ბილიკი ცაში - გზა, რომელიც ხიხანის ციხემდე მიდის
06-07-2018
ბილიკი ცაში - გზა, რომელიც ხიხანის ციხემდე მიდის
მა­ღალმთი­ა­ნი აჭა­რის გა­საც­ნო­ბად სხალ­თა-ხი­ხა­ნის მარ­შრუ­ტი იდე­ა­ლუ­რი და­ნიშ­ნუ­ლე­ბაა მოგ­ზა­უ­რე­ბის­თვის, ვი­საც ფე­ხით სი­ა­რუ­ლი და სა­ხი­ფა­თო, ექ­სტრე­მა­ლუ­რი გზე­ბის დაძ­ლე­ვა მოს­წონს. ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე მი­სას­ვლე­ლი გზა საკ­მა­ოდ რთუ­ლია, თუმ­ცა ამან არ უნდა შე­გა­ში­ნოთ. ბა­თუ­მი­დან XII-XIII სა­უ­კუ­ნის ცი­ხემ­დე 90 კი­ლო­მეტ­რი სა­მან­ქა­ნო გზის დაძ­ლე­ვა ნამ­დვი­ლად ღირს. სა­ნაც­ვლოდ გზად სა­მო­თხეს გა­დი­ხართ: ამ­წვა­ნე­ბულ მთებ­ზე შე­ფე­ნილ ხის­სახ­ლე­ბი­ან სოფ­ლებს, გვი­რი­ლე­ბის ვრცელ მდე­ლო­ებს, მწყემ­სებ­სა და ვიწ­რო ბი­ლი­კებს, მთებ­ში რომ იკარ­გე­ბა და უც­ნო­ბი ად­გი­ლე­ბის­კენ გიხ­მობთ.

მარ­შრუ­ტი ორ­დღი­ა­ნია. პირ­ველ დღეს მან­ქა­ნით ხი­ხა­ნის ცი­ხეს­თან ახ­ლოს,
სო­ფელ ხი­ხა­ძირ­ში და­ბა­ნაკ­დე­ბით, კა­რავ­ში ან სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში. მე­ო­რე დღეს კლდე­ზე აგე­ბუ­ლი ცი­ხის­კენ აი­ღებთ გეზს, რო­მე­ლიც ზღვის დო­ნი­დან 2220 მეტრ სი­მაღ­ლე­ზე მდე­ბა­რე­ობს.

ბა­თუ­მი­დან დაბა ხუ­ლოს­კენ მან­ქა­ნით მივ­დი­ვართ, გზად ფურ­ტი­ოს XII სა­უ­კუ­ნის თა­ღო­ვა­ნი ხიდი გვხვდე­ბა. აჭა­რა­ში არა­ერ­თი ასე­თი ხი­დია. ფურ­ტი­ო­დან სა­მან­ქა­ნო გზა სამ­ხრე­თის­კენ მი­ე­მარ­თე­ბა და სხალ­თის­წყლის ხე­ო­ბა­შიც
შევ­დი­ვართ. ფურ­ტი­ო­დან ათი­ო­დე კი­ლო­მეტ­რის შემ­დეგ სხალ­თის მო­ნას­ტე­რი ჩნდე­ბა - შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის არ­ქი­ტექ­ტუ­რი­სა და მო­ნუ­მენ­ტუ­რი კედ­ლის მხატ­ვრო­ბის ერ­თა­დერ­თი ნი­მუ­ში ხუ­ლოს მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში.

სა­ნამ ფურ­ტი­ოს ხი­დამ­დე მიხ­ვალთ, გზად შე­გიძ­ლი­ათ ფურ­ტი­ოს წყა­როს­თან შე­ის­ვე­ნოთ, იქვე მდე­ბა­რე კა­ფე­ში მი­ირ­თვათ გა­მამ­ხნე­ვე­ბე­ლი ყავა, ცივი სას­მე­ლე­ბი ან ახალ­დაკ­რე­ფი­ლი ხილი.

