"ჟამი საშინელი და სანატრელი"
"ჟამი საშინელი და სანატრელი"
ეფრემ II ერთადერთი პატრიარქია, რომელმაც საბჭოთა რეპრესიების დროს 7 წელიწადი შორეულ გადასახლებაში გაატარა

საქართველოს საპატრიარქოს არქივის საცავებში მრავალი საინტერესო მასალაა თავმოყრილი, ფასდაუდებელი და უნიკალური დოკუმენტები. მისი უწმინდესობის, ილია II-ის ლოცვა-კურთხევით, საშუალება მომეცა გავცნობოდი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, ეფრემ II-ის პირად საქმეს, რომელიც რამდენიმე ათეულ სქელტანიან საქაღალდეს მოიცავს. უწმინდესი და უნეტარესი ეფრემ II ერთადერთი პატრიარქია, რომელმაც საბჭოთა რეპრესიების დროს 7 წელიწადი შორეულ გადასახლებაში გაატარა.

გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 30-იანი წლე­ბის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში კი­დევ უფ­რო ძნე­ლი
ჟა­მი დად­გა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უახ­ლეს ის­ტო­რი­ა­ში. უწ­მინ­დე­სი ეფ­რე­მის სიტყ­ვე­ბით, "ჟა­მი სა­ში­ნე­ლი და სა­ნატ­რე­ლი". პა­ტიმ­რო­ბი­სა და გა­და­სახ­ლე­ბის 7 წე­ლი­წა­დი ყვე­ლა­ზე ძნე­ლი და, ამა­ვე დროს, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ეტა­პია უწ­მინ­დე­სის ბი­ოგ­რა­ფი­ა­ში. მი­სი ცხოვ­რე­ბა ამ წლებ­მა უკ­ვ­და­ვე­ბის შა­რა­ვან­დე­დით გა­ნაბ­რ­წყი­ნა.

საბ­ჭო­თა უშიშ­რო­ე­ბას ეპის­კო­პო­სი ეფ­რე­მი არას­დ­როს მი­აჩ­ნ­და არ­სე­ბუ­ლი რე­ჟი­მი­სად­მი ლო­ი­ა­ლუ­რად გან­წყო­ბილ მღვდელ­მ­თავ­რად, მაგ­რამ
ლავ­რენ­ტი ბე­რი­ას ერ­თი შან­სი მა­ინც მი­უ­ცია მის­თ­ვის: შე­უ­თა­ვა­ზე­ბია, და­ე­ტო­ვე­ბი­ნა ეკ­ლე­სია და საქ­მი­ა­ნო­ბა სა­მეც­ნი­ე­რო ხა­ზით წა­რე­მარ­თა. ამ წი­ნა­და­დე­ბას მე­უ­ფე ეფ­რე­მი, რა თქმა უნ­და, არ და­ე­თან­ხ­მა. ბე­რი­ას­თ­ვის უკითხავს: "რა­მე­ში ხელს გიშ­ლი­თო?" "პი­რა­დად მე - არა­ო", - უპა­სუ­ხია ბე­რი­ას. "მა­შინ, მო­მე­ცით უფ­ლე­ბა, ვემ­სა­ხუ­რო სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეკ­ლე­სი­ა­სო". ამ დი­ა­ლო­გის შემ­დეგ, რო­გორც მო­სა­ლოდ­ნე­ლი იყო, ამოქ­მედ­და რეპ­რე­სი­უ­ლი მან­ქა­ნა - ეპის­კო­პოს ეფ­რემს მი­უ­ჩი­ნეს მეთ­ვალ­ყუ­რე, რო­მე­ლიც ყო­ველ მის ნა­ბიჯს აკონ­ტ­რო­ლებ­და, რაც 1937 წლის 10 დე­კემ­ბერს მი­სი და­პა­ტიმ­რე­ბით დას­რულ­და.

