ქართველი ჯარისკაცის ისტორია
ქართველი ჯარისკაცის ისტორია
1921 წელს საქართველოში რუსეთის საოკუპაციო რეჟიმი დამყარდა და ქვეყანამ კვლავ დაკარგა დამოუკიდებლობა.

გასაბჭოებამ მრავალი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, ბევრი სახელი კი ისტორიაში ჩაიკარგა. გენო ქარუმიძის 98 წლის ქალიშვილი, ქალბატონი მაკო ქარუმიძე დღეს ქალაქ გორში ცხოვრობს. მისი წყალობით გახდა შესაძლებელი თავდადებული ჯარისკაცის ისტორიის აღდგენა.

გე­ნო ლავ­რენ­ტის ძე ქა­რუ­მი­ძე 1892 წელს და­ი­ბა­და ქა­ლაქ გორ­ში, მრა­ვალ­შ­ვი­ლი­ან ოჯახ­ში. მა­მუ­ლე­ბი მის ოჯახს ქარ­თ­ლის სოფ­ლებ­ში - ხურ­ვა­ლეთ­სა და თორ­ტი­ზა­ში ჰქონ­და, თა­ვად კი გორ­ში ცხოვ­რობ­დ­ნენ. ქა­რუ­მი­ძე­ე­ბი აზ­ნა­უ­რე­ბი იყ­ვ­ნენ.
მოგ­ვი­ა­ნე­ბით მათ ოჯახს მა­მუ­ლე­ბი ჩა­მო­არ­თ­ვეს. რო­გორც ქალ­ბა­ტო­ნი მა­კო იხ­სე­ნებს, მცი­რე მი­წის ნაკ­ვე­თი და­უ­ტო­ვეს, სა­დაც ხორ­ბა­ლი მოჰ­ყავ­დათ და ოჯა­ხის სა­არ­სე­ბოდ ჰყოფ­ნი­დათ. გე­ნო ქა­რუ­მი­ძემ გო­რელ თა­მარ კვა­ლი­აშ­ვილ­ზე იქორ­წი­ნა. წყვი­ლი ჩუ­მად გა­პა­რუ­ლა სო­ფელ თორ­ტი­ზა­ში და ჯვა­რი და­უ­წე­რი­ათ. მათ შე­ე­ძი­ნათ სა­მი ქა­ლიშ­ვი­ლი: თი­ნა­თი­ნი, მაკ­რი­ნე და ბარ­ბა­რე. თქვე­ნი მო­ნა-მორ­ჩი­ლი, ამ
წე­რი­ლის ავ­ტო­რი, თი­ნა­თი­ნის შვილ­თაშ­ვი­ლი გახ­ლა­ვართ და სა­ხე­ლიც მის პა­ტივ­სა­ცე­მად და­მარ­ქ­ვეს.

გიმ­ნა­ზი­ის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ გე­ნო ქა­რუ­მი­ძე თბი­ლი­სის სამ­ხედ­რო აკა­დე­მი­ა­ში შე­ვი­და და სამ­ხედ­რო კა­რი­ე­რას გაჰ­ყ­ვა. 1921 წელს შტაბს-კა­პიტ­ნის წო­დე­ბა მი­ა­ნი­ჭეს. რო­გორც ქალ­ბა­ტო­ნი მა­კო ქა­რუ­მი­ძე იხ­სე­ნებს, მა­მა უყოყ­მა­ნოდ წა­ვი­და ბრძო­ლის ველ­ზე და ახალ­გაზ­რ­და ოჯა­ხი და­ტო­ვა - მე­უღ­ლე სამ პა­ტა­რა შვილ­თან ერ­თად. სამ­წუ­ხა­როდ, შინ ცოცხა­ლი ვერ დაბ­რუნ­და. თავ­და­პირ­ვე­ლად ახალ­ცი­ხე­ში გა­უ­ნა­წი­ლე­ბი­ათ თა­ვის ასე­ულ­თან ერ­თად. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით მო­სუ­ლა ბრძა­ნე­ბა, რომ­ლის თა­ნახ­მად, ახალ­ცი­ხე­ში მდგომ ნა­წილს სას­წ­რა­ფოდ იძა­ხებ­დ­ნენ კო­ჯორ­ში. ქა­რუ­მი­ძის ასე­უ­ლი ახალ­ცი­ხი­დან მა­ტა­რებ­ლით წა­მო­ვი­და და გზად გორ­ში შე­ჩერ­და. ქალ­ბა­ტო­ნი მა­კო იხ­სე­ნებს, მა­მა ოჯა­ხის სა­ნა­ხა­ვად მო­სუ­ლა შინ, ამა­სო­ბა­ში კი ასე­ულ­მა გა­ას­წ­რო კო­ჯორ­შიო. მი­უ­ხე­და­ვად დი­დი თხოვ­ნი­სა, ოჯა­ხი აღარ და­ე­ტო­ვე­ბი­ნა და დარ­ჩე­ნი­ლი­ყო, მხედ­რუ­ლი მო­ვა­ლე­ო­ბის ერ­თ­გუ­ლი დარ­ჩა და ჯარს კო­ჯორ­ში და­ე­წია.