ზა­ფხუ­ლის ულა­მა­ზე­სი პე­ი­ზა­ჟე­ბის გარ­და გზა­დაგ­ზა გხვდე­ბი­ან ადა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც აუ­ცი­ლებ­ლად გა­მო­გე­ლა­პა­რა­კე­ბი­ან და გკი­თხა­ვენ, საით მი­დი­ხართ და რის ნახ­ვას აპი­რებთ. ბა­ბუა და პა­ტა­რა ბიჭი ფურ­ტი­ოს წყა­როს­თან შეგ­ვხვდნენ, ბა­ბუა ყუ­რა­დღე­ბით გვაკ­ვირ­დე­ბა, ბიჭი ბურ­თის თა­მაშს თავს ანე­ბებს და ფო­ტოს გა­და­ღე­ბა­ზე გვთან­ხმდე­ბა.

სხალ­თის­წყლის ხე­ო­ბი­დან ვარ­დცი­ხის გა­და­სახ­ვე­ვამ­დე 17 კი­ლო­მეტრს გა­ივ­ლით და სხვა­დას­ხვა მარ­შრუ­ტის მი­მა­ნიშ­ნე­ბელ აბ­რებს მი­ად­გე­ბით.

მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე მი­მა­ვა­ლი გზა კარ­გა­დაა მარ­კი­რე­ბუ­ლი, შე­საძ­ლოა მა­ინც დაგ­ჭირ­დეთ ჰკი­თხოთ ად­გი­ლობ­რი­ვებს სა­მად გა­ყო­ფი­ლი გზი­დან რო­მელს უნდა და­ად­გეთ. აქა­უ­რე­ბი არ დაგ­ზარ­დე­ბი­ან და ყვე­ლა­ფერს დაწ­ვრი­ლე­ბით აგიხ­სნი­ან.

ბა­კი­ბა­კოს მცხოვ­რე­ბი ჩვენს და­ძა­ხილ­ზე „ტრან­გა­ლეტს” აჩე­რებს და გულ­დას­მით გვიხ­სნის, ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე რო­მე­ლი გზით უნდა წა­ვი­დეთ.

აჭა­რის­წყლის ხე­ო­ბის შემ­დეგ რაც უფრო მაღ­ლა ადი­ხართ მთებ­ში, მით უფრო გეხ­შო­ბათ ყუ­რე­ბი, გიხ­შირ­დე­ბათ სუნ­თქვა. სხე­უ­ლი ალ­პურ ზო­ნას ნელ-ნელა ეგუ­ე­ბა, სად­მე გრილ წყა­რო­საც გა­და­ა­წყდე­ბით და ცოტა ხან­ში ღრმად იწყებთ სუნ­თქვას. სხვა სი­ნამ­დვი­ლე­ში ხართ, სა­დაც არ არის ნაც­რის­ფე­რი შე­ნო­ბე­ბი, ირ­გვლივ სიმწვა­ნე ბა­ტო­ნობს და ალაგ-ალაგ მხო­ლოდ ხის კოხ­ტა, მოვ­ლი­ლი სახ­ლე­ბია მი­მო­ფან­ტუ­ლი.

ბა­კი­ბა­კო­სა და ხი­ხა­ძირ­ში ბევ­რი სახ­ლი და­კე­ტი­ლია, თუმ­ცა კარ­მი­და­მო­ებს, სა­დაც ცხოვ­რო­ბენ, თვა­ლის ერთი შევ­ლე­ბი­თაც ეტყო­ბა, რომ აქ მშრო­მე­ლი ადა­მი­ა­ნე­ბი სახ­ლო­ბენ. ლო­ბი­ო­სა და კიტ­რის ნარ­გა­ვებს წი­თელ­ხელ­თათ­მა­ნე­ბი­ა­ნი ბებო უვ­ლის.

სო­ფელ ხი­ხა­ძი­რამ­დე მის­ვლა ნიშ­ნავს, რომ აუ­ცი­ლებ­ლად უნდა შე­ის­ვე­ნოთ და ღა­მის გა­სა­თე­ვი ად­გი­ლი მო­ძებ­ნოთ: სა­კარ­ვე ად­გი­ლი შე­არ­ჩი­ოთ ან სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­როს მი­ა­შუ­როთ. ჩას­ვლის დღეს­ვე ცი­ხე­ზე ას­ვლას არ გირ­ჩევთ, ზღვის დო­ნი­დან 2220 მეტრზე, კლდე­ზე მდე­ბა­რე ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე ცი­ცა­ბო ბი­ლი­კე­ბით 2 სა­ა­თი უნდა ია­როთ, რაც სე­რი­ო­ზულ ფი­ზი­კურ მომ­ზა­დე­ბას და დიდ ენერ­გი­ას მო­ი­თხოვს.

