მთა თითქოს თავად ჩამოგვძახის: ქართველებო, SOS!
28-10-2013
მთა თითქოს თავად ჩამოგვძახის: ქართველებო, SOS!
"დუშეთის რაიონის 275 სოფლიდან 70-ში მხოლოდ წინაპრების საფლავებია შემორჩენილი"

"ვისთვის გვრჩება ეს უკაცრიელი სოფლები? თუ ასე გაგრძელდა, აუცილებლად გამოჩნდებიან ჩვენი მიწის დაპატრონების მსურველები..."


ეკონომიკის აკადემიის პროფესორი კობა არაბული იმ უმძიმეს მდგომარეობას აღწერს, რომელიც ახლახან, წინასაარჩევნოდ, რეგიონებისა და სოფლების შემოვლისას საგანგაშოდ მიიჩნია: "მთაში ცოცხლები აღარ სახლობენ, წინაპრების საფლავები ობლად გამოიყურება!"

- სამწუხაროდ, არ არსებობს დემოგრაფიული სურათის ამსახველი რუკა, რადგან დღემდე არ ვიცით, რამდენი საქართველოს მოქალაქეა მხოლოდ ქვეყანაში კი არა, მთელ დედამიწაზე.
ერთია სტატისტიკური მონაცემები და მეორე -  მწარე რეალობა, რომელიც კატასტროფულ სურათს გვაჩვენებს. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა მთიან რეგიონებში - ფშავ-ხევსურეთში, რაჭა-ლეჩხუმში, ქვემო სვანეთში... მოვიარე ლენტეხი, ცაგერი, ონი, ამბროლაური, სადაც უმძიმესი ვითარება დამხვდა.

ონის რაიონის სკოლებში წელს მხოლოდ 40 ბავშვი მივიდა. ეს ხომ კატასტროფაა! ყაზბეგში ბოლო ორი
წლის განმავლობაში ასეთი მონაცემებია: მხოლოდ 26 ბავშვი ამთავრებს საშუალო სკოლებს, პირველ კლასში კი ორი ბავშვი მიდის. დუშეთის რაიონის 275 სოფლიდან 70-ში მხოლოდ წინაპრების საფლავებია შემორჩენილი. ხევსურეთის ერთ-ერთ ხეობაში, იქ, სადაც  თავის დროზე 6-7 სოფელი იყო, სამი კაციღა ცხოვრობს! ლამისაა, მთამ თვითონ ჩამოგვძახოს: "ქართველებო, სოს, ასე გაგრძელება არ შეიძლება!" ასეთივე სურათია თითქმის ყველა მთიან რეგიონში - სოფლებს რა ჩამოთვლის, ინფორმაციაც სრულყოფილი არ არის... მხოლოდ ცალკეულ რეგიონებზე შემიძლია საუბარი. რაც შეიძლება მალე უნდა ჩატარდეს მოსახლეობის აღწერა, რომ ბოლოს და ბოლოს ქვეყნის ხელისუფლებამ გაიგოს, რამდენი ადამიანი დარჩა საქართველოში. მთა არის ბარის მასაზრდოებელი და როცა იქ ადამიანი აღარ არის, სხვა სიკეთეზე საუბარი შეუძლებელია, მით უფრო, რომ დღეს ჩვენი ქვეყნის ტერიტორიის 40% მთაა, სადაც მოსახლეობის რაოდენობა მთლიანი რაოდენობის 5%-მდე შემცირდა, ე.ი. სიკვდილიანობა შობადობას ჭარბობს და კატასტროფულ სურათს ვიღებთ.

- როდის დაიწყო ეს სავალალო პროცესი?

- 60-იანი წლებიდან, როდესაც მთიდან იძულებით გადმოასახლეს მოსახლეობა (ცნობილია, რომ ჯერ კიდევ სტალინმა გასცა ბრძანება ხევსურების ბარად ჩამოსახლების შესახებ. ისინი კახეთში, შირაქის ველზე უნდა დასახლებულიყვნენ. მიზეზად შრომის შემსუბუქება და საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესება დაასახელეს. მოგვიანებით მოსახლეობის იძულებითი გადასახლება დაიწყო როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოს მთიანი რეგიონებიდან). ამ პროცესის პროპაგანდა ფილმებითაც ხდებოდა. ასეთი იყო, მაგალითად, ფილმი "ისინი ჩამოვიდნენ მთიდან". ამის შემდეგ არაერთხელ განმეორდა ისეთი მიზანმიმართული პოლიტიკური პროცესი - გლეხს საქონლის ყოლის უფლება შეუზღუდეს, მას არ უნდა ჰქონოდა დაშვებულ ნორმაზე დიდი მიწის ნაკვეთი... ეს იყო ანტიეროვნული პოლიტიკა, რასაც მთის დაცლა მოჰყვა, რადგან, როგორც მოგახსენეთ, ისტორიულად მთა იყო ქვეყნის მასულდგმულებელი, მტრის შემოსევისას კი - შემფარებელი და გადამრჩენი.
გასული საუკუნის 90-იან წლებში თითქოს ამ ყველაფრის გამოსწორება დაიწყო. მაშინ გაჩნდა სლოგანი: "მთას დაუბრუნდა მთიელი!" რომელიც პოპულარული კი იყო, მაგრამ მთას არავინ დაჰბრუნებია. ვისთვის გვრჩება ეს უკაცრიელი სოფლები? თუ ასე გაგრძელდა, აუცილებლად გამოჩნდებიან ჩვენი მიწის დაპატრონების მსურველები. მაგალითად, ლამის დაცარიელებული არხოტის ხეობა ქვეყნის ჩრდილოეთი კალთაა და ხომ უნდა დავფიქრდეთ, იქ ვინ შემოვა, მიტოვებულ სოფლებს ვინ დაეპატრონება?!

