ბილიკი ცაში - გზა, რომელიც ხიხანის ციხემდე მიდის
06-07-2018
ბილიკი ცაში - გზა, რომელიც ხიხანის ციხემდე მიდის
მა­ღალმთი­ა­ნი აჭა­რის გა­საც­ნო­ბად სხალ­თა-ხი­ხა­ნის მარ­შრუ­ტი იდე­ა­ლუ­რი და­ნიშ­ნუ­ლე­ბაა მოგ­ზა­უ­რე­ბის­თვის, ვი­საც ფე­ხით სი­ა­რუ­ლი და სა­ხი­ფა­თო, ექ­სტრე­მა­ლუ­რი გზე­ბის დაძ­ლე­ვა მოს­წონს. ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე მი­სას­ვლე­ლი გზა საკ­მა­ოდ რთუ­ლია, თუმ­ცა ამან არ უნდა შე­გა­ში­ნოთ. ბა­თუ­მი­დან XII-XIII სა­უ­კუ­ნის ცი­ხემ­დე 90 კი­ლო­მეტ­რი სა­მან­ქა­ნო გზის დაძ­ლე­ვა ნამ­დვი­ლად ღირს. სა­ნაც­ვლოდ გზად სა­მო­თხეს გა­დი­ხართ: ამ­წვა­ნე­ბულ მთებ­ზე შე­ფე­ნილ ხის­სახ­ლე­ბი­ან სოფ­ლებს, გვი­რი­ლე­ბის ვრცელ მდე­ლო­ებს, მწყემ­სებ­სა და ვიწ­რო ბი­ლი­კებს, მთებ­ში რომ იკარ­გე­ბა და უც­ნო­ბი ად­გი­ლე­ბის­კენ გიხ­მობთ.

მარ­შრუ­ტი ორ­დღი­ა­ნია. პირ­ველ დღეს მან­ქა­ნით ხი­ხა­ნის ცი­ხეს­თან ახ­ლოს,
სო­ფელ ხი­ხა­ძირ­ში და­ბა­ნაკ­დე­ბით, კა­რავ­ში ან სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში. მე­ო­რე დღეს კლდე­ზე აგე­ბუ­ლი ცი­ხის­კენ აი­ღებთ გეზს, რო­მე­ლიც ზღვის დო­ნი­დან 2220 მეტრ სი­მაღ­ლე­ზე მდე­ბა­რე­ობს.

ბა­თუ­მი­დან დაბა ხუ­ლოს­კენ მან­ქა­ნით მივ­დი­ვართ, გზად ფურ­ტი­ოს XII სა­უ­კუ­ნის თა­ღო­ვა­ნი ხიდი გვხვდე­ბა. აჭა­რა­ში არა­ერ­თი ასე­თი ხი­დია. ფურ­ტი­ო­დან სა­მან­ქა­ნო გზა სამ­ხრე­თის­კენ მი­ე­მარ­თე­ბა და სხალ­თის­წყლის ხე­ო­ბა­შიც
შევ­დი­ვართ. ფურ­ტი­ო­დან ათი­ო­დე კი­ლო­მეტ­რის შემ­დეგ სხალ­თის მო­ნას­ტე­რი ჩნდე­ბა - შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის არ­ქი­ტექ­ტუ­რი­სა და მო­ნუ­მენ­ტუ­რი კედ­ლის მხატ­ვრო­ბის ერ­თა­დერ­თი ნი­მუ­ში ხუ­ლოს მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში.

სა­ნამ ფურ­ტი­ოს ხი­დამ­დე მიხ­ვალთ, გზად შე­გიძ­ლი­ათ ფურ­ტი­ოს წყა­როს­თან შე­ის­ვე­ნოთ, იქვე მდე­ბა­რე კა­ფე­ში მი­ირ­თვათ გა­მამ­ხნე­ვე­ბე­ლი ყავა, ცივი სას­მე­ლე­ბი ან ახალ­დაკ­რე­ფი­ლი ხილი.

