პიზის საოცრებათა მოედანი
პიზის საოცრებათა მოედანი
კომპლექსს, რომელშიც დახრილი კოშკიც შედის, მსოფლიოში ბადალიარ ჰყავს
იტალიის ქალაქი პიზა ამავე სახელწოდების პროვინციის ცენტრია ტოსკანის მხარეში. პიზის ფართობი სულ 185 კვკმ-ია, მოსახლეობა - დაახლოებით 100 ათასი. ამ პატარა ქალაქის ძველ ნაწილში, საოცრებათა მოედანზე (პიაცა დეი მირაკოლი) დგას პრაქტიკულად ყველასთვის ცნობილი პიზის დახრილი კოშკი. მაგრამ მსოფლიო არქიტექტურის განუმეორებელ შედევრად არა მარტო კოშკი, არამედ საოცრებათა მოედნის მთელი არქიტექტურული ანსამბლია აღიარებული.

კედ­ლით გარ­შე­მორ­ტყ­მუ­ლი ამ ვრცე­ლი მო­ედ­ნის ტე­რი­ტო­რია ნა­წი­ლობ­რივ მო­ას­ფალ­ტე­ბუ­ლია, ნა­წი­ლობ­რივ კი მო­ბი­ბი­ნე ბა­ლა­ხი­თაა
და­ფა­რუ­ლი. პი­ა­ცა დეი მი­რა­კო­ლის ან­სამ­ბ­ლ­ში შე­დის სა­კა­თედ­რო ტა­ძა­რი, კოშ­კი, სა­საფ­ლაო კამ­პო-სან­ტო და ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მი. ის IV სა­უ­კუ­ნი­დან ჩნდე­ბა და წარ­მო­ად­გენს ნათ­ლო­ბის აღ­ს­რუ­ლე­ბის­თ­ვის გან­კუთ­ვ­ნილ, ბა­ზი­ლი­კის­გან გან­ცალ­კე­ვე­ბულ შე­ნო­ბას. გან­ცალ­კე­ვე­ბის მი­ზე­ზი ის იყო, რომ ახალ­მოქ­ცე­ულ­ნი ეკ­ლე­სი­ა­ში მხო­ლოდ ნათ­ლო­ბის შემ­დეგ და­იშ­ვე­ბოდ­ნენ. პირ­ველ ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მებს ჰქონ­და ბერ­ძ­ნუ­ლი ჯვრის ფორ­მის, ხუთ­კუთხა, ექ­ვ­ს­კუთხა, უფ­რო
ხში­რად კი რვა­კუთხა ან წრი­უ­ლი გეგ­მა, კა­მა­რო­ვა­ნი და გუმ­ბა­თო­ვა­ნი გა­და­ხურ­ვა, ყო­ვე­ლი მათ­გა­ნის ცენ­ტ­რ­ში 70-75 სმ სიღ­რ­მის აუზი იყო, რო­მელ­შიც ჩას­ვ­ლა სა­ფე­ხუ­რე­ბის მეშ­ვე­ო­ბით იყო შე­საძ­ლე­ბე­ლი. წყა­ლი აუზს ზე­მო­დან მი­ე­წო­დე­ბო­და. ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მი მას შემ­დე­გაც არ­სე­ბობ­და, რაც XI სა­უ­კუ­ნი­დან გა­უქ­მ­და წყალ­ში ჩას­ვ­ლის გზით ნათ­ლო­ბა. თუმ­ცა XIII სა­უ­კუ­ნი­დან ბაპ­ტის­ტე­რი­უმს სულ უფ­რო იშ­ვი­ა­თად იყე­ნებ­დ­ნენ, რად­გან ამ დრო­ი­დან ნათ­ლო­ბის წე­სი უკ­ვე ეკ­ლე­სი­ა­ში აღეს­რუ­ლე­ბო­და. ამ მიზ­ნით სა­ნათ­ლავ ემ­ბაზს ეკ­ლე­სი­ის შე­სას­ვ­ლე­ლის სი­ახ­ლო­ვეს, ერთ-ერთ გვერ­დი­თა სამ­ლოც­ვე­ლო­ში ათავ­სებ­დ­ნენ.

იუნეს­კომ 1987 წელს სა­ოც­რე­ბა­თა მო­ე­და­ნი მსოფ­ლიო მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის სი­ა­ში შე­ი­ტა­ნა. ამ მარ­თ­ლაც სა­ო­ცარ ად­გილს სა­ხე­ლი ცნო­ბილ­მა იტა­ლი­ელ­მა მწე­რალ­მა, პო­ეტ­მა და დრა­მა­ტურ­გ­მა, გაბ­რი­ე­ლე დ"ანუნციომ შე­არ­ქ­ვა, რო­მელ­მაც კომპლექსი 1910 წელს ერ­თი წი­ნა­და­დე­ბით აღ­წე­რა თა­ვის ნო­ვე­ლა­ში Forse che si for­se che no - "დაფ­რი­ნავ­და ყან­ჩა ქრის­ტეს ცა­ზე, სა­ოც­რე­ბა­თა მდე­ლოს თავ­ზე"...

