"თვალი თვალის წილ" - კავკასიური ვენდეტა თანამედროვე საზოგადოებაში
"თვალი თვალის წილ" - კავკასიური ვენდეტა თანამედროვე საზოგადოებაში
ვენდეტა, იგივე სისხლიანი შურისძიება სხვადასხვა საზოგადოებაში კვლავ შემორჩენილია. ბი-ბი-სი შეეცადა, უფრო მეტი გაეგო ამ საკითხზე და რუსეთის ჩრდილოკავკასიურ რეგიონებში არსებული სიტუაცია შეისწავლა.

სისხლიან შურისძიებაში დიდ როლს ტრადიცია ასრულებს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა. ასეთ საზოგადოებაში სიტყვის თავისუფლება არ არსებობს. ადამიანის ქმედებას აქ რელიგია, საზოგადოება და ოჯახი განსაზღვრავს.

ექსპერტების აზრით, რუსეთის ჩრდილოკავკასიურ რეგიონებში - ჩეჩნეთში, ინგუშეთში, დაღესტანში, ყაბარდო-ბალკარეთში, ჩრდილოეთ ოსეთში ჩამოყალიბდა ნახევრად ტრადიციული საზოგადოება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოდერნიზაცია საზოგადოებას ნაწილობრივ შეეხო, მაგრამ
You must have Flash Player installed in order to see this player.
სოციალურ ურთიერთობებს თითქმის არა.

რატომ აცხადებენ ვენდეტას?

სისხლიანი ანგარიშსწორების ამოსავალი წერტილი შურისძიებაა: ადამიანის გაზნრახ მკვლელობისთვის, მკვლელს სიკვდილი ემუქრება თუ მოკლულისა და მკვლელის ოჯახები სხვა გამოსავალზე ვერ შეთანხმდებიან.

ჩრდილოეთ კავკასიის ზოგიერთ ხალხებში სისხლიან შურისძიებას აცხადებენ არა მხოლოდ მკვლელობაზე, ასევე ქალების გატაცებაზე, მრუშობასა და შეურაცხყოფაზე.

სისხლიანი შურისძიება - მხოლოდ მუსულმანებში?
ვენდეტა ისლამში ადათის კატეგორიაში გადის (ჩვეულებების სამართალი), რომელიც ქონების, საოჯახო და სოციალური ურთიერთოებების კომპლექტია.
ადათი არეგულირებს სტუმარ-მასპინძლობის ტრადიციას, უფროსების პატივისცემას, ასევე ისეთ საკითხს, როგორიცაა პატარძლის საქორწინო ფასი.

ეს ჩვეულებები ჯერ კიდევ მაშინ განვითარდა, როდესაც შარიათი ჩამოყალიბდა - ერთგვარი ქცევის
კოდექსი, რომელიც აერთიანებს ისლამის უფლებებს, მორალურ-ეთიკურ და რელიგიურ ნორმებს.

ვის შეუძლია ვენდეტას გამოცხადება?
სისხლიანი შურისძიება ვრცელდება ნებისმიერ პირზე, მიუხედავად მისი მდგომარეობისა. მაგალითად თუ მკვლელი ორსული ქალია, ის მაინც დაისჯება, მას შემდეგ რაც
ბავშვს გააჩენს.

"დღესდღეობით, სისხლიანი შურისძიება გხვდება მაშინ, როდესაც დამნაშავე დანაშაულს არ აღიარებს", - ამბობს დაღესტნის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მკვლევარი შახბან ხაპიზოვი.

"ასეთი კონფლიქტების 95% რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით განიხილება, ყოველ შემთხვევაში, დაღესტანში ასეა. ასეთ დროს დაზარალებული მხარე გამოძიებასა და სასამართლოზე ზეწოლას ცდილობს, რათა მკვლელს უფრო მკაცრი სასჯელი გამოუტანონ.

შესაძლებელია თუ არა საპასუხო მკვლელობის თავიდან არიდება?

კავკასიის უმეტეს რეგიონში მკვლელობისთვის სასჯელის ერთ-ერთი ფორმა საზოგადოებიდან დროებით ან სამუდამოდ განდევნაა.

"რამდენიმე
საუკუნის წინ, ეს ძალიან მკაცრი სასჯელი იყო, რადგან მკვლელს ჩამოერთმეოდა ყველანაირი უფლება, ახლა კი ამას ნაკლებად განიცდიან"
, - ამბობს შახბან ხაპიზოვი.
ტრადიციის თანახმად, სისხლის ამღებს შეუძლია მკლელი ან მისი უახლოესი ახლობელი მოკლას. სახლებსაც საკამოდ ხშირად წვავენ, თუ დამნაშავე არ ჩაბარდება ხელისუფლებას ან მისი ახლობლები გაქცეულ მკვლელს ვერ მიაგნებენ.

როგორ ხდება შერიგება?
"შერიგება შესაძლებელია უხუცების საბჭოს შემდეგ", - ამბობს მოსკოვის კარნეგის სამეცნიერო ცენტრის ექსპერტი ალექსეი მალაშენკო. "ეს დამოკიდებულია რეგიონზე და ეთნიკურ ჯგუფზე".

