რუსი ჰანიბალი - ალექსანდრე სუვოროვი
რუსი ჰანიბალი - ალექსანდრე სუვოროვი
1798 წელს მე­ო­რე ან­ტიფ­რან­გულ­მა კო­ა­ლი­ცი­ამ (დი­დი ბრი­ტა­ნე­თი, ავ­ს­ტ­რია, თურ­ქე­თი, ნე­ა­პო­ლის სა­მე­ფო) რუ­სე­თი და­ი­ყო­ლია, მათ შე­ერ­თე­ბო­და და ერ­თად ებ­რ­ძო­ლათ საფ­რან­გე­თის რეს­პუბ­ლი­კის წი­ნა­აღ­მ­დეგ.


მო­კავ­ში­რე­თა გეგ­მის მი­ხედ­ვით, სახ­მე­ლე­თო ოპე­რა­ცია რუ­სეთ-ავ­ს­ტ­რი­ის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბულ ჯარს უნ­და წა­რე­მარ­თა, სუ­ვო­რო­ვის მთა­ვარ­სარ­დ­ლო­ბით. პავ­ლე I-მა სუ­ვო­როვს ფლი­გელ-ადი­უ­ტან­ტი ტოლ­ბუ­ხი­ნი გა­უგ­ზავ­ნა და არ­მი­ა­ში მი­იწ­ვია. რუ­სეთ­ში დი­დი მით­ქ­მა-მოთ­ქ­მა გა­მო­იწ­ვია ნა­პო­ლე­ო­ნის იტა­ლი­ურ­მა ლაშ­ქ­რო­ბამ (1796-1797), რომ­ლის დრო­საც ფრან­გებ­მა ავ­ს­ტ­რი­ის იმ­პე­რია სას­ტი­კად და­ა­მარ­ცხეს და იტა­ლი­ის დი­დი ნა­წი­ლი და­ი­კა­ვეს.
იმ დრო­ის­თ­ვის, რო­ცა მო­კავ­ში­რე­ე­ბი იტა­ლი­ა­ში შეჭ­რას აპი­რებ­დ­ნენ, ნა­პო­ლე­ო­ნი ეგ­ვიპ­ტე­ში იბ­რ­ძო­და მამ­ლუ­ქე­ბის, თურ­ქე­ბი­სა და ინ­გ­ლი­სე­ლე­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ. თავ­და­სას­ხ­მე­ლად კო­ა­ლი­ცი­ამ კარ­გი დრო შე­არ­ჩია. საფ­რან­გე­თის არ­მი­ის სა­თა­ვე­ში იდ­გ­ნენ გა­მოც­დი­ლი გე­ნერ­ლე­ბი: ჟან ვიქ­ტორ მო­რო, ბარ­ტ­ლო­მეო შე­რე­რი, ბარ­ტე­ლე­მი ჟუ­ბე­რი, ეტი­ენ მაკ­დო­ნალ­დი და ან­დ­რე მა­სე­ნა. სუ­ვო­რო­ვი გეგ­მავ­და, რო­გორ ემოქ­მე­და ახა­ლი ყა­ი­დის რე­ვო­ლუ­ცი­უ­რი
არ­მი­ის წი­ნა­აღ­მ­დეგ. მან შე­ი­მუ­შა­ვა წე­სე­ბი, რო­გორ უნ­და ემოქ­მე­და მე­თა­ურს შე­ტე­ვი­სას.

ფრან­გე­ბის არ­მი­ის რიცხოვ­ნო­ბა ჩრდი­ლო­ეთ იტა­ლი­ა­ში 58 ათასს აღ­წევ­და და მას გე­ნე­რა­ლი შე­რე­რი ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და. ნე­ა­პოლ­ში (ცენ­ტ­რა­ლურ და სამ­ხ­რეთ იტა­ლი­ა­ში) 34-ათა­სი­ან არ­მი­ას გე­ნე­რა­ლი მაკ­დო­ნალ­დი მე­თა­უ­რობ­და, შვე­ი­ცა­რი­ა­ში მდგარ 30-ათა­სი­ა­ნი არ­მიას კი გე­ნე­რა­ლი მა­სე­ნა. ან­ტიფ­რან­გულ კო­ა­ლი­ცი­ას 86-ათა­სი­ა­ნი არ­მია ჰყავ­და ფელ­დ­მარ­შალ მე­ლა­სის მე­თა­უ­რო­ბით, ხო­ლო 22-ათა­სი­ან რუ­სულ კორ­პუსს გე­ნე­რა­ლი ან­დ­რეი რო­ზენ­ბერ­გი სარ­დ­ლობ­და, ჩრდი­ლო­ეთ იტა­ლი­ა­ში. ამას გარ­და, ზღვა­ში იდ­გა ად­მი­რალ ფი­ო­დორ უშა­კო­ვის რუ­სუ­ლი ეს­კად­რა. კი­დევ ერ­თი რუ­სუ­ლი 11-ათა­სი­ა­ნი კორ­პუ­სი მაქ­სიმ რეხ­ბინ­დე­რის მე­თა­უ­რო­ბით ომ­ში მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ჩა­ერ­თო.