მე­უ­ფე ეფ­რემ­თან და­ახ­ლო­ე­ბუ­ლი პი­რის, გ. კ.-ს ცნო­ბით, მი­სი და­პა­ტიმ­რე­ბა ერთ-ერ­თი სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რის ცრუ ბრალ­დე­ბის სა­ფუძ­ველ­ზე მოხ­და. ეს მღვდე­ლი, რომ­ლის ვი­ნა­ო­ბაც მან შეგ­ნე­ბუ­ლად არ და­ა­სა­ხე­ლა, რუ­სი ებ­რა­ე­ლი ყო­ფი­ლა. "უწ­მინ­დეს­მა ეფ­რემ­მა ჩემ­ზე უკეთ იცო­და, რომ ამ მღვდელ­მა და­ას­მი­ნა, მაგ­რამ არა­სო­დეს აუგი არ დას­ც­დე­ნია მას­ზე. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ამ სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რის შე­თითხ­ნილ ბრალ­დე­ბას სი­მარ­თ­ლეს­თან არა­ფე­რი ჰქონ­და სა­ერ­თო, უწ­მინ­დე­სი ყო­ველ­თ­ვის კე­თილ­გან­წყო­ბას იჩენ­და ამ პი­რი­სად­მი (რო­მე­ლიც შე­საძ­ლოა დღეს ცოცხა­ლიც აღარ არის) და არც იმით და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლა, კვლავ რა­ტომ ცდი­ლობ­და ახ­ლო ურ­თი­ერ­თო­ბის დამ­ყა­რე­ბას უწ­მინ­დეს ეფ­რემ­თან მი­სი კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არ­ქო­ბის წლებ­ში. უწ­მინ­დე­სის ასე­თი საქ­ცი­ე­ლი ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი დიდ­სუ­ლოვ­ნე­ბი­სა და შემ­წყ­ნა­რებ­ლო­ბის იშ­ვი­ათ გა­მოვ­ლი­ნე­ბად უნ­და მი­ვიჩ­ნი­ო­თო", - გა­ნაცხა­და მან ჩვენ­თან სა­უბ­რი­სას.

"პა­ტი­ო­სა­ნი მღვდელ­მ­სა­ხუ­რე­ბი დი­დი გან­საც­დე­ლის წი­ნა­შე იდ­გ­ნენ. რე­ჟი­მი, რო­მე­ლიც ყვე­ლას და ყვე­ლა­ფერს აკონ­ტ­რო­ლებ­და, სა­სუ­ლი­ე­რო პირ­თა ურ­ჩო­ბას არაფ­რით ურიგ­დე­ბო­და და არც ეგუ­ე­ბო­და. მოკ­ლედ, მათ "საბ­ჭო­თა ეკ­ლე­სი­ა" სჭირ­დე­ბო­დათ, - გვითხრა მო­წა­მე­თის მა­მა­თა მო­ნას­ტ­რის აწ განსვენებულმა არ­ქი­მან­დ­რი­ტმა გი­ორ­გიმ (ბა­სი­ლა­ძე), რო­მელ­მაც კო­მუ­ნის­ტუ­რი რე­ჟი­მის სიმ­ძი­მე სა­კუ­თარ თავ­ზე გა­მოს­ცა­და, - მარ­თ­ლა ძნე­ლი დრო იყო!.. ბევ­რ­მა ვერ გა­უძ­ლო, ზოგ­მა - დიდ­კა­ცო­ბის ჟი­ნით, ზოგ­მა - უბ­რა­ლოდ ში­შით, ზო­გიც შეგ­ნე­ბუ­ლად ჰყიდ­და სულს!.. იმ დროს ქუ­ჩა­ში ანა­ფო­რით სი­ა­რუ­ლიც აღ­მ­სა­რებ­ლო­ბა იყო. ისეთ დღე­შიც ვყო­ფილ­ვარ, აღ­სა­რე­ბას არც არა­ვის­გან ვი­ღებ­დი და არც არა­ვის ვა­ბა­რებ­დი, რად­გან ჩე­კის­ტე­ბი ნი­ა­დაგ აღ­სა­რე­ბის გათ­ქ­მას ითხოვ­დ­ნენ და არა მარ­ტო ჩე­კის­ტე­ბი, არა­მედ სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რე­ბიც, რომ­ლებ­საც სუ­ლი უკ­ვე გა­ე­ყი­დათ. ადა­მი­ანს ში­ში თან სდევს, მაგ­რამ შიშს უნ­და სძლიო, სი­მარ­თ­ლე არ უნ­და დათ­მო. რო­ცა სი­მარ­თ­ლეს იცავ, მა­შინ თვით ღმერ­თი გი­ცავს. რო­ცა მარ­თა­ლი ხარ, სიკ­ვ­დი­ლი­საც არ გე­ში­ნია. რაც უფ­რო უახ­ლოვ­დე­ბი სიკ­ვ­დილს, მით მე­ტად გაძ­ლი­ე­რებს ღმერ­თი, მე­ტად გრძნობ მის სი­დი­ა­დეს და ყოვ­ლის­შემ­ძ­ლე­ო­ბას", - ამ­ბობდა მრა­ვალ­ჭირ­ნა­ხუ­ლი ღვთის­მ­სა­ხუ­რი, რო­მე­ლიც უწ­მინ­დეს ეფ­რემს პი­რა­დად იც­ნობ­და.