შუა სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში პი­ზა გე­ნუ­ის მე­ტო­ქე იყო ხმელ­თა­შუა ზღვა­ზე სა­ვაჭ­რო გზე­ბის­თ­ვის ბრძო­ლა­ში. რეს­პუბ­ლი­კის `ოქ­როს ხა­ნა­ზე" მეტყ­ვე­ლებს სწო­რედ სა­ტაძ­რო ან­სამ­ბ­ლი სა­ოც­რე­ბა­თა მო­ე­დან­ზე. უამ­რა­ვი სპე­ცი­ა­ლის­ტი­სა და შემ­ფა­სებ­ლის აზ­რით, თა­მა­მად შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, - ამ კომ­პ­ლექსს მსოფ­ლი­ო­ში ანა­ლო­გი არ მო­ე­ძებ­ნე­ბა! ქა­ლა­ქის ცენ­ტ­რ­ში თეთ­რი მარ­მა­რი­ლოს სა­მი კაშ­კა­შა ნა­გე­ბო­ბა სა­გან­გე­ბოდ მოვ­ლილ, ხას­ხა­სა ზურ­მუხ­ტო­ვან მინ­დორ­ზე დგას. ცენ­ტ­რ­ში ღვთის­მ­შობ­ლის მი­ძი­ნე­ბის სა­კა­თედ­რო ტა­ძა­რია - დუ­ო­მო დი სან­ტა მა­რია ასუნ­ტა, და­სავ­ლე­თით ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მია, მარ­ცხ­ნივ კი ის­ტო­რი­ა­ში სა­მუ­და­მოდ შე­სუ­ლი დახ­რი­ლი კოშ­კი. სა­ოც­რე­ბა­თა მო­ედ­ნის ჩრდი­ლო­ეთ ნა­წილს მო­ნუ­მენ­ტუ­რი სა­საფ­ლაო კამ­პო-სან­ტო იკა­ვებს.


ძი­რი­თა­დი ან­სამ­ბ­ლი - ტა­ძა­რი, ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მი და კოშ­კი თით­ქ­მის 300 წე­ლი­წადს შენ­დე­ბო­და და მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ სა­მი­ვე კომ­პო­ნენტს თა­ვი­სი გა­მო­ხა­ტუ­ლი ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლო­ბა აქვს, სტი­ლის გა­სა­ო­ცა­რი ერ­თი­ა­ნო­ბით გა­მო­ირ­ჩე­ვა. მათ აერ­თი­ა­ნებს თა­ღო­ვან გა­ლე­რე­ა­თა რი­გე­ბი და ზე­მო­დან მომ­რ­გ­ვა­ლე­ბუ­ლი ფან­ჯ­რე­ბი. ბუ­ნებ­რი­ვია, კომ­პ­ლექ­სის დო­მი­ნან­ტი ტა­ძა­რია, რომ­ლის მშე­ნებ­ლო­ბა 1063 წელს და­იწყო არ­ქი­ტექ­ტორ ბუს­კე­ტო დი ჯო­ვა­ნი ჯუ­დი­ჩეს ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით. სახ­ს­რე­ბი მშე­ნებ­ლო­ბის­თ­ვის ქა­ლაქ­მა პი­ზამ ხარ­კის სა­ხით მი­ი­ღო დაპყ­რო­ბი­ლი ბა­ლე­ა­რის კუნ­ძუ­ლე­ბი­დან. ბუს­კე­ტოს ჩა­ნა­ფიქ­რით, შე­ნო­ბას უნ­და ჰქო­ნო­და სხვა­დას­ხ­ვა სტი­ლის ელე­მენ­ტე­ბი - ბი­ზან­ტი­უ­რი, ლომ­ბარ­დი­უ­ლი და ის­ლა­მუ­რიც, რაც უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო პი­ზის `მთელ მსოფ­ლი­ოს­თან ვაჭ­რო­ბის" სიმ­ბო­ლო. შე­დე­გად მი­ღე­ბულ სტილს შემ­დ­გომ პი­ზის რო­მა­ნუ­ლი სტი­ლი ეწო­და. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ ამა­ვე პე­რი­ოდ­ში შენ­დე­ბო­და ვე­ნე­ცი­ის წმინ­და მარ­კო­ზის ტა­ძა­რი და ბუს­კე­ტოს წი­ნა­შე იდ­გა ასე­თი ამო­ცა­ნაც - პი­ზის სა­კა­თედ­რო ტა­ძა­რი არ ყო­ფი­ლი­ყო მას­ზე ნაკ­ლე­ბი...