ხი­ხა­ძირ­ში იაშა გა­ბა­ი­ძის სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში შე­გიძ­ლი­ათ დარ­ჩეთ. ეს სას­ტუმ­რო მხო­ლოდ სას­ტუმ­რო არ არის, ხი­ხა­ძი­რელ წყვილს 5 შვი­ლი ჰყავს და მათ­თან დარ­ჩე­ნით ხე­დე­ბით ტკბო­ბი­სა და ტრა­დი­ცი­უ­ლი კერ­ძე­ბის და­გე­მოვ­ნე­ბის გარ­და ად­გი­ლობ­რივ­თა ყოფა-ცხოვ­რე­ბას ეც­ნო­ბით. იაშა გა­ბა­ი­ძის სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში 30-40-კა­ცი­ან ტუ­რის­ტულ ჯგუ­ფებ­საც შე­უძ­ლი­ათ ერ­თდრო­უ­ლად უმას­პინ­ძლონ. ოჯახს გარ­და ამ სახ­ლი­სა, სხვა კო­ტე­ჯე­ბიც აქვს სო­ფელ­ში ტუ­რის­ტე­ბის გან­სა­თავ­სებ­ლად. ერთი ღა­მის გა­თე­ვა აქ სამ­ჯე­რა­დი კვე­ბით 50 ლარი ღირს, კვე­ბის გა­რე­შე - 15. სა­უზ­მედ, სა­დი­ლად და ვახ­შმად აქ ეკო­ლო­გი­უ­რად სუფ­თა, ად­გილ­ზე­ვე მოყ­ვა­ნი­ლი ხილ-ბოსტნე­უ­ლით და ოჯა­ხის რძის პრო­დუქ­ტე­ბით გა­გი­მას­პინ­ძლდე­ბი­ან.

ამ სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში დრო შე­ჩე­რე­ბუ­ლია. ფიც­რულ სახ­ლს ოჯა­ხის მე­პატ­რო­ნე სპე­ცი­ა­ლუ­რად არ ცვლის: ნამ­დვი­ლი აჭა­რუ­ლი სახ­ლი ხის უნდა იყოს და სუნ­თქავ­დეს. გა­რე­მო სადა და უბ­რა­ლოა, ისე­თი, რო­გო­რიც სოფ­ლის სახ­ლი უნდა იყოს - მყუდ­რო და მშვი­დი.

კარ­გად გა­მო­ძი­ნე­ბი­სა და დას­ვე­ნე­ბის შემ­დეგ მე­ო­რე დი­ლით ხი­ხა­ძი­რი­დან შე­გიძ­ლი­ათ ცი­ხის­კენ მი­მა­ვალ ტყის ბი­ლიკს და­ად­გეთ. მა­ღა­ლი გა­მავ­ლო­ბის მან­ქა­ნა ტყის­პი­რამ­დე მი­დის, მერე გზას ფე­ხით უნდა გა­უყ­ვეთ. რო­გორც ჩვენ­მა ნა­ბი­ჯმ­თვლელ­მა გა­მო­ი­ან­გა­რი­შა, ცი­ხე­ზე ას­ვლა-ჩა­მო­სას­ვლე­ლად 18 000 ნა­ბი­ჯი უნდა გა­დად­გათ, ეს და­ახ­ლო­ე­ბით 6 კი­ლო­მეტ­რია: 3, 50 კი­ლო­მეტ­რი ტყე­ში, 2,50 კი­ლო­მეტ­რი კი - ცი­ცა­ბო ბი­ლიკ­ზე, რო­მე­ლიც და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის ად­გი­ლამ­დე მი­დის.

ცი­ხე­ზე ას­ვლამ­დე შე­გიძ­ლი­ათ სხალ­თის­წყლის ცივ ტალ­ღებ­ში გა­იგ­რი­ლოთ ფე­ხე­ბი.

