სახლები, რომლებიც ისტორიაში "მიდიან"
09-02-2019
სახლები, რომლებიც ისტორიაში "მიდიან"
ღია ცის ქვეშ მუზეუმმა ქართველ საზოგადოებას ბოლო წლებში არაერთი სიახლე შესთავაზა.

სექტემბრის მიწურულს კი მეგრულ კარ-მიდამოში არა მარტო ოდასახლი და საჯალაბო სახლი განაახლა, არამედ ამ სახლების გაცოცხლებული ისტორია წარუდგინა სტუმრებსა და დამთვალიერებლებს. მეტიც - სტუმართა შორის იყვნენ ამ სახლების ყოფილი მფლობელები და შთამომავლები, რომლებიც აუღელვებლად ვერ უცქერდნენ ისტორიაში შესულ თავის ყოფილ საცხოვრისებს.

მეგ­რუ­ლი კარ-მი­და­მო გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 70-იან წლებ­ში შე­იქ­მ­ნა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გი­ორ­გი ჩი­ტა­ი­ას სა­ხე­ლო­ბის ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ მუ­ზე­უმ­ში, რო­გორც საცხოვ­რე­ბე­ლი და
სა­მე­ურ­ნეო ნა­გე­ბო­ბე­ბის კომ­პ­ლექ­სი. საცხოვ­რე­ბე­ლი სახ­ლი აქ ორი ტი­პი­საა. ერ­თი შე­და­რე­ბით ძვე­ლია. იგი ღვინ­ჯი­ლი­ე­ბის სა­კუთ­რე­ბა ყო­ფი­ლა და XIX სა­უ­კუ­ნის შუა წლებ­ში (და­ახ­ლო­ე­ბით 1850 წელს) აუგი­ათ ხო­ბის რა­ი­ო­ნის სო­ფელ ახალ ხი­ბუ­ლა­ში. სახ­ლი თავ­და­პირ­ვე­ლად სა­ჯა­ლა­ბო ყო­ფი­ლა, მოგ­ვი­ა­ნე­ბით კი, რო­ცა ოჯა­ხი გამ­რავ­ლე­ბუ­ლა და ეკო­ნო­მი­კუ­რა­დაც მომ­ძ­ლავ­რე­ბუ­ლა, ოდა­სახ­ლი აუგი­ათ, ძველ საცხოვ­რისს
კი სამ­ზა­დი სახ­ლის ფუნ­ქ­ცია დარ­ჩე­ნია. იგი მუ­ზე­უმ­მა 1972 წელს შე­ი­ძი­ნა ახალ ხი­ბუ­ლა­ში და თბი­ლის­ში გად­მო­ი­ტა­ნა, რო­გორც ძვე­ლი მეგ­რუ­ლი საცხოვ­რი­სის ტი­პობ­რი­ვი ნი­მუ­ში.
რაც შე­ე­ხე­ბა ამ კარ-მი­და­მო­ში გან­თავ­სე­ბულ ოდა­სახლს, იგი აბა­შის რა­ი­ო­ნის სო­ფელ ონ­ტო­ფოს მკვიდრ ნა­და­რე­იშ­ვი­ლებს ეკუთ­ვ­ნო­დათ და მუ­ზე­უმ­ში ისიც 70-იან წლებ­ში "გად­მო­ა­სახ­ლეს". მეგ­რუ­ლი საცხოვ­რი­სის "კომ­პ­ლექტს" ასე­ვე და­ე­მა­ტა მა­რა­ნი წა­ლენ­ჯი­ხის რა­ი­ო­ნის სო­ფელ ჯგა­ლი­დან, აქა­უ­რი ნა­ლია და სათხე, ანუ მა­რა­კა.