მე­უ­ფე ეფ­რე­მი 58-11 პრი­მა მუხ­ლით - ან­ტი­საბ­ჭო­თა პრო­პა­გან­დი­სა და სა­ხელ­მ­წი­ფოს მი­მართ ძირ­გა­მომ­თხ­რე­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბის ბრალ­დე­ბით და­ა­კა­ვეს. ამ დროს იგი ნი­ნოწ­მინ­დე­ლი ეპის­კო­პო­სი და ცხუმ-აფხა­ზე­თის ეპარ­ქი­ის დრო­ე­ბი­თი მმარ­თ­ვე­ლი გახ­ლ­დათ. მე­უ­ფე თბი­ლის­ში, 5 დე­კემ­ბ­რის ქუ­ჩა­ზე მდე­ბა­რე წმინ­და დიდ­მო­წა­მე ბარ­ბა­რეს სა­ხე­ლო­ბის ტა­ძარ­ში აიყ­ვა­ნეს. "მის­გან მსმე­ნია, რო­ცა აპა­ტიმ­რებ­დ­ნენ, ხელ­ში კვერ­თხი ეჭი­რა და ძირს და­უ­ვარ­და... ამ­ბობ­და, იმ წუთ­ში გა­ვი­ფიქ­რე, ეს კვერ­თხი იმი­ტომ წა­მექ­ცა, რომ აქ ისევ დავ­ბ­რუნ­დე­ო", - გა­იხ­სე­ნა თბი­ლი­სის წმინ­და ბარ­ბა­რეს სა­ხე­ლო­ბის ეკ­ლე­სი­ა­ში სტუმ­რო­ბი­სას სრუ­ლი­ად სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არ­ქ­მა ილია II-მ.

მეუფე ეფრემი, კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე და მეუფე ტარასი

და­პა­ტიმ­რე­ბი­სას მი­სი საცხოვ­რე­ბე­ლი ოთა­ხის ყო­ვე­ლი კუთხე-კუნ­ჭუ­ლი გაჩხ­რი­კეს, ამა­ოდ და­ამ­ტ­ვ­რი­ეს ყვა­ვი­ლის ქოთ­ნე­ბი - იქაც ვე­რა­ფე­რი იპო­ვეს ისე­თი, მი­სი ბრალ­დე­ბის საქ­მეს გა­მო­ძი­ე­ბის ინ­ტე­რე­სე­ბის სა­სარ­გებ­ლოდ ახალ დე­ტალს რომ შეს­ძენ­და. მე­უ­ფე ეფ­რემს, რო­მელ­საც ყვა­ვი­ლე­ბის გა­ხა­რე­ბა უყ­ვარ­და, უთ­ქ­ვამს: "მე და ყვა­ვი­ლე­ბი ერთ ბედ­ქ­ვე­შა ვართ - ისი­ნი ამოთხა­რეს და გა­ა­ნად­გუ­რეს, მე კი ცი­ხე­ში მიკ­რეს თა­ვი­ო".
თბი­ლი­სის ღვთის­მ­შობ­ლის შო­ბის სა­ხე­ლო­ბის მე­ტე­ხის ტა­ძა­რი იმ პე­რი­ოდ­ში კო­მუ­ნის­ტებს ცი­ხედ ჰქონ­დათ გა­და­კე­თე­ბუ­ლი. რამ­დე­ნი­მე თვის გან­მავ­ლო­ბა­ში სწო­რედ მე­ტე­ხის ცი­ხე­ში მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და მე­უ­ფე ეფ­რე­მის საქ­მის გა­მო­ძი­ე­ბა. იგი სა­კან­ში გრძე­ლი თმით, გა­უ­პარ­სა­ვი წვე­რი­თა და ანა­ფო­რით შე­სუ­ლა. "ყვე­ლა მიხ­ვ­და, რომ სა­ეკ­ლე­სიო პი­რი ვი­ყა­ვი და ჩემ­კენ მო­მარ­თეს მზე­რა. მა­თი ყუ­რადღე­ბა რომ არ მი­მეპყ­რო, ად­გი­ლის ძებ­ნა და­ვიწყე და და­საჯ­დო­მი რომ ვერ­სად ვნა­ხე, იქ­ვე ჩა­ვი­მუხ­ლე იატაკ­ზე.