მაგრამ არსებობს სხვა გზებიც...
მაგალითად, ჩეჩნეთში არსებობს ოჯახების შერიგების სპეციალური რიტუალი. ეს მთელი პროცესია, როდესაც მკვლელი და მისი ოჯახი ერთობლივად გამოხატავს მწუხარებას და მოკლულის ოჯახში მიდიან ბოდიშის მოსახდელად. თავად დამნაშავე დაზარალებულის ოჯახის წევრების - მამის ან ძმის წინაშე მუხლებზე დგას. დამნაშავე მხარე აცხადებს თუ როგორ მოხდა დანაშაული და პატიებს ითხოვს, ასეთ დროს დამნაშავე სუდარაშია გახვეული.

ხაპიზოვი დაღესტნის შემთხვევას აღწერს: დაღესტანში, მაგალითად ავტოავარიის დროს, რომელიც მსხვერპლით სრულდება, დამნაშავე მხარე ყოველთვის ბოდიშს იხდის. მას ასევე შეუძლია მკურნალობის ხარჯების გადახდა. თუ დამნაშავე მხარე დანაშაულს არ აღიარებს, ეს აღიქმება როგორც უკიდურესი უპატივცემულობა და ამის შემდეგ შეიძლება ვენდეტა გამოცხადდეს.

რას ამბობს რუსული კანონი?
"რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსი სისხლის აღების გამო მკვლელობას ცალკე არეგულირებს და სასჯელი 8-დან 20-წლამდე თავისუფლების აღკვეთით განისაზღვრება. თუმცა ასეთი მოტივის ფაქტზე მხილება სამართალდამცველ ორგანოებს უჭირთ".

რამდენ თაობაზე გრძელდება სისხლიანი შურისძიება?
ანგარიშსწორება შეიძლება მოხდეს 100 წლის შემდეგაც კი, როცა დამნაშავე და მისი ახლობლები აღარც იქნებიან ცოცხლები. ამიტომ უხუცესების ინტერესშია, რაც შეიძლება მალე გადაიჭრას ეს პრობლემა, რათა შურისძიება შთამომავლებზე არ გადავიდეს.

ექსპერტები თანხმდებიან იმაზე, რომ სისხლიანი შურსძიება ამა თუ იმ ფორმით კავკასიის რეგიონში ტრადიციულ და ნახევრად ტრადიციულ საზოგადოებაში, სადაც ცხოვრება რეგულირდება ადათებით და ისლამური კანონებითა და რუსული კანონმდებლოთ, კიდევ კარგა ხანს იარსებებს.

თეა ბეჟიტაშვილი (სპეციალურად საიტისთვის)