მშე­ნე­ბა­რე ტა­ძა­რი 1118 წელს აკურ­თხა რო­მის პაპ­მა გე­ლა­სი II-მ, წარ­მო­შო­ბით პი­ზე­ლი კა­ე­ტა­ნოს ოჯა­ხი­დან. XII სა­უ­კუ­ნის პირ­ველ ნა­ხე­ვარ­ში ტაძ­რის ფა­სა­დის პრო­ექ­ტი­რე­ბა და­ე­ვა­ლა არ­ქი­ტექ­ტორ რე­ი­ნალ­დოს. ფა­სა­დის შექ­მ­ნის სა­მუ­შა­ო­ებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა მი­ი­ღო მო­ქან­და­კე­თა მთელ­მა ბრი­გა­დამ გი­ლელ­მო­სა და ბო­დუ­ი­ნოს ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით. ნაც­რის­ფე­რი მარ­მა­რი­ლო­თი და თეთ­რი ქვით აგე­ბულ ფა­სადს ამ­შ­ვე­ნებს ფე­რა­დი მო­ზა­ი­კა, რო­მე­ლიც თა­ვად რე­ი­ნალ­დოს მი­ერ არის შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი - ამას გვამ­ც­ნობს წარ­წე­რა ცენ­ტ­რა­ლუ­რი კა­რის თავ­ზე. ტაძ­რის ფა­სად­ზეა ბუს­კე­ტოს საფ­ლა­ვის ფი­ლაც, რო­მელ­ზე წარ­წე­რაც ტაძ­რის­თ­ვის სა­ფუძ­ვ­ლის ჩაყ­რის თა­რიღ­სა და სა­რა­ცი­ნებ­ზე ძლე­ვა­მო­სი­ლი გა­მარ­ჯ­ვე­ბის შე­სა­ხებ მოგ­ვითხ­რობს.

პი­ზა ნამ­დ­ვილ აკა­დე­მი­ად იქ­ცა მხატ­ვ­რე­ბი­სა და მშე­ნებ­ლე­ბის­თ­ვის, ისი­ნი ქა­ლაქ­ში მთე­ლი იტა­ლი­ი­დან ჩა­მო­დი­ოდ­ნენ სა­მუ­შა­ოდ და შემ­დ­გო­მი და­ხე­ლოვ­ნე­ბის­თ­ვის. შე­დე­გად, ნი­ჭი­ე­რი ოს­ტა­ტე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა საკ­მა­რის­ზე მე­ტიც იყო. მშე­ნებ­ლო­ბა საკ­მა­ოდ სწრა­ფად წა­რი­მარ­თა და 1150 წლის­თ­ვის ტაძ­რის კორ­პუ­სი დას­რულ­და. ტა­ძარ­მა რამ­დე­ნი­მე რე­კონ­ს­ტ­რუქ­ცია გა­ნი­ცა­და სხვა­დას­ხ­ვა ეპო­ქა­ში. პირ­ვე­ლად - 1595 წლის ხან­ძ­რის შემ­დეგ, რო­ცა გა­ნად­გურ­და XI სა­უ­კუ­ნის სა­მი ბრინ­ჯა­ოს პორ­ტა­ლი. ერთ-ერ­თის ნაც­ვ­ლად მა­სი­უ­რი ბრინ­ჯა­ოს კა­რი და­ა­ყე­ნეს, რო­მე­ლიც ჯამ­ბო­ლო­ნის სა­ხე­ლოს­ნო­ში დამ­ზად­და. ხან­ძარს გა­და­ურ­ჩა ერ­თა­დერ­თი შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის კა­რი - პორ­ტა­ლი სან-რა­ნი­ე­რი, რო­მე­ლიც და­ახ­ლო­ე­ბით 1180 წელს და­ამ­ზა­და ბო­ნა­ნო პი­ზა­ნომ. ხან­ძარს გა­და­ურ­ჩა ასე­ვე აფ­სი­დის მო­ზა­ი­კა ქრის­ტეს, ღვთის­მ­შობ­ლი­სა და იოანე ღვთის­მეტყ­ვე­ლის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბით. ქრის­ტეს თა­ვი 1302 წელს შექ­მ­ნა ჩი­მა­ბუ­ემ - ეს მხატ­ვ­რის უკა­ნას­კ­ნე­ლი ნა­მუ­შე­ვა­რი გახ­ლ­დათ, გუმ­ბა­თის ფრეს­კა კი რი­მი­ნალ­დიმ და­ხა­ტა.

