თბილისელი თავადი დამსახურებული პარაგვაელი
თბილისელი თავადი დამსახურებული პარაგვაელი
იასონ თუმანოვის ჩამოყალიბებულმა პარაგვაის სამდინარო ფლოტმა ბოლივიასთან ომში თავი გამოიჩინა. ეს ამბავი ერთ-ერთ ქართველს გადახდა თავს, რომელიც ბედის უკუღმართობის გამო შორეულ სამხრეთ ამერიკაში აღმოჩნდა. მას, როგორც ბევრ ჩვენს თანამემამულეს, მაშინ ყველგან რუსად მიიჩნევდნენ.

იასონ თუ­მა­ნო­ვი 1924 წელს, ერთ-ერ­თ­მა სამ­ხ­რე­თა­მე­რი­კულ­მა ქვე­ყა­ნამ, პა­რაგ­ვა­იმ მი­იწ­ვია სამ­დი­ნა­რო ფლო­ტის ჩა­მო­სა­ყა­ლი­ბებ­ლად. თუ­მა­ნოვს უარი არ უთ­ქ­ვამს და ბულ­გა­რე­თის ქა­ლაქ ბურ­გა­სი­დან, სა­დაც იგი ცხოვ­რობ­და, პა­რაგ­ვა­ის დე­და­ქა­ლაქ ასუნ­სი­ონ­ში გა­
და­ბარ­გ­და. იქ მი­სი ძვე­ლი ნაც­ნო­ბე­ბი - ცნო­ბი­ლი თეთ­რი გე­ნე­რა­ლი ივან ბე­ლი­ა­ე­ვი და თბი­ლი­სე­ლი რუ­სი კა­ვა­ლე­რის­ტი ალექ­სანდრ ერ­ნი, პა­რაგ­ვა­ე­ლებს შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ძა­ლე­ბის მო­დერ­ნი­ზე­ბა­ში ეხ­მა­რე­ბოდ­ნენ. თუ­მა­ნო­ვიც რეს­პუბ­ლი­კის პრე­ზი­დენ­ტ­მა სწო­რედ მა­თი რჩე­ვით მი­იწ­ვია.

პა­რაგ­ვა­ი­ში ჩა­სულ­მა თუ­მა­ნოვ­მა შე­იტყო, რომ ამ ქვე­ყა­ნას ზღვა­ზე გა­სას­ვ­ლე­ლი არ ჰქონ­და. მდი­ნა­რე პა­რა­ნა კი, რო­მე­ლიც ქვე­ყა­ნას შუ­ა­ზე კვეთს, ნა­ოს­ნო­ბის­თ­ვის გა­მო­სა­დე­გი იყო. ამა­ვე მდი­ნა­რის მარ­ცხე­ნა სა­ნა­პი­რო­ზე მდე­ბა­რე ოლ­ქი
- გრან-ჩა­კო ბო­ლი­ვი­ა­სა და პა­რაგ­ვა­ის შო­რის სა­და­ვო იყო და ასუნ­სი­ონ­ში, ისე­ვე რო­გორც ლა-პას­ში, კარ­გა ხნის წინ და­ეწყოთ სა­ო­მა­რი სამ­ზა­დი­სი. ბო­ლი­ვი­ა­ში, ძი­რი­თა­დად, გერ­მა­ნელ ოფიც­რო­ბას ეპა­ტი­ჟე­ბოდ­ნენ, პა­რაგ­ვა­ი­ში კი რუს თეთ­რ­გ­ვარ­დი­ე­ლებ­სა და ბრი­ტა­ნე­ლებს. ასუნ­სი­ონ­ში ჩა­სულ იასონ თუ­მა­ნოვს მე­ფე­სა­ვით დახ­ვ­დ­ნენ - ქა­ლა­ქის პრეს­ტი­ჟულ გა­რე­უ­ბან­ში უზარ­მა­ზა­რი მა­მუ­ლი აჩუ­ქეს და რა­საც ითხოვ­და, ჯა­მა­გი­რად იმა­ზე ორ­ჯერ მე­ტი არ­გუ­ნეს.

