"ქართველებს ბაგრამიანის ბატალიონი და რუსები დაეძებდნენ. ზოგს იქვე ხვრეტდნენ, ზოგი კი ტყვედ მიჰყავდათ"
"ქართველებს ბაგრამიანის ბატალიონი და რუსები დაეძებდნენ. ზოგს იქვე ხვრეტდნენ, ზოგი კი ტყვედ მიჰყავდათ"
ფოტო:ფოტოგრაფი შახ აივაზოვი

"აფხაზებს სად ჰყავდათ მეომარი? ომი რუსებმა მოიგეს. სოხუმისთვის ბრძოლის ბოლო დღეებში ნათლად ჩანდა, ვის ვეომებ­ოდით"

"მაწამეს. დაბმულს ორი კბილიც ამომაძვრეს... ათასგ­ვარ საზიზღრობას გვეუბნებოდნენ, ჩვენი ფსიქოლოგიურად გატეხა უნდოდათ.

საქართველოს შეიარაღებული ძალების გადამდგარი უფროსი ლეიტენანტი გოჩა ბ., რომელიც 1992-1993 წლების აფხაზეთის ომის ვეტერანია, ვინაობას რამდენიმე მიზეზით არ ამჟღავნებს. ერთ-ერთი ის არის, რომ იმ პირთა გაღიზიანებას ერიდება, რომლებსაც შეუძლიათ კიდევ უფრო გაურთულონ ცხოვრება მას და მისთანებს, მათ,
რომელთაც სახელმწიფო ხელისგულზე უნდა ატარებდეს, მაგრამ ბედის ანაბარა ჰყავს მიტოვებული.

- როცა აფხაზეთში ომი დაიწყო, სამოქალაქო პირი გახლდით, ქუთაისში, ელექტრომექანიკურ ქარხანაში ვმუშაობდი. აფხაზეთში 1992 წლის დეკემბ­რის ბოლოს, ჩემი ძმადნაფიცის, დათო ზივზივაძის დედის თხოვ­ნით

წავედი. დათო დედისერთა იყო... დედამისმა სიკვდილის წინ მთხოვა,­ დათოსთვის ჩამეკითხა­ და შინ
დამებრუნებინა. როგორ უნდა დამერწმუნებინა მეომარი, ბრძოლისთვის თავი დაენებებინა? მაგრამ დედამისს უარი ვერ ვუთხარი და მოხალისედ ჩავეწერე იმ ბატალ­იონში, სადაც დათო იბრძოდა.

1993 წლის 16 სექტემბერს, როდესაც აფხაზეთში ომი განა­ხლდა და საყოველთაო მობილიზაცია გამოცხადდა, გამოცდილ მეომრებს რეზერვისტებიც შემოგვიერთეს. ამ გამოუცდელმა ბიჭებმა იარაღის ტარებაც არ იცოდნენ. მე ოცეულის მეთაურად დამნიშნეს. დათოც ჩემთან იყო.

იმ თვითმფრინავის ბორტზე, რითაც სოხუმში ჩამოვფრინდით, ჩვენთან ერთად ქუთაისის მიტროპოლიტი და ქუთაისის გუბერნატორი იყვნენ. ეს ის დღეა, სოხუმის აეროპორტში ჩვენების თვითმფრინავი რომ დაიწვა...

სოხუმში უმართავი ვითარება დაგვხვდა. ქუთაისის ბატალიონის მთავარი შტაბი ე.წ. ძველ რაიონში,­ სკოლის შენობაში იყო განთავსებული. ერთი დღე რეზერვისტებთან ერთად, შტაბში დავყავით, მეორე დღეს კი ახალ რაიონში დისლოკაციის ადგილებში გაგვანაწილეს და... ჩემი ბატალიონის 175-კაციანი­ შემადგენლობიდან 140 მეომარი დაგვეღუპა. 25 სექტემბერს დაიღუპა ჩემი ძმადნაფიცი დავით ზივზივაძეც.

