საქორწინო წეს-ჩვეულებანი
04-05-2015
საქორწინო წეს-ჩვეულებანი
"დაუფარავად ხდებოდა ქალის გასინჯვა­ თბილისის აბანოებში,  რომელიც გასულ საუკუნეში ქალთა თავშეყრის ერთ-ერთი­ ძირითადი ადგილი იყო"

რამდენიმე დღის წინ ვარკეთილში, სამარშრუტო მიკროავტობუსში უცნაურ ამბავს­ შევესწარი: მძღოლმა ჯიბიდან წითელი, გულის ფორმის ხავერდის კოლოფი ამოიღო და გაჩერებაზე ჩასასვლელად მომზადებულ გოგონას თავისი შვილის სახელით ცოლობა სთხოვა. დაბნეულმა­ გოგონამ­ ჯერ მგზავრებს გამოგვხედა, შემ­დეგ მძღოლს შეხედა და ის იყო, ჩასვლა დააპირა, რომ მიკროავტობუსში 20-ოდე წლის ბიჭი ამოვიდა, მძღოლს წითელი კოლ­ოფი გამოართვა და იმავე კითხვით გოგონას მიმართა.
დაბნეულმა ქერათმიანმა თანხმობის ნიშნად თავი დახარა და მის წინ დაჩოქილ ყმაწვილს გადაეხვია. ახალგაზრდები ტაშითა და შეძახილებით ჩავაცილეთ მიკროავტობუსიდან. სამამამთილომ, - ჩემს ერთადერთ ვაჟს პირველი კლასიდან უყვარს თანაკლასელიო. მერე გაიღიმა და - დღეს ყველას უფასოდ გემსახურებითო.


ამ შემთხვევამ ძველი დრო გამახსენა, ოჯახები გარიგებით ან მოტაცებით, უსიყ­ვარულოდ
რომ იქმნებოდა. დღეს, საბედნ­იეროდ, ახალგაზრდების უმრავლესობა მეუღლეს თავისი სურვილით ირჩევს.­ ეთნოლოგი­ თინა იველაშვილი დიდი ხანია იკვლევს ოჯახის შექმნის წეს-ჩვეულებას.

­- ქორწინების მრავ­ალმა ტრადიციამ საუკუნეებს გაუძლო და დღემდე მოაღწია, როგორც ერის სულიერი ცხოვრების მაჩვენებელმა. ივანე ჯავახიშვილი ამბობდა, - ქორწინების შესახებ მხოლოდ ქრისტიან­ო­ბის დამკვიდრების შემდგომი ცნობები მოგვეპოვებაო. ქრისტიანობამ წარმართული­ წესების ნაცვლად თავისი შემოიღო, მაგრამ შორეული წარსულის ნაშთი მაინც დარჩა...

შერჩევა - გაკითხვა


- ძველად ოჯახი როცა შვილის დაქ­ო­რწინებას გადაწყვეტდა, სასურველი სარძ­ლოს მოძებნას შეუდგებოდა. მაგალითად, აჭარაში­ კაცს საცოლეს ურჩევდა დედა ან რძალი.­ ასევე იყო საქართველოს სხვა კუთხეებშ­იც. ცალკეულ კუთხეში კი (განსაკუთ­რე­ბით მთიანეთში) სარძლოდ ქალს ძირითადად მამაკაცი (ვაჟის მამა, ძმა) ირჩევდა, რომელიც რელიგიურ დღეობაზე­ თუ ხელსაყრელ შემ­თხვევაში შეათვალიერებდა სარძლოს. ზოგჯერ თავად დასაქორწინებელი­ ვაჟი ქორწილსა თუ რომელიმე დღეობაზე შეარჩევდა საცო­ლეს და მერე ახლობლის პირით მშობლებს შეატყობინებდა თავის განზრახვას. ქალის ავკარგიანობის გაკითხვის შემდეგ,­ თუ ვაჟის მშობლები რაიმე მიზეზით სარძ­ლოს დაიწუნებდნენ, ვაჟი ვერ შეეწინააღმდ­ეგებოდა. დიდი ყურადღება ექცეოდა როგორც ქალის, ისე ვაჟის ჯიშ-ჯილაგიანობას. ამით განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო ვაჟის­ ოჯახი, რადგან მას კარგი ჯიშ-ჯილაგის ქალის რძლობა­ ჯანსაღი თაობისა და სახელისთვის სჭირდებოდა.

ქალის გაკითხვის დროს უპირველესად­ კითხულობდნენ მის დედას, შემდეგ სარძ­ლოს თვისებებს აკვირდებოდნენ. ეს ფარულად ხდებოდა ნათესავ-ახლობლის ოჯახში, სადაც რაიმე მიზნით­ (მატყლის ჩეჩვა, ძაფის დართვა და ა.შ.) თავშეყრილი­ იყო უბნის ქალ-რძალი. ვაჟის ოჯახის წარმომადგენელი­, რომლის მოსვლის მიზეზი ხშირად მხოლოდ მასპინძელმა იცოდა,­ აკვირდებოდა შერჩეული ქალის­ ხელსაქმი­ანობას, თავდაჭერილობასა და სიტყვა-პას­უხს. ქალის­ დადებით თვისებად ითვლებოდა­ სადილ-ვახშმის მომზადების­ ცოდნა, ფარდაგებისა და შალის ქსო­ვა.
დაუფარავად ხდებოდა ქალის გასინჯვა­ თბილისის აბანოებში, რომელიც გასულ საუკუნეში ქალთა თავშეყრის ერთ-ერთი­ ძირითადი ადგილი იყო...