ჯალაბის მთავარი სამყოფელი

თუ კრა­მი­ტით გა­და­ხუ­რულ ოდა­სახლს სა­რეს­ტავ­რა­ცი­ოდ ბევ­რი მუ­შა­ო­ბა არ სჭირ­დე­ბო­და, ის­ლით გა­და­ხუ­რუ­ლი სამ­ზა­დი ლა­მის ჩა­მოქ­ცე­ვის პი­რას მი­სუ­ლი­ყო, მი­სი რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცია-აღ­დ­გე­ნა გა­და­უ­დე­ბე­ლი გახ­ლ­დათ. პრო­ექ­ტი გან­ხორ­ცი­ელ­და შვე­დე­თის სტოკ­ჰოლ­მის სკან­სენ­თან (ღია ცის ქვეშ მუ­ზე­უმ­თან) ერ­თად. გა­დაწყ­და, რომ მი­ზან­შე­წო­ნი­ლი იქ­ნე­ბო­და არა მხო­ლოდ ნა­გე­ბო­ბა­თა აღ­დ­გე­ნა-რე­კონ­ს­ტ­რუქ­ცია, არა­მედ მეგ­რუ­ლი საცხოვ­რი­სის კომ­პ­ლექ­სის "გა­ცოცხ­ლე­ბაც". დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელს უნ­და ეხი­ლა არა მხო­ლოდ გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ერ­თი კუთხის კარ-მი­და­მო, არა­მედ მის თვალ­წინ გა­თა­მა­შე­ბუ­ლი­ყო ეპი­ზო­დე­ბი იმ ოჯა­ხის წარ­სუ­ლი­დან, რო­მე­ლიც ამ სახ­ლ­ში ცხოვ­რობ­და.

ნა­და­რე­იშ­ვი­ლე­ბის ოდა­სახ­ლი ონ­ტო­ფო­დან
ნა­და­რე­იშ­ვი­ლე­ბის ოჯა­ხის ის­ტო­რი­ის გა­საც­ნო­ბად, ამ ორი­ო­დე წლის წინ, აბა­შას ვეს­ტუმ­რეთ და ონ­ტო­ფო­ში ჩა­ვე­დით. ნა­და­რე­იშ­ვი­ლე­ბის შთა­მო­მავ­ლებ­მა გულ­თ­ბი­ლად მიგ­ვი­ღეს და გვი­მას­პინ­ძ­ლეს. ოჯა­ხის უფ­რო­სი, 80-ს გა­და­ცი­ლე­ბუ­ლი რე­ზო ნა­და­რე­იშ­ვი­ლი, დარ­ბა­ი­სე­ლი კოლ­ხი სი­ხა­რულს ვერ ფა­რავ­და და ემო­ცი­უ­რად გვი­ამ­ბობ­და თა­ვი­სი ოჯა­ხის ის­ტო­რი­ას.
სხვა­თა შო­რის, რო­ცა თა­ვის დრო­ზე ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ ექ­ს­პე­დი­ცი­ას აკა­დე­მი­კოს გი­ორ­გი ჩი­ტა­ი­ას ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით, მუ­ზე­უ­მის­თ­ვის ეს ოდა შე­ურ­ჩე­ვია, ბა­ტო­ნი რე­ზოს ძმე­ბი წი­ნა­აღ­მ­დე­გი წა­სუ­ლან - ისე არ გვი­ჭირს, ამ მა­მა­პა­პი­სე­ულ სახლს შე­ვე­ლი­ო­თო. მა­შინ გა­დამ­წყ­ვე­ტი ბა­ტო­ნი რე­ზოს სიტყ­ვა ყო­ფი­ლა: - მე თქვენ უფ­რო ჭკვი­ა­ნე­ბი მე­გო­ნეთ, ჩვე­ნი სახ­ლი ხომ ის­ტო­რი­ა­ში მი­დი­სო!..