სან­ტა მა­რია ასუნ­ტას თავ­და­პირ­ვე­ლი შე­ნო­ბის გეგ­მა თა­ნა­ბარ­მ­კ­ლა­ვე­ბი­ა­ნი ბერ­ძ­ნუ­ლი ჯვა­რი იყო, გუმ­ბა­თით მკლა­ვე­ბის გა­დაკ­ვე­თის ად­გი­ლას. ამ­ჟა­მად ტა­ძა­რი ხუთ­ნა­ვი­ა­ნია, სამ­ნა­ვი­ა­ნი ტრან­სეპ­ტით (გა­ნი­ვი ნე­ფი ბა­ზი­ლი­კურ ან ჯვრის ფორ­მის ტაძ­რებ­ში) და ლა­თი­ნუ­რი ჯვრის ფორ­მის გეგ­მა აქვს. ტაძ­რის შიგ­ნით იქ­მ­ნე­ბა დი­დი მე­ჩე­თის მსგავ­სი უზარ­მა­ზა­რი სივ­რ­ცის ეფექ­ტი, რაც მი­იღ­წე­ვა თა­ღე­ბი­თა და შა­ვი და თეთ­რი მარ­მა­რი­ლოს მო­ნაც­ვ­ლე­ო­ბით. ნა­ვებ­ში შა­ვი გრა­ნი­ტის ორი კო­ლო­ნა­და ბი­ზან­ტი­უ­რი გავ­ლე­ნის ნი­შა­ნია. თა­ვად სვე­ტე­ბი პა­ლერ­მოს მე­ჩე­თი­და­ნაა წა­მო­ღე­ბუ­ლი, რო­მე­ლიც პი­ზამ 1063 წელს და­იპყ­რო. აღ­მო­სავ­ლეთ ნა­წილ­ში ნა­ხევ­რად წრი­უ­ლი აფ­სი­დია. ასე­თი­ვე აფ­სი­დე­ბით მთავ­რ­დე­ბა სამ­ნა­ვი­ა­ნი ტრან­სეპ­ტე­ბი, სა­კურ­თხევ­ლი­სა და ცენ­ტ­რა­ლურ ნა­წი­ლებს ყო­ვე­ლი მხრი­დან ორ-ორი გვერ­დი­თი ნა­ვი აქვს.

ტაძ­რის გა­რეგ­ნუ­ლი სა­ხის მთა­ვარ აქ­ცენტს წარ­მო­ად­გენს და­სავ­ლე­თის ფა­სა­დი. სა­მი პორ­ტა­ლის თავ­ზე აღ­მარ­თუ­ლია თა­ღო­ვა­ნი გა­ლე­რე­ე­ბის ოთხი იარუ­სი და სი­მეტ­რი­უ­ლო­ბით ბერ­ძ­ნულ ტაძ­რებს წა­ა­გავს. თუმ­ცა ბრინ­ჯა­ოს კა­რის რე­ლი­ე­ფე­ბი რე­ლი­გი­ურ სი­უ­ჟე­ტებ­ზე და ქან­და­კე­ბა `ღვთის­მ­შო­ბე­ლი ჩვი­ლით" კოშ­კის მახ­ლობ­ლად, ანე­იტ­რა­ლებს წარ­მარ­თულ პა­რა­ლე­ლებს. ჩაბ­ნე­ლე­ბუ­ლი ინ­ტე­რი­ე­რი კონ­ტ­რას­ტი­რებს ტაძ­რის პე­რან­გის კაშ­კა­შა სი­თეთ­რეს­თან. უბ­რა­ლო კო­ლო­ნე­ბი ნაკ­ვე­თი კა­პი­ტე­ლე­ბით არ­კა­დამ­დე ადის, რო­მელ­შიც გა­ერ­თი­ა­ნე­ბუ­ლია კონ­ტ­რას­ტუ­ლი ფე­რის ქვე­ბით შექ­მ­ნი­ლი ხუ­თი თა­ღი. ნა­ვე­ბის კედ­ლე­ბი, სხვა­დას­ხ­ვა ფე­რის მარ­მა­რი­ლოს ჰო­რი­ზონ­ტა­ლუ­რი წყო­ბის გა­მო­ი­სო­ბით, უწო­ნო­ბის შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ქმნის - ამ ხერხს ხში­რად მი­მარ­თავ­დ­ნენ ტოს­კა­ნე­ლი ოს­ტა­ტე­ბი. ნა­ვის ხის გა­და­ხურ­ვა საკ­მა­ოდ დაბ­ლაა გან­ლა­გე­ბუ­ლი, რაც ტა­ძარ­ში სა­ნა­ხევ­როდ ბინდს ქმნის და ქვის სი­ცი­ვეს არ­ბი­ლებს.