არც იარაღი გვქონდა და ის, რაც გვქონდა, პოლონური ავტომატები, ყოველ წუთს გვღალატობდა, ტყვიებიც გაგვითავდა. შტაბიდან არავითარი ინფორმაცია არ მოდიოდა. რაკი არც უკან დახევის­ ბრძანება გვქონდა და ვერც წინ მივიწევდით, ჩემი ოცეულის ბიჭების ბედი მებარა, მათ ვერ მივატოვებდი, ამიტომ დათოს ნეშტი სხვა ბიჭების ნეშტებთან ერთად სხვა მეომრებს გადავაბარე, ჩვენ კი პოზიციის გამაგრება გავაგრძელეთ. 27 სექტემბერს სულ 36 ვაზნა გვქონდა დარჩენილი, ამიტომ­ გადავწყვიტე შტაბში წასვლა.

- შტაბში ვინმე დაგხვდათ?

- ჩვენ არ ვიცოდით და ამ დროს სოხუმში თურმე აფხაზური­ დროშა ფრიალებდა. შტაბში კი მხოლოდ გარდაცვლილები დაგ­ვხვდა. ასფალტზე ჩვენი დახოცილი თანამებრძოლები ეყარნენ. სათითაოდ დავიარე... იქნებ რომელიმე ცოცხალია-მეთქი. საკონტროლო გასროლით იყო ბევრი მათგანი მოკლული. ყველა იარაღაყრილი, გაქურდული იყო, არც ჩვენი მეთაურები ჩანდნენ - სოსო მაჭავარიანი და დიმა მეფარიშვ­ილი. მერე გაირკვა, რომ მცირე­ ჯგუფთან ერთად მოუსწრიათ გასვლა. ერთადერთი ცოცხალი, მეტსახელად გურული, შენობის უკან ვიპოვე ხელში ხელყუმბარით,­ ადგილიდან არ იძვროდა, მტერს ელოდა.
ფოტოგრაფი: შახ აივაზოვი
- არც მან იცოდა, რომ ომი წავაგეთ?

- არაფერი. რამე უნდა მომეფიქრებინა, რომ ჩემი რაზმი გად­ამერჩინა.
სომხების დასახლებასთან­ აღმოვჩნდით, არავის უნდა დავენახეთ, თორემ ან ჩაგვიშვებდნენ, ან დაგვხოცავდნენ. ჩვენამდე გარკვევით აღწევდა რუსულ-აფხაზური ომახიანი შეძახ­ილები, ყიჟინა,­ სიმღერის ხმა, მაგრამ აზრადაც არავის მოსდიოდა, რომ ომი უკვე წაგებული გვქონდა.

წინ დიდი სიფრთხილით მივიწევდით, მხოლოდ ერთ ქალს ვესაუბრეთ, მასთან ჩემი რაზმელი გავგზავნე, გარეგნულად რუსს ჰგავდა. მოკლედ, შევიტყვეთ, რომ ქართველებს ბაგრამიანის ბატალიონი და რუსები დაეძებდნენ. ზოგს იქვე ხვრეტდნენ, ზოგი კი ტყვედ მიჰყავდათ.

ჩემი 11-კაციანი რაზმი ვაჟკაცი ბიჭებით იყო დაკომპლექტებული, მაგრამ ჩემ გარდა, არც ერთს არ ჰქონდა საბრძოლო გამოცდილება. სკოლის მასწავლებელი, მეწაღე, ტაქსის მძღოლი, სტუდენტი... აი, ასეთი ხალხი გამოუშვეს ომში. მოკლედ ზღვით უნდა გაგვეღწია ოჩამჩირემდე.

- მიუხედავად იმისა, რომ გზად რუსული სადესანტო-მოიერიშე ბატალიონი იდგა?
- შუქურასთან იდგნენ, მაგრამ იქ ქართველებიც გვეგულ­ებოდნენ, ამიტომ ან უნდა გაგვერისკა, ან თავები დაგვეხოცა.­ რუსული არმიის ეს დანაყოფი, რომელსაც შემოკლებით დშბ-ს ეძახიან, მკვლელებად გაწვრთნილი­ გოლიათები არიან. მათ ხალხის დასარბევად, დასახლებების მიწასთან გასასწორებლად იყენებენ. სწორედ მათ ტყვეებად ვიქეცით მოგვიანებით.