ახალგაზრდა ეთნოლოგი სოფო სარიშვილი ახალი ხიბულას სამზად სახლში, დიასახლისის როლში

ოდა­სახ­ლი XIX სა­უ­კუ­ნის ბო­ლო მე­ოთხედ­შია აგე­ბუ­ლი. ბა­ტო­ნი რე­ზოს ბა­ბუ­ას, გი­გო ნა­და­რე­იშ­ვილს ლა­ზი ოს­ტა­ტე­ბი მო­უწ­ვე­ვია მის ასა­შე­ნებ­ლად. მა­თაც ნა­და­რე­იშ­ვი­ლე­ბის კუთ­ვ­ნილ ტყე­ში მოჭ­რი­ლი წაბ­ლის ხის სა­უ­კე­თე­სო მა­სა­ლით აუგი­ათ და გა­უწყ­ვი­ათ ეს სახ­ლი.
გი­გო ნა­და­რე­იშ­ვილს სა­ვაჭ­რო სახ­ლე­ბი ჰქო­ნია სო­ხუმ­ში. მი­სი ნა­ად­რე­ვი გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შემ­დეგ მა­მის საქ­მე შვი­ლებს, ნეს­ტორ­სა და გრი­გოლს (ბა­ტას) გა­უგ­რ­ძე­ლე­ბი­ათ. შეძ­ლე­ბუ­ლი ყო­ფი­ლან ჩე­მი წი­ნაპ­რე­ბიო, გვითხ­რა ბა­ტონ­მა რე­ზომ და გერ­მა­ნუ­ლი ან­ტიკ­ვა­რუ­ლი ლამ­პა გვაჩ­ვე­ნა, ბა­თუმ­ში შე­უ­ძე­ნი­ა­თო. ეს ლამ­პა მა­ში­ნაც კი ფუ­ფუ­ნე­ბის სა­განს წარ­მო­ად­გენ­და. გრი­გოლს მას­ში 25 მა­ნე­თი მი­უ­ცია. ამ ფუ­ლით იმ დროს ხბო­ი­ა­ნი ძრო­ხის ყიდ­ვა შე­იძ­ლე­ბო­და.

რო­ცა ბა­ტონ­მა რე­ზომ გა­ი­გო, რომ მუ­ზე­უმ­ში გად­მო­ტა­ნი­ლი მა­თი წი­ნაპ­რე­ბის სახ­ლ­ში ძვე­ლი ყო­ფი­თი ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის გა­მო­ფე­ნა იგეგ­მე­ბო­და, და­უ­ფიქ­რებ­ლად და და­უ­ნა­ნებ­ლად შე­მოგ­ვ­თა­ვა­ზა სა­ჩუქ­რად ოჯა­ხის რე­ლიკ­ვი­ად ქცე­უ­ლი სწო­რედ ის გერ­მა­ნუ­ლი ლამ­პა, რომ­ლი­თაც თავს იწო­ნებ­და. შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, ამ­ჯე­რა­დაც გა­მარ­თ­ლ­და ზე­მოთ ნათ­ქ­ვა­მი მი­სი სიტყ­ვე­ბი, სახ­ლის ის­ტო­რი­ად ქცე­ვის შე­სა­ხებ. ეს ლამ­პა ახ­ლა უკ­ვე არა მხო­ლოდ ნა­და­რე­იშ­ვი­ლე­ბის ოჯა­ხის, არა­მედ სა­ზო­გა­დოდ ქარ­თუ­ლი ოდა­სახ­ლის რე­ლიკ­ვი­ად იქ­ცა.

* * *
რე­ზოს მა­მა, ნეს­ტორ ნა­და­რე­იშ­ვი­ლი პირ­ველ მსოფ­ლიო ომ­ში იბ­რ­ძო­და და ბოლ­შე­ვი­კებ­საც გმი­რუ­ლად დახ­ვედ­რია 1921 წლის თე­ბერ­ვალ­ში კო­ჯორ-ტა­ბახ­მე­ლას­თან. ონ­ტო­ფო­ში კი ქმრის მო­ლო­დინ­ში ათენ-აღა­მებ­და მი­სი მე­უღ­ლე, სა­მო­ნას­ტ­რო სკო­ლა­დამ­თავ­რე­ბუ­ლი თა­მა­რი.
სწო­რედ ამ ეპი­ზო­დის პერ­ფორ­მან­სი წარ­მო­ად­გი­ნეს გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 20-იანი წლე­ბის სა­მოს­ში გა­მოწყო­ბილ­მა ონ­ტო­ფოს ოდა­სახ­ლის ზე­დამ­ხედ­ველ-დი­ა­სახ­ლის­მა მა­რი­ნა მე­ხა­შიშ­ვილ­მა (თა­მა­რის როლ­ში) და დი­ა­ნა ბა­კაშ­ვილ­მა (მთხრო­ბე­ლი).