მარ­თა­ლია, ყვე­ლა სა­წო­ლი და­კა­ვე­ბუ­ლი იყო, მაგ­რამ რწმე­ნას მა­ინც ვერ გა­და­ა­ბი­ჯეს - ერთ-ერ­თ­მა მუს­ლიმ­მა პა­ტი­მარ­მა ღირ­სი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა გა­მო­ხა­ტა ჩემ­და­მი. მითხ­რა: "გეტყო­ბათ, ღვთის­მ­სა­ხუ­რი ბრძან­დე­ბით, წე­სით, თქვენ­ნა­ი­რი ადა­მი­ა­ნე­ბი აქ არ უნ­და მოჰ­ყავ­დეთ. ჩემს ლო­გინს თქვენ და­გით­მობთ, მო­ის­ვე­ნეთ, დაღ­ლი­ლი ბრძან­დე­ბით, მე სუ­ლაც იატაკ­ზე დავ­წ­ვე­ბი და­სა­ძი­ნებ­ლა­დო". ეს ამ­ბა­ვი უწ­მინ­დეს ეფ­რემს დე­კა­ნოზ ელ­გუ­ჯა ლო­სა­ბე­რი­ძის­თ­ვის მო­უ­ყო­ლია. მი­სი უწ­მინ­დე­სო­ბა ყო­ველ­თ­ვის მად­ლი­ე­რე­ბით იხ­სე­ნებ­და ამ ადა­მი­ანს. იგი ყო­ველ ადა­მი­ან­ში სი­კე­თეს ეძებ­და და პო­უ­ლობ­და კი­დეც, რად­გან ამის გან­საც­ვიფ­რე­ბე­ლი უნა­რი ჰქონ­დაო, - გვითხ­რა მა­მა ელ­გუ­ჯამ. მი­სი­ვე ცნო­ბით, მე­ტე­ხის ცი­ხე­ში მე­უ­ფე ეფ­რემ­თან ერ­თად და­უ­კა­ვე­ბი­ათ პრო­ტო­დი­ა­კო­ნი ამ­ბ­რო­სი ახო­ბა­ძე. გა­და­სახ­ლე­ბის შემ­დეგ ისი­ნი აღარ შეხ­ვედ­რი­ან ერ­თ­მა­ნეთს, რად­გან სხვა­დას­ხ­ვა ბა­ნაკ­ში იხ­დიდ­ნენ სას­ჯელს.

მარ­თ­ლ­მ­სა­ჯუ­ლე­ბამ მე­უ­ფე ეფ­რემს 10 წლით თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კ­ვე­თა მი­უ­სა­ჯა. გა­ნა­ჩე­ნის მი­ხედ­ვით, სას­ჯე­ლის მო­სახ­დე­ლად იგი ეტა­პით უნ­და გა­ეგ­ზავ­ნათ ციმ­ბირ­ში, მკაც­რი რე­ჟი­მის კო­ლო­ნი­ა­ში. სა­სა­მარ­თ­ლოს გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბის გაც­ნო­ბი­სას უთ­ქ­ვამს: "სა­დაც უნ­და გა­და­მა­სახ­ლოთ, ჩე­მი რწმე­ნა ყველ­გან თან გამ­ყ­ვე­ბა­ო".

"რო­ცა მე­ტე­ხის ცი­ხი­დან ეზო­ში გა­მოვ­ყავ­დით, გაგ­ვაფ­რ­თხი­ლეს, მარ­ჯ­ვ­ნივ არ გა­ი­ხე­დო­თო. მე მა­ინც გა­მექ­ცა თვა­ლი იქით­კენ და და­ვი­ნა­ხე გო­რა დახ­ვ­რე­ტი­ლი სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რე­ბი­სა. ცხედ­რე­ბი ერ­თ­მა­ნეთ­ზე ეყა­რა. დი­დი, მომ­ქან­ც­ვე­ლი მგზავ­რო­ბის შემ­დეგ ბა­ნაკ­ში რომ ჩა­ვე­დი, შუ­ადღე იყო და პა­ტიმ­რე­ბი სა­მუ­შა­ოდ ჰყავ­დათ გაყ­ვა­ნი­ლი. შე­ბინ­დე­ბი­სას ყვე­ლა­ნი ერ­თად დაბ­რუნ­დ­ნენ. პო­ლი­ტი­კურ პა­ტი­მარ­თა შო­რის ერივ­ნენ ისე­თე­ბიც, რომ­ლე­ბიც ქურ­დო­ბის, ავა­ზა­კო­ბი­სა და კა­ცის კვლის ბრალ­დე­ბით იყ­ვ­ნენ ნა­სა­მარ­თ­ლე­ვი. ისი­ნი გა­რეგ­ნო­ბი­თაც გა­მო­ირ­ჩე­ოდ­ნენ სხვე­ბის­გან - უხე­ში, მრის­ხა­ნე გა­მო­მეტყ­ვე­ლე­ბა და კუნ­თ­მა­გა­რი, ტა­ტუ­ი­რე­ბუ­ლი სხე­უ­ლი ჰქონ­დათ - წარ­წე­რე­ბი­თა და უხამ­სი ნა­ხა­ტე­ბით აჭ­რე­ლე­ბუ­ლი.