სუ­ვო­რო­ვი ვე­ნა­ში 1798 წლის მარ­ტ­ში ჩა­ვი­და. 15 აპ­რილს ის ვე­რო­ნა­ში არ­მი­ას წვრთნი­და ბრძო­ლე­ბის­თ­ვის. მან გერ­მა­ნუ­ლად ათარ­გ­მ­ნი­ნა თა­ვი­სი წიგ­ნი "გა­მარ­ჯ­ვე­ბის მეც­ნი­ე­რე­ბა" და ავ­ს­ტ­რი­ე­ლებ­საც შე­ას­წავ­ლა. სუ­ვო­როვ­მა ლაშ­ქ­რო­ბა მა­შინ­ვე და­იწყო, რო­გორც კი მის არ­მი­ას იაკობ პო­ვა­ლო-შე­ი­კოვ­ს­კის დი­ვი­ზია შე­უ­ერ­თ­და. 22 აპ­რილს მან ბრე­ში­ას ცი­ხე აიღო. ფრან­გე­ბი 26-27 აპ­რილს მდი­ნა­რე ადას­თან, გე­ნე­რალ მო­როს ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით, და­მარ­ცხ­დ­ნენ და უკუ­იქ­ც­ნენ (ფრან­გებ­მა 2,5 ათა­სამ­დე ჯა­რის­კა­ცი და­კარ­გეს, მო­კავ­ში­რე­ებ­მა კი 2 ათა­სამ­დე. ამას გარ­და, ფრან­გებ­მა და­კარ­გეს არ­ტი­ლე­რი­ის ნა­წი­ლიც. გა­მარ­ჯ­ვე­ბის შემ­დეგ სუ­ვო­რო­ვი მი­ლა­ნის­კენ და­იძ­რა, რო­მელ­შიც უბ­რ­ძოლ­ვე­ლად შე­ვი­და 18 აპ­რილს.
20 აპ­რილს სუ­ვო­რო­ვის ჯა­რი მდი­ნა­რე პოს­კენ და­იძ­რა, რა­თა მო­რო­სა და მაკ­დო­ნალ­დის არ­მი­ე­ბის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა არ და­ეშ­ვა. მო­კავ­ში­რე­ებ­მა ეს მარ­თ­ლაც შეძ­ლეს და ფრან­გულ­მა არ­მი­ებ­მა შე­ერ­თე­ბა ვერ მო­ა­ხერ­ხეს. 15 მა­ისს სუ­ვო­როვ­მა ტუ­რი­ნი აიღო. ფრან­გებ­მა სამ­ხ­რე­თის­კენ და­ი­ხი­ეს.

მათ მხო­ლოდ რამ­დე­ნი­მე, გარ­ნი­ზო­ნით გა­მაგ­რე­ბუ­ლი ცი­ხე და­ტო­ვეს მტრის შე­სა­ფერ­ხებ­ლად (მან­ტუა, კო­ნი). მათ­ვე გა­დაწყ­ვი­ტეს, მაკ­დო­ნალ­დის არ­მი­ით (36 ათა­სი) ნე­ა­პო­ლი­დან და­ერ­ტყათ მტრის­თ­ვის, ხო­ლო მო­როს არ­მი­ით (14 ათა­სი) - გე­ნუ­ი­დან. სუ­ვო­როვ­მა მო­როს წი­ნა­აღ­მ­დეგ ჯა­რის ნა­წი­ლი და­ტო­ვა და თვი­თონ მაკ­დო­ნალ­დის­კენ და­იძ­რა. ორი არ­მია ერ­თ­მა­ნეთს მდი­ნა­რე ტრე­ბი­ას­თან შეხ­ვ­და 6 ივ­ნისს. სის­ხ­ლის­მ­ღ­ვ­რე­ლი ბრძო­ლა გა­ჩაღ­და. ფელ­დ­მარ­შა­ლი თვი­თონ­ვე ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და ბრძო­ლას და თვალს ადევ­ნებ­და მის მსვლე­ლო­ბას. მცი­რე­რიცხო­ვა­ნი ფრან­გე­ბი მა­მა­ცუ­რად იბ­რ­ძოდ­ნენ. რუს­თა ზო­გი­ერ­თ­მა პოლ­კ­მა მტერს ზურ­გი აქ­ცია კი­დეც. სუ­ვო­როვ­მა არ­მი­ის ბრძო­ლა­ში მიბ­რუ­ნე­ბა მო­ა­ხერ­ხა.

სამ დღეს გაგ­რ­ძელ­და ბრძო­ლა მდი­ნა­რე ტრე­ბი­ა­ზე და გა­მარ­ჯ­ვე­ბა მო­კავ­ში­რე­თა მრა­ვალ­რიცხო­ვან ჯარს დარ­ჩა. სუ­ვო­როვს ძა­ლი­ან მოს­წონ­და ძვე­ლი კარ­თა­გე­ნე­ლი მთა­ვარ­სარ­და­ლი ჰა­ნი­ბა­ლი, რო­მელ­მაც რო­მა­ე­ლებ­ზე გა­მარ­ჯ­ვე­ბა სწო­რედ ტრე­ბი­ა­ზე მო­ი­პო­ვა ძვ.წ. 218 წელს. ახალ­გაზ­რ­დო­ბა­ში სუ­ვო­რო­ვი ოც­ნე­ბობ­და, ჰა­ნი­ბა­ლი­ვით და­ე­მარ­ცხე­ბი­ნა მტე­რი და ჯა­რი ალ­პებ­ზე გა­და­ეყ­ვა­ნა. მას ეს ოც­ნე­ბა აუხ­და. სა­ერ­თოდ, სუ­ვო­რო­ვის ლაშ­ქ­რო­ბა ალ­პებ­ში გარ­კ­ვე­ულ­წი­ლად თით­ქოს ჰა­ნი­ბა­ლი­სას მოგ­ვა­გო­ნებს. თუნ­დაც ტრე­ბი­ას ბრძო­ლა, რო­მე­ლიც ჰა­ნი­ბალ­მაც და სუ­ვო­როვ­მაც ოს­ტა­ტუ­რად წარ­მარ­თეს და გა­მარ­ჯ­ვე­ბას მი­აღ­წი­ეს. თუმ­ცა, "რუ­სი ჰა­ნი­ბა­ლის" წი­ნა­შე, ისე­ვე რო­გორც ერთ დროს ჰა­ნი­ბა­ლის წი­ნა­შე, დი­დი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბა აღ­მარ­თუ­ლი­ყო - ალ­პე­ბი. მაკ­დო­ნალ­დ­მა გე­ნუ­ის­კენ და­ი­ხია. იქ ჩა­ვი­და მო­როს ჯა­რიც. ივ­ლი­სის ბო­ლოს­თ­ვის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბულ­მა ფრან­გულ­მა ჯარ­მა, გე­ნე­რა­ლ ჟუ­ბე­რის მე­თა­უ­რო­ბით, გე­ნუ­ი­დან შე­ტე­ვი­თი ოპე­რა­ცია და­იწყო. მა­თი მი­ზა­ნი ქა­ლა­ქი ალე­სან­დ­რია იყო, სა­დაც მო­კავ­ში­რე­თა არ­მი­ის მთა­ვარ ძა­ლებს მო­ე­ყა­რათ თა­ვი. მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გე­თა არ­მი­ე­ბი ერ­თ­მა­ნეთს ქა­ლაქ ნო­ვის­თან შეხ­ვ­დ­ნენ.
სუვოროვი ალპებში (ვასილი სურიკოვი, 1899 წ.)
გე­ნე­რალ­მა ჟუ­ბერ­მა მო­რო არ­მი­ა­ში და­ტო­ვა და მის რჩე­ვებ­საც ყუ­რადღე­ბას აქ­ცევ­და. მო­როც ახალ­გაზ­რ­და გე­ნე­რალს ყვე­ლა­ნა­ი­რად ეხ­მა­რე­ბო­და. საფ­რან­გე­თის არ­მია ორ დიდ მა­სად იყო­ფო­და: მარ­ცხე­ნა ფრთას კა­ტე­რინ-დო­მი­ნიკ დე პე­რი­ნი­ო­ნი სარ­დ­ლობ­და. იგი შედ­გე­ბო­და ემა­ნუ­ელ გრუ­ში­სა და ლუი ლე­მუ­ა­ნის დი­ვი­ზი­ე­ბის­გან, ლუი პარ­ტუ­ნოს და ბერ­ტ­რან კლო­ზე­ლის ქვე­ი­თი ბრი­გა­დი­სა და ან­ტუ­ან რიშ­პან­სას კა­ვა­ლე­რი­უ­ლი ბრი­გა­დის­გან. მარ­ჯ­ვე­ნა ფლანგს გუ­ვი­ონ სენ-სი­რი სარ­დ­ლობ­და, ის შედ­გე­ბო­და ფრან­სუა ვატ­რი­ნის, პი­ერ გარ­ნიე ლა­ბუ­ა­სი­ეს, იან დომ­ბ­როვ­ს­კის დი­ვი­ზი­ე­ბის­გან და ჟან კო­ლის დი­ვი­ზი­ის­გან, ამას გარ­და, მარ­ჯ­ვე­ნა ფლანგს 2,8 ათა­სამ­დე ჯა­რის­კა­ცი რე­ზერ­ვ­ში ჰყავ­და. სა­შუ­ა­ლოდ ფრან­გუ­ლი არ­მია 35 ათას კაცს არ აჭარ­ბებ­და. ჟუ­ბერ­მა და მო­რომ არ­მია ქა­ლაქ ნო­ვის­თან გა­ნა­ლა­გეს. სუ­ვო­როვ­მა გა­დაწყ­ვი­ტა, მტერს გაშ­ლილ ველ­ზე და­ლო­დე­ბო­და, რა­თა კარ­გად გა­მო­ე­ყე­ნე­ბი­ნა თა­ვი­სი მრა­ვალ­რიცხო­ვა­ნი კა­ვა­ლე­რია.