ზა­ფხუ­ლის ულა­მა­ზე­სი პე­ი­ზა­ჟე­ბის გარ­და გზა­დაგ­ზა გხვდე­ბი­ან ადა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც აუ­ცი­ლებ­ლად გა­მო­გე­ლა­პა­რა­კე­ბი­ან და გკი­თხა­ვენ, საით მი­დი­ხართ და რის ნახ­ვას აპი­რებთ. ბა­ბუა და პა­ტა­რა ბიჭი ფურ­ტი­ოს წყა­როს­თან შეგ­ვხვდნენ, ბა­ბუა ყუ­რა­დღე­ბით გვაკ­ვირ­დე­ბა, ბიჭი ბურ­თის თა­მაშს თავს ანე­ბებს და ფო­ტოს გა­და­ღე­ბა­ზე გვთან­ხმდე­ბა.

სხალ­თის­წყლის ხე­ო­ბი­დან ვარ­დცი­ხის გა­და­სახ­ვე­ვამ­დე 17 კი­ლო­მეტრს გა­ივ­ლით და სხვა­დას­ხვა მარ­შრუ­ტის მი­მა­ნიშ­ნე­ბელ აბ­რებს მი­ად­გე­ბით.

მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე მი­მა­ვა­ლი გზა კარ­გა­დაა მარ­კი­რე­ბუ­ლი, შე­საძ­ლოა მა­ინც დაგ­ჭირ­დეთ ჰკი­თხოთ ად­გი­ლობ­რი­ვებს სა­მად გა­ყო­ფი­ლი გზი­დან რო­მელს უნდა და­ად­გეთ. აქა­უ­რე­ბი არ დაგ­ზარ­დე­ბი­ან და ყვე­ლა­ფერს დაწ­ვრი­ლე­ბით აგიხ­სნი­ან.

ბა­კი­ბა­კოს მცხოვ­რე­ბი ჩვენს და­ძა­ხილ­ზე „ტრან­გა­ლეტს” აჩე­რებს და გულ­დას­მით გვიხ­სნის, ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე რო­მე­ლი გზით უნდა წა­ვი­დეთ.

აჭა­რის­წყლის ხე­ო­ბის შემ­დეგ რაც უფრო მაღ­ლა ადი­ხართ მთებ­ში, მით უფრო გეხ­შო­ბათ ყუ­რე­ბი, გიხ­შირ­დე­ბათ სუნ­თქვა. სხე­უ­ლი ალ­პურ ზო­ნას ნელ-ნელა ეგუ­ე­ბა, სად­მე გრილ წყა­რო­საც გა­და­ა­წყდე­ბით და ცოტა ხან­ში ღრმად იწყებთ სუნ­თქვას. სხვა სი­ნამ­დვი­ლე­ში ხართ, სა­დაც არ არის ნაც­რის­ფე­რი შე­ნო­ბე­ბი, ირ­გვლივ სიმწვა­ნე ბა­ტო­ნობს და ალაგ-ალაგ მხო­ლოდ ხის კოხ­ტა, მოვ­ლი­ლი სახ­ლე­ბია მი­მო­ფან­ტუ­ლი.

ბა­კი­ბა­კო­სა და ხი­ხა­ძირ­ში ბევ­რი სახ­ლი და­კე­ტი­ლია, თუმ­ცა კარ­მი­და­მო­ებს, სა­დაც ცხოვ­რო­ბენ, თვა­ლის ერთი შევ­ლე­ბი­თაც ეტყო­ბა, რომ აქ მშრო­მე­ლი ადა­მი­ა­ნე­ბი სახ­ლო­ბენ. ლო­ბი­ო­სა და კიტ­რის ნარ­გა­ვებს წი­თელ­ხელ­თათ­მა­ნე­ბი­ა­ნი ბებო უვ­ლის.

სო­ფელ ხი­ხა­ძი­რამ­დე მის­ვლა ნიშ­ნავს, რომ აუ­ცი­ლებ­ლად უნდა შე­ის­ვე­ნოთ და ღა­მის გა­სა­თე­ვი ად­გი­ლი მო­ძებ­ნოთ: სა­კარ­ვე ად­გი­ლი შე­არ­ჩი­ოთ ან სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­როს მი­ა­შუ­როთ. ჩას­ვლის დღეს­ვე ცი­ხე­ზე ას­ვლას არ გირ­ჩევთ, ზღვის დო­ნი­დან 2220 მეტრზე, კლდე­ზე მდე­ბა­რე ხი­ხა­ნის ცი­ხემ­დე ცი­ცა­ბო ბი­ლი­კე­ბით 2 სა­ა­თი უნდა ია­როთ, რაც სე­რი­ო­ზულ ფი­ზი­კურ მომ­ზა­დე­ბას და დიდ ენერ­გი­ას მო­ი­თხოვს.