ხან­ძარს გა­და­ურ­ჩა ჯო­ვა­ნი პი­ზა­ნოს მი­ერ შექ­მ­ნი­ლი კა­თედ­რაც (1302-1310), რო­მე­ლიც შე­დევ­რად ით­ვ­ლე­ბა და სა­უ­კე­თე­სოა ჩვე­ნამ­დე მოღ­წე­უ­ლი შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის იტა­ლი­უ­რი ქან­და­კე­ბე­ბის ნი­მუ­შებს შო­რის. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ ტაძ­რის ერთ-ერ­თი რე­კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ის დროს კა­თედ­რა და­მა­ლეს და მხო­ლოდ 1926 წელს იპო­ვეს. მი­სი ზე­და ნა­წი­ლი შედ­გე­ბა ახა­ლი აღ­ქ­მის 9 სცე­ნის­გან (ხა­რე­ბა, ჩვილ­თა ჟლე­ტა, შო­ბა, მოგ­ვ­თა თაყ­ვა­ნის­ცე­მა. გაქ­ცე­ვა ეგ­ვიპ­ტე­ში, ჯვარ­ც­მა და სა­ში­ნე­ლი სამ­ს­ჯავ­როს ორი პა­ნე­ლი). ისი­ნი თეთრ მარ­მა­რი­ლო­შია ნაკ­ვე­თი და ერ­თ­მა­ნე­თის­გან წი­ნას­წარ­მეტყ­ველ­თა ფი­გუ­რე­ბი­თაა გა­მო­ყო­ფი­ლი.
ტა­ძარ­ში ინა­ხე­ბა პი­ზის მფარ­ვე­ლი წმინ­და რა­ნი­ე­რის ნა­წი­ლე­ბი. აქაა საღ­ვ­თო რო­მის იმ­პე­რა­ტორ ჰა­ინ­რიხ VII-ის საფ­ლა­ვი, ხან­ძ­რამ­დე კი რო­მის პა­პი გრი­გო­რი VIII-ის საფ­ლა­ვიც იყო. ტა­ძარ­ში და­ცუ­ლია ჯვა­როს­ნუ­ლი ლაშ­ქ­რო­ბე­ბის დრო­ინ­დე­ლი რე­ლიკ­ვი­ე­ბი - წმინ­და­ნე­ბის ბა­ბოს, გამ­ლი­ე­ლი­სა და ნი­კო­დი­მის ნა­წი­ლე­ბი.

პი­ზის კოშ­კის მშე­ნებ­ლო­ბა 1173 წლის 9 აგ­ვის­ტოს და­იწყო ბო­ნა­ნო პი­ზა­ნოს პრო­ექ­ტით, თით­ქ­მის 200 წე­ლი­წადს გაგ­რ­ძელ­და და 1360 წელს დას­რულ­და. მრგვალ კამ­პა­ნი­ლას (შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბი­სა და აღორ­ძი­ნე­ბის ხა­ნის ოთხ­კუთხა ან მრგვა­ლი სამ­რეკ­ლო იტა­ლი­ურ არ­ქი­ტექ­ტუ­რა­ში) შვი­დი იარუ­სი აქვს. ქვე­და იარუ­სი დე­კო­რი­რე­ბუ­ლია ცრუ თა­ღე­ბი­ა­ნი და კო­ლო­ნე­ბი­ა­ნი არ­კა­ტუ­რით, და­ნარ­ჩენი იარუ­სე­ბი კი დახ­ვე­წი­ლი კო­ლო­ნე­ბის აჟუ­რუ­ლი თა­ღე­დი­თაა გარ­შე­მორ­ტყ­მუ­ლი. კოშკს 294 სა­ფე­ხუ­რი აქვს. მი­სი სი­მაღ­ლე და­ბალ მხა­რეს 55,86 მეტ­რია, მა­ღალ მხა­რეს - 56,7 მეტ­რი. კოშ­კის სა­ძირ­კ­ვ­ლის დი­ა­მეტ­რი 15,54 მეტ­რია. გა­რე კედ­ლე­ბის სის­ქე სი­მაღ­ლის ზრდას­თან ერ­თად მცირ­დე­ბა - სა­ძირ­კ­ველ­თან 4,9 მეტ­რი­დან 2,48 მეტ­რამ­დე გა­ლე­რე­ის სი­მაღ­ლე­ზე. პი­ზის კოშ­კის მა­საა 14 453 ტო­ნა. რაც შე­ე­ხე­ბა დახ­რის კუთხეს, დღე­ის­თ­ვის 3 გრა­დუს­სა და 54 სე­კუნ­დას შე­ად­გენს.