მოწ­ვე­ულ სტუ­მარ­თა შო­რის ამ სახ­ლის ძვე­ლი მას­პინ­ძე­ლი, ბა­ტო­ნი რე­ზო ნა­და­რე­იშ­ვი­ლიც იყო. მღელ­ვა­რე­ბა ვერ და­ფა­რა, რო­ცა მი­სი ბავ­შ­ვო­ბა "გა­ა­ცოცხ­ლა" ძველ­მეგ­რულ სა­მოს­ში გა­მოწყო­ბილ­მა 12 წლის სან­დ­რო ჯე­ბი­რაშ­ვილ­მა. იმ­პ­რო­ვი­ზე­ბულ სცე­ნა­ში სან­დ­რო ამ­ქ­ვეყ­ნი­ე­რი ცხოვ­რე­ბის­გან გან­რი­დე­ბულ ბი­ძას, რო­მე­ლიც სხვენ­ზე ცხოვ­რობ­და, კა­ლა­თით აწ­ვ­დის ტრა­პეზს...

სა­ჯა­ლა­ბო სახ­ლი ახალი ხი­ბუ­ლა­დან
სახ­ლი, რო­გორც ვთქვით, ად­რე სა­ჯა­ლა­ბო იყო, შემ­დეგ კი მის­თ­ვის სამ­ზა­დი სახ­ლის "ფუნ­ქ­ცი­ა" და­უ­კის­რე­ბი­ათ.
სტუმ­რებს ძვე­ლე­ბურ ჩი­თის კა­ბა­სა და ქა­ლამ­ნებ­ში გა­მოწყო­ბი­ლი დი­ა­სახ­ლი­სი (რომ­ლის "როლ­საც" ეთ­ნო­ლო­გი სო­ფო სა­რიშ­ვი­ლი ას­რუ­ლებს) ხვდე­ბა. შუ­ა­ცეცხ­ლ­ზე ღო­მი თუხ­თუ­ხებს, კე­დელ­ზე შე­ბო­ლი­ლი სულ­გუ­ნი ჩა­მო­უ­კი­დი­ათ. მომ­დევ­ნო ეპი­ზოდ­ში სო­ფო ლო­ბი­ოს არ­ჩევს, გო­გო­ნე­ბი კი ჩონ­გურ­ზე სევ­დი­ან მეგ­რულ ნა­ნას ამ­ღე­რე­ბენ.

დამთვალიერებელს, ნადარეიშვილების შთამომავლებთან ერთად, პროექტის შვედი და ქართველი ორგანიზატორები ხვდებიან