სუ­ვო­როვ­მა ჯა­რის­თ­ვის პო­ზი­ცი­ე­ბი შე­არ­ჩია, არ­მია გა­ნა­ლა­გა და მტერს პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯის გა­დად­გ­მის სა­შუ­ა­ლე­ბა მის­ცა. კრაი ფონ კრა­ი­ო­ვას, პე­ტერ ოტის, ჰა­ინ­რიხ ფონ ბელ­გარ­დის, ოტო დერ­ფელ­დე­ნის, ივან ფერ­ს­ტე­რის, იაკუბ პო­ვა­ლო-შვე­ი­კოვ­ს­კის, მი­ხა­ელ მე­ლა­სის, იოჰან ლიხ­ტენ­შ­ტე­ი­ნი­სა და მი­ხა­ელ ფრო­ი­ლი­ხის მე­თა­უ­რო­ბით, 45-ათა­სი­ა­ნი კო­ა­ლი­ცი­ის არ­მია ფრან­გებს ელო­და. ამას გარ­და გე­ნე­რალ ფრანც რო­ზენ­ბერ­გი­სა და კი­დევ რამ­დე­ნი­მე სხვა გე­ნერ­ლის ძა­ლე­ბი ფრან­გ­თა სი­მაგ­რე­ე­ბის ასა­ღე­ბად და ქა­ლა­ქე­ბის და­სა­კა­ვებ­ლად იყო გაგ­ზავ­ნი­ლი. ამ ნა­წი­ლე­ბის ჩათ­ვ­ლით, მო­კავ­ში­რე­თა ჯა­რი 60 ათას კაცს აღ­წევ­და. ფრან­გებს თა­ვი­დან­ვე არ გა­უ­მარ­თ­ლათ. ბრძო­ლის დაწყე­ბის­თა­ნა­ვე გე­ნე­რა­ლი ჟუ­ბე­რი სა­სიკ­ვ­დი­ლოდ და­იჭ­რა. მი­სი უკა­ნას­კ­ნე­ლი სიტყ­ვე­ბი იყო: "წინ, შე­ტე­ვა­ზე". სუ­ვო­როვს კი ჟუ­ბე­რის და­ღუპ­ვა არ სურ­და, რად­გან ფრან­გე­ბის ველ­ზე გა­მოტყუ­ე­ბას გეგ­მავ­და ავ­ს­ტ­რი­ელ­თა სა­შუ­ა­ლე­ბით. გე­ნე­რალ­მა მო­რომ თა­ვი­სი ფლან­გი გა­ა­მაგ­რა და შე­ტე­ვა­ზე გა­დას­ვ­ლა კა­ტე­გო­რი­უ­ლად აღ­კ­ვე­თა.