სპე­ცი­ა­ლის­ტ­თა აზ­რით, პრო­ექ­ტი თა­ვი­დან­ვე არ იყო სწო­რი - პა­ტა­რა, სულ 3 მეტ­რის სიღ­რ­მის სა­ძირ­კ­ვ­ლი­სა და რბი­ლი ნი­ა­და­გის ფაქ­ტორ­თა კომ­ბი­ნა­ცი­ის გა­მო, 1178 წელს ნა­ხევ­რად აშე­ნე­ბულ­მა კამ­პა­ნი­ლამ დახ­რა და­იწყო. ამ მო­მენ­ტის­თ­ვის უკ­ვე სა­მი იარუ­სი იყო აშე­ნე­ბუ­ლი. ნი­ა­და­გი გა­ა­მაგ­რეს და 1198 წელს და­უმ­თავ­რე­ბე­ლი ნა­გე­ბო­ბა დრო­ე­ბით გახ­ს­ნეს კი­დეც. მომ­დევ­ნო წლებ­ში კოშ­კის მშე­ნებ­ლო­ბა სა­გან­გე­ბო მეთ­ვალ­ყუ­რე­ო­ბის ქვეშ გაგ­რ­ძელ­და. გა­დახ­რის სა­კომ­პენ­სა­ცი­ოდ, ზე­მო იარუ­სე­ბი ქვე­და იარუ­სე­ბის მი­მართ სა­თა­ნა­დო წა­ნაც­ვ­ლე­ბით აიგო. ამი­ტო­მაა, რომ სულ ზე­და ე.წ. სამ­რეკ­ლოს იარუ­სი უფ­რო სწო­რად დგას, ვიდ­რე თა­ვად კოშ­კი.

პი­ზის კოშ­კის მეთ­ვალ­ყუ­რე­ო­ბა მუდ­მი­ვად გრძელ­დე­ბო­და. სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში რამ­დენ­ჯერ­მე გა­მოც­ვა­ლეს კო­ლო­ნე­ბი, რომ­ლე­ბსაც გა­დი­დე­ბუ­ლი და­წო­ლა ნელ-ნე­ლა ამ­ს­ხ­ვ­რევ­და. გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და მი­წის სა­მუ­შა­ო­ე­ბიც კოშ­კის გა­სა­მაგ­რებ­ლად. ყვე­ლაფ­რის მი­უ­ხე­და­ვად, ბო­ლო დრომ­დე გრძელ­დე­ბო­და კამ­პა­ნი­ლის ვერ­ტი­კა­ლი­დან გა­დახ­რა წე­ლი­წად­ში 1 მმ-ით. 2002 წლი­დან მეც­ნი­ერ­თა მეთ­ვალ­ყუ­რე­ო­ბით წა­რი­მარ­თა გა­სა­მაგ­რე­ბე­ლი სა­მუ­შა­ო­ე­ბი და კოშ­კის რეს­ტავ­რა­ცია. შე­დე­გად, გა­დახ­რის კუთხე და­ახ­ლო­ე­ბით 2 გრა­დუ­სით შემ­ცირ­და, 2008 წელს კი მეც­ნი­ე­რებ­მა ოფი­ცი­ა­ლუ­რად გა­ნაცხა­დეს, რომ კოშ­კის ვარ­დ­ნა შე­ჩე­რე­ბუ­ლია.

ქრო­ნო­ლო­გი­უ­რად პი­ა­ცა დეი მი­რა­კო­ლის მე­ო­რე ნა­გე­ბო­ბაა წმინ­და იოანე ნათ­ლის­მ­ცემ­ლის ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მი, რომ­ლის აგე­ბა 1152 წელს და­იწყო ძვე­ლი ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მის ად­გი­ლას, არ­ქი­ტექ­ტორ დი­ო­ტი­სალ­ვის მი­ერ. მრგვა­ლი შე­ნო­ბის სი­მაღ­ლე 54,86 მეტ­რია, დი­ა­მეტ­რი 35 მეტ­რი, ხო­ლო გარ­შე­მო­წე­რი­ლო­ბა - 107,24 მეტ­რი. ეს იტა­ლი­ა­ში ყვე­ლა­ზე დი­დი ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მია. დი­ო­ტი­სალ­ვიმ მშე­ნებ­ლო­ბა რო­მა­ნულ სტილ­ში და­იწყო, ხო­ლო ნი­კო­ლო და ჯო­ვა­ნი პი­ზა­ნო­ებ­მა ნა­გე­ბო­ბა გო­ტი­კურ სტილ­ში და­ას­რუ­ლეს 1363 წელს. შე­დე­გად, ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მის დახ­ვე­წი­ლი მრგვა­ლი შე­ნო­ბა წარ­მო­ად­გენს რო­მა­ნუ­ლი­დან გო­ტი­კურ სტილ­ში ნარ­ნა­რად გა­დას­ვ­ლის ნი­მუშს.