მკითხველის კომენტარი (8)
საქართველოს მოქალაქე
07 ივლისი 2017 01:12
არ მეგულება საქართველოში მცხოვრები ადამიანი, რომელმაც არ იცის,რომ სისხლის აღების წესი ჩვენს მთაშიც იყო გავრცელებული.სტატიაში ვენდეტის თემა შარიათის კანონების ჭრილშია განხილული, შესაბამისად ამიტომაც შევადარე ზემოთხსენებული კანონები ქრისტიანობას.მოგეხსენებათ, ჩვენი ქვეყანის მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა ირწმუნება, რომ მართლმადიდებელია-მარხვას იცავს, ეკლესიაში დადის და ა.შ.,მართლმადიდებლობის ეგიდით(!) საკუთარ თავს უფლებას აძლევენ სხვები განიკითხონ(რამდენად ჯდება რელიგიურ დოგმებში სხვისი განკითხვა,ეს ცალკე თემაა.), დიდაქტიკურ-მენტორული ტონით მოუწოდონ როგორ იცხოვრონ, რამდენჯერ შექმნან ოჯახი,რა აპატიონ ან არ აპატიონ მეუღლეს,რა სიგრძის კაბა ან რა ფერის წინდები ჩაიცვან და ა.შ.და აი სწორედ ეს საზოგადოება ხშირ შემთხვევაში აღფრთოვანებას გამოხატავს სისხლის აღების "ინსტიტუტის" ან ლინჩის წესით გასამართლების მიმართ.რასთან გვაქვს საქმე?-გაუნათლებლობასთან, რელიგიურ ფარისევლობასთან,გაბოროტებასთან თუ ამ ყველაფრის ერთობლიობასთან? ვერ წარმომიდგენია,რომ ჭეშმარიტად მორწმუნე ქრისტიანი განიკითხავდეს სხვას,მით უფრო იწონებდეს ვენდეტას ან ლინჩის წესით გასამართლებას... ცნობილია,რომ საქართველოს მთაში მოსახლეობის გაქრისტიანება რთულად და ძალზე ნელი ტემპით მიმდინარეობდა.მე-17 საუკუნეშიც კი მთაში წარმართული კულტი ძლიერი იყო, მოსახლეობის ნაწილი თავიანთ ტერიტორიებზე არ იძლეოდნენ ქრისტიანული მღვდელმსახურების ჩატარების უფლებას,წარმართული გავლენა დიდი იყო სვანეთშიც.დარწმუნებული ვარ, ქრისტიანობა საქართველოს მთიან რეგიონებში თავის დროზე რომ დამკვიდრებულიყო, სიტუაცია სხვაგვარი იქნებოდა.ხომ ვიცით,რომ ჩვეულება სჯულზე უმტკიცესია, შესაბამისად......შესაძლოა,მეზობელი კავკასიელი ხალხების გავლენით სისხლის აღების ფაქტები მაინც ყოფილიყო, თუმცა მასშტაბურობა ბევრად მცირე იქნებოდა!დღესდღეობით კი სისხლის აღების წესი უმეტესწილად მუსლიმანების გარკვეულ კატეგორიასთან ასოცირდება.სწორედ ამიტომაც ვიკითხე,თუ რამდენადაა ალიანსში ასეთი ხალხის კანონები და "ფილოსოფია" ქრისტიანობასთან...ჯორდანო ბრუნოს, შუა საუკუნეების დროინდელ რელიგიურ თუ პოლიტიკურ წიაღსვლებს და გაკვირვებულ ევროპას რაც შეეხება: ამგვარი ლოგიკით,თანამედროვე გერმანიას არ უნდა ჰქონდეს უფლება დანარჩენ მსოფლიოს დემოკრატიაზე და ადამიანის უფლებებზე ესაუბროს, რადგან სულ რაღაც 70 წლის წინ ჰიტლერი და ფაშისტური რეჟიმი ჰყავდათ სათავეში! მოგეხსენებათ,70 წლის წინანდელი პოლიტიკური პერიპეტიები გაცილებით ახლოა (დროის კუთხით) აწმყოსთან, ვიდრე მე-16 საუკუნეში მოღვაწე ჯორდანო ბრუნოს სიკვდილით დასჯის ფაქტი! ამიტომაც უკვირს ევროპას...
გიორგი
05 ივლისი 2017 14:12
ჩვენთან არ იყო მთებში ეს წესი? უბრალოდ ეხლა მთა დაცარიელდა და ეგ წესიც მიივიწყა ხალხმა. მთლიანი კავკასიის წესი იყო ეგ და არა მარტო მუსლიმების
გიორგი
05 ივლისი 2017 14:07
ეს ტრადიცია ძველის ძველიდან მოდის მაშინ როცა სახელმწიფოებრიობა სულ სხვანაირად აღიქმებოდა და სწორედ ამიტომ შემოიღეს მთაში ეს კანონი რომ ტყუილ უბრალოდ არავინ მომკვდარიყო. ხალხს შიში ჰქონდა თუ არაფრის გამო მცირე მიზეზის გამო (როგორც ეხლა ხდება) კაცს მოკლავდა მაგას უსაყვარლეს ადამიანს მოუკლავდნენ საპასუხოდ და ამის გამო თითქმის მოგვარებული იყო ეს საკითხი. მართალია დღევანდელი გადმოსახედიდან თუ შევხედავთ ბარბაროსობაა მაგრამ მაშინ ეკლესიასაც ჰქონდა მკაცრი დასჯის მეთოდები. ევროპელებს რა უკვირთ ჯორდანო ბრუნო რის გამო დაწვეს კოცონზე ყველას კარგად მოგეხსენებათ.
საქართველოს მოქალაქე
26 ივნისი 2017 01:04
მართლმადიდებლობაზე თავს დებთ და ასეთი ბარბაროსობა მოგწონთ?შარიათის კანონები და ქრისტიანობა ერთმანეთთან ალიანსშია?ამიტომაც არის ჩვენი ქვეყანა ასეთი "წარმატებული"... ოღონდ ეხლა ზღაპრები არ დაიწყოთ ქართველი კაცის განსაკუთრებულ თავმოყვარეობასა და მეობაზე.ვინმეს საკუთარ ვაჟკაცობას ასეთი კომენტარებით უმტკიცებთ?!"Крёстный отец"-ისა და "Однажды в Америке"-ს დრომოჭმული რომანტიზმიდან ვერ გამოხვედით? მობილურის ზარადაც ალბათ ზემოთხსენებული "ნათლიმამა"-ს საუნდტრეკი გაქვთ,არა?!
გააკეთე კომენტარი

კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას,სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.

რეგისტრაციისა და ავტორიზაციის გავლის შემდეგ აღარ მოგიწევთ დაცვის კოდისა და სხვა ინფორმაციის მითითება!

თქვენი კომენტარები გამოქვეყნდება ყოველდღე 11.00-დან 19.00 საათამდე, გამოგზავნიდან 30 წუთის განმავლობაში.

19.00 საათის შემდეგ მიღებული კომენტარები დაიდება მეორე დღეს.

P.S. ვრცელი კომენტარის გაკეთებისას ეცადეთ, ჩაეტიოთ 4 წუთში, ან დააკოპიროთ სხვა პროგრამაში აკრეფილი ტექსტი.
რუბრიკის სხვა სიახლეები
დღის კითხვადი სტატიები