რაჟდენ რუსიშვილი - ქართველი მეცნიერი უცხოეთის ცის ქვეშ (ფესვები, ტრადიციები, მოღვაწეობა)
22-02-2019
რაჟდენ რუსიშვილი - ქართველი მეცნიერი უცხოეთის ცის ქვეშ (ფესვები, ტრადიციები, მოღვაწეობა)
თბილისის ერთ-ერთ ძველ უბანში - ვერაზე, ბელინსკის ქუჩის დასაწყისში, დღესაც დგას აგურის სამსართულიანი სახლი. სახლის მეორე სართულზე ამ ბოლო დრომდე ცხოვრობდა მოქანდაკე ბიძინა ავალიშვილისა და მისი ვაჟის, პროფესორ გია ავალიშვილის შთამომავლობა. მესამე სართულზე დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა ქალბატონი დარია (დარიკო) გრიგოლის ასული რუსიშვილი, რომელიც ამ ოციოდე წლის წინათ გარდაიცვალა. არაერთხელ მქონდა პატივი, მისი ოჯახის სტუმარი ვყოფილიყავი მამაჩემთან, პროფესორ გიორგი ჯავახიშვილთან ერთად. სამწუხაროდ, ქალბატონ დარიას შთამომავალი არ დარჩენია.

გარდაცვალებამდე რამდენიმე თვით
ადრე ქალბატონმა დარიამ, მე, როგორც ისტორიკოსს, საჩუქრად გადმომცა თავის საოჯახო არქივში შემონახული რამდენიმე საყურადღებო დოკუმენტი. მათ შორის იყო მისი ძმის, უცხოეთში მოღვაწე მეცნიერის - რაჟდენ რუსიშვილის ცხოვრების ამსახველი მასალაც. წინამდებარე სტატიაში გამოქვეყნებული საილუსტრაციო მასალა დოკუმენტურად წარმოაჩენს ხსენებული მეცნიერის წარმომავლობას, საგვარეულო ტრადიციებსა და მოღვაწეობას საზღვარგარეთ.

თა­ვად
რუ­სიშ­ვილ­თა საგ­ვა­რე­უ­ლო სა­თა­ვეს ძვე­ლი დრო­ი­დან იღებს.
უფ­ლის­წულ­მა ვა­ხუშ­ტი ბაგ­რა­ტი­ონ­მა თა­ვის თხზუ­ლე­ბა­ში "აღ­წე­რა სა­მე­ფო­სა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა" ჩა­მოთ­ვ­ლილ კა­ხე­თის 13 სა­თა­ვა­დო გვარს შო­რის რუ­სიშ­ვილ­თა საგ­ვა­რე­უ­ლო მერ­ვე ად­გი­ლას და­ა­სა­ხე­ლა. მი­სი გან­მარ­ტე­ბით, ეს გვა­რი გახ­ლ­დათ ერთ-ერ­თი "უ­წარ­ჩი­ნე­ბუ­ლეს და შემ­ძ­ლე­ბელ" ქარ­თულ თა­ვა­დურ საგ­ვა­რე­უ­ლო­თა შო­რის.
უფ­ლის­წულ­მა იოანე ბაგ­რა­ტი­ონ­მა თა­ვის თხზუ­ლე­ბა­ში "შე­მოკ­ლე­ბით აღ­წე­რა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა ში­ნა მცხოვ­რებ­თა თა­ვად­თა და აზ­ნა­ურ­თა გვა­რე­ბი­სა" ჩა­მოთ­ვ­ლილ კა­ხე­თის 24 სა­თა­ვა­დო გვარს შო­რის რუ­სიშ­ვი­ლე­ბის საგ­ვა­რე­უ­ლო მერ­ვე ად­გი­ლას მო­იხ­სე­ნია. მა­თი წარ­მო­მავ­ლო­ბის შე­სა­ხებ იოანე ბა­ტო­ნიშ­ვილ­მა ასე­თი ცნო­ბა მოგ­ვა­წო­და: "ე­სე­ნი არი­ან დრო­სა თა­მარ მე­ფი­სა­სა, რო­მე­ლი­ცა მოჰ­ყ­ვ­ნენ რუს­თა მე­ფი­სა ძე­სა ვსე­ვო­ლო­დი­ის­სა სვი­ა­ჯად წო­დე­ბუ­ლის ქა­ლა­ქით, რო­მე­ლიც ექორ­წი­ნა თა­მარ მე­ფე­სა ქრის­ტეს აქეთ 1177 წელ­სა და თა­მარ მე­ფე­მან ამა რუ­სის შვილს რუ­სო­ვად წო­დე­ბუ­ლი­სა გვა­რი­თა უბო­ძა რუ­სის­შ­ვი­ლო­ბა და თა­ვა­დო­ბა და აწ არი­ან შილ­დას მო­სახ­ლე­ნი ესე­ნი: 1) ბა­რა­მის შვი­ლე­ბი, 2) ქა­ი­ხოს­როს შვი­ლე­ბი".

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ასე­ვე ცხოვ­რობ­დ­ნენ აზ­ნა­უ­რი რუ­საშ­ვი­ლე­ბი, რომ­ლე­ბიც იყ­ვ­ნენ იმე­რე­თი­დან ში­და ქარ­თ­ლ­ში გა­და­სახ­ლე­ბულ თა­ვად აბა­ში­ძე­თა აზ­ნა­ურ­ნი. მათ არა­ვი­თა­რი ნა­თე­სა­ო­ბა არ აკავ­ში­რებ­დათ თა­ვად რუ­სიშ­ვი­ლებ­თან, რომ­ლე­ბიც კა­ხეთ­ში მკვიდ­რობ­დ­ნენ.
იოანე ბაგ­რა­ტი­ო­ნის ცნო­ბით, რუ­საშ­ვილ­თა წი­ნა­პარ­ნი არი­ან "რუ­სე­თით მოს­რულ­ნი ად­რე­ვე და მი­ღე­ბულ მდა­ბალ აზ­ნა­უ­რად, რომ­ლი­სა გა­მო ად­გი­ლი­სა რუ­სე­თი­თა ეწო­დათ რუ­სას შვი­ლო­ბა და არი­ან მოხ­სე­ნე­ბულ ტრაქ­ტატ­სა ში­ნა".
1783 წლის 24 ივ­ლისს, გე­ორ­გი­ევ­ს­კ­ში, ქართლ-კა­ხე­თის სა­მე­ფო­სა და რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ას შო­რის და­დე­ბულ მფარ­ვე­ლო­ბით ტრაქ­ტატს დარ­თულ აღ­მო­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს თა­ვა­დაზ­ნა­ურ­თა ნუს­ხა­ში იხ­სე­ნი­ე­ბი­ან კა­ხე­თის თა­ვა­დი რუ­სიშ­ვი­ლე­ბი და ქარ­თ­ლის თა­ვად აბა­ში­ძე­თა აზ­ნა­უ­რი რუ­საშ­ვი­ლე­ბი.
ჩვენ­თ­ვის უც­ნო­ბია, რო­მელ სა­ის­ტო­რიო წყა­რო­ებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით მოგ­ვა­წო­და იოანე ბა­ტო­ნიშ­ვილ­მა რუ­სიშ­ვილ­თა და რუ­საშ­ვილ­თა საგ­ვა­რე­უ­ლოს წარ­მო­მავ­ლო­ბის ზე­მოთ მოყ­ვა­ნი­ლი ვერ­სი­ე­ბი. აქ­ვე უნ­და გა­ვიხ­სე­ნოთ, რომ არა­ერ­თი ქარ­თ­ვე­ლი ფე­ო­და­ლი აცხა­დებ­და სა­კუ­თა­რი გვა­რის ფუ­ძემ­დებ­ლად უცხო­ე­თი­დან მო­სულ წარ­ჩი­ნე­ბულს.