მოწ­ვე­ულ სტუ­მარ­თა შო­რის აღ­მოჩ­ნ­და ბა­ტო­ნი ლე­ვან ღვინ­ჯი­ლია. იგი ახალ ხი­ბუ­ლას სახ­ლის ძველ ბი­ნა­დარ­თა შთა­მო­მა­ვა­ლია და სავ­სე­ბით ბუ­ნებ­რი­ვი იყო მი­სი მღელ­ვა­რე­ბა, ათ­წ­ლე­უ­ლე­ბის შემ­დეგ ბავ­შ­ვო­ბის წლებ­თან შეხ­ვედ­რას რომ ახ­ლ­და.
ლე­ვან ღვინ­ჯი­ლია, ფი­ლო­ლო­გი­ის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტო­რი, პრო­ფე­სო­რი:
"სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბამ დამ­დო პა­ტი­ვი, დავ­ს­წ­რე­ბო­დი ამ საცხოვ­რი­სის რეს­ტავ­რა­ცი­ის დას­რუ­ლე­ბის აღ­სა­ნიშ­ნავ ღო­ნის­ძი­ე­ბას. მინ­და ყვე­ლას უღ­რ­მე­სი მად­ლო­ბა მო­ვახ­სე­ნო ჩემ­თ­ვის ესო­დენ სა­სი­ა­მოვ­ნო წუ­თე­ბის მო­ნი­ჭე­ბი­სათ­ვის.
იმ წელს, რო­ცა ეს სახ­ლი თბი­ლის­ში ჩა­მო­ი­ტა­ნეს, მე თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი და­ვამ­თავ­რე და მას შემ­დეგ ამ მუ­ზე­უ­მის სტუ­მა­რი არა­ერ­თ­გ­ზის ვყო­ფილ­ვარ; სა­ა­მი­სო სა­ბა­ბიც მქონ­და.

1976 წელს მუ­ზე­უ­მის და­სათ­ვა­ლი­ე­რებ­ლად წა­ვე­დით მე და 80-ს გა­და­ცი­ლე­ბუ­ლი ბე­ბი­ა­ჩე­მი, რო­მე­ლიც იმ­ხა­ნად თბი­ლის­ში მყავ­და ჩა­მოყ­ვა­ნი­ლი და პირ­ვე­ლი შვი­ლის - უჩას გაზ­რ­და­ში გვეხ­მა­რე­ბო­და მე და თა­მარს, ჩემს მე­უღ­ლეს. ბე­ბი­ამ არ იცო­და, სად მიმ­ყავ­და. რო­ცა ეზო­ში შე­ვე­დით, მკითხა, მას­პინ­ძე­ლი არ ჩანს და ეს სად მო­მიყ­ვა­ნე, ვის სახ­ლ­ში ვარ­თო. მე სიტყ­ვა ბან­ზე ავუგ­დე და ამა­სო­ბა­ში სამ­ზა­დის წინ მდგარ ოდა­სახლს გვერ­დი ავუ­ა­რეთ.
ბე­ბია უცებ გა­შეშ­და... რა­ღაც გა­ურ­კ­ვე­ვე­ლი სიტყ­ვე­ბი წა­მო­ი­ძა­ხა, მე­რე გა­ო­ცე­ბი­სა­გან ჯერ - დი­დუუ, ეს სად მო­მიყ­ვა­ნე, შენ შე­მო­გევ­ლოს ბე­ბი­ა­შე­ნი, რას ვი­ფიქ­რებ­დი, თუ მე ამას კი­დევ ვნა­ხავ­დიო და მი­სი ბა­გე­ე­ბი­დან ერ­თად გად­მო­იღ­ვა­რა შეცხა­დე­ბი­სა და სი­ხა­რუ­ლის ერ­თ­მა­ნეთ­ში აბურ­დუ­ლი ლოც­ვა-და­ტი­რე­ბა-მოთ­ქ­მა. მე­რე სახლს მი­უ­ახ­ლოვ­და და მის კედ­ლებს ხე­ლის­გუ­ლე­ბით ეფე­რე­ბო­და და ლა­მის ადა­მი­ა­ნი­ვით კოც­ნი­და...