ხი­ხა­ძირ­ში იაშა გა­ბა­ი­ძის სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში შე­გიძ­ლი­ათ დარ­ჩეთ. ეს სას­ტუმ­რო მხო­ლოდ სას­ტუმ­რო არ არის, ხი­ხა­ძი­რელ წყვილს 5 შვი­ლი ჰყავს და მათ­თან დარ­ჩე­ნით ხე­დე­ბით ტკბო­ბი­სა და ტრა­დი­ცი­უ­ლი კერ­ძე­ბის და­გე­მოვ­ნე­ბის გარ­და ად­გი­ლობ­რივ­თა ყოფა-ცხოვ­რე­ბას ეც­ნო­ბით. იაშა გა­ბა­ი­ძის სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში 30-40-კა­ცი­ან ტუ­რის­ტულ ჯგუ­ფებ­საც შე­უძ­ლი­ათ ერ­თდრო­უ­ლად უმას­პინ­ძლონ. ოჯახს გარ­და ამ სახ­ლი­სა, სხვა კო­ტე­ჯე­ბიც აქვს სო­ფელ­ში ტუ­რის­ტე­ბის გან­სა­თავ­სებ­ლად. ერთი ღა­მის გა­თე­ვა აქ სამ­ჯე­რა­დი კვე­ბით 50 ლარი ღირს, კვე­ბის გა­რე­შე - 15. სა­უზ­მედ, სა­დი­ლად და ვახ­შმად აქ ეკო­ლო­გი­უ­რად სუფ­თა, ად­გილ­ზე­ვე მოყ­ვა­ნი­ლი ხილ-ბოსტნე­უ­ლით და ოჯა­ხის რძის პრო­დუქ­ტე­ბით გა­გი­მას­პინ­ძლდე­ბი­ან.

ამ სა­ო­ჯა­ხო სას­ტუმ­რო­ში დრო შე­ჩე­რე­ბუ­ლია. ფიც­რულ სახ­ლს ოჯა­ხის მე­პატ­რო­ნე სპე­ცი­ა­ლუ­რად არ ცვლის: ნამ­დვი­ლი აჭა­რუ­ლი სახ­ლი ხის უნდა იყოს და სუნ­თქავ­დეს. გა­რე­მო სადა და უბ­რა­ლოა, ისე­თი, რო­გო­რიც სოფ­ლის სახ­ლი უნდა იყოს - მყუდ­რო და მშვი­დი.

კარ­გად გა­მო­ძი­ნე­ბი­სა და დას­ვე­ნე­ბის შემ­დეგ მე­ო­რე დი­ლით ხი­ხა­ძი­რი­დან შე­გიძ­ლი­ათ ცი­ხის­კენ მი­მა­ვალ ტყის ბი­ლიკს და­ად­გეთ. მა­ღა­ლი გა­მავ­ლო­ბის მან­ქა­ნა ტყის­პი­რამ­დე მი­დის, მერე გზას ფე­ხით უნდა გა­უყ­ვეთ. რო­გორც ჩვენ­მა ნა­ბი­ჯმ­თვლელ­მა გა­მო­ი­ან­გა­რი­შა, ცი­ხე­ზე ას­ვლა-ჩა­მო­სას­ვლე­ლად 18 000 ნა­ბი­ჯი უნდა გა­დად­გათ, ეს და­ახ­ლო­ე­ბით 6 კი­ლო­მეტ­რია: 3, 50 კი­ლო­მეტ­რი ტყე­ში, 2,50 კი­ლო­მეტ­რი კი - ცი­ცა­ბო ბი­ლიკ­ზე, რო­მე­ლიც და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის ად­გი­ლამ­დე მი­დის.

ცი­ხე­ზე ას­ვლამ­დე შე­გიძ­ლი­ათ სხალ­თის­წყლის ცივ ტალ­ღებ­ში გა­იგ­რი­ლოთ ფე­ხე­ბი.