ისიც ხომ ვიცით, რომ "უპატრონო ეკლესიას ეშმაკები ეპატრონებიან..." მდგომარეობას ისიც ართულებს, რომ რუსეთთან საზღვარი, კაცმა არ იცის, სად გადის, რადგან ამ ორი ქვეყნის პარლამენტებს  ჯერჯერობით ერთმანეთის სახელმწიფო საზღვრები არ უცნიათ. აგერ, ლამის  თბილისში ჩამოვიდა რუსეთი - 40 კმ-ის მოშორებით დგას რუსი მესაზღვრე! რაჭაში 18 კმ-ით ქვემოთ ჩამოცოცდნენ, მერე ნელ-ნელა უკან დაიხიეს. ამ საზღვარს ხან გადასწევენ და ხანაც - გადმოსწევენ.

- როგორი სახელმწიფო პოლიტიკა უნდა ჰქონდეს ქვეყანას, რომ ეს პრობლემა მოგვარდეს?
- დიდი გამომგონებლობა არ გვჭირდება, რადგან არაერთმა მთიანმა ქვეყანამ ბევრი წამალი გამოიგონა ამ ჭირის სამკურნალოდ. შეგვიძლია გავიზიაროთ ექვსი ევროპული ქვეყნის გამოცდილება, რომლებმაც ალპური კონვენცია შეიმუშავეს და თვითგადარჩენის პროგრამა შექმნეს. იყო მცდელობა, მსგავსი - კავკასიის გადარჩენის კონვენცია შემუშავებულიყო. პროცესში ჩართული იყო სომხეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო, რუსეთი, თურქეთი... მერე ყველაფერი ჩაიშალა.

1992 წელს რიო-დე-ჟანეიროში მსოფლიოს სამიტი ჩატარდა, სადაც მიიღეს გაეროს დოკუმენტი, თუ როგორ უნდა ზრუნავდეს სახელმწიფო თავის მთასა და ბარზე, როგორ უნდა დაზოგოს ქვეყანამ საჭირო რესურსები და განავითაროს ეკონომიკა. ამის შემდეგ ყოველ წელიწადში ერთხელ მთელი მსოფლიო იკრიბება. ქვეყნის ხელისუფალნი ერთმანეთს ანგარიშს აბარებენ, თუ როგორ  უფრთხილდებიან დედამიწას და მის რესურსებს, ჩვენი ხმა კი იქ არავის გაუგია. ჩვენ არ შეგვიმუშავებია ქვეყნის განვითარების კონცეფცია, რამაც უნდა განსაზღვროს მნიშვნელოვანი რესურსების დაზოგვის პოლიტიკა. ასე მთაც გადარჩება და ბარიც...

გაგიმხელთ, რომ ამგვარ საკითხებზე მუშაობა სწორედ ახალი მთავრობის მოსვლის შემდეგ დავიწყეთ, შედეგებიც ძალიან მალე - ნოემბერ-დეკემბერში - გვეცოდინება.