დი­ახ! ეს ის სახ­ლი იყო, სა­დაც (1914 წელს) ფა­შუ ბე­ბია - ჭან­ტუ­რი­ას ქა­ლი, პა­ტარ­ძ­ლის სტა­ტუ­სით მი­იყ­ვა­ნეს და მას მე­რე მთელ­მა მის­მა ცხოვ­რე­ბამ (ლუ­კა ბა­ბუ­ას­თან ერ­თად) ამ სახ­ლ­ში გა­ი­ა­რა. აქ გა­ა­ჩი­ნეს და გა­ზარ­დეს შვი­დი შვი­ლი - მა­მა­ჩე­მი და 6 ბი­ძა-მა­მი­და, რო­მელ­თა­გან ამ­ჟა­მად მხო­ლოდ ერ­თი­ღაა ცოცხა­ლი - ცი­ა­ლა მა­მი­და. ამ სახ­ლ­ში გა­ირ­ბი­ნა მთელ­მა ჩემ­მა ბავ­შ­ვო­ბამ სო­ფელ ახალ ხი­ბუ­ლა­ში (ხო­ბის რა­ი­ო­ნი). დღეს კი ჩე­მი წი­ნაპ­რე­ბის სა­ჯა­ლა­ბო სახ­ლი, ჩი­ნე­ბუ­ლად აღ­დ­გე­ნილ-გა­ნახ­ლე­ბუ­ლი, სტუმ­რებს იღებ­და.

ახალი ხიბულას სახლში ფარდაგიც მოქსოვეს…

შუ­ა­ცეცხ­ლ­ზე ახ­ლად ჩა­ზე­ლი­ლი ღო­მი ფშვი­ნავ­და და იქ­ვე მაღ­ლა ჩა­მო­კონ­წი­ა­ლე­ბუ­ლი და­საჭ­რე­ლად გამ­ზა­დე­ბუ­ლი შე­ბო­ლი­ლი მეგ­რუ­ლი სუ­ლუ­გუ­ნი თით­ქოს ცხელ ღომ­ზე მე­პა­ტი­ჟე­ბო­და.
არ ვი­ცი, სხვებს რა გან­ც­და ჰქონ­დათ, მაგ­რამ მე კი გულ­მ­კერ­დი მით­რ­თო­და და ყელ­ში ბურ­თად მობ­ჯე­ნილ ზლუ­ქუნს ძლივს ვი­კა­ვებ­დი. ეტყო­ბა, ამა­სო­ბა­ში მეც წლე­ბი მო­მე­ძალ­ნენ და სიყ­მაწ­ვი­ლეს­თან პი­რის­პირ შეყ­რამ ცო­ტა არ იყოს, წა­მახ­დი­ნა... "ვაჰ დრო­ნი, დრო­ნი, ნა­გემ­ნი მტკბა­რად, წა­რილ­ტ­ვ­ნენ, გან­ჰ­ქ­რ­ნენ სიზ­მ­რებ­რივ ჩქა­რად"... (მო­ჭარ­ბე­ბუ­ლი სენ­ტი­მენ­ტე­ბის გა­მო მკითხ­ველს ბო­დიშს ვუხ­დი)".

P.შ. ღია ცის ქვეშ მუ­ზე­უ­მის შვედ­მა მე­გობ­რებ­მა სტოკ­ჰოლ­მის სკან­სე­ნი­დან გი­ორ­გიწ­მინ­დის (კა­ხე­თი) კარ-მი­და­მო­ში გა­და­ი­ნაც­ვ­ლეს, სა­დაც ქარ­თ­ველ­მა მას­პინ­ძ­ლებ­მა იქ­ვე, თო­ნე­ში სა­ხელ­და­ხე­ლოდ გა­მომ­ცხ­ვა­რი შო­თე­ბი და­ახ­ვედ­რეს... მომ­დევ­ნო რე­პორ­ტაჟ­ში მკითხ­ველს სწო­რედ გი­ორ­გიწ­მინ­დის კარ-მი­და­მო­ში ვა­მოგ­ზა­უ­რებთ.

ნო­დარ შო­ში­ტაშ­ვი­ლი
ის­ტო­რი­ის დოქ­ტო­რი, პრო­ფე­სო­რი
ჟურნალი "ისტორიანი",#47
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
თქვენი აზრით, აქვს თუ არა მამუკა ხაზარაძის მიერ დაანონსებულ პოლიტიკურ მოძრაობას წარმატების შანსი?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, აქვს თუ არა მამუკა ხაზარაძის მიერ დაანონსებულ პოლიტიკურ მოძრაობას წარმატების შანსი?