ქუთაისის სობოროს დარბევა. ტაძრის დანგრევის შემდეგ მისი ქვებით ქუთაისის დღევანდელი მერიის შენობა ააგეს

პო­ლი­ტი­კურ პა­ტიმ­რებს ეძ­ლე­ო­დათ უფ­ლე­ბა თმი­სა და წვე­რის მოშ­ვე­ბი­სა. არც ჩემ­თ­ვის და­უ­ძა­ლე­ბია ვინ­მეს თმა-წვე­რის გაკ­რე­ჭა. მე დე­და ან­გე­ლი­ნას გა­მო­ტა­ნე­ბუ­ლი კა­ბა მეც­ვა. პირ­ველ სა­ღა­მოს ყვე­ლა ყუ­რადღე­ბით მაკ­ვირ­დე­ბო­და. "ჩვენ­თან ბევ­რი და­ცე­მუ­ლა", - გა­ნაცხა­და ერთ-ერ­თ­მა მათ­გან­მა. მე რა­ტომ­ღაც არ ჩავ­თ­ვა­ლე სა­ჭი­როდ, გა­მემ­ხი­ლა მათ­თ­ვის, რომ მღვდელ­მ­თა­ვა­რი ვი­ყა­ვი, ამი­ტომ ყვე­ლას მღვდე­ლი ვე­გო­ნე. მო­ი­თათ­ბი­რეს და ბო­ლოს, რო­გორც მოძღ­ვარ­ზე, გა­მო­ნაკ­ლი­სი და­უშ­ვეს ჩემ­ზე - თუ ხე­ე­ბის მოჭ­რის სურ­ვი­ლი არ გა­მიჩ­ნ­დე­ბო­და, ბა­ნაკ­ში დარ­ჩე­ნა და ტუ­ა­ლე­ტე­ბის გაწ­მენ­და შე­მეძ­ლო", - მო­უ­ყო­ლია უწ­მინ­დეს ეფ­რემს მა­მა ან­ტო­ნის­თ­ვის (გუ­ლი­აშ­ვი­ლი).

საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის რეს­პუბ­ლი­კე­ბი­დან შრო­მა-გას­წო­რე­ბის მკაცრ ბა­ნა­კებ­ში გა­დაგ­ზავ­ნილ პა­ტი­მარ­თა უმ­რავ­ლე­სო­ბა თით­ქ­მის ერ­თი და იმა­ვე "და­ნა­შა­უ­ლე­ბის­თ­ვის" იხ­დი­და სას­ჯელს. მათ ბრა­ლად ედე­ბო­დათ ან­ტი­საბ­ჭო­თა ქმე­დე­ბა, ჯა­შუ­შო­ბა, სა­ხელ­მ­წი­ფო­სად­მი ძირ­გა­მომ­თხ­რე­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბა, საზღ­ვა­რგა­რე­თის ქვეყ­ნე­ბის სა­დაზ­ვერ­ვო სამ­სა­ხუ­რე­ბის­თ­ვის სა­ი­დუმ­ლო ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბა და სხვ.

შრო­მა-გას­წო­რე­ბის კო­ლო­ნი­ა­ში მე­უ­ფე ეფ­რემს აუტა­ნელ პი­რო­ბებ­ში უხ­დე­ბო­და ყოფ­ნა. ბა­ნა­კის ბნელ და გა­ყი­ნულ სა­კან­შიც იმ­დე­ნი პა­ტი­მა­რი დახ­ვ­და, ძლივს მო­უ­ძებ­ნი­ათ მის­თ­ვის და­სა­ძი­ნე­ბე­ლი ად­გი­ლი. შიმ­ში­ლი, სი­ცი­ვე, წა­მე­ბა, სიკ­ვ­დი­ლი­ა­ნო­ბა ყო­ველ­დღი­უ­რო­ბის თა­ნამ­დე­ვი იყო.
"გან­სა­კუთ­რე­ბით ზამ­თარ­ში იმ­დე­ნი პა­ტი­მა­რი იღუ­პე­ბო­და, ვერც კი ვმარ­ხავ­დით, რად­გან გვი­ჭირ­და გა­ყი­ნუ­ლი მი­წის გათხ­რა. ცალ­კე ბა­ნა­კი გვქონ­და მიც­ვა­ლე­ბულ­თათ­ვის და ვიდ­რე გა­ზაფხუ­ლი არ დად­გე­ბო­და, ერ­თ­მა­ნეთ­ზე ვაწყობ­დით გა­ყი­ნულ ცხედ­რებს, რო­მელ­თაც ოთა­ხე­ბი ეკა­ვათ, გა­ზაფხულ­ზე კი, რო­ცა მი­წა გალ­ღო­ბას და­იწყებ­და, დიდ ორ­მო­ებს ვთხრი­დით და მიც­ვა­ლე­ბუ­ლებს ერ­თად ვმარ­ხავ­დით".