გენო ქარუმიძე მეგობარ სამხედროებთან ერთად (ფოტო გადაღებულია თურქეთში, სამხედრო მისიაში ყოფნის დროს, 1916 წელს)

ქარ­თ­ვე­ლი მოღ­ვა­წე შალ­ვა მაღ­ლა­კე­ლი­ძე, რო­მე­ლიც მა­შინ თბი­ლი­სის გუ­ბერ­ნა­ტო­რი გახ­ლ­დათ, თა­ვის მო­გო­ნე­ბებ­ში ბრძო­ლის ველს აღ­წერს და 1921 წლის მოვ­ლე­ნა­თა შე­სა­ხებ სა­ინ­ტე­რე­სო ცნო­ბებს გვაწ­ვ­დის: "კოჯ­რის გზა­ზე მო­დი­ოდ­ნენ (მე-11 არ­მი­ა). მა­ყაშ­ვი­ლის ქა­ლი და­ი­ღუ­პა. გე­ნე­რალ ან­დ­რო­ნი­კაშ­ვი­ლის შტა­ბი იყო კოჯ­რის გზა­ზედ, იქ მივ­დი­ო­დი მან­ქა­ნით და ეს ქა­ლი ვნა­ხე მოკ­ლუ­ლი აეროპ­ლა­ნის ბომ­ბის შე­დე­გად. ჩვენს ავი­ა­ცი­ას ორი აპა­რა­ტი ჰქონ­და, მაგ­რამ ორი­ვე გა­ფუ­ჭე­ბუ­ლი. იმა­თი აეროპ­ლა­ნე­ბი თა­ვი­სუფ­ლად შე­მო­ვიდ­ნენ და კოჯ­რის გზა­ზე ბომ­ბე­ბი ჩა­მო­ყა­რეს. მე ჩე­მი თა­ნამ­დე­ბო­ბის გა­მო ომ­ში უშუ­ა­ლო მო­ნა­წი­ლე­ო­ბას არ ვი­ღებ­დი, ასე ვთქვათ, ად­მი­ნის­ტ­რა­ტო­რი ვი­ყა­ვი. წე­სი­სათ­ვის და რი­გი­სათ­ვის სხვა ფუნ­ქ­ცი­ე­ბი მქონ­და, მაგ­რამ მიხ­დე­ბო­და ფრონ­ტ­ზე გას­ვ­ლა. მე ხომ ზურ­გი ვი­ყა­ვი და უნ­და მივ­ხ­მა­რე­ბო­დი ხალ­ხით, ტრან­ს­პორ­ტით, იარა­ღით, პუ­რით. ამი­ტომ გავ­დი­ო­დი ხოლ­მე წი­ნა ხაზ­ზე, გან­სა­კუთ­რე­ბით კოჯ­რის მი­მარ­თუ­ლე­ბით. პი­რა­დად ბრძო­ლა­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა მი­ვი­ღე ოქ­რო­ყა­ნა­ში.

გე­ნო ქა­რუ­მი­ძე იყო ოფი­ცე­რი და შე­ტე­ვა­ზე იყო გა­და­სუ­ლი რუ­სებ­თან, ოქ­რო­ყა­ნის ზე­მოთ. მე გად­მო­ვე­დი ავ­ტო­მო­ბი­ლი­დან და ბრძო­ლა­ში მი­ვი­ღე მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა სრუ­ლი­ად შემ­თხ­ვე­ვით. გე­ნო ქა­რუ­მი­ძის ასე­უ­ლი პირ­და­პირ შე­ტე­ვა­ზე იყო გა­და­სუ­ლი რუ­სებ­თან. პო­ზი­ცი­უ­რი ბრძო­ლე­ბი არ იყო, არა­მედ ასე, 30 კა­ცი მი­დი­ო­და ერ­თ­მა­ნეთ­ზე ხიშ­ტე­ბით. ან­დ­რო­ნი­კაშ­ვი­ლის დუ­ქა­ნი იყო ზე­ვით, კოჯ­რის გზა­ზე, "თეთ­რი დუ­ქა­ნი" და შტა­ბი იქ ჰქონ­დათ. ვხე­დავ, გე­ნო დაჭ­რი­ლია. იქ­ვე სე­ვე­რი­ან ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე არის, კა­პი­ტა­ნი, ისიც ხიშ­ტით დაჭ­რი­ლი და უნ­და მი­ვეხ­მა­რო. ავიყ­ვა­ნე ორი­ვე და ჩავ­ს­ვი ავ­ტო­მო­ბილ­ში. მთლი­ა­ნად შე­ვი­ღე­ბე მა­თი სის­ხ­ლით". ეს ცნო­ბა ქარ­თ­ველ­მა დი­სი­დენ­ტ­მა ვიქ­ტორ რცხი­ლა­ძემ შე­მოგ­ვი­ნა­ხა თა­ვის წიგ­ნ­ში, სა­დაც მოთხ­რო­ბი­ლია მე­ო­რე მსოფ­ლიო ომის დროს, გერ­მა­ნი­ა­ში ქარ­თ­ველ ტყვე­თა თავ­გა­და­სა­ვა­ლი. შალ­ვა მაღ­ლა­კე­ლი­ძე სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მთავ­რო­ბას­თან ერ­თად ემიგ­რა­ცი­ა­ში გა­ემ­გ­ზავ­რა. მე­ო­რე მსოფ­ლიო ომის დროს ის ვერ­მახ­ტის ქარ­თულ ლე­გი­ონს მე­თა­უ­რობ­და. ომის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ იოსებ სტა­ლი­ნის ბრძა­ნე­ბით სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და­აბ­რუ­ნეს, სა­დაც სი­ცოცხ­ლის ბო­ლო წლე­ბი გა­ა­ტა­რა. ვიქ­ტორ რცხი­ლა­ძეს შალ­ვა მაღ­ლა­კე­ლი­ძის­გან 1921 წლის ომის ამ­ბე­ბი დე­ტა­ლუ­რად ჩა­უ­წე­რია. ასე შე­მო­ი­ნა­ხა ის­ტო­რი­ამ გე­ნო ქა­რუ­მი­ძის და­ღუპ­ვის ამ­ბა­ვი.