გე­ნე­რალ კრა­ის გა­უ­ჭირ­და, რად­გან ფრან­გებ­მა მის წი­ნა­აღ­მ­დეგ მებ­რ­ძოლ ფლანგს ჯა­რი მი­აშ­ვე­ლეს. კრა­იმ ადი­უ­ტან­ტი გაგ­ზავ­ნა გე­ნე­რალ პეტ­რე ბაგ­რა­ტი­ონ­თან, რა­თა და­სახ­მა­რებ­ლად თა­ვი­სი ჯა­რი გა­მო­ეგ­ზავ­ნა. ბაგ­რა­ტი­ონ­მა უარი თქვა, რად­გან სუ­ვო­რო­ვის­გან არ ჰქონ­და მი­ღე­ბუ­ლი ასე­თი ბრძა­ნე­ბა, მას სხვა რამ ევა­ლე­ბო­და. სუ­ვო­როვს სურ­და, ფრან­გებს ცენ­ტ­რი და­ე­სუს­ტე­ბი­ნათ, რა­თა შემ­დეგ სწო­რედ ამ ად­გი­ლას და­ერ­ტყა ჯა­რის დი­დი ნა­წი­ლით. დი­ლის ცხრა სა­ა­თის­თ­ვის კრაი უკ­ვე მე­ო­რედ უკუ­აგ­დეს. რო­ცა იგ­რ­ძ­ნო, რომ გა­დამ­წყ­ვე­ტი წუ­თი მო­ვი­და, სუ­ვო­როვ­მა ბაგ­რა­ტი­ო­ნი და მი­ლო­რა­დო­ვი­ჩი მტრის ცენ­ტ­რის­კენ, ქა­ლაქ ნო­ვის­კენ გაგ­ზავ­ნა. მო­კავ­ში­რე­ებ­მა მტრის ტყვი­ე­ბი­სა და ყუმ­ბა­რე­ბის ცეცხ­ლ­ში გა­ი­ა­რეს, მაგ­რამ მათ წინ ქვის კედ­ლე­ბი აღი­მარ­თა, რო­მელ­საც რუ­სუ­ლი მსუ­ბუ­ქი ზარ­ბა­ზა­ნი ვე­რა­ფერს აკ­ლებ­და. მა­შინ ბაგ­რა­ტი­ონ­მა ოთხი ბა­ტა­ლი­ო­ნით და­იწყო ქა­ლა­ქის აღ­მო­სავ­ლე­თი­დან შე­მოვ­ლა. რუ­სებს აქ ვეტ­რე­ნის ფრან­გ­თა დი­ვი­ზია დახ­ვ­დათ, რო­მელ­მაც ისი­ნი უკუ­აგ­დო.

მი­ლო­რა­დო­ვი­ჩი­სა და ბაგ­რა­ტი­ო­ნის მე­ო­რე შე­ტე­ვა­საც არ ჰქო­ნია წარ­მა­ტე­ბა. სუ­ვო­რო­ვი თვი­თონ­ვე ჩა­უდ­გა სა­თა­ვე­ში დერ­ფელ­დე­ნის დი­ვი­ზი­ას და ფრან­გ­თა ცენ­ტ­რის­კენ დაძ­რა. ფრან­გებ­მა მე­სა­მე იერი­შიც მო­ი­გე­რი­ეს. ნო­ვის გარ­ნი­ზო­ნის მე­თა­ურ­მა, გე­ნე­რალ­მა კლოდ-მა­ტიე გარ­დან­მა ძლი­ე­რი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბა გა­უ­წია მტერს ამ ბრძო­ლა­ში და სარ­დ­ლო­ბის დი­დი უნა­რი გა­მო­ავ­ლი­ნა. რუ­სე­ბის შე­ტე­ვას ის ფინ­დი­ხით შეხ­ვ­და, შემ­დეგ კი მცი­რე შე­ტე­ვებს აწყობ­და ხიშ­ტე­ბით. რეს­პუბ­ლი­კის ჯა­რის­კა­ცე­ბი გა­აფ­თ­რე­ბით იბ­რ­ძოდ­ნენ. გე­ნე­რა­ლი მო­რო ყვე­ლა­ზე სა­შიშ ად­გი­ლებ­ში ჩნდე­ბო­და. მას მო­უკ­ლეს ცხე­ნი, მუნ­დი­რი კი ტყვი­ე­ბით ჰქონ­და დაფ­ლე­თი­ლი. ფრან­გი მე­თა­უ­რე­ბი ტოლს არ უდებ­დ­ნენ თა­ვის მთა­ვარ­სარ­დალს და ჯა­რი თა­ვად­ვე გა­დაჰ­ყავ­დათ ხიშ­ტე­ბით ან კა­ვა­ლე­რი­ულ შე­ტე­ვა­ზე. ფელ­დ­მარ­შა­ლი სუ­ვო­რო­ვი მთე­ლი დღე ბრძო­ლა­ში იყო. ჯა­რის­კა­ცებს ამ­ხ­ნე­ვებ­და და ფრონ­ტის ხაზ­ზე მთელ პოლ­კებ­სა და დი­ვი­ზი­ებს მი­უძღო­და. რუ­სე­ბი შე­ტე­ვა­ზე კი გა­და­დი­ოდ­ნენ, მაგ­რამ ფრან­გე­ბი უკან ახე­ვი­ნებ­დ­ნენ. იმავ­დ­რო­უ­ლად, სა­ში­ნე­ლი სიცხე იყო.
12 სა­ა­თის­თ­ვის ბრძო­ლის ბე­დი ჯერ კი­დევ გა­ურ­კ­ვე­ვე­ლი იყო. ორი­ვე მხა­რემ ამო­წუ­რა სა­კუ­თა­რი ძა­ლე­ბი და ახ­ლა მხო­ლოდ ახალ, დამ­ხ­მა­რე ჯა­რის ნა­წილს შე­ეძ­ლო ბრძო­ლის ბე­დის გა­დაწყ­ვე­ტა. სუ­ვო­როვ­მა გე­ნე­რალ მე­ლასს წე­რი­ლი გა­უგ­ზავ­ნა, რო­მელ­შიც წერ­და, რომ მი­სი რე­ზერ­ვის დახ­მა­რე­ბას ელო­და. დღის სა­მი სა­ა­თის­თ­ვის მე­ლა­სის ჯარ­მა ფრან­გ­თა მარ­ჯ­ვე­ნა ფლანგს შე­უ­ტია. ამ დროს დად­გა ბრძო­ლის გა­დამ­წყ­ვე­ტი ფა­ზა. მე­ლა­სის მოს­ვ­ლის შემ­დეგ მო­კავ­ში­რე­თა მთელ­მა არ­მი­ამ შე­ტე­ვა გა­ნა­ახ­ლა. ფრან­გებს რე­ზერ­ვი არ ჰყავ­დათ და მა­ლე იძუ­ლე­ბუ­ლი გახ­დ­ნენ, უკან და­ე­ხი­ათ. მე­ლას­მა კრა­ის­თან ერ­თად ფრან­გ­თა სუს­ტი მარ­ცხე­ნა ფლან­გი უკუ­აგ­დო და ახ­ლა ცენ­ტ­რის­კენ მოტ­რი­ალ­და. გუ­ვი­ონ სენ-სირ­მა უკან და­ი­ხია. ბაგ­რა­ტი­ონ­მა და დერ­ფელ­დენ­მა ნო­ვის დაც­ვა გა­არ­ღ­ვი­ეს და ქა­ლა­ქი და­ი­კა­ვეს. გე­ნე­რალ­მა მო­რომ სა­ღა­მოს ექვს სა­ათ­ზე სა­ერ­თო უკან და­ხე­ვა ბრძა­ნა. გე­ნე­რა­ლი გრუ­ში რამ­დენ­ჯერ­მე და­იჭ­რა და ტყვედ ჩა­ვარ­და.

სა­ღა­მოს რვა სა­ათ­ზე ბრძო­ლა დამ­თავ­რ­და. ღა­მემ იხ­ს­ნა ფრან­გე­ბი სრუ­ლი გა­ნად­გუ­რე­ბის­გან. საფ­რან­გე­თის არ­მი­ამ 7 ათას კა­ცამ­დე და­ნა­კარ­გი ნა­ხა. 3 ათა­სამ­დე ტყვედ ჩა­ვარ­და. მო­კავ­ში­რე­ებ­საც არ დაჯ­დო­მი­ათ იაფი ეს გა­მარ­ჯ­ვე­ბა. 7 ათა­სამ­დე ჯა­რის­კა­ცი და­ე­ხო­ცათ და მძი­მედ და­ეჭ­რათ. გა­ხა­რე­ბულ­მა იმ­პე­რა­ტორ­მა პავ­ლე I-მა ბრძო­ლის მო­ნა­წი­ლე­ე­ბი უხ­ვად და­ა­ჯილ­დო­ვა, და­ღუ­პუ­ლი გე­ნერ­ლე­ბის ოჯა­ხებს პენ­სია და­უ­ნიშ­ნა, სუ­ვო­როვს კი მის­წე­რა, რომ მან ყვე­ლა­ზე მა­ღალ სამ­ხედ­რო წო­დე­ბა­ზე უფ­რო მა­ღა­ლი წო­დე­ბა და­იმ­სა­ხუ­რა.

იტა­ლი­ა­ში გა­მარ­ჯ­ვე­ბე­ბის­თ­ვის სუ­ვო­როვ­მა უმაღ­ლე­სი სამ­ხედ­რო წო­დე­ბა გე­ნე­რა­ლი­სი­მუ­სო­ბა მი­ი­ღო. ავ­ს­ტ­რი­ის იპე­რა­ტორ­მა გე­ნე­რა­ლი­სი­მუსს საღ­ვ­თო რო­მის იმ­პე­რი­ის გრა­ფო­ბაც უბო­ძა. სუ­ვო­როვ­მა შეძ­ლო და იტა­ლია ფრან­გე­ბის­გან მოკ­ლე დრო­ში გაწ­მინ­და. გა­მარ­ჯ­ვე­ბებს, რო­მელ­თაც მო­კავ­ში­რე­ე­ბი აღ­წევ­დ­ნენ, არა მარ­ტო ჯა­რის სიძ­ლი­ე­რე და რიცხოვ­ნო­ბა გა­ნა­პი­რო­ბებ­და, არა­მედ მთა­ვარ­სარ­დ­ლის ჭკვი­ა­ნუ­რი სვლე­ბიც.
ჩრდი­ლო­ეთ იტა­ლი­ის გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბის შემ­დეგ სუ­ვო­რო­ვი საფ­რან­გეთ­ში აპი­რებ­და შეჭ­რას, მაგ­რამ ეს გეგ­მა მის­მა მო­კავ­ში­რე­ებ­მა ჩა­შა­ლეს, რომ­ლე­ბიც ფიქ­რობ­დ­ნენ, რომ რუ­სე­ბი ამის შემ­დეგ ხმელ­თა­შუა ზღვის­პი­რეთს თა­ვი­ან­თი გავ­ლე­ნის სფე­როდ აქ­ცევ­დ­ნენ.

ინ­გ­ლის­მა და ავ­ს­ტ­რი­ამ მო­ინ­დო­მეს ჩრდი­ლო­ე­თი იტა­ლი­ი­დან რუ­სე­თის ჯა­რის მო­შო­რე­ბა. სუ­ვო­როვს უბ­რ­ძა­ნეს, ავ­ს­ტ­რი­ის ჯა­რი იტა­ლი­ა­ში და­ე­ტო­ვე­ბი­ნა, თვი­თონ კი შვე­ი­ცა­რი­ა­ში გა­და­სუ­ლი­ყო და იქ გე­ნე­რალ ალექ­სანდრ რიმ­ს­კი-კორ­სა­კო­ვის კორ­პუსს შე­ერ­თე­ბო­და. ამის შემ­დეგ მას საფ­რან­გეთ­ში ლაშ­ქ­რო­ბა უნ­და და­ეწყო. რუ­სე­თის ჯარ­მა ექვს დღე-ღა­მე­ში 150 კი­ლო­მეტ­რი გა­ი­ა­რა და ალე­სან­დ­რი­ი­დან ტა­ვერ­ნომ­დე ჩა­ვი­და. რუს­თა და ავ­ს­ტ­რი­ელ­თა არ­მია, რო­მელ­საც სუ­ვო­რო­ვი მე­თა­უ­რობ­და, ავ­ს­ტ­რი­ე­ლებ­მა კარ­გად არ მო­ა­მა­რა­გეს სურ­სათ-სა­ნო­ვა­გი­თა და ტყვია-წამ­ლით. ამით ლაშ­ქ­რო­ბა კი­დევ უფ­რო გარ­თულ­და. 31 აგ­ვის­ტოს რუს­თა ჯა­რი შვე­ი­ცა­რი­ის­კენ და­იძ­რა. და აი, სუ­ვო­როვ­მაც და­იწყო თა­ვი­სი საყ­ვა­რე­ლი სარ­და­ლი­ვით, ჰა­ნი­ბა­ლი­ვით, ჯა­რის ალ­პებ­ზე გა­დაყ­ვა­ნა, თუმ­ცა ჰა­ნი­ბალს იტა­ლი­ა­ში გა­დაჰ­ყავ­და ჯა­რი, სუ­ვო­როვს კი შვე­ი­ცა­რი­ა­ში.