თუ მზის ქუდი და წყა­ლი თან გაქვთ, ყვე­ლა­ფე­რი კარ­გა­დაა და შე­გიძ­ლი­ათ გზას გა­უყ­ვეთ. ნელ-ნელა სა­ცალ­ფე­ხო, მიხ­ვე­ულ-მოხ­ვე­ულ აღ­მარ­თებს ფა­რავთ და ყო­ვე­ლი მო­სახ­ვე­ვი­დან სხალ­თის­წყლის ხე­ო­ბის ულა­მა­ზე­სი ხე­დე­ბი გეშ­ლე­ბათ თვალ­წინ. მთა­ვა­რია, არ იჩ­ქა­როთ, ხშირ-ხში­რად შე­ის­ვე­ნოთ და თქვენს თვალ­სა და ყურს არა­ფე­რი გა­მო­ე­პა­როს.

კლდე­ებს ხას­ხა­სა, ალ­პუ­რი ყვა­ვი­ლე­ბი მოს­დე­ბია. ჰა­ერ­ში იე­ლის და რო­დო­დენ­დრო­ნის სუნი ტრი­ა­ლებს. ღრმად სუნ­თქავთ, ოდ­ნავ ბრუვ­დე­ბით და გზას აგ­რძე­ლებთ.

ხი­ხა­ნის ცი­ხის აგე­ბის ზუს­ტი თა­რი­ღი არა­ვინ იცის, მეც­ნი­ერ­თა უმე­ტე­სო­ბა მი­იჩ­ნევს, რომ ხი­ხა­ნის ციხე X-XIII სა­უ­კუ­ნე­ში აა­გეს. ად­გი­ლობ­რი­ვი ლე­გენ­დე­ბის მი­ხედ­ვით, ცი­ხის აგე­ბას თა­მარ მე­ფეს მი­ა­წე­რენ.

ხი­ხა­ნის ციხე აჭა­რის ერის­თავ­თე­რის­თავ აბუ­სე­რი­ძე­თა მთა­ვა­რი რე­ზი­დენ­ცია ყო­ფი­ლა. შემ­დეგ მას ოს­მა­ლე­ბი და­ე­პატ­რო­ნენ. 1815 წელს ხი­ხა­ნის ცი­ხე­ში ოს­მალ­თა წი­ნა­აღ­მდეგ მებ­რძო­ლი სე­ლიმ ხიმ­ში­აშ­ვი­ლი იყო გა­მაგ­რე­ბუ­ლი. ციხე შიგ­ნი­დან გა­ტყდა. სე­ლი­მი ოს­მა­ლებ­მა შე­ი­პყრეს და თავი მოჰ­კვე­თეს. ვიწ­რო და დამ­ღლე­ლი ბი­ლი­კი, რო­მელ­საც თქვენ მი­უყ­ვე­ბით, ცი­ხის მი­სად­გო­მი ერ­თა­დერ­თი, უძ­ვე­ლე­სი გზაა.

ბი­ლი­კის და­სას­რულს ხი­ხა­ნის ცი­ხის კოშ­კე­ბი და უზარ­მა­ზა­რი კომ­პლექ­სი ჩნდე­ბა, სა­დაც ოდეს­ღაც მი­უ­ვა­ლი ნა­გე­ბო­ბა იდგა, ახლა კი მხო­ლოდ ნან­გრე­ვე­ბია შე­მორ­ჩე­ნი­ლი.

და­იღ­ლე­ბით. ბევ­რსაც იწუ­წუ­ნებთ გზა­ში და შე­იძ­ლე­ბა იფიქ­როთ აქ რამ წა­მო­მიყ­ვა­ნაო, მაგ­რამ მარ­შრუ­ტის და­სას­რულს თქვე­ნი დაღ­ლი­ლო­ბა ბა­ბუ­აწ­ვე­რას ბუ­სუ­სე­ბი­ვით ერთი სუ­ლის შე­ბერ­ვით გა­ი­ფან­ტე­ბა. დაგ­რჩე­ბათ ორ­დღი­ა­ნი აქ­ტი­უ­რი დას­ვე­ნე­ბის მხი­ა­რუ­ლი მო­გო­ნე­ბე­ბი და აკ­ვი­ა­ტე­ბუ­ლი ფიქ­რი ზა­ფხუ­ლის მო­მა­ვალ დღე­ებ­ზე: „რა იქ­ნე­ბა შემ­დე­გი?”
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
 როგორ აფასებთ ნათია თურნავას დანიშვნას ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის პოსტზე?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ აფასებთ ნათია თურნავას დანიშვნას ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის პოსტზე?
თვის კითხვადი სტატიები