თა­ვა­დი რუ­სიშ­ვი­ლე­ბი ზოგ­ჯერ იწო­დე­ბოდ­ნენ ყორ­ჩი­ბაშ-რუ­სიშ­ვი­ლე­ბად, ზოგ­ჯერ კი ყორ­ჩი­ბა­შიშ­ვი­ლე­ბა­დაც. აქ­ვე გან­ვ­მარ­ტავთ, რომ ყორ­ჩი­ბა­ში ეწო­დე­ბო­და სპარ­სე­თის შა­ჰინ­შა­ჰის პი­რა­დი დაც­ვი­სა და სა­მე­ფო კა­ვა­ლე­რი­ის უფ­როსს. აღ­მო­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ეს თა­ნამ­დე­ბო­ბა შე­მო­ი­ღო ქარ­თ­ლის მე­ფე როს­ტომ­მა, რო­მე­ლიც ერ­თხანს კა­ხეთ­საც გა­ნა­გებ­და. შე­ე­სა­ბა­მე­ბო­და მსა­ხურ­თუ­ხუ­ცე­სის მა­ნამ­დე არ­სე­ბულ თა­ნამ­დე­ბო­ბას, რო­მე­ლიც იყო სა­მე­ფო კა­რის მი­ნის­ტ­რი და მე­ფის დო­მე­ნის გამ­გე­ბე­ლი.
კა­ხე­თის სა­მე­ფო კარ­ზე თა­ვად რუ­სიშ­ვი­ლებს სხვა­დას­ხ­ვა დროს ეკა­ვათ: ყორ­ჩი­ბა­შის, მდი­ვან­ბე­გის, მო­ლა­რე­თუ­ხუ­ცე­სის (მთა­ვა­რი ხა­ზი­ნად­რის), ბო­ქა­ულ­თუ­ხუ­ცე­სის, ბა­ზი­ერ­თუ­ხუ­ცე­სის, მო­უ­რა­ვი­სა და ნა­ზი­რის თა­ნამ­დე­ბო­ბე­ბი. ამ გვა­რის­შ­ვილ­ნი წარ­მა­ტე­ბით მოღ­ვა­წე­ობ­დ­ნენ სა­სუ­ლი­ე­რო ას­პა­რეზ­ზეც, ხო­ლო ზო­გი­ერთ მათ­განს ნეკ­რე­სის ეპის­კო­პო­სის თა­ნამ­დე­ბო­ბა ეკა­ვა.

თავად რუსიშვილთა ოჯახის წევრები. მარცხნიდან: გრიგოლ გიორგის ძე, მისი მეუღლე ნატალია ჯანდიერი, მათი ვაჟი გიორგი გრიგოლის ძე (უმცროსი), გიორგი გრიგოლის ძე (უფროსი) და ნინო გრიგოლის ასული. გრიგოლს ხელთ უპყრია ჩვილი ვაჟი - რაჟდენი (თელავი, 1901 წელი)

XV-XVIII სა­უ­კუ­ნე­თა ქარ­თულ სა­ის­ტო­რიო წყა­რო­ებ­ში მო­იხ­სე­ნი­ე­ბი­ან რუ­სიშ­ვილ­თა საგ­ვა­რე­უ­ლოს შემ­დე­გი წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი (რომ­ლე­ბიც ზოგ­ჯერ იწო­დე­ბოდ­ნენ რუ­სის­შ­ვი­ლე­ბად): სე­ფე­დავ­ლე, რო­მე­ლიც იყო მოწ­მე კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არქ აბ­რა­ამ II აბა­ლა­კის მი­ერ სვე­ტიცხოვ­ლის კა­ხუ­რი მა­მუ­ლე­ბის მო­ხილ­ვი­სას შედ­გე­ნი­ლი სა­საზღ­ვ­რო მიჯ­ნე­ბის წიგ­ნი­სა (და­თა­რი­ღე­ბუ­ლია 1492-1497 წლე­ბით); ინ­დო, რო­მე­ლიც იყო მოწ­მე კა­ხე­თის მე­ფე ალექ­სან­დ­რე II-ის მი­ერ სვე­ტიცხოვ­ლის­თ­ვის მი­ცე­მუ­ლი შე­წი­რუ­ლე­ბის გა­ნახ­ლე­ბის წიგ­ნი­სა (1579 წ.); მო­ლა­რე­თუ­ხუ­ცე­სი პა­ტი, მი­სი ვა­ჟე­ბი - ქა­ი­ხოს­რო, გირ­გელ­დი, რუ­სი და შვი­ლიშ­ვი­ლი ზუ­რაბ ქა­ი­ხოს­როს ძე, რომ­ლე­ბიც XVI სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში გა­ცე­მულ სა­ბუ­თებ­ში იხ­სე­ნი­ე­ბი­ან; მო­ლა­რე­თუ­ხუ­ცე­სი რუ­სი, რო­მელ­მაც კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არქ დო­მენ­ტი III-ის ზე­ო­ბის დროს სვე­ტიცხო­ველს შეს­წი­რა ვე­ძის­ხევ­ში მდე­ბა­რე მა­მუ­ლი თა­ვი­სი მა­მის სუ­ლის სა­ო­ხად (1664 წ.); მო­ლა­რე­თუ­ხუ­ცე­სი შერ­მა­ზან და ბა­ზი­ერ­თუ­ხუ­ცე­სი გი­ორ­გი რუ­სის ძე­ნი; ჭე­რე­მე­ლი ეპის­კო­პო­სი ეპი­ფა­ნე, რო­მე­ლიც XVII სა­უ­კუ­ნის შუა ხა­ნებ­ში მოღ­ვა­წე­ობ­და; ბო­ქა­ულ­თუ­ხუ­ცე­სი ბა­რამ ბე­ჟა­ნის ძე; მდი­ვან­ბე­გე­ბი დი­მიტ­რი ბე­ჟა­ნის ძე და მი­სი ვა­ჟი პა­პუ­ნა დი­მიტ­რის ძე; ნა­ზი­რი ივა­ნე პა­პუ­ნას ძე; მო­უ­რა­ვე­ბი რა­მაზ ბე­ჟა­ნის ძე და მი­სი ვა­ჟი ბე­ჟან რა­მა­ზის ძე და სხვ.
კა­ხე­თის სა­მე­ფოს სა­ტახ­ტო ქა­ლაქ თე­ლავ­ში თა­ვად რუ­სიშ­ვი­ლებს სა­კუ­თა­რი ცი­ხე­სი­მაგ­რე ჰქონ­დათ, რის შე­სა­ხე­ბაც მი­უ­თი­თებ­დ­ნენ XVIII სა­უ­კუ­ნის ბო­ლო მე­სა­მედ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჩა­მო­სუ­ლი გერ­მა­ნე­ლი მოგ­ზა­უ­რე­ბი - იოჰან ან­ტონ გი­ულ­დენ­შ­ტედ­ტი, რო­მე­ლიც რი­გა­ში და­ი­ბა­და და აღი­ზარ­და და იაკობ რა­ი­ნეგ­სი ანუ ქრის­ტი­ან-რუ­დოლფ ელი­ხი, რო­მე­ლიც წარ­მო­შო­ბით საქ­სო­ნი­ი­დან იყო.