სა­მი იარუ­სი­დან ქვე­და შემ­კუ­ლია რო­მა­ნუ­ლი მომ­რ­გ­ვა­ლე­ბუ­ლი თა­ღე­ბი­თა და ვიწ­რო ფან­ჯ­რე­ბით. შუა იარუს­ზე გა­მო­ირ­ჩე­ვა ქვა­ში ნაკ­ვე­თი ნა­ტი­ფი შეწყ­ვი­ლე­ბუ­ლი ის­რი­სებ­რი თა­ღე­ბი. ზე­და იარუსს კი ლა­მა­ზი დაკ­ბი­ლუ­ლი თა­ღე­ბი აქვს. მთე­ლი შე­ნო­ბა მარ­მა­რი­ლო­თია აგე­ბუ­ლი. დი­ო­ტი­სალ­ვის პრო­ექ­ტით შე­ნო­ბას რო­მა­ნუ­ლი პი­რა­მი­დუ­ლი სა­ხუ­რა­ვი უნ­და ჰქო­ნო­და, რო­მე­ლიც პი­ზა­ნო­ებ­მა გო­ტი­კუ­რი, ასე­ვე პი­რა­მი­დუ­ლი სა­ხუ­რა­ვით შეც­ვა­ლეს. თუმ­ცა სა­ბო­ლო­ოდ ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მი და­ამ­თავ­რა სე­ლი­ნო დე ნე­სემ, რო­მელ­მაც სა­ხუ­რავს გა­რე­დან კი­დევ მრგვა­ლი გუმ­ბა­თი მი­ა­მა­ტა. შე­დე­გად, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ორ­მაგ­გუმ­ბა­თი­ა­ნი კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ის გა­მო ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მის ში­და სივ­რ­ცეს უნი­კა­ლუ­რი აკუს­ტი­კა გა­მო­არ­ჩევს.


ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მის პორ­ტა­ლი, რო­მე­ლიც სა­კა­თედ­რო ტაძ­რის­კე­ნაა მი­მარ­თუ­ლი, ეყ­რ­დ­ნო­ბა ორ კლა­სი­კურ კო­ლო­ნას, ხო­ლო შე­ნო­ბის შიგ­ნით არ­სე­ბუ­ლი საყ­რ­დე­ნე­ბი ბი­ზან­ტი­ურ სტილ­შია შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი, რაც ასე­ვე `მთელ მსოფ­ლი­ოს­თან ვაჭ­რო­ბის" თე­მას უკავ­შირ­დე­ბა. შიგ­ნი­თა კედ­ლებ­ზე ფრეს­კე­ბი ორ იარუ­სა­დაა გან­ლა­გე­ბუ­ლი. ქვე­და­ზე იოანე ნათ­ლის­მ­ცემ­ლის ცხოვ­რე­ბის ეპი­ზო­დე­ბია, ზე­და­ზე - ქრის­ტე მა­დო­ნას, იოანე ნათ­ლის­მ­ცემ­ლის, ან­გე­ლო­ზე­ბი­სა და ევან­გე­ლის­ტე­ბის გა­რე­მოც­ვა­ში. ინ­ტე­რი­ე­რის ცენ­ტ­რ­ში არ­სე­ბუ­ლი რვა­კუთხა სა­ნათ­ლა­ვი 1246 წელს და­ას­რუ­ლა ოს­ტატ­მა გვი­დო და კი­მი ბი­გა­რე­ლიმ, რომ­ლის შუ­ა­ში იტა­ლო გრი­ზე­ლის მი­ერ შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი იოანე ნათ­ლის­მ­ცემ­ლის ბრინ­ჯა­ოს ქან­და­კე­ბა დგას. სა­ერ­თოდ მი­აჩ­ნი­ათ, რომ ში­და სივ­რ­ცე ნაკ­ლე­ბად არის შემ­კუ­ლი, მაგ­რამ სწო­რედ ასე­თი მკაც­რი იერის მქო­ნე უზარ­მა­ზა­რი სივ­რ­ცე ახ­დენს მნახ­ველ­ზე გა­მა­ოგ­ნე­ბელ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას.

ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მის კა­თედ­რა თა­ვი­სი შე­სა­ნიშ­ნა­ვი სცე­ნე­ბით 1255-1260 წლებ­ში გა­მო­ა­ქან­და­კა ნი­კო­ლო პი­ზა­ნომ, ჯო­ვა­ნი პი­ზა­ნოს მა­მამ. მრა­ვალ სპე­ცი­ა­ლისტს მი­აჩ­ნია, რომ სწო­რედ აქ და სწო­რედ ამ ოს­ტა­ტის მი­ერ ჩა­ე­ყა­რა სა­ფუძ­ვე­ლი წი­ნა­რე­ნე­სა­ნულ სკულ­პ­ტუ­რას, სწო­რედ მან აღად­გი­ნა ან­ტი­კუ­რი წარ­მოდ­გე­ნე­ბი მშვე­ნი­ე­რის შე­სა­ხებ და ამი­ტომ მრა­ვა­ლი მი­იჩ­ნევს, რომ იტა­ლი­უ­რი რე­ნე­სან­სის დაწყე­ბის თა­რი­ღად 1260 წე­ლი უნ­და მი­ვიჩ­ნი­ოთ - რო­დე­საც ნი­კო­ლო პი­ზა­ნომ თა­ვი­სი საჭ­რე­თე­ლით ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მის კა­თედ­რა და­ას­რუ­ლა. ყო­ვე­ლი­ვე ეს პი­ზის ბაპ­ტის­ტე­რი­უმს გან­სა­კუთ­რე­ბულ ის­ტო­რი­ულ და კულ­ტუ­რულ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას ანი­ჭებს.
სხვა­თა შო­რის, ბაპ­ტის­ტე­რი­უ­მი ისე­თი­ვე არას­ტა­ბი­ლურ, რბილ ნი­ა­დაგ­ზეა აგე­ბუ­ლი, რო­გორც იქ­ვე ახ­ლოს მდე­ბა­რე პი­ზის კოშ­კი. და თუმ­ცა ეს ძნე­ლი შე­სამ­ჩ­ნე­ვია, ისიც დახ­რი­ლია სა­კა­თედ­რო ტაძ­რის­კენ, ოღონდ მხო­ლოდ 0,6 გრა­დუ­სით...