ერთსაც გეტყვით: შვეიცარიელებმა  მსოფლიოს ყველა ქვეყანა ზონებად დაჰყვეს და საქართველო (50 სხვა ქვეყანასთან ერთად)  პირველი კატეგორიის მთიანი ქვეყნების ზონაში მოხვდა, რადგან საქართველოს თითქმის ნახევარი ტერიტორია მთიანია. თანაც, ჩვენთან მთა 1000 მეტრი სიმაღლის მაინც არის, მაშინ, როცა პოლონეთში  მთის სიმაღლე 600 მეტრია, ბევრ ევროპულ ქვეყანაში - 800 მ. ყველაფერი უნდა ვიღონოთ მთის გადასარჩენად, თორემ დავიღუპებით!..
ramo
30 ოქტომბერი 2013 14:28
ვინ დაბრუნდება, ან სად დაბრუნდება უკან შუა საუკუნეებში? ერთადერთი გზა არის დასაქმება. დოტაციური საწარმოები უნდა გაიხსნას. მაგალითად რძის გადამამუშავებელი, ხორცის გადამამუშავებელი, მატყლის. თორე ისე უაზროდ ბარემ ბარში იცხოვრებს ადამიანი, მითუმეტეს დაცლილი სოფლები ბარშიც ბევრია.
...
30 ოქტომბერი 2013 12:12
მხოლოდ მთა კი არა,იცით, რომ ბარის სოფლებიც კი მიტოვებული აქვს ხალხს იმიტომ, რომ ტრანსპორტის სიძვირის გამო ადამიანს უჭირს სოფლამდე ჩასვლა.თბილისში მაცხოვრებელთა უმრავლესობას აქვს სოფელი,შეუძლია წავიდეს, დაამუშაოს მიწა და იმდენი მოსავალი მოიყვანოს, წლის განმავლობაში თვითონაც ეყოს და სხვასაც გაუზიაროს, მაგრამ როგორ, როდესაც საზოგადოებრივი ტრანსპორტი და თუნდაც საკუთარი, საწვავის გამო იმდენი ჯდება, რომ წასვლა-მოსვლას აზრი არა აქვს.მახსოვს,ჩემს ბავშვობაში მაღლობზე ლამაზად შეფენილი სოფელი იმიტომ ჩამოვიდა ქვევით ბარში, , რომ რკინიგზას მიუახლოვდა.გლეხს ქალაქში სიარული სჭირდებოდა.რაღაცა უნდა ჩამოეტანა ქალაქში, გაეყიდა თავისი ნაშრომიდან,სამაგიეროდ რაღაცა წაეღო ოჯახისთვის სოფელში. მე მგონი,სანამ ტრანსპორტი არ გაიაფდება,სოფელს არაფერი ეშველება.ადრე ხომ ქალაქელებსაც კი ჰქონდათ ეგრეთწოდებული აგარაკები,თან მოსავალი მოჰყავდათ და ეს მათთვის თავისებური დასვენება და მოსამსახურეთა განტვირთვაც იყო.თუმცა, ახლა უმუშევარი კაცი რისგან უნდა განიტვირთოს,ისედაც განტვირთულია.



ana
30 ოქტომბერი 2013 04:18
მტიანი რეგიონები რომ დაცარიელდა ეს ახალი არ არის,მაგრამ არც არავინ ეცადა დაცლილილ სოფლების სევსება..განა დგეს ვინმე გაუმარტავს ხელს მტას დაბრუნებულ გლეხს??1984 წელს მედა ცჰემი მეუგლე 3 წლის სვილიტ დავბრუნდიტ მტიან სოფელსი, სადაც ადრე ტურმე 75 კომლი ცხოვრობდა. ცვენ რომ მივედიტ ერტი ქალბატონი ცხოვრობდა მხოლოდ. ერტხანობას მიტოვებლ ხიცს სახლსი ვცხოვრობდიტ. სოფელს საცალფეხო გზა ქონდა.მიუდგომელი იყო ამის გამო.მხოლოდ მეურმეები ახერხებდნენ გადმოსვლას. რა არ გავაკეტეტ,გავიყვანეტ გზა,დენი, რატქმაუნდა ამ საქმესი დაგვეხმარა რაიკომის მდივანი,სოფლის ხელმდზგვანელობა.ცვენიტ ავასენეტ სახლი,გავაკეტეტ ბასეინი ტევზის მოსასენებლად და ლიფსიტები ცამოვიყვანეტ ტუ არ ვცდები ახმეტიდან.პირველად 4 ტვის სემდეგ ამოვიგეტ 500კილო ტევზი,რის გამოც რაიონის ხელმდზგვანელობა ყოველგვარ დახმარებას სეგვპირდა.. საკუტარი მეურნეობა გვქონდა .პირუტყვი ,4 დზროხა და 60 გორი სულ მცირე გვყავდა, ფრინველი კი არასდროს დამიტვლია რამდენი იყო. გვქონდა ასევე სახერხი, რაც აუცილებელი იყო სოფლისტვის სოფლად დაბრუნებული პიროვნებისატვი.სოფლის პროდუქტების ყველა სახეობა მომყავდა,მხოლოდ ვყიდულობდიტ ზეტს ფქვილს ბურგულეულს და საქარს..მაგრამ სემდეგ დაიწყო არეულობა,აფხაზეტის ომი, და ხალხმაც აისვა,იმ დროისატვის სოფელს დაუბრუნდა 8 ოჯახი,რომ არა აფხაზეტის ომი,ალაბატ დგეს უფრო მეტი ვიქნებოდიტ..არა და არა ნაკლები მნისვნელობისაა ცვენი სოფელი.ნატქვამს ნანახი ჯობიაო. და დგეს ივანისვილს სეუდზლია მხოლოდ მიხედოს სოფლებს,და განკარგოს მატი საკიტხი.. სხვა რომა არა ვტქვატ სასაზგვრო ზოლსი მიტოვებულ სახლებზ და დაცლილ ცოფლებზე..რომ ვიცოდე ვინმე დამეხმარება ფინანსურად ისევ დავბრუნდები სოფელსი,და ისევ გავაკეტებ იმას რასაც ვაკეტებდი.

რედაქტორის რჩევით