- რო­მელ სა­კან­შიც მე­ძი­ნა, ზამ­თარ­ში ისე­თი ყინ­ვა იყო, დი­ლით რომ გა­ვიღ­ვი­ძებ­დი, ძლივს ვაგ­ლეჯ­დი ტან­საც­მ­ლი­დან ყი­ნულს, რად­გან კა­ბა­ზე მე­წე­ბე­ბო­დაო, - უთ­ქ­ვამს ნა­თე­ლა სი­და­მო­ნი­ძის­თ­ვის, - მთე­ლი დღე კა­ტორ­ღუ­ლი შრო­მა იმ­დე­ნად დამ­ქან­ც­ვე­ლი იყო, რომ შიმ­ში­ლის­გან ძა­ლა­გა­მოც­ლი­ლებს ფეხ­ზე დგო­მა გვი­ჭირ­და. მოჭ­რი­ლი ხე­ე­ბი ად­გილ­ზე­ვე უნ­და დაგ­ვე­მუ­შა­ვე­ბი­ნა. ზოგ­ჯერ მათ დიდ ტი­ვე­ბა­დაც ვკრავ­დით და ისე ვაგ­ზავ­ნი­დით და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის ად­გი­ლას. სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან გა­მა­დი­დე­ბე­ლი შუ­შა გა­მომ­ყო­ლო­და, რო­მე­ლიც ჯი­ბე­ში შემ­თხ­ვე­ვით აღ­მო­ვა­ჩი­ნე. მწე­ველ პა­ტიმ­რებს რო­გორც კი ასან­თი გა­უ­თავ­დე­ბო­დათ, მა­შინ­ვე მო­მა­კითხავ­დ­ნენ და მეტყოდ­ნენ: "ო­ღონდ ეს შუ­შა გვათხო­ვე და შენს გა­სა­კე­თე­ბელ დღე­ვან­დელ საქ­მე­საც ჩვენ გა­ვა­კე­თებ­თო". შემ­დეგ მზეს და­უწყებ­დ­ნენ ძებ­ნას, რომ სხი­ვი ლინ­ზა­ში გა­ე­ტა­რე­ბი­ნათ და ასე მო­ე­კი­დე­ბი­ნათ ცეცხ­ლი ძვე­ლი, დაჭ­მუჭ­ნი­ლი გა­ზე­თის ფურ­ცელ­ში გახ­ვე­უ­ლი სი­გა­რე­ტის ნამ­წ­ვა­ვე­ბის­თ­ვის ან, უკე­თეს შეთხ­ვე­ვა­ში, სი­გა­რე­ტის­თ­ვის, რო­მელ­საც რიგ­რი­გო­ბით ეწე­ოდ­ნენ".

გა­და­სახ­ლე­ბის წლებ­ში მე­უ­ფე ეფ­რემ­მა არა­ფე­რი იცო­და ქვე­ყა­ნა­ში მიმ­დი­ნა­რე მოვ­ლე­ნე­ბის შე­სა­ხებ. ოჯა­ხის წევ­რებს აკ­რ­ძა­ლუ­ლი ჰქონ­დათ წე­რი­ლის მი­წე­რა. ერ­თხანს დე­და ან­გე­ლი­ნა აწ­ვ­დი­და გზავ­ნი­ლებს ნაც­ნო­ბე­ბის მეშ­ვე­ო­ბით, მაგ­რამ მა­ლე ესეც შე­უძ­ლე­ბე­ლი გახ­და. მე­უ­ფე ეფ­რე­მის ძმას, ვლა­დი­მერს ყო­ველ პარ­ტი­ულ კრე­ბა­ზე საყ­ვე­დუ­რობ­დ­ნენ მის გა­მო, მე­უ­ფე ხომ ხალ­ხის მტრად მი­აჩ­ნ­დათ, რად­გან ამ ბრალ­დე­ბით იხ­დი­და სას­ჯელს ციმ­ბი­რის მკაც­რი რე­ჟი­მის პი­რო­ბებ­ში. ამი­ტომ უწ­მინ­დე­სი გა­და­სახ­ლე­ბამ­დეც და სამ­შობ­ლო­ში დაბ­რუ­ნე­ბის შემ­დე­გაც ცდი­ლობ­და, თა­ვი შორს და­ე­ჭი­რა ოჯა­ხის­გან, მის გა­მო რა­მე უსი­ა­მოვ­ნე­ბა რომ არ შემ­თხ­ვე­ო­დათ.