- წინააღმდეგობა გაუწიეთ?
- არა. 200-ზე მეტ გოლიათს ვერ შევეწინააღმდეგეთ და შემონახული თითო ტყვიით დატენილი იარაღის ჩაბარება ვარჩიეთ.
რუსებმა თავიანთ ბაზაზე მიგვიყვანეს თუ არა, რკინის კარს ორი ტანკი მოადგა. სომხები იყვნენ. ყვიროდნენ, ქართველები გადმოგვეცითო. რუსებმა გაუქმებულ აბანოში ჩაგვამწყვდიეს, მაშინ გავიგეთ, რომ ქართველები ომში დამარცხდნენ. მათი სიტყვებით, ზუგდიდიც კი აფხაზების ხელში იყო. მე და ჩემი ბიჭები განადგურებულები ვიყავით, ომი წავაგეთ, შტაბმაც კი მიგვატოვა.

- რამდენი ხანი გაატარეთ ტყვეობაში?

- ერთი თვე ვიყავით გამომ­წყვდეულები აბანოში. პურს და წყალს გვაძლევდნენ. ერთ ჯარისკაცს, რომელიც ქართველებთან იყო ნაცხოვრები, ჩუმად "ასტრა" და ასანთიც მოჰქონდა.

- აფხაზები არ გამოჩენილან­ რუსულ ბაზაში?

- დადასტურებულად ვერ ვიტყვი, ის სამი ბოხოხიანი კაცი, რომელიც ჩვენი ტყვეობის შემდეგ­ დღეებში ითხოვდა ჩვენს გადაცემას, აფხაზი იყო თუ სომეხი, რადგან ჩემი თანდასწრებით ხმა არ ამოუღიათ. ჩვენი ყიდვა უნდოდათ, მაგრამ რუსმა ვერ გაბედა ამისი გაკეთება.

- რატომ?
- იმიტომ, რომ უცებ შეიცვალა სიტუაცია. ჯერ ერთი, "წით­ელმა ჯვარმა" გაიგო, რომ რუსებს ქართველი ტყვეები ჰყავდათ. მათ მოგვინახულეს და ჩვენი გვარებიც ჩაიწერეს, გარდა ამისა, შევარდნაძემ დსთ-ში შესვლაზე თანხმობა­ განაცხადა.

- ალბათ, შეურაცხმყოფლად გექცეოდნენ?
- მე მაწამეს. დაბმულს ორი კბილიც ამომაძვრეს. ბიჭებს კი არავინ შეხებია, სიტყვით კი ათასგ­ვარ საზიზღრობას გვეუბნებოდნენ, ჩვენი ფსიქოლოგიურად გატეხა უნდოდათ.
ერთი თვის შემდეგ ბომბორას აერ­ოპორტში მიგვიყვანეს. იქ რამდენიმე ათასი შეიარაღებული რუსი სამხედრო დაგვხვდა - შავებში ჩაცმული, შეიარაღებული,­ ნავარჯიშები სამხედროები. ვის ვეომებოდით, ამათთვის როგორ­ უნდა მოგვეგო ომი-მეთქი, ვფიქრ­ობდი, ან ამდენი ხანი რა სასწაულმა გაგვაძლებინა-მეთქი?
ფოტოგრაფი: შახ აივაზოვი
- აფხაზები ამბობენ, რომ მათ მოგვიგეს ომი.
- აფხაზებს სად ჰყავდათ მეომარი? ომი რუსებმა მოიგეს. სოხუმისთვის ბრძოლის ბოლო დღეებში ნათლად ჩანდა, ვის ვეომებ­ოდით, იმიტომ, რომ ქუჩის ბრძ­ოლები მიდიოდა და მტერი ყველ­აზე ახლოს მაშინ იყო. ათი რუსის­ გვერდით შეიძლებოდა ერთი აფხ­აზი შეგემჩნია, ისიც იმისთვის, რომ გზა გაეკვლიათ უცხო ქალაქში. ბევრი მკვდარი რუსი მყავს ნანახი, ერთი რუსი სნაიპერი გოგონაც კი ვნახე.

- აეროპორტში სხვა ტყვეები­ არ გინახავთ?

- ორი სატვირთო მანქანით ქართველები მოიყვანეს - ქალები,­ ბავშვები, მოხუცები. რუსის­ გენერალი გამუდმებით ბაქიაობდა, ჩვენ იარაღი არ გვჭირდება თქვენს დასაპყრობად, ჩვენი რუსული ჩექმები იოლად გათელავს საქართველოსო.