ორი­ვე ალ­პუ­რი ლაშ­ქ­რო­ბა ის­ტო­რი­ის ფურ­ც­ლებს ამ­შ­ვე­ნებს და ერ­თი­მე­ო­რე­ზე სა­ინ­ტე­რე­სოა. მარ­თა­ლია, ჰა­ნი­ბა­ლის დროს ძვ.წ. III სა­უ­კუ­ნე იყო, ხო­ლო სუ­ვო­რო­ვის დროს - ახ.წ. XVIII, მაგ­რამ ალ­პებ­ზე ლაშ­ქ­რო­ბა მა­ინც ისე­თი­ვე ძნე­ლი იყო, რო­გო­რიც ჰა­ნი­ბა­ლის დროს. სუ­ვო­როვ­მაც არა­ნაკ­ლე­ბი ზა­რა­ლი ნა­ხა ამ მთაგ­რე­ხი­ლის გა­და­ლახ­ვი­სას და გმი­რუ­ლი მცდე­ლო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ლაშ­ქ­რო­ბას და­დე­ბი­თი შე­დე­გი არ მოჰ­ყო­ლია. ფრან­გებს ნი­ჭი­ე­რი, მა­მა­ცი და გა­მოც­დი­ლი გე­ნე­რა­ლი ან­დ­რე მა­სე­ნა სარ­დ­ლობ­და, იგი თავ­საც კარ­გად იცავ­და და მტერ­საც ოს­ტა­ტუ­რად უტევ­და. კარ­გად იცო­და თავ­დაც­ვი­თი ნა­გე­ბო­ბე­ბი­სა და ტე­რი­ტო­რი­უ­ლი ად­გილ­მ­დე­ბა­რე­ო­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა, გა­მოც­დი­ლი ტაქ­ტი­კო­სი და სტრა­ტე­გო­სი იყო, ამი­ტომ სუ­ვო­როვს ძა­ლი­ან გა­უძ­ნელ­და ასეთ მთა­ვარ­სარ­დალ­თან გამ­კ­ლა­ვე­ბა. მა­სე­ნას ხელ­ქ­ვე­ით მთე­ლი ფრან­გუ­ლი არ­მია გა­ერ­თი­ან­და და მის­მა რიცხოვ­ნო­ბამ 90 ათასს მი­აღ­წია.

პირ­ვე­ლი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ბრძო­ლე­ბი სუ­ვო­როვს სენ-გო­ტარ­დის უღელ­ტე­ხილ­თან მო­უხ­და. გარ­შე­მო მთე­ბი იყო, ცი­ცა­ბო­ე­ბი და უფ­ს­კ­რუ­ლე­ბი. ფრან­გე­ბი უღელ­ტე­ხილ­ზე გა­მაგ­რ­დ­ნენ და რუ­სე­ბის ორი­ვე შე­ტე­ვა მო­ი­გე­რი­ეს. სუ­ვო­როვ­მა შე­მოვ­ლი­თი მა­ნევ­რის­თ­ვის თა­ვი­სი საყ­ვა­რე­ლი გე­ნე­რა­ლი პეტ­რე ბაგ­რა­ტი­ო­ნი გაგ­ზავ­ნა გრე­ნა­დე­რე­ბით. ჯა­რის­კა­ცე­ბი ცოც­ვით აჰ­ყ­ვ­ნენ ცი­ცა­ბო კლდეს. სენ-გო­ტარ­დის­თ­ვის უნ­და შე­მო­ევ­ლოთ ისე, რომ მტრის­თ­ვის ზურ­გ­ში და­ერ­ტყათ. ფრან­გებ­მა მა­ინც შე­ნიშ­ნეს ისი­ნი და სრო­ლა და­უწყეს. რუ­სე­ბი უკუ­იქ­ც­ნენ. პეტ­რე ბაგ­რა­ტი­ონ­მა თავ­განწირუ­ლი შე­ტე­ვით მა­ინც აიყ­ვა­ნა ჯა­რი სენ-გო­ტარ­დ­ზე, მას სუ­ვო­რო­ვი მი­ეშ­ვე­ლა და ფრან­გებ­მაც უკან და­ი­ხი­ეს. ბაგ­რა­ტი­ონ­მა ამ ბრძო­ლა­ში სუ­ვო­რო­ვის ქე­ბა და­იმ­სა­ხუ­რა.

სენ-გო­ტარდს რომ გას­ც­დ­ნენ, რუ­სე­ბი რე­ი­სას ხე­ო­ბა­ში ჩა­ვიდ­ნენ. მდი­ნა­რე რე­ი­სა სწრა­ფი მთის მდი­ნა­რე იყო, რო­მელ­ზეც ვიწ­რო ხი­დი (ეშ­მა­კის ხი­დი) აეგოთ. ფრან­გებს კი მი­სი ცენ­ტ­რა­ლუ­რი ნა­წი­ლი აეფეთ­ქე­ბი­ნათ და მო­პირ­და­პი­რე მხა­რეს ჩა­საფ­რე­ბუ­ლიყ­ვ­ნენ. რუ­სებ­მა რამ­დე­ნი­მე­ჯერ სცა­დეს ხიდ­თან მის­ვ­ლა, მაგ­რამ ჩა­საფ­რე­ბუ­ლი ფრან­გე­ბი ზუს­ტი სრო­ლით მუსრს ავ­ლებ­დ­ნენ მათ. რუ­სებ­მა დი­დი მსხვერ­პ­ლის ფა­სად მა­ინც მო­ა­ხერ­ხეს ფიც­რე­ბის მი­ტა­ნა ხიდ­თან, აღად­გი­ნეს აფეთ­ქე­ბუ­ლი ნა­წი­ლი, გა­და­ვიდ­ნენ მდი­ნა­რე­ზე და მტერს უკან და­ა­ხე­ვი­ნეს. რუ­სე­ბი გზას გა­ნაგ­რ­ძობ­დ­ნენ. სა­შინ­ლად უჭირ­დათ და მტერ­თან შე­ტა­კე­ბე­ბი სულ უფ­რო ძნე­ლი იყო, მაგ­რამ მა­ინც წინ მი­ი­წევ­დ­ნენ.

რიმ­ს­კი-კორ­სა­კო­ვის კორ­პუსს სუ­ვო­როვ­მა ვერ მი­უს­წ­რო და ცი­უ­რი­ხის მახ­ლობ­ლად მა­სე­ნამ ის სას­ტი­კად და­ა­მარ­ცხა 16-17 აგ­ვის­ტოს. რუ­სებ­მა დი­დი ზა­რა­ლი ნა­ხეს. ფრან­გი გე­ნე­რა­ლი კლოდ-ჟაკ ლე­კურ­ბი სუ­ვო­როვს ხელს უშ­ლი­და და წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბას უწევ­და. ეს კი­დევ უფ­რო ამ­ძი­მებ­და რუს­თა მდგო­მა­რე­ო­ბას. ლე­კურ­ბ­მა მა­სე­ნას, ედუ­არდ მორ­ტი­ეს, გაბ­რი­ელ მო­ლი­ტორ­სა და ლუი-ან­რი ლუ­ა­ზონს შე­ატყო­ბი­ნა სუ­ვო­რო­ვის მარ­შ­რუ­ტი, მი­სი ჯა­რის მდგო­მა­რე­ო­ბა და რიცხოვ­ნო­ბა.

სუ­ვო­რო­ვის ჯა­რის ბო­ლო ნა­წი­ლე­ბი 18 სექ­ტემ­ბერს მუ­ტე­ნის ველ­ზე იყ­ვ­ნენ. აქ მი­ი­ღო სუ­ვო­როვ­მა ცნო­ბე­ბი რიმ­ს­კი-კორ­სა­კო­ვის სას­ტი­კი მარ­ცხის შე­სა­ხებ. რუ­სე­ბი ფრან­გებ­ზე უფ­რო ცუ­დად მო­მა­რა­გე­ბუ­ლი იყ­ვ­ნენ და რა­ო­დე­ნო­ბი­თაც ჩა­მორ­ჩე­ბოდ­ნენ, ამი­ტომ იძუ­ლე­ბუ­ლი გახ­დ­ნენ, უკან და­ხე­ვა და­ეწყოთ. მა­სე­ნა იერიშ­ზე გა­და­ვი­და. ფრან­გებ­მა რუ­სე­ბი უკუ­აგ­დეს და ზა­რა­ლიც მი­ა­ყე­ნეს. ბაგ­რა­ტი­ო­ნი, რო­მე­ლიც არი­ერ­გარდს მე­თა­უ­რობ­და, დიდ წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბას უწევ­და ფრან­გებს და მა­ნაც რამ­დენ­ჯერ­მე უკან და­ა­ხე­ვი­ნა მათ.
სუვოროვის შესვლა მილანში 1799 წლის 18 აპრილს (ადოლფ შარლემანი, 1850 წ.)
სას­ტი­კი ბრძო­ლე­ბი გა­ი­მარ­თა და­სახ­ლე­ბა ნე­ფელ­ს­თან, ეს ად­გი­ლი ხე­ლი­დან ხელ­ში გა­და­დი­ო­და. ბაგ­რა­ტი­ო­ნი რუ­სე­თის არ­მი­ა­საც იცავ­და და დრო­დად­რო თვი­თო­ნაც უტევ­და ფრან­გებს. ამა­ვე ად­გი­ლებ­ში გა­ი­მარ­თა შვე­ი­ცა­რი­ის ლაშ­ქ­რო­ბის ყვე­ლა­ზე დი­დი ბრძო­ლა. 10-ათა­სი­ა­ნი ფრან­გუ­ლი ჯა­რი რუს­თა 4-ათა­სი­ან არი­ერ­გარდს და­ეს­ხა თავს. ფრან­გე­ბი შე­ა­ჩე­რეს და მი­ლო­რა­დო­ვი­ჩის სა­მი პოლ­კის მოს­ვ­ლის შემ­დეგ, რუ­სე­ბი შე­ტე­ვა­ზე გა­და­ვიდ­ნენ. რო­ზენ­ბერ­გ­მა ძა­ლე­ბი 7 ათას ჯა­რის­კა­ცამ­დე გა­ზარ­და და ბრძო­ლის­თ­ვის მო­ემ­ზა­და. მა­სე­ნამ მოკ­რი­ბა თა­ვი­სი ძა­ლე­ბი, და­ახ­ლო­ე­ბით 15 ათა­სი ჯა­რის­კა­ცი და ისევ შე­ტე­ვა­ზე გა­და­ვი­და.

ფრან­გებ­მა რუ­სებს ძლი­ე­რი ცეცხ­ლით აიძუ­ლეს უკან და­ხე­ვა და და­ე­დევ­ნენ კი­დეც. ამა­სო­ბა­ში რუს­თა და­ნარ­ჩე­ნი ძა­ლე­ბი სამ ხა­ზად მო­ეწყ­ვ­ნენ. თი­თო­ე­ულ საბ­რ­ძო­ლო ხაზს ერ­თ­მა­ნეთს 300 მეტ­რი აშო­რებ­და, კა­ვა­ლე­რია ფლან­გებ­ზე გან­ლაგ­და, რე­ზერ­ვ­ში ორი პოლ­კი იდ­გა. ამ ძა­ლე­ბით ისი­ნი კონ­ტ­რი­ე­რიშ­ზე გა­და­ვიდ­ნენ და ფრან­გ­თა ძლი­ე­რი ცეცხ­ლის მი­უ­ხე­და­ვად, მო­ა­ხერ­ხეს მი­ახ­ლო­ე­ბა და ხელ­ჩარ­თულ ბრძო­ლა­ში ჩაბ­მა. ფრან­გე­ბი და­მარ­ცხ­დ­ნენ და 3 ათას კა­ცამ­დე და­კარ­გეს დაჭ­რი­ლე­ბი­საა და და­ხო­ცი­ლე­ბის სა­ხით. რუ­სებ­მა 700-მდე ჯა­რის­კა­ცი და­კარ­გეს. რო­ზენ­ბერ­გის გა­მარ­ჯ­ვე­ბამ ლაშ­ქ­რო­ბას წარ­მა­ტე­ბუ­ლის ელ­ფე­რი მის­ცა. ავ­ს­ტ­რი­ე­ლებ­მა და რუ­სებ­მა ილან­ცეს­კენ და­ი­ხი­ეს, სა­დაც სურ­სათ-სა­ნო­ვა­გის მა­რა­გი მი­ი­ღეს, იქი­დან კი სო­ფელ კურს მი­ად­გ­ნენ.

სუ­ვო­რო­ვის შვე­ი­ცა­რი­უ­ლი ლაშ­ქ­რო­ბა უშე­დე­გოდ დას­რულ­და. მა­ლე სუ­ვო­როვს რიმ­ს­კი-კორ­სა­კო­ვიც შე­უ­ერ­თ­და თა­ვი­სი ჯა­რის ნარ­ჩე­ნე­ბით. სუ­ვო­როვ­მა ახა­ლი ჯილ­დო­ე­ბი მი­ი­ღო, მათ შო­რის მა­რია ტე­რე­ზას პირ­ვე­ლი ხა­რის­ხის ორ­დე­ნი. რუს­თა ჯა­რი ბა­ვა­რი­ი­სა და ბო­ჰე­მი­ის გავ­ლით მი­დი­ო­და, ის ერ­თხანს ცი­ხე­სი­მაგ­რე შკვო­რეც­ში გა­ჩერ­და და ფრან­გებ­თან ბრძო­ლის გა­ნახ­ლე­ბას ელო­და. თუმ­ცა ომი აღარ გა­ნახ­ლე­ბუ­ლა და რუ­სებ­მა სამ­შობ­ლო­ში დაბ­რუ­ნე­ბა და­იწყეს. კრა­კოვ­ში სუ­ვო­როვ­მა მთა­ვარ­სარ­დ­ლო­ბა რო­ზენ­ბერგს გა­და­ა­ბა­რა. გზად მო­ხუ­ცი რუ­სი ფელ­დ­მარ­შა­ლი ავად გახ­და და და­ბა კობ­რინ­ში გა­ჩერ­და. მა­ლე სუ­ვო­რო­ვი მომ­ჯო­ბინ­და და გზა გა­ნაგ­რ­ძო. პე­ტერ­ბურ­გ­ში ჩას­ვ­ლამ­დე სუ­ვო­რო­ვი დმიტ­რი ხვოს­ტო­ვის სახ­ლ­ში გა­ჩერ­და. პავ­ლე I-მა უარი თქვა იტა­ლი­ის კამ­პა­ნი­ის გმი­რის მი­ღე­ბა­ზე. შვე­ი­ცა­რი­ის კამ­პა­ნი­ის შე­დე­გე­ბით უკ­მა­ყო­ფი­ლო იმ­პე­რა­ტორ­მა, რო­მელ­საც არც მა­ნამ­დე მოს­წონ­და სუ­ვო­რო­ვი, შე­რის­ხა მო­ხუ­ცი ფელ­დ­მარ­შა­ლი და თა­ვი­დან მო­ი­შო­რა.

ამ­ბო­ბენ, რომ სიკ­ვ­დი­ლის წინ სუ­ვო­როვ­მა თქვა: "მზად ვარ უფალს ჩა­ვა­ბა­რო ან­გა­რი­ში, მაგ­რამ ხელ­მ­წი­ფე­ზე ახ­ლა ფიქ­რიც კი არ მინ­და". 1800 წლის 18 მა­ისს სუ­ვო­რო­ვი გარ­და­იც­ვა­ლა. ის ალექ­სან­დ­რე ნე­ვე­ლის ლავ­რა­ში დაკ­რ­ძა­ლეს. საფ­ლავ­ზე უბ­რა­ლო, მაგ­რამ მეტყ­ვე­ლი წარ­წე­რაა: "აქ გა­ნის­ვე­ნებს სუ­ვო­რო­ვი".

ალექ­სან­დ­რე სუ­ვო­რო­ვი რო­გორც რუ­სე­თის, ისე მსოფ­ლიო ის­ტო­რი­ის ერთ-ერ­თი უდი­დე­სი მხე­დარ­თ­მ­თა­ვა­რია. მან 35 დი­დი ბრძო­ლა მო­აწყო და არ და­მარ­ცხე­ბუ­ლა. სუ­ვო­როვ­მა მსოფ­ლი­ოს თა­ვი­სი სამ­ხედ­რო ნი­ჭი და უნა­რი რამ­დე­ნი­მე ბრწყინ­ვა­ლე კამ­პა­ნი­ით და­ა­ნახ­ვა და და­ამ­ტ­კი­ცა, რომ იმ დრო­ის­თ­ვის რუ­სე­თის ჯა­რე­ბი და მი­სი მთა­ვარ­სარ­დ­ლე­ბი ევ­რო­პა­ში ერთ-ერ­თი სა­უ­კე­თე­სო­ნი იყ­ვ­ნენ.

ნი­კა ხო­ფე­რია
ჟურნალი "ისტორიანი",#39
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!
გააკეთე კომენტარი

კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას,სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.

რეგისტრაციისა და ავტორიზაციის გავლის შემდეგ აღარ მოგიწევთ დაცვის კოდისა და სხვა ინფორმაციის მითითება!

თქვენი კომენტარები გამოქვეყნდება ყოველდღე 11.00-დან 19.00 საათამდე, გამოგზავნიდან 30 წუთის განმავლობაში.

19.00 საათის შემდეგ მიღებული კომენტარები დაიდება მეორე დღეს.

P.S. ვრცელი კომენტარის გაკეთებისას ეცადეთ, ჩაეტიოთ 4 წუთში, ან დააკოპიროთ სხვა პროგრამაში აკრეფილი ტექსტი.

რუბრიკის სხვა სიახლეები
ბლოგერები
თვის კითხვადი სტატიები