"სას­წა­უ­ლი იყო მი­სი ცხოვ­რე­ბა ციმ­ბირ­ში, - გა­იხ­სე­ნა უწ­მინ­დეს­მა და უნე­ტა­რეს­მა ილია II-მ, - იქ ცი­ხის ზე­დამ­ხედ­ვე­ლი ებ­რა­ე­ლი ყო­ფი­ლა, რო­მელ­საც სრუ­ლი­ად უმი­ზე­ზოდ (ა­ბა­ნო ცუ­დად გა­ათ­ბე­ო) მი­სი კარ­ცერ­ში ჩას­მა გა­და­უწყ­ვე­ტია. კარ­ცერს გი­სო­სე­ბი ჰქო­ნია, მაგ­რამ შუ­შა - არა. ზამ­თა­რი იყო, რაც იმას ნიშ­ნავ­და, რომ დი­ლით იქი­დან გა­ყი­ნულ ადა­მი­ანს გა­მო­იყ­ვან­დ­ნენ. ეს პირ­და­პირ სიკ­ვ­დი­ლის მის­ჯას ნიშ­ნავ­და. რო­ცა მო­მა­ვა­ლი პატ­რი­არ­ქი კარ­ცერ­ში ჩა­სას­მე­ლად მიჰ­ყავ­დათ, ცი­ხის უფ­რო­სი და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლა, სად მი­დი­ა­ნო. რო­დე­საც შე­იტყო, უწ­მინ­დე­სი თა­ვის­თან წა­იყ­ვა­ნა. ასე გა­და­არ­ჩი­ნა სიკ­ვ­დილს ამ კაც­მა ეფ­რემ II".

ერ­თხელ, ქუ­ჩა­ში სე­ირ­ნო­ბი­სას, უწ­მინ­დეს ეფ­რემს მიტ­რო­პო­ლიტ ათა­ნა­სეს­თ­ვის (ჩახ­ვაშ­ვი­ლი) უთ­ქ­ვამს: "ციმ­ბი­რის შრო­მა-გას­წო­რე­ბის კო­ლო­ნი­ა­ში მეთ­ვალ­ყუ­რედ სპე­ცი­ა­ლუ­რად ებ­რა­ე­ლი კა­ცი და­მი­ნიშ­ნეს, რო­მე­ლიც ქრის­ტი­ა­ნებს გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლად ემ­ტე­რე­ბო­და. მის­გან ბევ­რი ტან­ჯ­ვა და დამ­ცი­რე­ბა გა­და­ვი­ტა­ნე. პირ­და­პირ მეტყო­და: "უ­არ­ყა­ვი ქრის­ტე, თუ გინ­და, თა­ვი გა­და­ირ­ჩი­ნო, თუ არა­და, აქე­დან ცოცხა­ლი ვერ გახ­ვა­ლო". რო­ცა სა­ბო­ლო­ოდ დარ­წ­მუნ­და, რომ მუ­ქა­რით ვე­რა­ფერს გახ­დე­ბო­და, წა­მე­ბის მრა­ვალ ხერხს მი­მარ­თავ­და ჩემს წი­ნა­აღ­მ­დეგ. ერ­თხელ, ზამ­თარ­ში შიშ­ველ სხე­ულ­ზე ყი­ნუ­ლის დი­დი ლო­დე­ბი და­მა­დო და ასე ცოცხ­ლად მკლავ­და..." რო­გორც მა­მა დე­მეტ­რეს­თ­ვის (და­ვი­თაშ­ვი­ლი) გახ­და ცნო­ბი­ლი, "მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ეს კაც­თ­მო­ძუ­ლე ზე­დამ­ხედ­ვე­ლი სხვა ბა­ნაკ­ში გა­და­უყ­ვა­ნი­ათ. გან­საზღ­ვ­რუ­ლი დრო­ის შემ­დეგ კი, რო­ცა ეტა­პით ახა­ლი ნა­კა­დი შე­მოჰ­ყავ­დათ, პა­ტი­მარ­თა შო­რის ისიც ამო­უც­ნი­ათ. ყვე­ლას გახ­სე­ნე­ბია მი­სი სი­სას­ტი­კე და აღა­რა­ვის მი­უ­კა­რე­ბია სი­ახ­ლო­ვეს, ხო­ლო რო­ცა მის დამ­ცი­რე­ბას შე­ე­ცად­ნენ, ისევ მე­უ­ფე ეფ­რემს გა­უ­წო­დე­ბია დახ­მა­რე­ბის ხე­ლი, შე­უ­კედ­ლე­ბია და თა­ვი­სი სა­წო­ლი და­უთ­მია. სი­კე­თის ძა­ლას იმ­ხე­ლა ზე­მოქ­მე­დე­ბა მო­უხ­დე­ნია მას­ზე, რომ ქრის­ტი­ა­ნად მო­ნათ­ლუ­ლა".

ცენტრში: პატრიარქი ეფრემ II და რუსეთის პატრიარქი ალექსი I

მე­უ­ფე ეფ­რემ­მა გა­და­სახ­ლე­ბა­სა და საპყ­რო­ბი­ლე­ებ­ში 7 წე­ლი­წა­დი გა­ა­ტა­რა. რაც დრო გა­დი­ო­და, იქ გა­ტა­რე­ბუ­ლი ყო­ვე­ლი წუ­თი უფ­რო აუტა­ნე­ლი და გა­უ­საძ­ლი­სი ხდე­ბო­და. ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბა დღი­თიდღე უუარეს­დე­ბო­და, ამი­ტომ მტკი­ცედ გა­დაწყ­ვი­ტა, რა­დაც უნ­და დას­ჯ­დო­მო­და, ყვე­ლა­ფე­რი ეღო­ნა, რა­თა ცოცხალს ჩა­მო­ეღ­წია მო­ნატ­რე­ბულ სამ­შობ­ლო­ში.