გი­ულ­დენ­შ­ტედ­ტის ცნო­ბით, თე­ლავ­ში სა­მი გა­ლავ­ნი­ა­ნი ცი­ხე იყო. ქა­ლა­ქის ცენ­ტ­რ­ში მდე­ბა­რე­ობ­და მე­ფის რე­ზი­დენ­ცია, რომ­ლის გარ­შე­მო­წე­რი­ლო­ბა 700 ნა­ბიჯს შე­ად­გენ­და. მის­გან აღ­მო­სავ­ლე­თით მდგა­რი თა­ვად ვახ­ვა­ხიშ­ვილ­თა ცი­ხის გარ­შე­მო­წე­რი­ლო­ბა 500 ნა­ბი­ჯი იყო. თე­ლა­ვის და­სავ­ლეთ ნა­წილ­ში მდე­ბა­რე­ობ­და თა­ვად ყორ­ჩი­ბა­შიშ­ვილ­თა ანუ რუ­სიშ­ვილ­თა ცი­ხე, რომ­ლის გარ­შე­მო­წე­რი­ლო­ბა 600 ნა­ბიჯს შე­ად­გენ­და. ამ ცნო­ბი­დან ჩანს, რომ რუ­სიშ­ვილ­თა ცი­ხე სი­დი­დით ოდ­ნავ ჩა­მორ­ჩე­ბო­და სა­მე­ფო ცი­ხეს, მაგ­რამ აღე­მა­ტე­ბო­და ვახ­ვა­ხიშ­ვი­ლე­ბი­სას.

რა­ი­ნეგ­სი წერ­და, რომ კა­ხე­თის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ყვე­ლა­ზე ღირ­ს­შე­სა­ნიშ­ნა­ვი და­სახ­ლე­ბუ­ლი პუნ­ქ­ტი არის "თე­ლა­ვი (ცაცხ­ვე­ბის ქა­ლა­ქი), - სამ­მა­გად გა­მაგ­რე­ბუ­ლი და ზარ­ბაზ­ნე­ბით შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი, მტრის­თ­ვის აუღე­ბე­ლი ცი­ხე. იგი სა­მი ნა­წი­ლის­გან შედ­გე­ბა. თი­თო­ე­უ­ლი შე­მოვ­ლე­ბუ­ლია მა­ღა­ლი, მტკი­ცე კედ­ლით და 30 ფუ­ტი სიღ­რ­მი­სა და 118 ფუ­ტი სი­გა­ნის თხრი­ლით. შუა და ყვე­ლა­ზე დი­დი ცი­ხე ეკუთ­ვ­ნის მე­ფე ერეკ­ლეს და ამი­ტო­მაც ჰქვია მას ბა­ტო­ნის ცი­ხე. მე­ო­რე ეკუთ­ვ­ნის ყორ­ჩი ბე­ის გვარს, მე­სა­მე კი - ვახ­ვა­ხიშ­ვი­ლებს".

რუ­სე­თის მეს­ვე­ურ­თა მი­ერ ქართლ-კა­ხე­თის სა­მე­ფოს გა­უქ­მე­ბის შემ­დეგ, რუ­სიშ­ვი­ლე­ბი ამ იმ­პე­რი­ის თა­ვა­დე­ბად იქ­ც­ნენ. ამის შემ­დეგ, ისი­ნი ძი­რი­თა­დად რუ­სე­თის არ­მი­ის ოფიც­რე­ბად და ჩი­ნოვ­ნი­კე­ბად მსა­ხუ­რობ­დ­ნენ.
ამ სა­თა­ვა­დო გვარს ჰქონ­და თა­ვი­სი საგ­ვა­რე­უ­ლო გერ­ბი, ფარ­ზე გა­მო­სა­ხუ­ლი მო­ნო­ცე­რო­სის (რქო­სა­ნი ცხე­ნის) გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბით.
რუ­სე­თის სა­იმ­პე­რიო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის მი­ერ 1850 წელს დამ­ტ­კი­ცე­ბულ ქარ­თ­ველ თა­ვად­თა ნუს­ხა­ში, რუ­სიშ­ვილ­თა საგ­ვა­რე­უ­ლოს სხვა წარ­მო­მად­გენ­ლებს შო­რის იხ­სე­ნი­ე­ბი­ან გი­ორ­გი (და­ბა­დე­ბუ­ლი 1833 წელს) და რაჟ­დენ (და­ბა­დე­ბუ­ლი 1837 წელს) გრი­გო­ლის ძე რუ­სიშ­ვი­ლე­ბი.
მა­ი­ო­რი რაჟ­დენ გრი­გო­ლის ძე რუ­სიშ­ვი­ლი უმემ­კ­ვიდ­რე­ოდ გა­და­ე­გო. ამი­ტო­მაც, მის­მა ძმის­წულ­მა გრი­გოლ (გოგ­ლო) გი­ორ­გის ძე რუ­სიშ­ვილ­მა 1900 წლის 5 ოქ­ტომ­ბერს და­ბა­დე­ბულ თა­ვის ერთ-ერთ ვაჟს ბი­ძის სა­ხე­ლი - რაჟ­დე­ნი და­არ­ქ­ვა.

თე­ლავ­ში მცხოვ­რებ თა­ვად გრი­გოლ (გოგ­ლო) გი­ორ­გის ძე რუ­სიშ­ვილ­სა და მის მე­უღ­ლეს, თა­ვად ილია ჯან­დი­ე­რის ასულ ნა­ტა­ლი­ას ექ­ვ­სი შვი­ლი ჰყავ­დათ: ილია (1889-1969), ნი­ნო (1890-1955), გი­ორ­გი (1892-1958), რაჟ­დე­ნი (1900-1984), ვა­სი­ლი (1901-1902) და და­რია/და­რი­კო (1904-1992), რომ­ლის შე­სა­ხე­ბაც ზე­მოთ უკ­ვე აღ­ვ­ნიშ­ნეთ. სამ­წუ­ხა­როდ, გე­ნე­ტი­კუ­რი შთა­მო­მა­ვა­ლი არც ერთ მათ­განს არ დარ­ჩე­ნია...
და-ძმებს შო­რის ყვე­ლა­ზე გა­მო­ჩე­ნი­ლი რაჟ­დენ გრი­გო­ლის ძე რუ­სიშ­ვი­ლის წი­ნა­პარ­თა გე­ნე­ა­ლო­გი­უ­რი ნუს­ხა ასე გა­მო­ი­ყუ­რე­ბა: თა­ვა­დი ბე­ჟა­ნ რუ­სიშ­ვი­ლი - დი­მიტ­რი (მდი­ვან­ბე­გი) - ბე­ჟა­ნი - რა­მა­ზი (მო­უ­რა­ვი) - ბე­ჟა­ნი (მო­უ­რა­ვი) (1766-1820) - გრი­გო­ლი/გლა­ხა (1791-1846) - გი­ორ­გი (1833-1903) - გრი­გო­ლი/გოგ­ლო (1864-1928) - რაჟ­დე­ნი (1900-1984). ეს ნუს­ხა სა­არ­ქი­ვო მო­ნა­ცე­მებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით შე­ად­გი­ნა ქარ­თუ­ლი გე­ნე­ა­ლო­გი­უ­რი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის პრე­ზი­დენ­ტ­მა იური ჩი­ქო­ვან­მა.

ქიმიური ლაბორატორიის თანამშრომლები, ცენტრში - რაჟდენ რუსიშვილი (მიუნხენი, 1931 წელი)

რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვილ­მა დაწყე­ბი­თი გა­ნათ­ლე­ბა თე­ლავ­ში მი­ი­ღო. 17 წლის ჭა­ბუ­კი ახალ­და­არ­სე­ბუ­ლი თბი­ლი­სის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სა­ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ვე­ლო ფა­კულ­ტე­ტის სტუ­დენ­ტი გახ­და. ქარ­თულ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­ტა­რე­ბულ­მა სამ­მა წე­ლი­წად­მა რაჟ­დენს ბევ­რი რამ შეს­ძი­ნა. მას ურ­თი­ერ­თო­ბა ჰქონ­და უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მოღ­ვა­წე შე­სა­ნიშ­ნავ ქარ­თ­ველ მეც­ნი­ე­რებ­თან. მათ შო­რის იყ­ვ­ნენ უმაღ­ლე­სი გა­ნათ­ლე­ბის ამ ეროვ­ნუ­ლი კე­რის და­მა­არ­სე­ბე­ლი ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლი, პირ­ვე­ლი რექ­ტო­რი პეტ­რე მე­ლი­ქიშ­ვი­ლი, რო­მე­ლიც პრო­ფე­სი­ით ქი­მი­კო­სი გახ­ლ­დათ და სხვე­ბი. შემ­დ­გომ­ში იგი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი პა­ტი­ვის­ცე­მით იხ­სე­ნებ­და ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვილს, რო­მე­ლიც დე­დით (სო­ფიო ათა­ნა­სეს ასუ­ლი ვახ­ვა­ხიშ­ვი­ლი) თე­ლა­ვე­ლი იყო და კარ­გად იც­ნობ­და ამ ქა­ლაქ­ში მცხოვ­რებ რუ­სიშ­ვი­ლებს. სწო­რედ დი­დი მეც­ნი­ე­რის რჩე­ვით გა­დაწყ­ვი­ტა რაჟ­დენ­მა, ქი­მი­კო­სი გამ­ხ­და­რი­ყო. მას მუ­დამ ახ­სოვ­და ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სიტყ­ვე­ბი: "XX სა­უ­კუ­ნე ტექ­ნი­კის სა­უ­კუ­ნე იქ­ნე­ბა და ამ სფე­რო­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კვა­ლი­ფი­ცი­უ­რი სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი დას­ჭირ­დე­ბა­ო".