თუ ქალის ოჯახს სასიძო გარეგნულად არ მოეწონებოდა, სტუმრებს სუფრასთან არ მიიწვევდა. თუ მიიწვევდა, ისე უგულ­ოდ­, რომ ვაჟის მხარე ხვდებოდა, საქმე არას­ასიკეთოდ დამთავრდებოდა და თავად ამბ­ობდა პურმარილის მიღებაზე უარს.

ქორწინების ამკრძალავი ფაქტორე
ბი

- ქორწინების ამკრძალავ ფაქტორთა­ შორის ოდითგანვე ერთ-ერთი პირველი ნა­თესაობა იყო. საქართველოს მოსახლეობაში სისხლით ნათესავთა (პირდაპირი თუ გვერდითი ხაზით)­ დაქორწინება შვიდი თაობის მანძ­ილზე დაუშვებელი იყო. ნათესავთა დაქო­რწინება ზნეობრივ-ფსიქოლოგიურად და ეთიკურად იმდენად მიუღ­ებელი ყოფილა, რომ ამ აკრძალვის თუნდაც უნებლიე დამ­რღვევი თვითმკვლელობით ამთავრებდა სიცოცხლეს.
თუმცა, მიუხედავად მკაცრი აკრძალვებისა, საქ­ა­რ­თველოს თითქმის ყველა კუთხეში გვხვდება ცალკეული გვარები, რომელთა შიგნით­ ქალ-ვაჟის დაქორწინება ნებადართული იყო (ასეთ გვარებს "გატეხილ გვარ­ებს" უწოდე­ბდნენ). წერილობითი მონაცემებით, ქართველ დიდგვაროვანთა­ წრეში, განსაკუთრებით კი სამეფო საგვარე­ულოში, სისხლით ნათესავი ქალ-ვაჟის დაქორწინება­ ჩვეულებრივი მოვლენა იყო.

ნათელმირონობით დანათესავებულთა შორის ქორწინება არ შეიძლებოდა. "მირონის გაცვლა-შე­ბრუნება" ყოვლად დაუშვებელი იყო.

ქალ-ვაჟის ქორწინების ამკრძალავი ფაქტორი იყო სოციალური მდგომარეობაც­. თავადი­ არათუ გლეხთან, არამედ აზნაურთანაც კი ერიდებოდა დამოყვრება-დამძახლებას. ასევე­ იქცეოდა აზნაური გლეხის მიმართ.
თუ ქალიშვილი მშობლების სურვილის საწინააღმდეგოდ ჩუმად გაჰყვებ­ოდა მასზე წოდებრ­ივად დაბლა მდგომ ვაჟს, მამის ოჯახი სამ­უდამოდ თუ არა, ხანგრძლივი დროით მაინც მოიკვეთდა მას.

ქალ-ვაჟის დაქორწინების ამკ­რძალავ ფაქტორს წარმო­ადგენდა რელიგიის სხვადასხვაობაც.
ასევე მიუღებელი იყო (გან­საკუთრებ­ით­­ მთაში) არათუ უბნის,­ არამედ ერთი სოფ­ლის ქალ-ვაჟის დაქორ­წინება. მაგალ­ითად, აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში (მთიულეთ-გუდამაყარი, ხევსურეთი, ხევი) სოფელი­ არ იძლეოდა ნებართვას თანასოფლელი ქალ-ვაჟის დაქორწინებაზე. ფშავში­ სამოსახლო ერთეულისა და სალოცავის მიხ­ედვით გამოყოფილი ჯგუფის შიგნით სასტ­იკად იკრძალებოდა ქორწინება. იქ თორმეტი გვარი თორმეტ თემად იყო დანაწილებული და თითოეული "ძმათაშვილებად" იწოდ­ე­ბოდა.
მიუხედავად ამისა, გადახვევებს მაინც ჰქონდა ადგილი. მაგალითად, უკანა ფშავ­ელს ნება ჰქონდა, თავისი თემის წევრის ქვრივთან ქორწინებისა.

პირველი ღამის უფლება

ქორწილის პირველ სამ ღამეს ნეფე-დედოფალს ერთად­ დაძინება არ შეეძლოთ.
დასა­ვლეთ საქართველოს­ ზოგიერთ კუთხეში (იმერეთი­, გურია, სამეგრელო) არსებობდა რწმენა, რომ ამ სამ ღამეს ნეფეს­ "ვაზირისთვის" (უცნობია ვინაობა) უნდა ეცა პატივი­ და ცოლის გვერდით არ უნდა დაეძინა. მაგ­ალითად, სამცხე-ჯავახეთში, დედოფალს როგორც პირველი, ისე მეორე ღამე ნათლ­იასთან ერთად უნდა დაეძინა...

თორნიკე ყაჯრიშვილი
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
თქვენი აზრით, უნდა იყოს თუ არა პრეზიდენტი უშიშროების საბჭოს შემადგენლობაში?