"დედას მოვკარი თვალი, მაგ­რამ არ მიმიშვეს... თავი ნიჩბით ჰქონდა გახეთქილი" - შავოსანი ქალების "საჩუქარი" ტეტჩერს
11-04-2016
"დედას მოვკარი თვალი, მაგ­რამ არ მიმიშვეს... თავი ნიჩბით ჰქონდა გახეთქილი" - შავოსანი ქალების "საჩუქარი" ტეტჩერს
"ქაღალდში შეფუთული ნივთი ფირი აღმოჩნდა, რომელზეც 9 აპრილის ღამის უბედურება იყო ასახული"

"ეკას დღიურში წავიკითხე - ადამიანი ისე როგორ უნდა მოკვდეს, მნიშვნელოვანი რამ არ დატოვოსო"


თენდებოდა, როცა ყველ­აფერი დასრულდა... ვერ­აფერს ვხვდები, 3 წლის ვარ... სამაგიეროდ, კარგად ესმით მშობლებს, მეზობლებს, მთელ საქარ­თველოს... ჯერ არავინ იცის, რომ მალე ქვეყანაში ახალი მთავრობა მოვა. მერე იქნება დამოუკიდებელი­ საქართველო, შემდეგ თბილისის, სამაჩაბლოსა­ და აფხაზეთის ომები... ეს ჯერ კიდევ წინ გვაქვს...

დღეს მონაყოლით თუ წაკითხულით აღვიქვამ
ქართველობის ყველაზე დიდი ერთობის სიმბოლოს - 1989 წლის 9 აპრილს. ყურში ჩამესმის უსინათლო ქალბატონების ნამღერი "დაუკარით, რომ ძველ ხანჯალს ელდა ეცეს" - სიმღერა, რომელსაც მთავრობის სასახლესთან მიმდგარი ტანკების რახრახი და ქაშუეთის ტაძარში დარეკილი ზარე­ბის ხმა გადაფარავს... იმ ღამეს ათასობით მომიტინგემ ერთად ილოცა ანთებული სანთლებით ხელში...
მერე იყო მშვიდობიანი­ მოსახლეობის დარბევა, ბევრი სისხლი და უდროოდ წასული 21 ქართული სიცოცხლე...

კადრები, რომლებმაც მსოფლიო შეძრა...

9 აპრილის ღამის ამსახველი ვიდეომასალა რამდენიმე დღეში ბრიტანეთის მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა, მარგარეტ ტეტჩერმა ნახა. მომხდარზე მწვავე განცხად­ებებიც გააკეთა... როგორ მოხვდა­ ეს უმძიმესი კადრები "რკინის ლედისთან": საქართველოს მაშინდელი­ კინემატოგრაფიის ფონდის გენერ­ალურ დირექტორს, ფერდინანდ ლორთქიფანიძეს, 1989 წლის აპრი­ლის პირველ დღეებში იმჟამი­ნდელმა კულტურის მინისტრმა ვალერი ასათ­იანმა უთხრა: საკავშირო კულტ­ურის მინისტრის დავალებით, ლო­ნდონელ სტუმრებს უნდა უმასპინძლოო.

ფერდინანდ ლორთქიფა­ნიძე­: - სტუმრების ვინაობა გასაიდუ­მლოებული იყო. გამაფრთხილეს,­ ქართველი მხატვრების ფერწე­რული ნამუშევრების სოთბის აუქ­ციონზე გატანას აპირებენ და შენ უნდა დაათვალიერებინოო. ბრიტ­ანელი სტუმრები 7 აპრილს ჩამო­ფრინდნენ, სასტუმრო "მეტეხში" დავაბინავეთ. მეორე დღეს უამ­რავი მხატვრის ნამუშევარი ვაჩვენე.­ რაც მოეწონათ, იყიდეს. 8 აპრილს სვეტიცხოველი და ჯვრის მონასტერი დავათვალიერებინე, მერე თბილისში დავბრუნდით. რუ­ს­თაველზე გზა უკვე გადაკეტილი­ იყო. ინგლისელმა ქალბატონმა მანქანა გამაჩერებინა.­ ამ დროს უსინათლო ქალბატონ­ები მღეროდნენ. მათთან მივიდა და ფოტოები გადაიღო. სტუმრები სასტუმროში მივაცილე. შევთანხმდით, რომ დილით ფუნიკულიორზე,­ რესტორანში უნდა გვესაუზმა. დილით სასტუმროში დაგვიანებით მივედი. მათ უკვე იცოდნენ, რაც მოხდა, - თურმე თავიანთი თვალით უნახავთ, როგორ შემოდიოდნენ ტანკები.