ყ­მაწ­ვი­ლობი­დან ქი­მი­ით გა­ტა­ცე­ბულ რაჟ­დენს ერთ-ერ­თი ქი­მი­უ­რი ცდის დროს თვა­ლი და­უ­ზი­ან­და, რის გა­მოც სა­ქარ­თ­ვე­ლოს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის სამ­ხედ­რო-სა­მე­დი­ცი­ნო კო­მი­სი­ამ იგი სა­ვალ­დე­ბუ­ლო სამ­ხედ­რო სამ­სა­ხუ­რი­დან გა­ა­თა­ვი­სუფ­ლა.
1921 წელს, რექ­ტორ ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის რე­კო­მენ­და­ცი­ით, თბი­ლი­სის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის წარ­ჩი­ნე­ბუ­ლი სტუ­დენ­ტე­ბი ცოდ­ნის გა­საღ­რ­მა­ვებ­ლად მი­ავ­ლი­ნეს და­სავ­ლეთ ევ­რო­პის წამ­ყ­ვან უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში. მათ შო­რის იყო რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვი­ლიც, რო­მე­ლიც გერ­მა­ნი­ა­ში გა­ემ­გ­ზავ­რა. მას­თან ერ­თად ყო­ფი­ლან: მაქს ქი­ქო­ძე, და-ძმა ბა­ბე­ტა და გო­გი ერის­თა­ვე­ბი, მა­ღა­ლაშ­ვი­ლე­ბი, ფო­რა­ქიშ­ვი­ლე­ბი, ხუ­ხუ­ნი და სხვე­ბი.
გერ­მა­ნი­ა­ში ჩა­სულ ქარ­თ­ველ სტუ­დენ­ტებს დახ­ვედ­რი­ან ძმე­ბი ივა­ნე და ალექ­სან­დ­რე ნი­კუ­რა­ძე­ე­ბი, რომ­ლე­ბიც იქ ჯერ კი­დევ 1919 წელს ჩა­ვიდ­ნენ ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლი­სა და პეტ­რე მე­ლი­ქიშ­ვი­ლის რე­კო­მენ­და­ცი­ით.
რაჟ­დე­ნი ერ­თხანს გი­ო­ტინ­გენ­ში ცხოვ­რობ­და. იმ­ხა­ნად, ამ ქა­ლა­ქის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში სწავ­ლობ­და შემ­დ­გომ­ში გა­მო­ჩე­ნი­ლი მეც­ნი­ე­რი, ჰიდ­რავ­ლი­კო­სი ივა­ნე (ი­გი­ვე იოჰან) ნი­კუ­რა­ძე, რო­მელ­მაც სა­დოქ­ტო­რო დი­სერ­ტა­ცია 1923 წელს და­იც­ვა.

ძმე­ბი ნი­კუ­რა­ძე­ე­ბი რაჟ­დე­ნის უახ­ლო­ე­სი მე­გობ­რე­ბი გახ­დ­ნენ. რაჟ­დე­ნი გან­სა­კუთ­რე­ბით და­უ­ახ­ლოვ­და შემ­დ­გომ­ში ასე­ვე გა­მო­ჩე­ნილ მეც­ნი­ერს, ალექ­სან­დ­რე (სან­დ­რო) ნი­კუ­რა­ძეს (1901-1981). იგი თა­ვი­სი ძი­რი­თა­დი სპე­ცი­ა­ლო­ბის (მყა­რი სხე­უ­ლე­ბის ფი­ზი­კა და ენერ­გე­ტი­კა) გარ­და, ფუნ­და­მენ­ტურ ნაშ­რო­მებს ის­ტო­რი­ი­სა და გე­ო­პო­ლი­ტი­კის სა­კითხებ­ზეც აქ­ვეყ­ნებ­და. ზოგ­ჯერ ის წერ­და ფსევ­დო­ნი­მით A. შან­დერს.
რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვილ­მა მი­უნ­ხე­ნის უმაღ­ლე­სი ტექ­ნი­კუ­რი სას­წავ­ლე­ბე­ლი და­ას­რუ­ლა. 1928 წელს და­იც­ვა დი­სერ­ტა­ცია ქი­მი­ის დარ­გ­ში და დოქ­ტორ-ინ­ჟინ­რის სა­მეც­ნი­ე­რო ხა­რის­ხი მო­ი­პო­ვა. ამ პე­რი­ო­დი­დან გერ­მა­ნი­ა­ში გა­მო­მა­ვალ სა­მეც­ნი­ე­რო ჟურ­ნა­ლებ­ში "ფი­ზი­კა", "ფი­ზი­კუ­რი ქი­მი­ა", "ე­ლექ­ტ­რო­ტექ­ნი­კა" და სხვ. სის­ტე­მა­ტუ­რად ქვეყ­ნ­დე­ბო­და ალექ­სან­დ­რე ნი­კუ­რა­ძის ნაშ­რო­მე­ბი, რო­მელ­თა თა­ნა­ავ­ტო­რიც ზოგ­ჯერ რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვი­ლი იყო.

რაჟ­დე­ნი მე­გობ­რობ­და ქარ­თუ­ლი სიტყ­ვა­კაზ­მუ­ლი მწერ­ლო­ბის გა­მო­ჩე­ნილ წარ­მო­მად­გე­ნელ­თან გრი­გოლ რო­ბა­ქი­ძე­სა და ევ­რო­პა­ში სა­ხელ­გან­თ­ქ­მულ და­ღეს­ტ­ნელ (ე­როვ­ნე­ბით ხუნძ) მხატ­ვარ ჰა­ლილ-ბეგ მუ­სა­ი­ა­სულ­თან, რო­მელ­საც ირა­ნის უკა­ნას­კ­ნელ­მა შა­ჰინ­შაჰ­მა მო­ჰა­მად რე­ზა ფაჰ­ლა­ვიმ ირა­ნის ქვე­შევ­რ­დო­მო­ბა და ბე­გის წო­დე­ბა უბო­ძა. შე­მორ­ჩე­ნი­ლია 1935 წელს, მი­უნ­ხენ­ში გა­და­ღე­ბუ­ლი ფო­ტო, რო­მელ­ზეც რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვი­ლი აღ­ბეჭ­დი­ლია თა­ვის მე­გობ­რებ­თან - რო­ბა­ქი­ძე­სა და მუ­სა­ი­ა­სულ­თან ერ­თად.

რაჟდენ რუსიშვილი (მარჯვნივ), ემილ გური და გიორგი მაღალაშვილი მიუნხენში

გერ­მა­ნი­ის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის სა­თა­ვე­ში ნა­ცი­ო­ნალ-სო­ცი­ა­ლის­ტე­ბის მოს­ვ­ლის (1933 წე­ლი) შემ­დეგ, ამ ქვე­ყა­ნა­ში მცხოვ­რებ ქარ­თ­ველ ემიგ­რან­ტ­თა ერ­თი ნა­წი­ლი მათ სამ­სა­ხურ­ში ჩად­გა. მოქ­მე­დებ­დ­ნენ რა პრინ­ცი­პით - "ჩე­მი მტრის მტე­რი - ჩე­მი მე­გო­ბა­რი­ა", ქარ­თ­ველ­თა ამ ნა­წილს სურ­და და გულ­წ­რ­ფე­ლა­დაც სწამ­და, რომ II მსოფ­ლიო ომ­ში სსრ კავ­ში­რის და­მარ­ცხე­ბის შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ძლე­ვა­მო­სი­ლი გერ­მა­ნია მფარ­ვე­ლად მო­ევ­ლი­ნე­ბო­და ბოლ­შე­ვი­კუ­რი ხუნ­დე­ბის­გან თავ­დახ­ს­ნილ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს. აქ­ვე უნ­და გა­ვიხ­სე­ნოთ, რომ I მსოფ­ლიო ომის მი­წუ­რულს, კავ­კა­სი­ა­ში შე­მო­სულ­მა გერ­მა­ნულ­მა არ­მი­ამ მარ­თ­ლაც გა­და­არ­ჩი­ნა ახა­ლაღ­დ­გე­ნი­ლი და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფო რო­გორც ოს­მა­ლურ ოკუ­პა­ცი­ას, ასე­ვე ში­ნა­გან არე­უ­ლო­ბა­საც, რა­საც ქარ­თ­ვე­ლი ერის ღირ­სე­უ­ლი ნა­წი­ლი ყო­ველ­თ­ვის მად­ლი­ე­რე­ბით იგო­ნებ­და.

გერ­მა­ნი­ა­ში იმ­ხა­ნად მოღ­ვა­წე ქარ­თ­ველ ემიგ­რან­ტ­თა შო­რის იყ­ვ­ნენ პი­როვ­ნე­ბა­ნი, რომ­ლე­ბიც ამ ქვეყ­ნის მეს­ვე­ურ­თა ნდო­ბით სარ­გებ­ლობ­დ­ნენ. რამ­დე­ნი­მე მათ­გა­ნი, რო­მელ­თა­გან პირ­ვე­ლი ორი გერ­მა­ნი­ის ნა­ცი­ო­ნალ-სო­ცი­ა­ლის­ტუ­რი პარ­ტი­ის წევ­რიც გახ­ლ­დათ, შე­სამ­ჩ­ნე­ვი პო­ლი­ტი­კუ­რი გავ­ლე­ნი­თა და ავ­ტო­რი­ტე­ტით გა­მო­ირ­ჩე­ო­და:
1) "ევ­რო­პის კონ­ტი­ნენ­ტუ­რი კვლე­ვის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის" დი­რექ­ტო­რი, ფი­ზი­კო­სი და გე­ო­პო­ლი­ტი­კო­სი, დოქ­ტო­რი ალექ­სან­დ­რე ნი­კუ­რა­ძე (1901-1981). რო­გორც ზე­მოთ აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, 1919 წელს ის თა­ვის ძმას­თან ერ­თად ჩა­ვი­და გერ­მა­ნი­ა­ში სას­წავ­ლებ­ლად და უკან აღარ დაბ­რუ­ნე­ბუ­ლა. მე­გობ­რობ­და III რა­ი­ხის იდე­ო­ლოგ ალ­ფ­რედ რო­ზენ­ბერ­გ­თან და არ­ნო ში­კე­დან­ც­თან, რო­მელ­საც გერ­მა­ნი­ის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მო­მა­ვალ გე­ნე­რალ-გუ­ბერ­ნა­ტო­რად ამ­ზა­დებ­და;
2) აღ­მო­სავ­ლე­თის (ა­ნუ "ვან­ზე­ეს") სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვი­თი ინ­ს­ტი­ტუ­ტის დი­რექ­ტო­რი, პო­ლი­ტი­კუ­რი და სა­ზო­გა­დო მოღ­ვა­წე, დოქ­ტო­რი მი­ხე­ილ ახ­მე­ტე­ლი (1895-1963). იგი იყო გერ­მა­ნი­ა­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ელ­ჩის, ვლა­დი­მერ ახ­მე­ტე­ლის ძმის­წუ­ლი. 1924 წელს იენის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში და­იც­ვა სა­დოქ­ტო­რო დი­სერ­ტა­ცია თე­მა­ზე: "ა­მი­ერ­კავ­კა­სი­ის ეკო­ნო­მი­კუ­რი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა". მი­იჩ­ნე­ვა სო­ვე­ტო­ლო­გი­ის გერ­მა­ნუ­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო სკო­ლის ერთ-ერთ ფუ­ძემ­დებ­ლად. ზოგ­ჯერ წერ­და ფსევ­დო­ნი­მით "კონ­ს­ტან­ტინ მი­ხა­ი­ლი". მე­გობ­რობ­და რო­ზენ­ბერ­გ­თან;
3) შალ­ვა მაღ­ლა­კე­ლი­ძე. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი რეს­პუბ­ლი­კის არ­სე­ბო­ბის პე­რი­ოდ­ში, სხვა­დას­ხ­ვა დროს მსა­ხუ­რობ­და ახალ­ცი­ხის, აფხა­ზე­თი­სა და თბი­ლი­სის გე­ნე­რალ-გუ­ბერ­ნა­ტო­რად. II მსოფ­ლიო ომის დაწყე­ბამ­დე და­ი­ნიშ­ნა გერ­მა­ნი­ის შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ძა­ლე­ბის გე­ნე­რა­ლუ­რი შტა­ბის სამ­ხედ­რო მრჩევ­ლად. 1944 წელს მი­ე­ნი­ჭა ვერ­მახ­ტის გე­ნე­რალ-მა­ი­ო­რის წო­დე­ბა. ახ­ლო ურ­თი­ერ­თო­ბა ჰქონ­და გერ­მა­ნი­ის სამ­ხედ­რო მეს­ვე­უ­რებ­თან, მათ შო­რის აბ­ვე­რის (სამ­ხედ­რო დაზ­ვერ­ვა და კონ­ტ­რ­დაზ­ვერ­ვა) ხელ­მ­ძღ­ვა­ნელ­თან, ად­მი­რალ ფრიდ­რიხ კა­ნა­რის­თან;
4) ყვე­ლა­ზე შეძ­ლე­ბუ­ლი ქარ­თ­ვე­ლი ემიგ­რან­ტი გერ­მა­ნი­ა­ში, ექი­მი გი­ორ­გი მა­ღა­ლაშ­ვი­ლი. მი­სი მე­უღ­ლე მო­ნი­კა უიტი იყო ასუ­ლი უმ­დიდ­რე­სი გერ­მა­ნე­ლი მრეწ­ვე­ლი­სა;
5) სა­ქარ­თ­ვე­ლოს არ­მი­ის ყო­ფი­ლი პოლ­კოვ­ნი­კი ფრი­დონ წუ­ლუ­კი­ძე, რო­მე­ლიც შტან­დარ­ტენ­ფი­უ­რე­რის წო­დე­ბით ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და სამ­ხედ­რო შე­ნა­ერთს - "ქარ­თულ ცხე­ნო­სან შშ"-ს, რო­მე­ლიც დის­ლო­ცი­რე­ბუ­ლი იყო ჩრდი­ლო­ეთ იტა­ლი­ა­ში.

ზე­მოხ­სე­ნე­ბულ­თა გარ­და, გერ­მა­ნელ­თა ნდო­ბით ასე­ვე სარ­გებ­ლობ­დ­ნენ ქარ­თ­ვე­ლი ემიგ­რან­ტე­ბი: აბ­ვე­რი­სა და გეს­ტა­პოს (სა­ი­დუმ­ლო პო­ლი­ცი­ა) თა­ნამ­შ­რო­მე­ლი მი­ხე­ილ კე­დია; გერ­მა­ნი­ის შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ძა­ლე­ბის ოფიც­რე­ბი დი­მიტ­რი შა­ლი­კაშ­ვი­ლი, გი­ვი გაბ­ლი­ა­ნი, მი­ხე­ილ ალ­ში­ბაია, მი­ხე­ილ ქავ­თა­რა­ძე; კავ­კა­სი­ის სა­გან­გე­ბო შტა­ბის თა­ნამ­შ­რო­მე­ლი ალექ­სან­დ­რე ცო­მაია; სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ყო­ფი­ლი ელ­ჩი გერ­მა­ნი­ა­ში ვლა­დი­მერ ახ­მე­ტე­ლი; ქარ­თუ­ლი ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი კო­მი­ტე­ტის თავ­მ­ჯ­დო­მა­რე მი­ხე­ილ წე­რე­თე­ლი, კი­ტა ჩხენ­კე­ლი (სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­გა­რეო საქ­მე­თა მი­ნის­ტ­რის აკა­კი ჩხენ­კე­ლის ძმა), შალ­ვა ამი­რე­ჯი­ბი და სხვე­ბი.

თავად რუსიშვილთა საგვარეულო გერბი

აქ ჩა­მოთ­ვ­ლილ ქარ­თ­ვე­ლებს მჭიდ­რო ურ­თი­ერ­თო­ბა ჰქონ­დათ ყვე­ლას­თან, ვინც ამა თუ იმ კუთხით უკავ­შირ­დე­ბოდ­ნენ ქარ­თულ სა­კითხს. მათ შო­რის იყ­ვ­ნენ: გერ­მა­ნი­ის ყო­ფი­ლი ელ­ჩი საბ­ჭო­თა კავ­შირ­ში ფრიდ­რიხ ფონ დერ შუ­ლენ­ბურ­გი; რო­ზენ­ბერ­გის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით მოქ­მე­დი აღ­მო­სავ­ლე­თის სა­მი­ნის­ტ­როს პო­ლი­ტი­კუ­რი დე­პარ­ტა­მენ­ტის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი, პრო­ფე­სო­რი გერ­ჰარდ ფონ მენ­დე; შშ-ის კავ­კა­სი­უ­რი დე­პარ­ტა­მენ­ტის უფ­რო­სი ერიხ ენ­გელ­ჰა­უპ­ტი და სხვე­ბი. სა­მი­ვე და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი იყო 1944 წელს ადოლფ ჰიტ­ლე­რის წი­ნა­აღ­მ­დეგ მოწყო­ბილ შეთ­ქ­მუ­ლე­ბას­თან. მათ­გან პირ­ვე­ლი სიკ­ვ­დი­ლით და­სა­ჯეს.
თა­ვის ქარ­თ­ველ მე­გო­ბარ­თა­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვი­ლი არა­სო­დეს ჩა­რე­უ­ლა პო­ლი­ტი­კა­ში და მხო­ლოდ სა­მეც­ნი­ე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბას ეწე­ო­და. მის მი­ერ მი­უნ­ხენ­ში მოწყო­ბი­ლი ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის სტუ­მარ­თა შო­რის იყ­ვ­ნენ რო­გორც ძმე­ბი ნი­კუ­რა­ძე­ე­ბი, ასე­ვე დი­დი გერ­მა­ნე­ლი მო­აზ­როვ­ნე თო­მას მა­ნი, გრი­გოლ რო­ბა­ქი­ძე, გი­ორ­გი მა­ღა­ლაშ­ვი­ლი, გერ­მა­ნის­ტი ნი­კო ქა­და­გი­ძე და სხვე­ბი.

II მსოფ­ლიო ომის დაწყე­ბამ­დე რამ­დე­ნი­მე თვით ად­რე, რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვილ­მა გერ­მა­ნია და­ტო­ვა და საცხოვ­რებ­ლად გა­და­ვი­და ინ­გ­ლის­ში, სა­დაც ქა­ლაქ ილი­ში და­სახ­ლ­და. მან იქაც ნა­ყო­ფი­ე­რად გა­ნაგ­რ­ძო სა­მეც­ნი­ე­რო მოღ­ვა­წე­ო­ბა ქი­მი­ა­სა და ფი­ზი­კა­ში.
სა­გუ­ლის­ხ­მოა, რომ ილი­ში, ფილ­დ­სა­ი­დის ქუ­ჩა­ზე მდე­ბა­რე ორ­სარ­თუ­ლი­ა­ნი სახ­ლის ეზო­ში რაჟ­დენ­მა ვა­ზი ახა­რა და მშვე­ნი­ე­რი ვე­ნა­ხი გა­ა­შე­ნა. კა­ხე­ლი თა­ვა­დიშ­ვი­ლი, რო­მელ­საც გან­გე­ბამ ცხოვ­რე­ბა ნის­ლი­ან ალ­ბი­ონ­ზე არ­გუ­ნა, სამ­შობ­ლოს მო­ნატ­რე­ბას ვე­ნა­ხის მოვ­ლით იქარ­ვებ­და...