"გა­და­სახ­ლე­ბა­ში ისე დავ­ს­ნე­ულ­დი, აღარ მე­გო­ნა, ოდეს­მე კი­დევ თუ ვნა­ხავ­დი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს. ვა­დამ­დე 3 წლით ად­რე სტა­ლინ­მა გა­მა­თა­ვი­სუფ­ლა. მას სა­ი­დუმ­ლოდ მივ­წე­რე წე­რი­ლი, რომ უსა­მარ­თ­ლოდ ვის­ჯე­ბო­დი. პა­ტი­მარ­თა ბა­ნა­კი­დან კრემ­ლ­ში ასე­თი წე­რი­ლის გაგ­ზავ­ნა ძნე­ლიც იყო და სა­ში­შიც, რად­გან უკე­თუ ბა­ნა­კის უფ­რო­სო­ბას ჩა­უ­ვარ­დე­ბო­და ხელ­ში, და­ღუპ­ვა არ ამ­ც­დე­ბო­და. მიშ­ვე­ლა ღმერ­თ­მა და ჩემ­მა წე­რილ­მა სტა­ლი­ნამ­დე მი­აღ­წი­ა", - მო­უ­ყო­ლია ოჯა­ხის წევ­რე­ბის­თ­ვის გა­და­სახ­ლე­ბი­დან დაბ­რუ­ნე­ბის შემ­დეგ. სტა­ლი­ნის­თ­ვის გა­საგ­ზავ­ნი წე­რი­ლის კრემ­ლის ფოს­ტა­ში ჩაგ­დე­ბა მას ბა­ნა­კი­დან გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი რუ­სი პა­ტიმ­რის­თ­ვის უთხო­ვია. "ვი­ნა­ი­დან ქა­ღალ­დის შოვ­ნა დიდ სიძ­ნე­ლეს წარ­მო­ად­გენ­და, წე­რი­ლის შა­ვი პი­რი არ­ყის ხის ქერ­ქ­ზე დავ­წე­რე ფან­ქ­რით, მე­რე დი­დი წვა­ლე­ბით ქა­ღალ­დის ერ­თი თა­ბა­ხის ფურ­ცე­ლიც ვი­შო­ვე და უმაღ­ლეს მთა­ვარ­სარ­დალს ასე­თი ში­ნა­არ­სის წე­რი­ლი გა­ვუგ­ზავ­ნე: "მოს­კო­ვი, კრემ­ლი, პი­რა­დად სტა­ლინს. გთხოვთ, გა­მო­ითხო­ვოთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან ჩე­მი ბრალ­დე­ბის საქ­მე, რა­თა გა­და­ი­სინ­ჯოს იგი, და თუ მე დამ­ნა­შა­ვე აღ­მოვ­ჩ­ნ­დე­ბი, თქვენ­გან მოკ­ვე­თი­ლი მარ­ჯ­ვე­ნა ხე­ლი არ მეტ­კი­ნე­ბა". სტა­ლი­ნის­თ­ვის ასე­თი ში­ნა­არ­სის ბა­რა­თის გაგ­ზავ­ნა მე­ტად სა­რის­კო იყო ბა­ნა­კი­დან გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი პა­ტიმ­რის­თ­ვი­საც - თუ წე­რილს უპო­ვიდ­ნენ, კვლავ სას­ჯე­ლი ელო­და, მე­უ­ფეს კი დახ­ვ­რე­ტა არ ას­ც­დე­ბო­და.

მას შემ­დეგ, რაც 1944 წლის 21 ივ­ნისს ბრალ­დე­ბის საქ­მე ხე­ლა­ხა­ლი შეს­წავ­ლის­თ­ვის გა­მო­ითხო­ვეს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან, ეპის­კო­პო­სი ეფ­რე­მი სას­წ­რა­ფოდ გა­ა­თა­ვი­სუფ­ლეს დარ­ჩე­ნი­ლი სას­ჯე­ლის­გან.

ამი­რან-ლა­ზა­რე სი­ნა­უ­რი­ძე
ჟურნალი "ისტორიანი",#57
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

გაქვთ თუ არა გადაწყვეტილი, რომელ პარტიას მისცემთ ხმას საპარლამენტო არჩევნებში?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
გაქვთ თუ არა გადაწყვეტილი, რომელ პარტიას მისცემთ ხმას საპარლამენტო არჩევნებში?
დღის კითხვადი სტატიები
თვის კითხვადი სტატიები