1932 წლის 15 ივ­ნისს, დი­ლის 4 სა­ათ­ზე დაწყე­ბუ­ლი ჩა­კოს ომი, რო­მე­ლიც ოფი­ცი­ა­ლუ­რად მხო­ლოდ მომ­დევ­ნო წლის 10 მა­ისს გა­მოცხად­და, თა­ვი­დან ბო­ლი­ვი­ელ­თა უპი­რა­ტე­სო­ბით მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და. პა­რაგ­ვა­ის არ­მი­ამ მდი­ნა­რე პა­რა­ნამ­დე და­ი­ხია და სწო­რედ მა­შინ ჩა­ე­ბა ბრძო­ლა­ში იასონ თუ­მა­ნო­ვის შექ­მ­ნილ-გაწ­ვ­რ­თ­ნი­ლი სამ­ხედ­რო-სამ­დი­ნა­რო ფლო­ტი. ეს კი უკ­ვე პა­რაგ­ვა­ელ­თა უპი­რა­ტე­სო­ბა იყო, რამ­დე­ნა­დაც მა­თი მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ე­ბი არ ელოდ­ნენ, თუ სახ­მე­ლე­თო სა­ხელ­მ­წი­ფოს ესო­დენ ძლი­ე­რი და მო­ბი­ლუ­რი სამ­დი­ნა­რო ფლო­ტი ეყო­ლე­ბო­და. მეზღ­ვა­ურ­თა წარ­მა­ტე­ბით გულ­მო­ცე­მუ­ლი პა­რაგ­ვა­ე­ლი ქვე­ი­თე­ბი შე­ტე­ვა­ზე გა­და­ვიდ­ნენ და ბო­ლი­ვი­ე­ლებს უკან და­ხე­ვაც მა­ლე აიძუ­ლეს, თუმ­ცა ამ უკა­ნას­კ­ნე­ლებ­მა მა­ინც მო­ა­ხერ­ხეს და ტყვედ იგ­დეს ხო­მალ­დი "სან-ისი­დო­რო".

პა­რაგ­ვა­ის არ­მი­ამ მთელ ფრონ­ტ­ზე შე­უ­ტია ბო­ლი­ვი­ე­ლებს და ორ-სამ კვი­რა­ში გა­მარ­ჯ­ვე­ბა­საც მი­აღ­წია. იასონ თუ­მა­ნო­ვი შემ­დ­გომ­ში, ქვეყ­ნის წი­ნა­შე გა­წე­უ­ლი სამ­სა­ხუ­რის­თ­ვის პა­რაგ­ვა­ის პრე­ზი­დენ­ტ­მა ეუსე­ბიო აიალამ ოქ­როს მედ­ლით და­ა­ჯილ­დო­ვა.
თა­ვა­დი იასონ თუ­მა­ნო­ვი (თუ­მა­ნიშ­ვი­ლი) შემ­დ­გომ­ში გახ­და პა­რაგ­ვა­ის პრე­ზი­დენტ ხო­სე ეს­ტი­გა­რი­ბი­ას (1888-1940) ფლო­ტის მთა­ვა­რი მრჩე­ვე­ლი.

თა­ვა­დი თუ­მა­ნო­ვი ფლობ­და სამ­დი­ნა­რო და სა­ო­კე­ა­ნო ფლო­ტე­ბის შე­მად­გენ­ლო­ბა­ში მი­ღე­ბულ სამ­ხედ­რო მოქ­მე­დე­ბა­თა შე­სა­შურ გა­მოც­დი­ლე­ბას.
იგი და­ი­ბა­და 1883 წლის 2 ოქ­ტომ­ბერს, თბი­ლის­ში, თა­ვად კონ­ს­ტან­ტი­ნე მი­ხე­ი­ლის ძე თუ­მა­ნო­ვის (თუ­მა­ნიშ­ვი­ლის) ოჯახ­ში.
1904 წელს და­ამ­თავ­რა კა­დეტ­თა საზღ­ვაო კორ­პუ­სი, სა­ნაღ­მო საქ­მი­სა და სა­არ­ტი­ლე­რიო და­მა­ტე­ბი­თი მოკ­ლე­ვა­დი­ა­ნი კურ­სი და 1913 წელს - ნი­კო­ლო­ზის საზღ­ვაო აკა­დე­მია.

1901-1917 წლებ­ში მსა­ხუ­რობ­და რუ­სე­თის სამ­ხედ­რო ფლოტ­ში. გა­ი­ა­რა საზღ­ვაო ოფიც­რის ყვე­ლა სა­ფე­ხუ­რი.
მო­ნა­წი­ლე­ობ­და 1904-1905 წლე­ბის რუ­სეთ-იაპო­ნი­ის ომ­ში. ერთ-ერ­თი ბრძო­ლის დროს და­იჭ­რა ზურ­გ­სა და ხელ­ში ნაღ­მის ნამ­ს­ხ­ვ­რე­ვით, მოხ­ვ­და იაპო­ნელ­თა ტყვე­ო­ბა­ში. ტყვე­ო­ბი­დან დაბ­რუ­ნე­ბის შემ­დეგ მსა­ხუ­რობ­და ვახ­ტის უფ­რო­სად ნაღ­მო­სან კრე­ი­სერ­ზე, პე­ტერ­გო­ფის საზღ­ვაო დაც­ვის #2 კა­ტე­რის მე­თა­უ­რად, კას­პი­ის ფლო­ტი­ლი­ის სა­კა­ნო­ნე­რო გემ­ზე, სა­კა­ნო­ნე­რო გე­მის ვახ­ტის უფ­რო­სად.
მო­ნა­წი­ლე­ობ­და 1914-1918 წლე­ბის პირ­ველ მსოფ­ლიო ომ­ში. ომის დროს ას­რუ­ლებ­და შა­ვი ზღვის ფლო­ტის შტა­ბის ოპე­რა­ტი­უ­ლი ნა­წი­ლის უფ­როს ფლა­გო­ფიც­რის მო­ვა­ლე­ო­ბას.

