ვ­რ­თ­ნათ. მათ­თ­ვის ეს წიგ­ნი უნ­და ეს­წავ­ლე­ბი­ნათ.

1796 წელს ეკა­ტე­რი­ნე II გარ­და­იც­ვა­ლა და ტახ­ტ­ზე მი­სი ვა­ჟი პავ­ლე I ავი­და. პავ­ლეს ყვე­ლა­ფე­რი გერ­მა­ნუ­ლი მოს­წონ­და და ამი­ტომ რუ­სე­თის არ­მი­ის გარ­დაქ­მ­ნა მო­ინ­დო­მა პრუ­სი­ულ ყა­ი­და­ზე. ჯა­რის­კა­ცებს აიძუ­ლებ­დ­ნენ, გრძე­ლი თმა ეტა­რე­ბი­ნათ, სა­ფეთ­ქ­ლებ­თან ქე­ჩის კა­ვე­ბი და­ე­წე­ბე­ბი­ნათ, ფქვი­ლით გა­ე­პუდ­რათ თმა. მე­ომ­რებს თო­ფის მი­ზან­ში სრო­ლა­სა და ხიშ­ტით ბრძო­ლას უფ­რო ნაკ­ლე­ბად ას­წავ­ლიდ­ნენ ვიდ­რე მარ­შ­ზე ზუს­ტი, გა­მო­ზო­მი­ლი ნა­ბი­ჯე­ბით სი­ა­რულ­სა და ზუსტ მა­ნევ­რებს. სუ­ვო­რო­ვის აზ­რით, ასე­თი არ­მია აღ­ლუ­მის­თ­ვის უფ­რო იყო გა­მო­სა­დე­გი, ვიდ­რე ბრძო­ლის­თ­ვის. ალექ­სან­დ­რე სუ­ვო­როვს არ მოს­წონ­და გერ­მა­ნუ­ლი წე­სე­ბი და რუ­სე­თის არ­მი­ის გარ­დაქ­მ­ნას ეწი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ბო­და. მო­ხუც­მა ფელ­დ­მარ­შალ­მა მე­ფის გუ­ლის­წყ­რო­მა და­იმ­სა­ხუ­რა და ამის გა­მო სო­ფელ კონ­ჩან­ს­კო­ე­ში გა­და­ა­სახ­ლეს. გერ­მა­ნუ­ლი არ­მი­ის წე­სე­ბის შე­სა­ხებ მან გა­ნაცხა­და: "პუდ­რი თო­ფის წა­მა­ლი არ არის, კა­ვი - ზარ­ბა­ზა­ნი, და­ლა­ლი - ხან­ჯა­ლი".
რუ­სეთ­სა და მთლი­ა­ნად ევ­რო­პას მა­ლე დას­ჭირ­დათ ჭირ­ვე­უ­ლი მო­ხუ­ცის დახ­მა­რე­ბა, რო­მე­ლიც მიყ­რუ­ე­ბულ სო­ფელ კონ­ჩან­ს­კო­ე­ში ცხოვ­რობ­და.

ნი­კა ხო­ფე­რია
(და­სას­რუ­ლი შემ­დეგ ნო­მერ­ში)
ჟურნალი "ისტორიანი",#38
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!