რაჟ­დენ­მა არა­ერ­თხელ სცა­და სა­ქარ­თვე­ლო­ში დარ­ჩე­ნილ და-ძმებ­თან და­კავ­ში­რე­ბა, მაგ­რამ ამა­ოდ. მან ეს მხო­ლოდ 1963 წელს მო­ა­ხერ­ხა და თა­ვის დას ტე­ლე­ფო­ნით ესა­უბ­რა. ქალ­ბა­ტო­ნი და­რი­კო ცრემ­ლე­ბის გა­რე­შე ვერ იხ­სე­ნებ­და იმ წუთს, რო­დე­საც ყურ­მი­ლი­დან 42 წლის უნა­ხა­ვი ძმის ხმა ჩა­ეს­მა...
1966 წელს და­რია რუ­სიშ­ვილს უფ­ლე­ბა დარ­თეს, დი­დი ხნის ნატ­ვ­რა აეს­რუ­ლე­ბი­ნა, მოს­კო­ვი­დან დიდ ბრი­ტა­ნეთ­ში გამ­გ­ზავ­რე­ბუ­ლი­ყო და ძმა მო­ე­ნა­ხუ­ლე­ბი­ნა.
1973 წელს რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვილ­საც აუხ­და სა­ნუკ­ვა­რი ოც­ნე­ბა და მა­რი­ა­მო­ბის­თ­ვეს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეწ­ვია. ნა­ხე­ვარ­სა­უ­კუ­ნო­ვა­ნი გან­შო­რე­ბის შემ­დეგ თბი­ლის­ში ჩა­მო­სულ­მა რაჟ­დენ­მა და­ი­ჩო­ქა და ქარ­თულ მი­წას ეამ­ბო­რა. თა­ვი­სი ცოცხ­ლად დარ­ჩე­ნი­ლი ერ­თა­დერ­თი დედ­მა­მიშ­ვი­ლის, ქალ­ბა­ტო­ნი და­რი­კოს თან­ხ­ლე­ბით, მშობ­ლი­ურ თე­ლავ­საც ეწ­ვია. იმ სა­ღა­მოს რაჟ­დენ­მა ქა­ლაქ­ში ფე­ხით გა­ი­სე­ირ­ნა და კახ­თ­მე­ფე­თა სა­სახ­ლის ეზო­ში ძვე­ლე­ბუ­რი მოკ­რ­ძა­ლე­ბით შე­ვი­და.

რაჟდენ რუსიშვილის სამხედრო ბეგარიდან გათავისუფლების მოწმობა (1921 წლის 7 თებერვალი)

მო­უ­ლოდ­ნე­ლად ის შე­ე­ჩე­ხა თა­ვი­სი ბავ­შ­ვო­ბის მე­გობ­რებს, არ­ჩილ ელიზ­ბა­რაშ­ვილ­სა და ალექ­სან­დ­რე ცის­კა­რიშ­ვილს. მოზღ­ვა­ვე­ბუ­ლი გრძნო­ბე­ბის­გან სა­მი­ვე აქ­ვი­თი­ნე­ბუ­ლა...
"მა­თი შეხ­ვედ­რა გა­ნუ­მე­ო­რე­ბე­ლი იყო - იგო­ნებ­და ქალ­ბა­ტო­ნი და­რი­კო, - სა­ო­ცა­რია, რო­გორ ჩქა­რა იც­ნეს მათ ერ­თ­მა­ნე­თი ამ­დე­ნი ხნის გან­შო­რე­ბის შემ­დეგ!"
1984 წლის იან­ვარ­ში და­რია რუ­სიშ­ვილ­მა მე­ხუ­თედ ინა­ხუ­ლა თა­ვი­სი ძმა, რო­მე­ლიც უკ­ვე მძი­მედ ავად­მ­ყო­ფობ­და. დის ჩას­ვ­ლი­დან მე­ა­თე დღეს, რაჟ­დე­ნი გარ­და­იც­ვა­ლა...

83 წლის რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვი­ლის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შე­სა­ხებ ად­გი­ლობ­რი­ვი ინ­გ­ლი­სუ­რი გა­ზე­თი ასე იუწყე­ბო­და: "მი­სი გვა­რი ქარ­თუ­ლი არის­ტოკ­რა­ტი­უ­ლი წარ­მო­მავ­ლო­ბი­სა იყო... ცხოვ­რობ­და და სწავ­ლობ­და გერ­მა­ნი­ა­ში, სა­დაც მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტო­რი გახ­და. II მსოფ­ლიო ომის დაწყე­ბამ­დე და­სახ­ლ­და ინ­გ­ლის­ში, სა­დაც ქა­ლაქ ილი­ში, მარ­ტო­ხე­ლა ცხოვ­რობ­და და მოღ­ვა­წე­ობ­და. საქ­მი­ა­ნობ­და მრა­ვალ ქვე­ყა­ნა­ში, მათ შო­რის, ინ­დო­ეთ­სა და თურ­ქეთ­ში... იყო სა­სურ­სა­თო ფირ­მე­ბის სა­გან­გე­ბო ტექ­ნი­კუ­რი კონ­სულ­ტან­ტი. მი­სი სახ­ლი გა­დაქ­ცე­უ­ლი იყო ლა­ბო­რა­ტო­რი­ად, სა­დაც მრა­ვა­ლი ქი­მუ­რი ექ­ს­პე­რი­მენ­ტი ეწყო­ბო­და. რაჟ­დენ რუ­სიშ­ვი­ლი დაკ­რ­ძა­ლეს დღეს, ხუთ­შა­ბათს - 1984 წლის 19 იან­ვარს".

ქალ­ბა­ტონ­მა და­რი­კო რუ­სიშ­ვილ­მა არ მო­ი­სურ­ვა ძმის ნეშ­ტის შო­რე­ულ ქვე­ყა­ნა­ში და­ტო­ვე­ბა და სამ­შობ­ლო­ში გად­მო­ას­ვე­ნა. უცხო­ეთ­ში მოღ­ვა­წე მეც­ნი­ე­რის ფერ­ფ­ლი მი­წას მი­ა­ბა­რეს ვა­კის სა­საფ­ლა­ო­ზე, თა­ვი­სი ძმის, ცნო­ბი­ლი თე­რა­პევ­ტის, პრო­ფე­სორ გი­ორ­გი რუ­სიშ­ვი­ლის გვერ­დით.
ასე დას­რულ­და ცხოვ­რე­ბა და მოღ­ვა­წე­ო­ბა თა­ვად რუ­სიშ­ვილ­თა საგ­ვა­რე­უ­ლოს ბრწყინ­ვა­ლე წარ­მო­მად­გენ­ლი­სა, რო­მელ­საც გან­გე­ბამ უცხო­ე­თის ცის ქვეშ 63-წლი­ა­ნი ცხოვ­რე­ბა არ­გუ­ნა.

ნი­კო ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლი
ის­ტო­რი­ის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტო­რი, პრო­ფე­სო­რი
ჟურნალი "ისტორიანი,#48
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
როგორ აფასებთ თბილისის მერიის მიერ დამტკიცებულ პარკირების ტარიფებს (A ზონაში 1 საათი – 1 ლარი, B ზონაში – 2 ლარი, C ზონაში – 3 ლარი)?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ აფასებთ თბილისის მერიის მიერ დამტკიცებულ პარკირების ტარიფებს (A ზონაში 1 საათი – 1 ლარი, B ზონაში – 2 ლარი, C ზონაში – 3 ლარი)?