იასონ თუმანიშვილი (მარჯვნივ)

1916 წლის 30 დე­კემ­ბერს მი­ე­ნი­ჭა II რან­გის კა­პიტ­ნის საზღ­ვაო წო­დე­ბა.
1917 წლის აგ­ვის­ტო­ში დრო­ე­ბი­თი მთავ­რო­ბის მი­ერ და­ი­ნიშ­ნა დამ­ხ­მა­რე გემ "იმ­პე­რა­ტორ ტრა­ი­ა­ნეს" მე­თა­უ­რად.
საბ­რ­ძო­ლო დამ­სა­ხუ­რე­ბის­თ­ვის და­ჯილ­დოვ­და მრა­ვა­ლი მედ­ლი­თა და ორ­დე­ნით.
1918 წლის აგ­ვის­ტომ­დე ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ში მე­თა­უ­რობ­და სომ­ხე­თის რეს­პუბ­ლი­კის დაც­ვის ფლო­ტი­ლი­ას (გოქ­ჩის ტბა­ზე), შემ­დეგ სარ­დ­ლობ­და ას­ტ­რა­ხა­ნის სამ­ხა­რეო მთავ­რო­ბის ვოლ­გა-კას­პი­ის ფლო­ტი­ლი­ას.

ამის მე­რე მსა­ხუ­რობ­და ჩრდი­ლო­ეთ რუ­სე­თის შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლ ძა­ლებ­ში სამ­დი­ნა­რო ძა­ლე­ბის ერთ-ერ­თი დი­ვი­ზი­ო­ნის ფლაგ­კა­პიტ­ნად და შა­ვი ზღვის ფლო­ტის სამ­მარ­თ­ვე­ლოს შტა­ბის უფ­როს­თან და­ვა­ლე­ბა­თა შტა­ბო­ფიც­რად. ასე­ვე მსა­ხუ­რობ­და შა­ვი ზღვის პორ­ტე­ბის სამ­ხედ­რო კონ­ტ­რ­დაზ­ვერ­ვის გან­ყო­ფი­ლე­ბის უფ­რო­სად.

1920 წლის 28 მარტს, გე­ნე­რალ ვრან­გე­ლის ბრძა­ნე­ბუ­ლე­ბით მი­ე­ნი­ჭა I რან­გის საზღ­ვაო კა­პიტ­ნის წო­დე­ბა.
ამა­ვე წლის ნო­ემ­ბერ­ში ევა­კუ­ი­რე­ბუ­ლი იყო ყი­რი­მი­დან კონ­ს­ტან­ტი­ნო­პოლ­ში, შემ­დეგ სერ­ბეთ­ში, ხო­ლო 1924 წელს ჯერ ურუგ­ვა­ი­ში, 1925 წელს კი - პა­რაგ­ვა­ი­ში.

თავ­და­პირ­ვე­ლად და­იწყო სამ­სა­ხუ­რი სამ­ხედ­რო ტექ­ნი­კო­სად და ას­წავ­ლი­და საზღ­ვაო სას­წავ­ლე­ბელ­ში.
1928 წლის ბო­ლო­დან სამ­ხედ­რო და­პი­რის­პი­რე­ბის დაწყე­ბის­თა­ნა­ვე და­ი­ნიშ­ნა სამ­დი­ნა­რო ძა­ლე­ბის სარ­დ­ლის მრჩევ­ლად. გა­ემ­გ­ზავ­რა ფრონ­ტის ხაზ­ზე, სა­დაც უწევ­და სა­კონ­სულ­ტა­ციო დახ­მა­რე­ბას პა­რაგ­ვა­­ელ მეზღ­ვა­უ­რებს.
ამ მოვ­ლე­ნებს მი­უძღ­ვ­ნა მან მო­გო­ნე­ბა­თა წიგ­ნი.