გენო ქარუმიძის ქალიშვილი მაკო ქარუმიძე

ქალ­ბა­ტო­ნი მა­კოს თქმით, 1921 წლის გა­ზეთ "სა­ქარ­თ­ვე­ლოს" თე­ბერ­ვ­ლის ნო­მერ­ში ნეკ­რო­ლო­გი და­ი­ბეჭ­და მი­სი მა­მის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შე­სა­ხებ. იუწყე­ბოდ­ნენ გე­ნო ქა­რუ­მი­ძის მშობ­ლე­ბი და მე­უღ­ლე. გარ­დაც­ვ­ლი­ლი ოფი­ცე­რი ქა­შუ­ე­თის ეკ­ლე­სი­ი­დან გა­მო­ას­ვე­ნეს და დაკ­რ­ძა­ლეს იქ­ვე, ეკ­ლე­სი­ის ძმა­თა სა­საფ­ლა­ო­ზე. მის გვერ­დით და­უკ­რ­ძა­ლავთ მა­რო მა­ყაშ­ვი­ლიც. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ძმა­თა სა­საფ­ლა­ოს ად­გი­ლას პარ­ლა­მენ­ტის შე­ნო­ბა აიგო და გარ­დაც­ვ­ლილ­თა საფ­ლა­ვე­ბიც, სამ­წუ­ხა­როდ, და­ი­კარ­გა.

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში საბ­ჭო­თა რე­ჟი­მის დამ­ყა­რე­ბის შემ­დეგ, გე­ნო ქა­რუ­მი­ძის მე­უღ­ლეს სამ­სა­ხუ­რის შოვ­ნა ძა­ლი­ან გა­უ­ჭირ­და, ავიწ­რო­ებ­დ­ნენ, რად­გან ქარ­თუ­ლი ჯა­რის ოფიც­რის მე­უღ­ლე იყო. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ქარ­ხა­ნა­ში და­უწყია მუ­შა­ო­ბა და შვი­ლებ­თან ერ­თად, მშობ­ლე­ბის სახ­ლ­ში დაბ­რუ­ნე­ბუ­ლა.
გე­ნო ქა­რუ­მი­ძე 29 წლის ასაკ­ში და­ე­ცა ბრძო­ლა­ში. მი­სი სა­ხე­ლი ფარ­თო სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის უც­ნო­ბია. მის მსგავ­სად, კი­დევ არა­ერ­თი ქარ­თ­ვე­ლი ჯა­რის­კა­ცის თავ­და­დე­ბაა უც­ნო­ბი და ის­ტო­რი­ის­გან მი­ვიწყე­ბუ­ლი.

თი­ნა­თინ ტლა­შა­ძე
თსუ სტუ­დენ­ტი
ჟურნალი "ისტორიანი",#56
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რუბრიკის სხვა სიახლეები
როგორ აფასებთ მთავრობის გადაწყვეტილებას, მოსახლეობის ნაწილისთვის კომუნალური გადასახადების 3 თვით დაფინანსების შესახებ?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ აფასებთ მთავრობის გადაწყვეტილებას, მოსახლეობის ნაწილისთვის კომუნალური გადასახადების 3 თვით დაფინანსების შესახებ?
დღის კითხვადი სტატიები