* * *
სა­ოც­რე­ბა­თა მო­ედ­ნის ჩრდი­ლო­ეთ ნა­წილ­ში არ­სე­ბუ­ლი მო­ნუ­მენ­ტუ­რი სა­საფ­ლაო კამ­პო-სან­ტო (ა­ნუ წმინ­და ვე­ლი), ლე­გენ­დის თა­ნახ­მად, გოლ­გო­თი­დან ჩა­მო­ტა­ნი­ლი წმინ­და მი­წის კაფ­სუ­ლის გარ­შე­მოა აშე­ნე­ბუ­ლი. მი­წა XII სა­უ­კუ­ნე­ში მე­ოთხე ჯვა­როს­ნუ­ლი ლაშ­ქ­რო­ბი­დან პი­ზის არ­ქი­ე­პის­კო­პოს­მა, უბალ­დო დ"ლაფრანჩიმ ჩა­მო­ი­ტა­ნა. კამ­პო-სან­ტოს გა­ლე­რე­ის მშე­ნებ­ლო­ბა 1278 წელს არ­ქი­ტექ­ტორ­მა ჯო­ვა­ნი დი სი­მო­ნიმ და­იწყო, იგი 1284 წელს გარ­და­იც­ვა­ლა, რო­ცა პი­ზა და­მარ­ცხ­და გე­ნუ­ას­თან ბრძო­ლა­ში მე­ლო­რი­ას­თან. სა­საფ­ლა­ოს მშე­ნებ­ლო­ბა 1464 წლის­თ­ვის დას­რულ­და. გა­რე­თა კე­დელს 2 კა­რი და 43 ცრუ თა­ღი აქვს. სა­მა­რე­ე­ბი თა­ღებ­ქ­ვეშ არის გან­ლა­გე­ბუ­ლი, მხო­ლოდ რამ­დე­ნი­მეა ში­და ეზო­ში. კედ­ლე­ბი XIV-XVII სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ფრეს­კე­ბით იყო და­ფა­რუ­ლი. მა­გა­ლი­თად, ბე­ნო­ცო გო­ცო­ლის `ძვე­ლი აღ­თ­ქ­მის ის­ტო­რი­ე­ბი" ჩრდი­ლო­ეთ კე­დელ­ზე, პი­ე­რო დე პუ­ჩის `ყო­ფის ის­ტო­რი­ე­ბი" სამ­ხ­რე­თის კე­დელ­ზე, აქ­ვე იყო ბუ­ო­ნა­მი­კო ბუ­ფალ­მა­კოს ყვე­ლა­ზე ცნო­ბი­ლი ფრეს­კა - `სიკ­ვ­დი­ლის ტრი­უმ­ფი". ყვე­ლა ფრეს­კა თით­ქ­მის გა­ა­ნად­გუ­რა ხან­ძარ­მა, რო­მე­ლიც 1944 წლის 27 ივ­ლისს მო­კავ­ში­რე­თა ავი­ა­ცი­ის და­ბომ­ბ­ვის შე­დე­გად გაჩ­ნ­და. ამ­ჟა­მად იქ სა­რეს­ტავ­რა­ციო სა­მუ­შა­ო­ე­ბი მიმ­დი­ნა­რე­ობს

რა­მაზ გურ­გე­ნი­ძე
ჟურნალი "ისტორიანი",#56
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რუბრიკის სხვა სიახლეები
იცავთ თუ არა ზედმიწევნით სპეციალისტების მიერ კორონავირუსის წინააღმდეგ შემუშავებულ რეკომენდაციებს?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
იცავთ თუ არა ზედმიწევნით სპეციალისტების მიერ კორონავირუსის წინააღმდეგ შემუშავებულ რეკომენდაციებს?
გაზეთის სტატია. მიიღეთ წვდომა