სახმელეთო ბრძოლების მონაწილე პარაგვაელი ჯარისკაცები ჩაკოს ომში

მო­ნა­წი­ლე­ობ­და სამ­დი­ნა­რო ბრძო­ლებ­ში ჩა­კოს ომის დროს პა­რაგ­ვა­ი­სა და ბო­ლი­ვი­ას შო­რის (1932-1935) და ცალ­კე­ულ ექ­ს­პე­დი­ცი­ებ­ში. ძი­რი­თად მის ამო­ცა­ნას წარ­მო­ად­გენ­და რიო-ვერ­დეს (მწვა­ნე მდი­ნა­რის) შეს­წავ­ლა ჯა­რე­ბის­თ­ვის ტვირ­თე­ბის გა­და­ზიდ­ვის მიზ­ნით.
საბ­რ­ძო­ლო დამ­სა­ხუ­რე­ბის­თ­ვის მი­ე­ნი­ჭა პა­რაგ­ვა­ის II რან­გის კა­პიტ­ნის წო­დე­ბა (Capitan de fre­ga­ta) და და­ი­ნიშ­ნა ფლო­ტის პი­რა­დი შე­მად­გენ­ლო­ბის გან­ყო­ფი­ლე­ბის უფ­რო­სად. შემ­დ­გომ მი­ე­ნი­ჭა პა­რაგ­ვა­ის ფლო­ტის I რან­გის კა­პიტ­ნის წო­დე­ბა (Capitan de fre­ga­ta prin­ci­pe) და სამ­სა­ხუ­რის გა­საგ­რ­ძე­ლებ­ლად ფლოტ­ში დარ­ჩა, სა­დაც ეკა­ვა სამ­ხედ­რო პრე­ფექ­ტუ­რის (ფლო­ტის მმარ­თ­ვე­ლო­ბის ორ­გა­ნო) მრჩევ­ლის თა­ნამ­დე­ბო­ბა. აქ­ტი­უ­რად მო­ნა­წი­ლე­ობ­და რუ­სუ­ლი კო­ლო­ნი­ის ცხოვ­რე­ბა­შიც.

ცხოვ­რობ­და ქა­ლაქ ასუნ­სი­ონ­ში, ას­წავ­ლი­და სამ­ხედ­რო-საზღ­ვაო სკო­ლა­ში.
1939-1954 წლებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ობ­და ასუნ­სი­ო­ნის მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლუ­რი ტაძ­რის მშე­ნებ­ლო­ბა­ში, იბეჭ­დე­ბო­და საზღ­ვაო ემიგ­რან­ტულ გა­მო­ცე­მებ­ში, იყო "რუ­სუ­ლი კულ­ტუ­რი­სა და ხე­ლოვ­ნე­ბის ცენ­ტ­რის" სა­პა­ტიო ვი­ცე-თავ­მ­ჯ­დო­მა­რე, ამე­რი­კა­ში რუ­სე­თის სა­იმ­პე­რა­ტო­რო ფლო­ტის ოფი­ცერ­თა სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ის­ტო­რი­უ­ლი კო­მი­სი­ის წევ­რი.

 იასონ თუმანიშვილის საფლავი ასუნსიონში

ავ­ტო­რია რუ­სუ­ლად გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნი­სა "მიჩ­მა­ნე­ბი ომ­ში" (1930 წე­ლი).
გარ­და­იც­ვა­ლა 1955 წლის 20 ოქ­ტომ­ბერს ასუნ­სი­ონ­ში და იქ­ვე დაკ­რ­ძა­ლეს.
ბო­ლო გზა­ზე მას მი­ა­ცი­ლებ­დ­ნენ არა მხო­ლოდ რუ­სუ­ლი კო­ლო­ნი­ის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი, არა­მედ პა­რაგ­ვა­ე­ლი მეზღ­ვა­უ­რე­ბიც, რომ­ლე­ბიც არ ივიწყებ­დ­ნენ მის დამ­სა­ხუ­რე­ბას "მე­ო­რე სამ­შობ­ლოს" წი­ნა­შე.

მა­მუ­კა გო­გი­ტი­ძე
ის­ტო­რი­ის აკა­დე­მი­უ­რი დოქ­ტო­რი, პოლ­კოვ­ნი­კი
ჟურნალი "ისტორიანი",#39
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

ხელმისაწვდომია თუ არა თქვენთვის დასვენება საზღვარგარეთის კუროტებზე?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
ხელმისაწვდომია თუ არა თქვენთვის დასვენება საზღვარგარეთის კუროტებზე?
დღის კითხვადი სტატიები