შემდეგ ყველა ბორტზე აგვიყვანეს. ვიღაცამ თქვა, ქუთაისის აეროპორტი უარს ამბობს სამხედრო ტყვეების მიღებაზეო. უფრო სწორად, ქუთაისის გუბერნატორი შაშიაშვილი აცხადებდა უარს. ბოლოს ჩვენი თვითმფრინავი თბილისში დაჯდა. მაშინ თავდაცვის მინისტრი ყარყარაშვილი იყო. ყველანი შტაბში წაგვიყვანეს, სუფთა ტანსაცმელი ჩავიცვით, თბილისელები სახლებში წავიდნენ, დანარჩენები კი ვერტმფრენით გადაგვაფრინეს ქუთაისში.

- როგორი იყო ოჯახის წევრებთან შეხვედრა?

- დედა სახლთან დამხვდა, კიბეზე ჩამოდიოდა. შემხედა და ჩაიკეცა, საავადმყოფოში გადავიყვანეთ. დღემდე ვერ გამოვიდა ამ მდგომარეობიდან. ჩვენს მეთაურს უთქვამს, რომ დავიღუპეთ, ამიტომ­ როგორც ქრისტიანების წესია, ჩვენებმა წესიც აგვიგეს და საფლავებიც გაგვითხარეს. ყველა ჩემი ნაცნობი, მეგობარი თუ ნათესავი ჩემს ქელეხში უკვე ნამყოფია. დარდით დაცემული ოჯახები, 11 ცარიელი საფლავი, კედლებზე გადიდებული სურათები, ჩვენი დასაფლავებული ტანსაცმელი დაგვხვდა დაბრუნებულებს. არ იყო იოლი ამის გააზრება, ჰოდა, მივიყვანე ტრაქტორი და ამოვთხარე "ჩემი" საფლავი.

ჩვენი ოცეულის ერთ-ერთი წევრი, კოტე, ქუთაისში დაბრუნებიდან ერთი კვირის შემდეგ გარდაიცვალა. გულმა უმტყუნა, უთანასწორო ბრძოლებს გაუძლო, ტყვეობასაც, ფიქრს კი ვეღარ.
დედას მივხედე თუ არა, დათოს სახლში წავედი. ვიფიქრე, მივიდოდი, მივუსამძიმრებდი და დათოს საფლავზე წამიყვანდნენ, მაგრამ ოჯახმა არ მიმიღო...

- რატომ, თქვენ დაგაბრალეს შვილის სიკვდილი?
- არა, მაშინღა გავიგე, რომ დათოს ნეშტი დაკარგულიყო. ვერ მოუხერხებიათ ბიჭებს მისი გადმოსვენება და მეც უკან, აფხაზეთში დაბრუნება და მისი საფლავის მოძებნა გადავწყვიტე. გაგრძელება



დეა ცუცქირიძე
jaba
28 სექტემბერი 2018 07:24
რუსები და სომხები ჩვენი დაუძინებელი მტრები იყვნენ ყოველთვის.
mira
27 სექტემბერი 2018 23:37
იმ სატვირთო მანქანაზე ,,მვო-ს''სოხუმის სამხედრო სანატორიუმის. თანამშრომლების ოჯახის წევრები ვიყავით ძირითადა. 9 ოქტომბრის ადრე დილას, სამსახურის ქართველი უფროსის ლორთქიფანიძის ძალისხმევით, სატვირთო მანქანებით მაიკამდე მიყვიყვანეს ჩუმად, სოხუმიდან ვერტმფრენებით ბომბორას აეროპორტში გადაგვაფრინეს, სადაც ეს ტყვე ბიჭები დაგვახვედრეს, წვერიანები, მოუვლელები, თავიდან ჩეჩნები გვეგონენ და შიშის ელდა გვეცა. მერე გაირკვა რომ ქართველი ტყვეები იყვნენ, მე მაშინ სულ 11 წლის ვიყავი.
satana.
27 სექტემბერი 2018 18:07
სომეხი კლავდა აპხაზმა დაინდო ეს არის სომხური დზმობა, ერტი სომეხი გამოსულიკო ბოდიში მოეხადა მაგრამ........................................................

რუბრიკის სხვა სიახლეები
როგორ შეაფასებთ წინასაარჩევნო გარემოს საქართველოში?
თქვენი აზრი მნიშვნელოვანია!
როგორ შეაფასებთ წინასაარჩევნო გარემოს საქართველოში?
დღის კითხვადი სტატიები