იმ დღეს მაინც მივედით კინოს სახლში, სადაც მხატვრების ნამუშევრები იყო გამოფენილი. კართან ორი შავოსანი ქალი დაგვხვდა, რომელთა ვინაობა ზუსტად დღესაც არ ვიცი - სტუმრებისთვის ქაღალდში შეფუთული­ ნივთის გადაცემას ითხოვდნენ. ამის უფლება არ მივეცი - არ ვიცოდი, რა იდო შიგ... ჩემი მძღოლის მეშვეობით მაინც გადასცეს ნივთი. მეორე დღეს სტუმრებთან ერთად მოსკ­ოვში გავფრინდი. გზაში­ ერთმა­ მათგანმა მითხრა, სიტყვას გაძლ­ე­ვთ, ამ ნივთს მარგარეტ ტეტჩერს გადავცემო. გულში ვფიქრობდი,­ ნეტა რა დევს, ან ორ დღეში "რკინის­ ლედის" როგორ უნდა გადასცეს-მეთქი.

ეს ქალბატონი ბრიტანეთის ლორდთა პალატის ვიცე-სპიკერის მეუღლე აღმოჩნდა.­ ის ნივთი კი - ფირი, რომელზეც 9 აპრილის ღამის უბედურება იყო ასახული.

იმ ქალბატონმა შეასრულა პირობა. როდესაც გორბაჩოვისთვის დაურეკავს მარგარეტ ტეტჩერს და უკითხავს, - რატომ დაატრიალე ასეთი საშინელება საქართველოშიო, გორბაჩოვს უპასუხია: მოსკოვში არ ვიყავი და არაფერი ვიციო. რა თქმა უნდა, იცრუა...

27 წლის შემდეგ

ახლა 42 წლის ხდება, მაშინ 14 წლის იყო. 9 აპრილის ღამეს ტრაგიკულად დაღუპული თამარ მამულაშვილის შვილი, ვერიკო სვანიძე, 27 წლის შემდეგ პირველად "კვირის პალიტრასთან" იხსენებს სისხლიან ღამეს, რომელმაც დედა წაართვა...

"დედა ცუდად იყო. 9 აპრი­ლს, ღამის 12 საათზე მითხრა, მთ­ელი საქართველო ახლა რუსთაველზეა და უნდა წავიდეთო. მშობლებთან ერთად წავედი. როდესაც რუსული ტანკები­ მოგვიახლოვდნენ, ბიჭებმა ჯაჭვი შეკრეს - ეგონათ, დაგვიცავდნენ. უცებ მომიტინგეები გაიქცნენ. ამ დროს დედამ რაღაცას ფეხი წამოჰკრა და დაეცა, მას კიდევ რამდენიმე ადამიანი მიჰყვა. ბოლო კადრი მახსოვს - ადამიანთა გორები დადგა. მეც წავიქეცი, ვიღაც ზედ დამეცა და უჰაერობისგან სუნთქვა შემეკრა, შემდეგ გონება დავკარგე. აზრზე რომ მოვედი, მხატვრის სახლში ვიყავი, მახლობლად დედას მოვკარი თვალი, მაგ­რამ მასთან არ მიმიშვეს - გარდაცვლილი იყო. თავი ნიჩბით ჰქონდა გახეთქილი. დაჭრილები და დაშავებულები საავადმყოფოშიI გადაგვიყვანეს. მამა მთელი ღამე გვეძებდა. შემდეგ­ ტელეფონით დავუკავშირდი და მომაკითხა. ჩემი ძმა იმ დროს გერმანიაში ჯარში მსახურობდა. მესამე დღეს ჩამოფრინდა.

თითქმის ყოველ 9 აპრილს, განთიადის 4 საათზე, ტრაგედიის ადგილზე მივდივარ, ჩემთვის ეს დღე უზარმაზარი ტკივილია. როდესაც ყველაზე მეტად მჭირდებოდა დედა, სწორედ მაშინ დავკარგე. შემდეგ სამოქალაქო ომმაც ჩვენ თვალწინ გაიარა - რუსთაველზე ვცხოვრობდით. მაშინ სხვანაირი შემართება და ბრძოლის უნარი გვქონდა. შემდეგ მამამ ცოლი შეირთო და მან გაგვიიოლა მე და ჩემს ძმას ცხოვრება. არაჩვეულებრივი ქალბატონი აღმოჩნდა, ძალიან მადლიერი ვარ მისი... დედ­ისა და ჩვენი თანამოაზრეების ჩანაფიქრი მაინც ასრულდა - საბჭოთა­ კავშირი დაინგრა". დაღუპულთა შორის ის ყველაზე პატარა იყო. 15 წლის ეკა ბეჟანიშვილი 9 აპრილის ღამეს რუსთაველზე იმყოფებოდა.

ეკა ბეჟ­ანიშვილი

"ერთხელ მესიზმრა ეკა..."


ლალი ბეჟანიშვილი, ეკა ბეჟ­ანიშვილის დედა: "იმ დღეს ეკამ მასწავლებლიდან მოსვლა რომ დააგვიანა, ძებნა მომიტინგეებთან დავიწყეთ მე და ჩემმა მეუღლემ. მივაგენით. შემდეგ კი, როცა დარბევა დაიწყო, ერთმანეთი დავკარგეთ...­ მისი არც დაკრძალვის დღე მახსოვს, არც ორმოცი. უგონოდ ვიწექი საავადმყოფოში. მოგვიანებით ეკას დღიურში წავიკითხე, - "ადამიანი ისე როგორ უნდა მოკვდეს, მნიშვნელოვანი რამ არ დატოვოსო.

ტრადიცი­ად არის ქცეული, ეკას დაბადების დღეზე მისი კლას­ელები, პედაგოგები და ახლობლები იკრიბებიან. ამბობენ, რომ ეკამ ორი მნიშვნელოვანი დღე გვაჩუქა - 9 აპრილი და თავისი დაბადების დღე - 25 აგვისტო, ჩვენ შემდეგ ჩვენი შვილები ივლიან ამ დიდი ტრაგედიის ადგილას და ისინი მიაგებენ პატივს­ ეკას ხსოვ­ნასო... ახლა ჩემი შვილის სეხნია შვილიშვილი მყავს, გოგონას ეკა ჩემმა სიძემ დაარქვა. ერთხელ მეს­იზმრა ეკა, მომიბოდიშა, - დამაგვიანდა, მაგრამ ეს აღარ განმეორდებაო... ძალიან მენატრება".

დაზარალებულთა კომპენსაცია...

9 აპრილს დაშავებულთათვის­ 1999 წელს კომუნალური, სამედიცინო და სამგზავრო შეღავათები დაწესდა, რომელთა ნაწილიც 2006 წელს კანონში შეტანილი ცვლილებების შედეგად ძალადაკარგულად გამოცხადდა. კანონით განისაზღვრა, რომ კომპენსაცია გაიცემა მხოლოდ 9 აპრილს დაღუპულთა ოჯახის წევრებზე და არა დაშავებულ პირებზე. თუმცა იქვე აღნიშნულია, რომ 9 აპრილს დაზარალებულები იღებენ კომპენსაციას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ისინი საჭიროებენ სპეციალურ მზრუნველობას, უსახლკარონი ან სოციალურად დაუცველები არიან. 1989 წლის 9 აპრილის სისხლიანი მოვლენების დროს დაიღუპა 21 ადამიანი, ასობით კი დაიჭრა, მოიწამლა და დასახიჩრდა.

თორნიკე ყაჯრიშვილი
მკითხველის კომენტარი (0)
კომენტარი ჯერ არ გაკეთებულა.
იყავი პირველი!

რედაქტორის რჩევით