თუ მზის ქუდი და წყა­ლი თან გაქვთ, ყვე­ლა­ფე­რი კარ­გა­დაა და შე­გიძ­ლი­ათ გზას გა­უყ­ვეთ. ნელ-ნელა სა­ცალ­ფე­ხო, მიხ­ვე­ულ-მოხ­ვე­ულ აღ­მარ­თებს ფა­რავთ და ყო­ვე­ლი მო­სახ­ვე­ვი­დან სხალ­თის­წყლის ხე­ო­ბის ულა­მა­ზე­სი ხე­დე­ბი გეშ­ლე­ბათ თვალ­წინ. მთა­ვა­რია, არ იჩ­ქა­როთ, ხშირ-ხში­რად შე­ის­ვე­ნოთ და თქვენს თვალ­სა და ყურს არა­ფე­რი გა­მო­ე­პა­როს.

კლდე­ებს ხას­ხა­სა, ალ­პუ­რი ყვა­ვი­ლე­ბი მოს­დე­ბია. ჰა­ერ­ში იე­ლის და რო­დო­დენ­დრო­ნის სუნი ტრი­ა­ლებს. ღრმად სუნ­თქავთ, ოდ­ნავ ბრუვ­დე­ბით და გზას აგ­რძე­ლებთ.

ხი­ხა­ნის ცი­ხის აგე­ბის ზუს­ტი თა­რი­ღი არა­ვინ იცის, მეც­ნი­ერ­თა უმე­ტე­სო­ბა მი­იჩ­ნევს, რომ ხი­ხა­ნის ციხე X-XIII სა­უ­კუ­ნე­ში აა­გეს. ად­გი­ლობ­რი­ვი ლე­გენ­დე­ბის მი­ხედ­ვით, ცი­ხის აგე­ბას თა­მარ მე­ფეს მი­ა­წე­რენ.

ხი­ხა­ნის ციხე აჭა­რის ერის­თავ­თე­რის­თავ აბუ­სე­რი­ძე­თა მთა­ვა­რი რე­ზი­დენ­ცია ყო­ფი­ლა. შემ­დეგ მას ოს­მა­ლე­ბი და­ე­პატ­რო­ნენ. 1815 წელს ხი­ხა­ნის ცი­ხე­ში ოს­მალ­თა წი­ნა­აღ­მდეგ მებ­რძო­ლი სე­ლიმ ხიმ­ში­აშ­ვი­ლი იყო გა­მაგ­რე­ბუ­ლი. ციხე შიგ­ნი­დან გა­ტყდა. სე­ლი­მი ოს­მა­ლებ­მა შე­ი­პყრეს და თავი მოჰ­კვე­თეს. ვიწ­რო და დამ­ღლე­ლი ბი­ლი­კი, რო­მელ­საც თქვენ მი­უყ­ვე­ბით, ცი­ხის მი­სად­გო­მი ერ­თა­დერ­თი, უძ­ვე­ლე­სი გზაა.

ბი­ლი­კის და­სას­რულს ხი­ხა­ნის ცი­ხის კოშ­კე­ბი და უზარ­მა­ზა­რი კომ­პლექ­სი ჩნდე­ბა, სა­დაც ოდეს­ღაც მი­უ­ვა­ლი ნა­გე­ბო­ბა იდგა, ახლა კი მხო­ლოდ ნან­გრე­ვე­ბია შე­მორ­ჩე­ნი­ლი.

და­იღ­ლე­ბით. ბევ­რსაც იწუ­წუ­ნებთ გზა­ში და შე­იძ­ლე­ბა იფიქ­როთ აქ რამ წა­მო­მიყ­ვა­ნაო, მაგ­რამ მარ­შრუ­ტის და­სას­რულს თქვე­ნი დაღ­ლი­ლო­ბა ბა­ბუ­აწ­ვე­რას ბუ­სუ­სე­ბი­ვით ერთი სუ­ლის შე­ბერ­ვით გა­ი­ფან­ტე­ბა. დაგ­რჩე­ბათ ორ­დღი­ა­ნი აქ­ტი­უ­რი დას­ვე­ნე­ბის მხი­ა­რუ­ლი მო­გო­ნე­ბე­ბი და აკ­ვი­ა­ტე­ბუ­ლი ფიქ­რი ზა­ფხუ­ლის მო­მა­ვალ დღე­ებ­ზე: „რა იქ­ნე­ბა შემ­დე­გი?”
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით